اصلاح عنوان مدخل |
|||
| خط ۱: | خط ۱: | ||
<big>''' | <big>'''دالپلان؛'''</big> بازی محلی هدفزنی با سنگ در مناطق لرنشین. | ||
دالپلان یا دالپَلو از بازیهای محلی و بومی عشایر بختیاری و لر در نقاط مختلف ایران است. این بازی امروزه نیز از جمله سرگرمیهای مهیج و جذاب افراد با گروههای سنی متنوع به شمار میرود. بازی دالپلان در سال 1385ش بهعنوان یکی از بازیهای بومی محلی به فدراسیون روستایی و عشایری ارائه شد. | |||
==نامگذاری== | ==نامگذاری== | ||
دالپلان از دسته بازیهای نشانهگیری، آن هم با سادهترین ابزار؛ یعنی سنگ است.<ref> [https://www.farsnews.ir/lorestan/news/13971223000060/%D8%AF%D8%A7%D9%84-%D9%BE%D9%84%D8%A7%D9%86-%D8%AA%D9%84%D9%81%DB%8C%D9%82%DB%8C-%D8%A7%D8%B2-%D9%86%D8%B4%D8%A7%D8%B7-%D9%88-%D8%AC%D8%B0%D8%A7%D8%A8%DB%8C%D8%AA-%D8%A8%D8%A7%D8%B2%DB%8C-%D9%85%D8%AD%D9%84%DB%8C-%D8%A8%D8%A7-%D9%82%D8%A7%D8%A8%D9%84%DB%8C%D8%AA-%D8%AC%D9%87%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%B4%D8%AF%D9%86 . صفر بیرانوند، ««دال پلان»؛ تلفیقی از نشاط و جذابیت/ بازی محلی با قابلیت جهانی شدن»، خبرگزاری فارس.]</ref> «دال» در زبان لری و بختیاری؛ بهمعنای سنگ ایستاده<ref> [https://bazikoosh.com/dalpalan/ . «بازی محلی دال پلان یا دال پلو : تاریخچه، قوانین و امتیازدهی»، وبسایت بازیکوش.]</ref> و «پَل» نیز در زبان لکی؛ بهمعنای سنگی است که پرتاب میشود. این بازی در لرستان با همین نام یا «دالپَلو»، در میان عشایر [[خوزستان]]، چهارمحال و بختیاری و کهکیلویه و بویراحمد با عناوین »کَلکِه بَرد»، «کَلبَرد»، «کَلجَنگ» و «پیشجنگ»، در استان فارس با نام «نشانهزنی با سنگ» و در استان مرکزی با عنوان «سنگ دووَه» معروف است.<ref> [https://www.farsnews.ir/lorestan/news/13971223000060/%D8%AF%D8%A7%D9%84-%D9%BE%D9%84%D8%A7%D9%86-%D8%AA%D9%84%D9%81%DB%8C%D9%82%DB%8C-%D8%A7%D8%B2-%D9%86%D8%B4%D8%A7%D8%B7-%D9%88-%D8%AC%D8%B0%D8%A7%D8%A8%DB%8C%D8%AA-%D8%A8%D8%A7%D8%B2%DB%8C-%D9%85%D8%AD%D9%84%DB%8C-%D8%A8%D8%A7-%D9%82%D8%A7%D8%A8%D9%84%DB%8C%D8%AA-%D8%AC%D9%87%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%B4%D8%AF%D9%86 . صفر بیرانوند، ««دال پلان»؛ تلفیقی از نشاط و جذابیت/ بازی محلی با قابلیت جهانی شدن»، خبرگزاری فارس.]</ref> | |||
==تاریخچه== | ==تاریخچه== | ||
جامعه عشایری و روستایی از دیرباز به بازیهای بومی و محلی تمایل داشتهاند. یکی از این بازیها | جامعه عشایری و روستایی از دیرباز به بازیهای بومی و محلی تمایل داشتهاند. یکی از این بازیها دالپلان است<ref> [https://www.farsnews.ir/lorestan/news/13971223000060/%D8%AF%D8%A7%D9%84-%D9%BE%D9%84%D8%A7%D9%86-%D8%AA%D9%84%D9%81%DB%8C%D9%82%DB%8C-%D8%A7%D8%B2-%D9%86%D8%B4%D8%A7%D8%B7-%D9%88-%D8%AC%D8%B0%D8%A7%D8%A8%DB%8C%D8%AA-%D8%A8%D8%A7%D8%B2%DB%8C-%D9%85%D8%AD%D9%84%DB%8C-%D8%A8%D8%A7-%D9%82%D8%A7%D8%A8%D9%84%DB%8C%D8%AA-%D8%AC%D9%87%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%B4%D8%AF%D9%86 . صفر بیرانوند، ««دال پلان»؛ تلفیقی از نشاط و جذابیت/ بازی محلی با قابلیت جهانی شدن»، خبرگزاری فارس.]</ref> که در مناطق لرنشین، قدمت طولانی دارد و از پرطرفدارترین بازیهای محلی اهالی و بومیان این منطقه بوده است.<ref> [https://bazikoosh.com/dalpalan/ . «بازی محلی دال پلان یا دال پلو : تاریخچه، قوانین و امتیازدهی»، وبسایت بازیکوش.]</ref> اهالی هر منطقه پس از اینکه کار روزانه را تمام میکردند ساعتی را به دالپلان روی میآوردند تا علاوه بر رفع خستگی با هیاهوی پرتاب سنگ به نشاط و شادی دست پیدا کنند.<ref>[https://www.farsnews.ir/lorestan/news/13971223000060/%D8%AF%D8%A7%D9%84-%D9%BE%D9%84%D8%A7%D9%86-%D8%AA%D9%84%D9%81%DB%8C%D9%82%DB%8C-%D8%A7%D8%B2-%D9%86%D8%B4%D8%A7%D8%B7-%D9%88-%D8%AC%D8%B0%D8%A7%D8%A8%DB%8C%D8%AA-%D8%A8%D8%A7%D8%B2%DB%8C-%D9%85%D8%AD%D9%84%DB%8C-%D8%A8%D8%A7-%D9%82%D8%A7%D8%A8%D9%84%DB%8C%D8%AA-%D8%AC%D9%87%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%B4%D8%AF%D9%86 . صفر بیرانوند، ««دال پلان»؛ تلفیقی از نشاط و جذابیت/ بازی محلی با قابلیت جهانی شدن»، خبرگزاری فارس.]</ref> | ||
==شیوۀ برگزاری== | ==شیوۀ برگزاری== | ||
دالپلان از رشته بازیهای پرتابی است که برای انجام آن قدرت بدنی و تبحر در نشانهگیری نقش تعیینکننده دارد. این بازی با ۲ نفر و یا بیشتر قابل انجام است.<ref> [https://www.epubfa.ir/%D8%A8%D8%A7%D8%B2%DB%8C%E2%80%8C%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D9%85%D8%AD%D9%84%DB%8C-%D9%88-%D8%A8%D9%88%D9%85%DB%8C-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%A8%D8%A7%D8%B2%DB%8C-%D8%AF%D8%A7%D9%84-%D9%BE%D9%84/ . «بازیهای محلی و بومی ایران: بازی دال پلان»، وبسایت اپوبفا.]</ref> ابزار این بازی، چند تکه تختهسنگ صاف و تعدادی قلوهسنگ است.<ref> [https://seeiran.ir/%D8%A8%D8%A7%D8%B2%DB%8C-%D8%AF%D8%A7%D9%84-%D9%BE%D9%84%D9%88/ . «بازی دال پلو»، وبسایت سیری در ایران.]</ref> هر تیم دارای سه «دال» است که باید آنها را دقیقاً در راستای دالهای حریف، در خط مستقیم و با فاصله یکونیم متر از یکدیگر به صورت ستونی پشت سر یکدیگر قرار دهد. فاصله اولین دال هر تیم با تیم مقابل بسته به رده سنی بازیکنان، بین ده تا شانزده متر است.<ref> [https://bazikoosh.com/dalpalan/ . «بازی محلی دال پلان یا دال پلو : تاریخچه، قوانین و امتیازدهی»، وبسایت بازیکوش.]</ref> | |||
بازیکناان به دو گروه تقسیم میشوند و به قید قرعه، گروه آغازکننده مشخص میشود. دو گروه، مقابل هم و با یک فاصله توافقی میایستند، افراد تیم آغازکننده با قلوهسنگهایی (پل) که در دست دارند بهطرف تخته سنگهای (دال) تیم مقابل، بهنوبت پرتاب میکنند. در شرایطی که یک تختهسنگ از تیم برنده به زمین افتاده باشد جای دو تیم باهم عوض میشود ولی اگر تختهسنگی از تیم برنده به زمین نیفتاده باشد در جای خود باقی مانده و بازی ادامه خواهد داشت.<ref>[https://www.epubfa.ir/%D8%A8%D8%A7%D8%B2%DB%8C%E2%80%8C%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D9%85%D8%AD%D9%84%DB%8C-%D9%88-%D8%A8%D9%88%D9%85%DB%8C-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%A8%D8%A7%D8%B2%DB%8C-%D8%AF%D8%A7%D9%84-%D9%BE%D9%84/ . «بازیهای محلی و بومی ایران: بازی دال پلان»، وبسایت اپوبفا.]</ref> | بازیکناان به دو گروه تقسیم میشوند و به قید قرعه، گروه آغازکننده مشخص میشود. دو گروه، مقابل هم و با یک فاصله توافقی میایستند، افراد تیم آغازکننده با قلوهسنگهایی (پل) که در دست دارند بهطرف تخته سنگهای (دال) تیم مقابل، بهنوبت پرتاب میکنند. در شرایطی که یک تختهسنگ از تیم برنده به زمین افتاده باشد جای دو تیم باهم عوض میشود ولی اگر تختهسنگی از تیم برنده به زمین نیفتاده باشد در جای خود باقی مانده و بازی ادامه خواهد داشت.<ref>[https://www.epubfa.ir/%D8%A8%D8%A7%D8%B2%DB%8C%E2%80%8C%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D9%85%D8%AD%D9%84%DB%8C-%D9%88-%D8%A8%D9%88%D9%85%DB%8C-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%A8%D8%A7%D8%B2%DB%8C-%D8%AF%D8%A7%D9%84-%D9%BE%D9%84/ . «بازیهای محلی و بومی ایران: بازی دال پلان»، وبسایت اپوبفا.]</ref> | ||
| خط ۲۱: | خط ۲۱: | ||
==ویژگی== | ==ویژگی== | ||
تماشای بازی | تماشای بازی دالپلان در ایام تعطیل به ویژه ایام [[نوروز]] و [[سیزده بدر]] برای مسافران جذابیت خاصی دارد. این بازی مختص به گروه سن خاصی نیست و همین هیجان بازی را افزایش میدهد. همچنین از دیگر ویژگیهای بارز دالپلان، سنجش دقت در هدفزنی و قدرتنمایی افراد در پرتاب و نشانهگذاری سنگ است. تمرکز افراد برای ضربهزدن به دالها، سبب افزایش توانایی افراد در پرتاب صحیح و انداختن سنگ هدف میشود. از دیگر ویژگیهای بازی دالپلان که آن را به یک بازی پرطرفدار تبدیل کرده، گروهیبودن آن است که نشان از وجود تمایل به کارهای گروهی میان افراد در سنین مختلف است.<ref> [https://www.farsnews.ir/lorestan/news/13971223000060/%D8%AF%D8%A7%D9%84-%D9%BE%D9%84%D8%A7%D9%86-%D8%AA%D9%84%D9%81%DB%8C%D9%82%DB%8C-%D8%A7%D8%B2-%D9%86%D8%B4%D8%A7%D8%B7-%D9%88-%D8%AC%D8%B0%D8%A7%D8%A8%DB%8C%D8%AA-%D8%A8%D8%A7%D8%B2%DB%8C-%D9%85%D8%AD%D9%84%DB%8C-%D8%A8%D8%A7-%D9%82%D8%A7%D8%A8%D9%84%DB%8C%D8%AA-%D8%AC%D9%87%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%B4%D8%AF%D9%86 . صفر بیرانوند، ««دال پلان»؛ تلفیقی از نشاط و جذابیت/ بازی محلی با قابلیت جهانی شدن»، خبرگزاری فارس.]</ref> | ||
==فرآیند شکلگیری== | ==فرآیند شکلگیری== | ||
در دورههای اولیه حیات بشر که شکار از مهمترین روشهای بهدستآوردن غذا بوده است، این کار از طریق پرتاب نیزه یا تیر بهسوی حیوانات و پرندگان انجام میگرفت. به علاوه در مواقع [[جنگ]] میان دو گروه از انسانها، پرتابگران و تیراندازان از مهمترین جنگجویان هر قوم به شمار میرفتند. <ref> [https://bazikoosh.com/dalpalan/ . «بازی محلی دال پلان یا دال پلو : تاریخچه، قوانین و امتیازدهی»، وبسایت بازیکوش.]</ref> همچنین روستاییان بهدلیل نبود اسلحه گرم از سنگ برای دفاع از احشام و حریم [[زندگی]] خود استفاده میکردند. در چنین شرایطی نیاز بود افراد نشانهزنی خود را تقویت کنند با مرور زمان این کار بهصورت بازی درآمد.<ref> [https://www.farsnews.ir/lorestan/news/13971223000060/%D8%AF%D8%A7%D9%84-%D9%BE%D9%84%D8%A7%D9%86-%D8%AA%D9%84%D9%81%DB%8C%D9%82%DB%8C-%D8%A7%D8%B2-%D9%86%D8%B4%D8%A7%D8%B7-%D9%88-%D8%AC%D8%B0%D8%A7%D8%A8%DB%8C%D8%AA-%D8%A8%D8%A7%D8%B2%DB%8C-%D9%85%D8%AD%D9%84%DB%8C-%D8%A8%D8%A7-%D9%82%D8%A7%D8%A8%D9%84%DB%8C%D8%AA-%D8%AC%D9%87%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%B4%D8%AF%D9%86 . صفر بیرانوند، ««دال پلان»؛ تلفیقی از نشاط و جذابیت/ بازی محلی با قابلیت جهانی شدن»، خبرگزاری فارس.]</ref> در زندگی عشایری نیز چوپانان برای مراقبت از رمه و احشام و دورکردن حیوانات وحشی از گلۀ خود، پرتاب دقیق و محکم سنگ به سوی هدف را میآموزند. به همین منظور پدران از کودکی به فرزندان خود تیراندازی و هدفگیری با سنگ را آموزش میدادند. بازیهای پرتابی که حجم بزرگی از بازیهای محلی و بومی ایران را تشکیل میدهند، در زندگی فردی و اجتماعی افراد و اقوام، دارای کارکرد بودهاند. در دوران معاصر بازیهای پرتابی ضرورت کارکردی خود را از دست دادهاند، اما اهمیت روانشناختی آنها به قوت خود باقی است و بهویژه برای کودکان بسیار سودمند و لازم دانسته میشود.<ref>[https://bazikoosh.com/dalpalan/ . «بازی محلی دال پلان یا دال پلو : تاریخچه، قوانین و امتیازدهی»، وبسایت بازیکوش.]</ref> | در دورههای اولیه حیات بشر که شکار از مهمترین روشهای بهدستآوردن غذا بوده است، این کار از طریق پرتاب نیزه یا تیر بهسوی حیوانات و پرندگان انجام میگرفت. به علاوه در مواقع [[جنگ]] میان دو گروه از انسانها، پرتابگران و تیراندازان از مهمترین جنگجویان هر قوم به شمار میرفتند. <ref> [https://bazikoosh.com/dalpalan/ . «بازی محلی دال پلان یا دال پلو : تاریخچه، قوانین و امتیازدهی»، وبسایت بازیکوش.]</ref> همچنین روستاییان بهدلیل نبود اسلحه گرم از سنگ برای دفاع از احشام و حریم [[زندگی]] خود استفاده میکردند. در چنین شرایطی نیاز بود افراد نشانهزنی خود را تقویت کنند با مرور زمان این کار بهصورت بازی درآمد.<ref> [https://www.farsnews.ir/lorestan/news/13971223000060/%D8%AF%D8%A7%D9%84-%D9%BE%D9%84%D8%A7%D9%86-%D8%AA%D9%84%D9%81%DB%8C%D9%82%DB%8C-%D8%A7%D8%B2-%D9%86%D8%B4%D8%A7%D8%B7-%D9%88-%D8%AC%D8%B0%D8%A7%D8%A8%DB%8C%D8%AA-%D8%A8%D8%A7%D8%B2%DB%8C-%D9%85%D8%AD%D9%84%DB%8C-%D8%A8%D8%A7-%D9%82%D8%A7%D8%A8%D9%84%DB%8C%D8%AA-%D8%AC%D9%87%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%B4%D8%AF%D9%86 . صفر بیرانوند، ««دال پلان»؛ تلفیقی از نشاط و جذابیت/ بازی محلی با قابلیت جهانی شدن»، خبرگزاری فارس.]</ref> در زندگی عشایری نیز چوپانان برای مراقبت از رمه و احشام و دورکردن حیوانات وحشی از گلۀ خود، پرتاب دقیق و محکم سنگ به سوی هدف را میآموزند. به همین منظور پدران از کودکی به فرزندان خود تیراندازی و هدفگیری با سنگ را آموزش میدادند. بازیهای پرتابی که حجم بزرگی از بازیهای محلی و بومی ایران را تشکیل میدهند، در زندگی فردی و اجتماعی افراد و اقوام، دارای کارکرد بودهاند. در دوران معاصر بازیهای پرتابی ضرورت کارکردی خود را از دست دادهاند، اما اهمیت روانشناختی آنها به قوت خود باقی است و بهویژه برای کودکان بسیار سودمند و لازم دانسته میشود.<ref>[https://bazikoosh.com/dalpalan/ . «بازی محلی دال پلان یا دال پلو : تاریخچه، قوانین و امتیازدهی»، وبسایت بازیکوش.]</ref> | ||
==مزایای بازی | ==مزایای بازی دالپلان== | ||
تقویت مهارت نشانهگیری، هماهنگی چشم و دست، تقویت قدرت دست و تعامل گروهی از مهمترین مزایای بازیهای پرتابی بهخصوص دالپلان است.<ref>[https://bazikoosh.com/dalpalan/ . «بازی محلی دال پلان یا دال پلو : تاریخچه، قوانین و امتیازدهی»، وبسایت بازیکوش.]</ref> کارشناسان معتقدند بومیان مناطقی که این بازی در آن رواج دارد در پرتاب سنگ مهارت خاصی دارند بههمین دلیل رغبت به سمت بازی | تقویت مهارت نشانهگیری، هماهنگی چشم و دست، تقویت قدرت دست و تعامل گروهی از مهمترین مزایای بازیهای پرتابی بهخصوص دالپلان است.<ref>[https://bazikoosh.com/dalpalan/ . «بازی محلی دال پلان یا دال پلو : تاریخچه، قوانین و امتیازدهی»، وبسایت بازیکوش.]</ref> کارشناسان معتقدند بومیان مناطقی که این بازی در آن رواج دارد در پرتاب سنگ مهارت خاصی دارند بههمین دلیل رغبت به سمت بازی دالپلان میان آنها فراوان است. آنها در این بازی بهنوعی توانایی خود را در نشانهگیری به معرض نمایش میگذارند. همچنین این بازی گروهی در نهایت سادگی، جانشین مناسبی برای پرکردن اوقات فراغت و بیکاری جوانان است. روستاییان و عشایر بهویژه هنگام فراغت از کارهای دامداری و کشاورزی به دالپلان میپردازند. همچنین دالپلان یک بازی دستهجمعی است که مختص به گروه سنی یا جنسیت خاصی نبوده و بین زنان و مردان در سنین مختلف رواج دارد.<ref> [https://www.farsnews.ir/lorestan/news/13971223000060/%D8%AF%D8%A7%D9%84-%D9%BE%D9%84%D8%A7%D9%86-%D8%AA%D9%84%D9%81%DB%8C%D9%82%DB%8C-%D8%A7%D8%B2-%D9%86%D8%B4%D8%A7%D8%B7-%D9%88-%D8%AC%D8%B0%D8%A7%D8%A8%DB%8C%D8%AA-%D8%A8%D8%A7%D8%B2%DB%8C-%D9%85%D8%AD%D9%84%DB%8C-%D8%A8%D8%A7-%D9%82%D8%A7%D8%A8%D9%84%DB%8C%D8%AA-%D8%AC%D9%87%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%B4%D8%AF%D9%86 . صفر بیرانوند، ««دال پلان»؛ تلفیقی از نشاط و جذابیت/ بازی محلی با قابلیت جهانی شدن»، خبرگزاری فارس.]</ref> | ||
==احیای بازی | ==احیای بازی دالپلان== | ||
بازی | بازی دالپلان از جمله بازیهای محلی است که نسل به نسل انتقال پیدا کرده و اکنون نیز در حاشیه برخی شهرها و روستاها در ایام تعطیل مردم به این بازی میپردازند. این بازی برخلاف بسیاری از بازیها و رسوماتی که به فراموشی سپرده شدهاند همچنان مخاطبان خاص خود را دارد. از منظر کارشناسان، احیای اینگونه بازیها میتواند افراد را از زندگی و دنیای ماشینی دورکرده و با دنیای واقعی و طبیعت مأنوس کند. همچنین احیای بازیهای بومی و محلی مانند دالپلان علاوه بر ایجاد سرگرمی و گذراندن اوقات فراغت، میتواند بستری برای معرفی این بازیها در سطح ملی و حتی جهانی باشد.<ref>[https://www.farsnews.ir/lorestan/news/13971223000060/%D8%AF%D8%A7%D9%84-%D9%BE%D9%84%D8%A7%D9%86-%D8%AA%D9%84%D9%81%DB%8C%D9%82%DB%8C-%D8%A7%D8%B2-%D9%86%D8%B4%D8%A7%D8%B7-%D9%88-%D8%AC%D8%B0%D8%A7%D8%A8%DB%8C%D8%AA-%D8%A8%D8%A7%D8%B2%DB%8C-%D9%85%D8%AD%D9%84%DB%8C-%D8%A8%D8%A7-%D9%82%D8%A7%D8%A8%D9%84%DB%8C%D8%AA-%D8%AC%D9%87%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%B4%D8%AF%D9%86 . صفر بیرانوند، ««دال پلان»؛ تلفیقی از نشاط و جذابیت/ بازی محلی با قابلیت جهانی شدن»، خبرگزاری فارس.]</ref> | ||
==پانویس== | ==پانویس== | ||