زهرا غلامی (بحث | مشارکتها) |
|||
| خط ۳۲: | خط ۳۲: | ||
== مفهومشناسی == | == مفهومشناسی == | ||
بَلهبُرون یا بَلّهبُرون، یکی از مقدمات مهم قبلاز | بَلهبُرون یا بَلّهبُرون، یکی از مقدمات مهم قبلاز جشن عروسی در ایران است.<ref>[https://www.cgie.org.ir/fa/article/239367/بله-برون بلوکباشی، «بلهبرون»، وبسایت مرکز دائرةالمعارف بزرگ اسلامی.]</ref> محل یا مجلسی که در آن از اولیای عروس، قول و اجازهٔ ازدواج دختر را میگیرند<ref>[https://www.jadvalyab.ir/moein/بله+بران دهخدا، لغتنامه، ذیل واژۀ بله بران.]</ref> و قولوقرارهای قبلاز عروسی بین خانوادههای عروس و داماد گذاشته میشود.<ref>[https://www.jadvalyab.ir/moein/بله+بران «بلهبران»، وبسایت جدولیاب.]</ref> بلهبرون از بخشهای مهم مراسم مقدماتی جشن عروسی سنتی در ایران است. این مراسم برای گفتوگو دربارهٔ شرایط مالی ازدواج، تعهدات و پرداختهای مالی و نقدی خانوادهٔ پسر توسط خانوادهٔ دختر، برگزار میشود. در این مراسم، شرایط و تعهدات مالی دو طرف مانند [[شیربها]]، [[مهریه]]، [[هزینه عروسی|هزینههای مراسم عروسی]] و تعداد میهمانان مورد بحث قرار میگیرد و قطعی میشود. در صورت توافق، یک لیست تهیه میشود و به امضای ریشسفیدان هر دو طرف میرسد. مقدار مهر و هزینههای مراسم عروسی بستگی به وضعیت اقتصادی و اجتماعی خانوادهها دارد.<ref>[https://www.cgie.org.ir/fa/article/239367/%D8%A8%D9%84%D9%87-%D8%A8%D8%B1%D9%88%D9%86 بلوکباشی، «بلهبرون»، وبسایت مرکز دائرةالمعارف بزرگ اسلامی]؛ [https://rch.ac.ir/article/Details/11383 بلوکباشی، «بلهبرون»، وبسایت دانشنامة جهان اسلام.]</ref> واژهٔ بله در بَلهبُرون یا بَلّهبُرون، محرّف بلی و به معنای قبول پیوند زناشویی از سوی عروس است.<ref>[https://vajehyab.com/dehkhoda/بله-بران?q=بلهبرون دهخدا، لغتنامه، ذیل واژه بله بران.]</ref> | ||
== | == جایگاه و اهمیت بلهبرون == | ||
مجلس بلهبرون افزونبر کارکرد تشریفاتی، نقشی بنیادین در تحقق پیمان زناشویی و استحکام پیوند میان خانوادههای عروس و داماد ایفا میکند. در این مجلس، با توافق بر سر تعهدات شرعی و خانوادگی، ارزش [[ازدواج]] بهعنوان یک پیمان مقدس تثبیت میشود و زمینههای اعتماد متقابل بین دو [[خانواده]] فراهم میآید. همچنین این مراسم از جنبهٔ اقتصادی نیز حائز اهمیت است؛ زیرا هزینهها و ترتیبات اصلی [[مراسم عروسی]] از قبیل تعیین میزان [[مهریه]]، [[شیربها]]، میزان تقریبی [[جهیزیه]]، لوازم مهم مراسم عقد، زیورآلات و لباسهای مورد نیاز عروس، هزینهٔ مجالس پیشِرو، مشخص کردن زمان [[نامزدی]]، عقد و عروسی و شمار میهمانان در این مراسم تعیین میشود که خود به شفافیت و کاهش تنشهای مالی انجامیده و به استحکام نهایی پیوند زناشویی کمک میکند.<ref>[https://www.cgie.org.ir/fa/article/239367/بله-برون بلوکباشی، «بلهبرون»، وبسایت مرکز دائرةالمعارف بزرگ اسلامی.]</ref> | |||
یکی دیگر از دلایل برگزاری مراسم بلهبرون، آشکار شدن ازدواج [[دختر]] و [[پسر]] در میان اقوام و همسایگان است.<ref>[https://akharinkhabar.ir/girly/2884431 «آدابورسوم بله برون»، وبسایت آخرین خبر.]</ref> همچنین، توافق بر خواندن [[ازدواج موقت|عقد موقت]] و محرم شدن دختر و پسر تا زمان عقد دائمی یکی دیگر از محورهای گفتوگو در این مراسم است.<ref>[https://akharinkhabar.ir/girly/2884431 «آدابورسوم بله برون»، وبسایت آخرین خبر.]</ref> | |||
== نحوهٔ برگزاری و موضوعات == | == نحوهٔ برگزاری و موضوعات == | ||
| خط ۴۸: | خط ۵۰: | ||
بعداز اینکه خانوادهٔ عروس و داماد در مورد موضوعاتی مثل مهریه و شیربها به توافق رسیدند، آن را در دفتر بلهبرون ثبت میکنند. در گذشته آن را روی یک برگهٔ ساده مینوشتند؛ اما امروزه بهمنظور زیبایی و همچنین یادگاری برای عروس و داماد، از این دفتر استفاده میشود. توافقاتی که نوشته شده و افراد آن را امضا کردند، بعداً بهصورت قانونی در سند ازدواج ثبت میشود و شروط نوشته شده در آن باید از جانب دو طرف اجرا شود.<ref>[https://salonaghd-noghre.ir/2022/09/08/دفتر-بله-برون-چیست-و-چه-چیزهای-در-آن-نوش/ «دفتر بلهبرون چیست و چه چیزهای در آن نوشته میشود؟»، وبسایت سالن عقد نقره.]</ref> | بعداز اینکه خانوادهٔ عروس و داماد در مورد موضوعاتی مثل مهریه و شیربها به توافق رسیدند، آن را در دفتر بلهبرون ثبت میکنند. در گذشته آن را روی یک برگهٔ ساده مینوشتند؛ اما امروزه بهمنظور زیبایی و همچنین یادگاری برای عروس و داماد، از این دفتر استفاده میشود. توافقاتی که نوشته شده و افراد آن را امضا کردند، بعداً بهصورت قانونی در سند ازدواج ثبت میشود و شروط نوشته شده در آن باید از جانب دو طرف اجرا شود.<ref>[https://salonaghd-noghre.ir/2022/09/08/دفتر-بله-برون-چیست-و-چه-چیزهای-در-آن-نوش/ «دفتر بلهبرون چیست و چه چیزهای در آن نوشته میشود؟»، وبسایت سالن عقد نقره.]</ref> | ||
== نامگذاری مراسم در نقاط مختلف ایران == | |||
مراسم بلهبرون در نقاط مختلف ایران با نامهای گوناگونی خوانده میشود که هریک بازتابدهندهٔ آداب، باورها و ساختار اجتماعی آن منطقه است. در تهران و بسیاری از شهرهای مرکزی، این مراسم با عناوینی چون خَرجبُرون، خَرجبُری، بلهبری و بَعلهبرون شناخته میشود. خراسانیها آن را شب جواباستَنی (شب جواب گرفتن) یا شب کفشپاکِنی (شب کفش پاکردن به عروس) مینامند. در شاهرود به آن حرف تمامکردن، گفته میشود که در دو نشست جداگانه برگزار میشود: نشست نخست با حضور زنان سالخورده دربارهٔ میزان مهریه، شیربها و اسباب عروسی گفتگو میشود و نشست دوم با حضور نمایندگانی از زنان و مردان ریشسفید دو خانواده، توافقات را به امضا میرسانند.<ref>[https://www.cgie.org.ir/fa/article/239367/%D8%A8%D9%84%D9%87-%D8%A8%D8%B1%D9%88%D9%86 بلوکباشی، «بلهبرون»، وبسایت مرکز دائرة المعارف بزرگ اسلامی.]</ref> | |||
مراسم بلهبرون | |||
در شیراز و قم این مراسم به ترتیب مَهربُرون و گلابگیرون نامیده میشود. در میان ایلات و عشایر نیز تنوع نامها بسیار است: ایل مَمَسنی فارس آن را باشلُقبرون یا کدخدایی میخوانند؛ بختیاریها خرجبُران و در روستای پاگچ قندشکنان میگویند؛ لرهای بالا گریوهٔ لرستان آن را خرجبُرو و کردهای سنندج، دستماچکردن مینامند. ایلات و عشایر پشتکوه این مراسم را دستگیران، کردهای ایل کلهر (شاهآباد غرب) خازمَنی یا دَزورانی و مردم ایل لِرکیِ خوزستان کاغذگیرانی یا شیربهابُرون میگویند. در ترکمنها این مراسم به تعیین قیمت عروس معروف است. | در شیراز و قم این مراسم به ترتیب مَهربُرون و گلابگیرون نامیده میشود. در میان ایلات و عشایر نیز تنوع نامها بسیار است: ایل مَمَسنی فارس آن را باشلُقبرون یا کدخدایی میخوانند؛ بختیاریها خرجبُران و در روستای پاگچ قندشکنان میگویند؛ لرهای بالا گریوهٔ لرستان آن را خرجبُرو و کردهای سنندج، دستماچکردن مینامند. ایلات و عشایر پشتکوه این مراسم را دستگیران، کردهای ایل کلهر (شاهآباد غرب) خازمَنی یا دَزورانی و مردم ایل لِرکیِ خوزستان کاغذگیرانی یا شیربهابُرون میگویند. در ترکمنها این مراسم به تعیین قیمت عروس معروف است.<ref>[https://rch.ac.ir/article/Details/11383 بلوکباشی، «بلهبرون»، وبسایت دانشنامة جهان اسلام.]</ref> | ||
در سمنان، مراسم خواستگاری و بلهبرون در یک مجلس با نامهای دوخازی، قولگیران یا کدخدایی برگزار میشود. گیل و دیلم آن را صورتهَگیری یا ثبتهَگیری، مردم زیارت (گرگان) قندشکنی و دَوان (کازرون) شرطکنون میگویند. در پیرسواران (ملایر) به آن لَنگُریخُورُو گفته میشود. | در سمنان، مراسم خواستگاری و بلهبرون در یک مجلس با نامهای دوخازی، قولگیران یا کدخدایی برگزار میشود. گیل و دیلم آن را صورتهَگیری یا ثبتهَگیری، مردم زیارت (گرگان) قندشکنی و دَوان (کازرون) شرطکنون میگویند. در پیرسواران (ملایر) به آن لَنگُریخُورُو گفته میشود.<ref>[https://www.cgie.org.ir/fa/article/239367/%D8%A8%D9%84%D9%87-%D8%A8%D8%B1%D9%88%D9%86 بلوکباشی، «بلهبرون»، وبسایت مرکز دائرة المعارف بزرگ اسلامی.]</ref> | ||
در برخی جوامع ایلی-عشیرهای و روستایی، این مراسم در دو نشست مکمل برگزار میشود: نشست اول به تعیین هزینههای مجلس بعدی و نشست دوم به تعیین شیربها و مهریه اختصاص دارد. این گوناگونی نامها و آداب، نشاندهندهٔ غنای فرهنگی ایران و سازگاری این آیین با ساختارهای اجتماعی و اقتصادی هر منطقه است.<ref> | در برخی جوامع ایلی-عشیرهای و روستایی، این مراسم در دو نشست مکمل برگزار میشود: نشست اول به تعیین هزینههای مجلس بعدی و نشست دوم به تعیین شیربها و مهریه اختصاص دارد. این گوناگونی نامها و آداب، نشاندهندهٔ غنای فرهنگی ایران و سازگاری این آیین با ساختارهای اجتماعی و اقتصادی هر منطقه است.<ref>[https://rch.ac.ir/article/Details/11383 بلوکباشی، «بلهبرون»، وبسایت دانشنامة جهان اسلام.]</ref> | ||
== رسومات رایج خانوادهها در مراسم بلهبرون == | |||
در مراسم بلهبرون، خانوادههای عروس و داماد هریک با توجه به رسومات محلی و فرهنگی خود، وظایف و هدایایی را بر عهده دارند که به استحکام پیوند خانوادگی و اعلام رسمی توافق زناشویی کمک میکند. | در مراسم بلهبرون، خانوادههای عروس و داماد هریک با توجه به رسومات محلی و فرهنگی خود، وظایف و هدایایی را بر عهده دارند که به استحکام پیوند خانوادگی و اعلام رسمی توافق زناشویی کمک میکند. | ||
* '''خانواده داماد''': خانواده داماد برای ابراز خشنودی و اعلام رسمی توافق، هدایایی را به مجلس بلهبرون میآورند که شامل دو دسته کلی است: نخست هدایای نفیس و نمادین همچون یک سبد گل، کیک مخصوص این مراسم و حلقۀ بلهبرون یا نشان، و دوم هدایای ویژهٔ عروس که شامل یک قواره پارچه برای پیراهن مجلسی، چادر عروس، یک جلد قرآن مجید، کلهقند و بهدلخواه کیف، کفش و مانتو میشود؛<ref>[https://shadima.com/مراسم-بله-برون/ مقدمفر، «مراسم بله برون چیست؟ صفر تا 100 رسم و رسوم بلهبرون»، وبسایت شادیما.]</ref> همچنین نقل، نبات، قند و شیرینی و گلاب نیز از دیگر هدایای متداول خانوادهٔ داماد در این مراسم بهشمار میرود.<ref>[https://bride-wedding.blogsky.com/1394/12/03/post-29/ «تاریخچه و رسومات مراسم بله برون در فرهنگهای ایرانی»، وبسایت آرایشگاه عروس، تشریفات مجالس، آتلیه عروس.]</ref> | * '''خانواده داماد''': خانواده داماد برای ابراز خشنودی و اعلام رسمی توافق، هدایایی را به مجلس بلهبرون میآورند که شامل دو دسته کلی است: نخست هدایای نفیس و نمادین همچون یک سبد گل، کیک مخصوص این مراسم و حلقۀ بلهبرون یا نشان، و دوم هدایای ویژهٔ عروس که شامل یک قواره پارچه برای پیراهن مجلسی، چادر عروس، یک جلد [[قرآن]] مجید، کلهقند و بهدلخواه کیف، کفش و مانتو میشود؛<ref>[https://shadima.com/مراسم-بله-برون/ مقدمفر، «مراسم بله برون چیست؟ صفر تا 100 رسم و رسوم بلهبرون»، وبسایت شادیما.]</ref> همچنین نقل، نبات، قند و شیرینی و گلاب نیز از دیگر هدایای متداول خانوادهٔ داماد در این مراسم بهشمار میرود.<ref>[https://bride-wedding.blogsky.com/1394/12/03/post-29/ «تاریخچه و رسومات مراسم بله برون در فرهنگهای ایرانی»، وبسایت آرایشگاه عروس، تشریفات مجالس، آتلیه عروس.]</ref> | ||
* '''خانواده عروس''': خانوادهٔ عروس نیز با تدارک فضایی مناسب، وظیفهٔ پذیرایی از میهمانان را بر عهده دارند. این پذیرایی معمولاً شامل تهیهٔ نوشیدنی، میوه و شیرینی است و در صورت تمایل، تدارک شام نیز به اختیار آنان است.<ref>[https://shadima.com/مراسم-بله-برون/ مقدمفر، «مراسم بلهبرون چیست؟ صفر تا 100 رسم و رسوم بلهبرون»، وبسایت شادیما.]</ref> | * '''خانواده عروس''': خانوادهٔ عروس نیز با تدارک فضایی مناسب، وظیفهٔ پذیرایی از میهمانان را بر عهده دارند. این پذیرایی معمولاً شامل تهیهٔ نوشیدنی، میوه و شیرینی است و در صورت تمایل، تدارک شام نیز به اختیار آنان است.<ref>[https://shadima.com/مراسم-بله-برون/ مقدمفر، «مراسم بلهبرون چیست؟ صفر تا 100 رسم و رسوم بلهبرون»، وبسایت شادیما.]</ref> | ||
| خط ۷۲: | خط ۷۰: | ||
=== آدابورسوم در مناطق مختلف ایران === | === آدابورسوم در مناطق مختلف ایران === | ||
در روستاهای | در روستاهای [[خراسان]]، خانوادهٔ پسر هدایایی چون [[انگشتر]]، کفش، لباس، شکلات، چای و چند سکهٔ نقره به خانهٔ دختر میبرند. پساز توافق، یکی از زنان خانوادهٔ پسر، سکهها را در کفش دختر میریزد و انگشتر را به او تقدیم میکند؛ سپس تنقلات را به دو نیم تقسیم کرده، نیمی را به خانوادهٔ عروس میدهند و نیمی را با خود برمیدارند. در شاهرود، خانوادهٔ داماد برّه سفیدی را بهعنوان [[هدیه]] برای عروس [[آرایش]] میدادند. آنها دستمال سفیدی را دور گردن برّه میبستند و روی پیشانی و پاهایش [[حنا]] میگذاشتند. سپس عبارت «اِنشاءالله مبارکش باد» را با [[حنا]] روی پهلوی راست برّه مینوشتند و [[گردنبند|گردنبند]] طلایی از گردنش میآویختند. این برّه آراسته را در روز بعداز «حرف تمام شدن» به خانۀ عروس میبردند.<ref>شریعتزاده، «فرهنگ مردم شاهرود»، 1371ش، ج2، ص۲۶۳–۲۷۵.</ref> در [[قوچان]]، پساز ناهار، هدایا و شیربها در دستمالی ابریشمی به [[ریشسفید]] خانوادهٔ دختر تقدیم میشود. سپس آخوند دو کلهقند را میشکند و تکهای را به نشانهٔ شگون به داماد میدهد و باقی قند با نخود و کشمش میان مهمانان توزیع میشود.<ref>[https://www.cgie.org.ir/fa/article/239367/بله-برون بلوکباشی، «بلهبرون»، وبسایت مرکز دائرةالمعارف بزرگ اسلامی.]</ref> در قم نیز مراسمی با عنوان «گلابگیرون» برگزار میشود که خانوادهٔ پسر پیشاز آن، شکر، شیرینی و گلاب برای خانوادهٔ عروس میفرستند. در روستای زیارت نیز مردان برای قندشکنی و مهربُری گرد هم میآیند و پساز توافق و پرداخت بخشی از مهریه، مادر پسر و زنان با ظروف آراسته و لباس عروس وارد مجلس میشوند.<ref>[https://www.cgie.org.ir/fa/article/239367/%D8%A8%D9%84%D9%87-%D8%A8%D8%B1%D9%88%D9%86 بلوکباشی، «بلهبرون»، وبسایت مرکز دائرةالمعارف بزرگ اسلامی.]</ref> | ||
=== تغییرات معاصر و افزایش تشریفات === | === تغییرات معاصر و افزایش تشریفات === | ||
در مراسم بلهبرون براساس سنت قدیمی افراد بیشتری نسبت به مراسم | در مراسم بلهبرون براساس سنت قدیمی افراد بیشتری نسبت به مراسم [[خواستگاری]] حضور داشتند که شامل اقوام درجهٔ یک هر دو خانواده مانند پدربزرگ، مادربزرگ، خاله، عمو، عمه، دایی و در بعضی از موارد، دوستان نزدیک داماد و عروس میشد. پذیرایی نیز در گذشته معمولاً با چای، قلیان، شربت و میوههای فصلی همراه بود و با توافق خانوادهها، شیرینی گردانده میشد.<ref>کتیرایی، «از خشت تا خشت»، 1378ش، ص127-128.</ref> در برخی مناطق نیز این مراسم با شام یا ناهار همراه بود.<ref>رسولی، «پژوهشی در فرهنگ مردم پیرسواران»، 1380ش، ص327؛ شهری، «طهران قدیم»، 1383ش، ج3، ص63.</ref> اما امروزه، بلهبرون با چاشنی [[تجملگرایی]]، تشریفات و [[چشموهمچشمی]] برگزار میشود. این مراسم که به میزبانی پدر عروس برگزار میشود، نهتنها محلی برای توافق بر سر مهریه، شیربها و تعداد مهمانان است، بلکه به عرصهای برای نمایش دکوراسیون، تزئینات کلهقند، پارچههای نامزدی، حلقه و دفتر مخصوص تبدیل شده است. ارائهدهندگان خدمات عروسی با پیشنهاد طرحهای متنوع، هزینهها را بهشدت افزایش دادهاند.<ref>[https://aforbia.ir/necessary-accessories-for-yes-barun-ceremony/ «5 وسیلة ضروری بلهبرون و 100 دیزاین و ایدة جذاب برای این مراسم»، وبسایت تشریفات آفوریبا (تیموری).]</ref> به این ترتیب، رسمی که بر پایهٔ سادگی و صمیمیت استوار بود، امروزه به یکی از عوامل افزایش هزینههای ازدواج تبدیل شده است.<ref>[https://www.rajanews.com/news/338335/15-نکته-مهم-مراسم-بله-برون-به-همراه-عکس «1+5 نکتة مهم مراسم بلهبرون»، خبرگزاری رجانیوز]؛ [https://www.khabaronline.ir/news/1620128/بله-برون-و-نامزدی-چه-رسوم-و-هدایایی-دارند «بلهبرون و نامزدی چه رسوم و هدایایی دارند؟»، خبرآنلاین.]</ref> | ||
== پانویس == | == پانویس == | ||
