عزاداری: تفاوت میان نسخه‌ها

{{جعبه اطلاعات مفهوم

| تصویر            =عزاداری.jpg   

| فایل پادکست      =عزاداری.ogg   

| حجم فایلپادکست    =9/50   

=== پیشینه سوگواری به روایت شاهنامه ===

تاریخ فرهنگی ایران، نمونه‌های متعددی از آیین‌های سوگواری را به خود دیده است. [[فردوسی]]، در [[شاهنامه]] به آداب‌ورسوم ایرانیان عهد باستان در برپایی عزاداری‌ها اشاره می‌کند. او به نمونه‌هایی چون سوگواری کیومرث در مرگ سیاوش،<ref>[https://ganjoor.net/ferdousi/shahname/siavosh/sh14 فردوسی، شاهنامه «داستان سیاوش»، وب‌سایت گنجور.]</ref> فریدون در فقدان فرزندش<ref>[https://ganjoor.net/ferdousi/shahname/fereydoon/sh11 فردوسی، شاهنامه «فریدون»، وب‌سایت گنجور.]</ref> و سیاوش در مرگ مادرش<ref>[//fa.wikisource.org/wiki/شاهنامه_(تصحیح_ژول_مل)/وفات_یافتن_مادر_سیاوش «وفات یافتن مادر سیاوش»، ویکی‌نبشته.]</ref> اشاره می‌کند و جزئیاتی از نحوه عزاداری‌ها و نمادهای آن را برمی‌شمارد. این آداب شامل گریستن و بر سر و روی زدن، موی کندن، خاک بر سر و روی ریختن، روی خراشیدن و کندن گوشت بازو با دندان، سیاه‌پوشیدن، نوحه‌خوانی، عزاداری زنانه، دادن خیرات و برگزاری تعزیه و شبیه‌خوانی می‌شد که نشان از تنوع و عمق این آیین‌ها دارد.<ref>[https://iranianstudies.org/fa/1398/06/10/بررسی-تطبیقی-شيوه-ها-و-كاركردهاي-عزاد/ ربانی، «بررسی تطبیقی شیوه‌ها  و کارکردهای عزاداری در سیره معصومین  ع و سنت‌های جاری در میان شیعیان»، آکادمی مطالعات ایرانی لندن.]</ref>

== جایگاه عزاداری در اسلام ==

در متون دینی اسلام، اشاراتی به سوگواری اولیای الهی و جواز آن وجود دارد. قرآن کریم به سوگواری حضرت یعقوب در فراق حضرت یوسف اشاره می‌کند.<ref>[https://wiki.ahlolbait.com/آیه_84_سوره_یوسف سورۀ یوسف، آیۀ 84.]</ref> همچنین، روایات متعددی از [[اهل‌بیت]] بر جواز گریه و عزاداری دلالت دارد. [[امام جعفر صادق|امام صادق]] نیز در این باره بر ضرورت جاری‌شدن اشک و نوحه‌سرایی زنان در مصیبت‌ها تأکید دارد، مشروط بر آنکه سخنان باطل بر زبان نیاورند.<ref>[https://lib.eshia.ir/10083/8/325 طوسی، تهذیب الأحکام فی شرح المقنعة للشیخ المفید، 1365ش، ج8، ص325.]</ref>

=== مناسبت‌های عزاداری در فرهنگ شیعیان ===

==== دهه آخر ماه صفر ====

در روزهای دهه آخر [[ماه صفر]]، شیعیان به مناسبت [[اربعین]] شهادت [[امام حسین]]، رحلت [[حضرت محمد]]، شهادت [[امام حسن|امام حسن مجتبی]] و شهادت امام رضا، عزاداری می‌کنند. در روز ۲۸ ماه صفر به مناسبت رحلت پیامبر و همچنین در روز آخر ماه صفر به‌مناسبت شهادت امام رضا، ایران غرق در سوگواری است؛ به‌ویژه [[مشهد]] که میزبان هیئت‌ها و عزاداران بی‌شماری از سراسر کشور می‌شود. این آیین‌ها، که شامل [[تعزیه‌خوانی]]، [[نذری]] دادن، و حضور پرشور جوانان در [[دسته عزا|دسته‌های عزاداری]] است، به قدری اهمیت دارد که به ثبت ملی رسیده است. پس از [[پیاده‌روی اربعین]]، تعداد زیادی از زائران پیاده از شهرها و استان‌های مجاور به سوی [[مشهد]] حرکت می‌کنند و در طول مسیر در [[ایستگاه صلواتی|ایستگاه‌های صلواتی]] پذیرایی می‌شوند. خطبه‌خوانی در شب شهادت [[امام رضا]] از جمله آیین‌های رایج در حرم رضوی است.<ref>[https://www.beytoote.com/art/city-country/khorasan-during2-imamreza.html «آداب و رسوم خراسان رضوی در ایام شهادت امام رضا (ع)»، وب‌سایت بیتوته.]</ref>

==== دهه اول ماه محرم ====

در ۱۰ روز نخست [[ماه محرم]] و به‌ویژه در روزهای [[تاسوعا]] و [[عاشورا]]، شیعیان به مناسبت واقعه کربلا و شهادت امام حسین، به‌صورت گسترده، عزاداری می‌کنند. پیشینهٔ سنت عزاداری به‌مناسبت شهادت امام حسین، به عصر عاشورای سال ۶۱ق بازمی‌گردد که توسط خانواده‌های شهدا در کربلا برگزار شد و توسط زنان بنی‌اسد در کربلا و اسرای [[اهل‌بیت]] در شام و مدینه ادامه یافت. [[امام سجاد]]، [[امام باقر]]، [[امام صادق]] و [[امام رضا]] با برپایی مجالس سوگواری ضمن تقدیر از نوحه‌سرایان، شیعیان را به عزاداری در [[شهادت]] [[امام حسین]] تشویق می‌کردند تا فلسفه نهضت کربلا را زنده نگه‌دارند.<ref>[https://hawzah.net/fa/Magazine/View/3814/7111/86459/تاریخ-عزاداری-و-عزای-تاریخی آقاجانی، «تاریخ عزاداری و عزای تاریخی»، پایگاه اطلاع‌رسانی حوزه.]</ref> از دورهٔ آل‌بویه، عزاداری روز عاشورا رسمیت پیدا کرد و احمد معزالدوله در محرم ۳۵۲ق، دستور داد که بازارها تعطیل و خریدوفروش ممنوع شود و سقاخانه‌هایی در بازارها برای آب دادن به عزاداران دایر شود. بعد از آل‌بویه، در عصر تیموریان عزاداری گسترش پیدا کرد و در عصر صفویه به اوج خود رسید.<ref>[https://hawzah.net/fa/Magazine/View/3814/7111/86459/تاریخ-عزاداری-و-عزای-تاریخی آقاجانی، «تاریخ عزاداری و عزای تاریخی»، پایگاه اطلاع‌رسانی حوزه.]</ref>

==== ایام فاطمیه ====

{{اصلی|ایام فاطمیه}}

به‌دلیل اختلاف در تاریخ دقیق شهادت [[حضرت فاطمه]]، دو دهه عزاداری با نام‌های فاطمیه اول و دوم برگزار می‌شود. در این ایام، با بیان فضایل، مصائب و سیره عملی حضرت زهرا، یاد وی گرامی داشته می‌شود. این مراسم در [[مسجد|مساجد]]، [[حسینیه]]‌ها و منازل برگزار می‌شود. در ایران، روز سوم [[جمادی‌الثانی]] به‌مناسبت [[شهادت]] حضرت فاطمه تعطیل رسمی است.<ref>[https://rasekhoon.net/news/show/1644093/آیا-در-واقع-ایام-فاطمیه-20-روز-است «آیا در واقع ایام فاطمیه 20 روز است؟»، وب‌سایت راسخون.]</ref>

== عزاداری شیعیان در جهان ==

=== ایران ===

ایرانیان از دوران آل‌بویه، عزاداری در شهادت امام حسین را رسمیت بخشیدند. با پیروزی [[انقلاب اسلامی ایران]] در ۱۳۵۷ش، دامنه و شکل عزاداری گسترش پیدا کرد. امروزه، عزاداری در [[مساجد]]، [[حسینیه]]‌ها، بیوت مراجع تقلید و نیز در خیابان‌های سراسر ایران، باشکوه برگزار می‌شود. سینه‌زنی و زنجیرزنی، از جمله رسم‌های عزاداری در ایران است.<ref>آ[https://hawzah.net/fa/Magazine/View/3814/7111/86459/تاریخ-عزاداری-و-عزای-تاریخی قاجانی، «تاریخ عزاداری و عزای تاریخی»، پایگاه اطلاع‌رسانی حوزه.]</ref> مراسم آتش‌زنی خیمه، علم‌کِشی، [[نخل‌گردانی]] در [[شهر یزد|یزد]]، سنج و [[دمام]] در [[عزاداری بوشهری|بوشهر]]، بیل‌زنی خراسانی‌ها، گِل‌مالی لُرستانی‌ها و قربانی هزاران رأس دام در [[عزاداری حسینیه اعظم زنجان|حسینیه اعظم زنجان]] از دیگر برنامه‌های ایرانیان در مراسم عزاداری بر شهادت امام حسین است.<ref>[https://www.otaghak.com/blog/customs-of-moharram-days-in-iran/ شریفی، «آداب و رسوم روزهای محرم در شهرهای ایران»، وب‌سایت مجلۀ اتاقک.]</ref>