چشم‌چرانی: تفاوت میان نسخه‌ها

==مفهوم‌شناسی==

چشم‌چرانی به‌معنای نظربازی،<ref> [https://www.bing.com/ck/a?!&&p=8e9139d72aa62158JmltdHM9MTcyMDMxMDQwMCZpZ3VpZD0xZGZhZjNlOC04MDZmLTY2ZTEtM2MxNS1lNzgzODE2NjY3MjMmaW5zaWQ9NTE3OA&ptn=3&ver=2&hsh=3&fclid=1dfaf3e8-806f-66e1-3c15-e78381666723&psq=%da%86%d8%b4%d9%85+%da%86%d8%b1%d8%a7%d9%86%db%8 دهخدا، لغت‌نامه، ذیل وازه چشم‌چرانی .]</ref> در اصطلاح به نگاه خیره و شهوت‌آلودی گفته می‌شود که با انگیزۀ لذّت‌طلبی جنسی صورت می‌گیرد. نگاه‌هایی که به‌واسطۀ ارتباط حضوری و کلامی در جامعه و بدون تحریک شهوت و قصد لذت صورت می‌گیرد در دستۀ چشم‌چرانی قرار نمی‌گیرد.<ref>[https://www.bing.com/ck/a?!&&p=16887d84b0c06ac1JmltdHM9MTcyMDMxMDQwMCZpZ3VpZD0xZGZhZjNlOC04MDZmLTY2ZTEtM2MxNS1lNzgzODE2NjY3MjMmaW5zaWQ9NTI4Mw&ptn=3&ver=2&hsh=3&fclid=1dfaf3e8-806f-66e1-3c15-e78381666723&psq=%d8%b9%d9%88%d8%a7%d9%82%d8%a8+%d9%88+%d8%a2%d8% «عواقب و آسیب‌شناسی چشم‌چرانی»، پایگاه اطلاع‌رسانی حوزه.]</ref> چشم‌چرانی اختصاصی به مردان ندارد و زنان نیز در معرض خطر چشم‌چرانی هستند.<ref>[https://kayhan.ir/fa/news/109935/%DA%86%D8%B4%D9%85%E2%80%8C%DA%86%D8%B1%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D9%87%D8%B1%D8%B2%E2%80%8C%DA%AF%DB%8C-%D8%A7%D8%AC%D8%AA%D9%85%D8%A7%D8%B9%DB%8C «چشم‌چرانی؛ هرز‌گی اجتماعی»، وب‌سایت روزنامه کیهان.]</ref> قرآن کریم به هر دو دستۀ زنان و مردان مؤمن سفارش می‌کند که از چشم‌دوختن به نامحرمان، پرهیز کنند.<ref>[https://wiki.ahlolbait.com/%D8%A2%DB%8C%D9%87_30_%D8%B3%D9%88%D8%B1%D9%87_%D9%86%D9%88%D8%B1 سوره نور، آیه 30-31.]</ref> همچنین در قرآن به خیانت چشمان اشاره شده<ref>[https://wiki.ahlolbait.com/%D8%A2%DB%8C%D9%87_19_%D8%B3%D9%88%D8%B1%D9%87_%D8%BA%D8%A7%D9%81%D8%B1 سوره غافر، آیه 19.]</ref> که بعضی مفسران آن را به چشم‌چرانی و نگاه دزدانه به [[نامحرم]] تفسیر کرده‌اند.<ref> [https://hadana.ir/%DA%86%D8%B4%D9%85-%DA%86%D8%B1%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D9%88-%D8%B1%D8%A7%D9%87-%D8%AF%D8%B1%D9%85%D8%A7%D9%86-%D8%A2%D9%86-%D8%A7%D8%B2-%D9%86%D8%B8%D8%B1-%D8%AF%DB%8C%D9%86/ «چشم‌چرانی و راه درمان آن از نظر دین»، وب‌سایت هدانا.]</ref> چشم‌چرانی که از آن با واژگان خیره‌چشمی، هرزه‌نگاهی و نظربازی نیز یاد می‌شود، <ref>[https://vajehyab.com/dehkhoda/%DA%86%D8%B4%D9%85-%DA%86%D8%B1%D8%A7%D9%86%DB%8C?q=%DA%86%D8%B4%D9%85%20%DA%86%D8%B1%D8%A7%D9%86%DB%8C . دهخدا، لغت‌نامه، ذیل واژه چشم‌چرانی.]</ref> به گونه‌ای از نگاه‌کردن یا چشم‌دوختن گفته می‌شود که با لذت جنسی همراه است و هوای نفس را تحریک می‌کند. آن‌چه معمولا از واژه چشم‌چرانی به ذهن متبادر می‌شود، نگاه آلوده است.<ref>. یعقوبی، «چشم‌چرانی و هرزه‌چشمی»، 1397ش.</ref> چنان‌که حافظ می‌گوید:<ref>[https://ganjoor.net/hafez/ghazal/sh393 . حافظ، غزلیات، غزل شماره 393.]</ref>

      | عنوان = حافظ

      | شاعر =

      | متن =

      منم که شهره شهرم به عشق ورزیدن \\ منم که دیده نیالوده‌ام به بد دیدن

      }}

تحقیقات صورت گرفته در انگلستان، حاکی از این است که مردها به‌طور میانگین، 43 دقیقه در روز، مشغول خیره‌شدن به 10 زن مختلف هستند. زن‌ها نیز 20 دقیقه در روز را صرف نگاه‌کردن به 6 مرد مختلف می‌کنند. نتایج یک نظرسنجی بر روی سه هزار نفر در غرب، نشان داد که سوپرمارکت‌ها، مشروب‌فروشی‌ها و کلوپ‌های شبانه، مهم‌ترین فضاهای رخداد چشم‌چرانی است. جذابیت‌هایی که موجب خیره شدن زنان و مردان می‌شود نیز متفاوت است؛ 40 درصد زنان به چشمان مردان و تقریبا همین میزان از مردان به تمام بدن زنان توجه بیشتری دارند. چشم‌چرانی، رنجش خاطر همسران را نیز در پی دارد؛ چشم‌چرانی همسر میان بیش از 30 درصد از افراد مورد مطالعه، موجب مشاجره می‌شود و 10 درصد از این جدال‌ها به طلاق منجر شده است.<ref>[https://vista.ir/w/a/16/49ibq . علوی، «هر مرد یک سال از عمرش را صرف نگه به زنان می‌کند»،  وب‌سایت مجله ویستا.]</ref>

=== رویکرد روانشناسی ===

دوپامین، هورمون موثر بر سیستم عصبی است که کنترل احساسات و سیستم غدد درون‌ریز را برعهده دارد و میزان ترشح آن با افسردگی و اختلالات روانی ارتباط دارد. چشم‌چرانی موجب افزایش ترشح دوپامین و به‌دلیل لذت ناشی از آن، فرد به تکرار آن عمل علاقمند می‌شود و بدین ترتیب چشم‌چرانی به عادت تبدیل شده و بر روان انسان تاثیرات سوء برجای می‌گذارد.<ref>زنگی‌آبادی، «بررسی روان‌شناختی نگاه به نامحرم با محوریت قرآن و حدیث (نقش کنترل نگاه به نامحرم در سلامت روان)»، 1402ش، ص45.</ref>

در عرصه تعاملات اجتماعی افراد اغلب تلاش می‌کنند با پرهیز از نگاه مستقیم به یکدیگر به دیگری بفهمانند که برای حریم شخصی او ارزش قائل هستند و رفتارهای شخصی او را زیر نظر نمی‌گیرند. این عمل که توسط گافمن بی‌توجهی مدنی نامیده شد، در تحلیل نگاه افراد به یکدیگر کاربرد فراوانی دارد. چشم‌چرانی، نقض این قرارداد اجتماعی است و رنجش خاطر افراد را در پی دارد. یافته‌های برخی تحقیقات حاکی از آن است که تنها 19 درصد مردان و 9 درصد زنان، از این که کسی به آنها خیره شود، احساس خوشایندی دارند. 16 درصد از دختران از این عمل ناراضی هستند و 20 درصد در برابر نگاه دیگران احساس خجالت می‌کنند.<ref>[https://vista.ir/w/a/16/49ibq . علوی، «هر مرد یک سال از عمرش را صرف نگه به زنان می‌کند»،  وب‌سایت مجله ویستا.]</ref>

در آموزه‌های اسلام به‌ویژه روایات اهل‌بیت، برای حفظ عفت عمومی و تحکیم بنیان خانواده، به دوری از نگاه حرام و به‌ویژه تکرار آن، توصیه شده است؛ <ref>مهرابی، «پیامدهای اخلاقی چشم چرانی در اجتماع از منظر آیات و روایات»، 1402ش.</ref> از جمله روایاتی با این مضمون که اولین نگاه برای تو، دومین نگاه علیه تو و سومین نگاه موجب هلاک تو است، <ref>[https://hadith.inoor.ir/fa/hadith/102620/related . شیخ صدوق، من لایحضره الفقیه، 1405ق، ج3، ص474.]</ref> نگاه پس از نگاه، بذر شهوت در دل می‌کارد و برای به فتنه‌کشاندن فرد کافی است<ref>[https://www.hadithlib.com/hadithtxts/view/29020341 . شیخ صدوق، من لایحضره الفقیه، 1405ق، ج4، ص18.]</ref> و این که از نگاه زیادی بپرهیز که تخم هوس می‌پراکند و غفلت می‌زاید.<ref>[https://www.hadithlib.com/hadithtxts/view/29020291 . مجلسی، بحارالانوار، 1421ق، ج99، ص199.]</ref> بر اساس این روایات، در صورت تولید هیجانات جنسی ناشی از نگاه آلوده و عدم ارضای صحیح برانگیختگی جنسی، تنش‌های روانی ایجاد می‌شود و با تکرار این فرایند و عدم کامیابی، این تنش‌ها به عقده‌های درازمدت تبدیل می‌شود. از این جهت محرک‌های محیطی و کنترل حواس، در ساختار شناختی و پردازش اطلاعات در حوزه مسائل جنسی نقش به‌سزایی دارد.<ref>. زنگی‌آبادی، «بررسی روان‌شناختی نگاه به نامحرم با محوریت قرآن و حدیث (نقش کنترل نگاه به نامحرم در سلامت روان)»، 1402ش، ص48.</ref>[[پرونده:چشم-چرانی.jpg|بندانگشتی|تصویر یک بسیجی که در زمان زیارت خانم‌ها از شهدای گمنام چشم پوشی کرده]]

در آیه‌ای از قرآن کریم، به مردان توصیه شده است که چشم‌های خود را از نظر به حرام نگاه دارند.<ref>[https://wiki.ahlolbait.com/%D8%A2%DB%8C%D9%87_30_%D8%B3%D9%88%D8%B1%D9%87_%D9%86%D9%88%D8%B1 . سوره نور، آیه 30.]</ref> شان نزول این آیه، داستان جوانی از انصار است که نگاه خود را به زنی دوخته بود که مقنعه خود را پشت گوش قرار داده و گردن و مقداری از سینه او نمایان بود. جوان که به زن خیره شده بود، با صورت به دیوار برخورد کرد و خون از صورتش جاری شد. وی به محضر پیامبر اکرم رفت و از بدپوشی زنان شکوه کرد. این آیه بر پیامبر خدا نازل شد که در ابتدای آن تاکید می‌شود که مردان مومن از چشم‌چرانی و نگاه به نامحرم پرهیز و در مسائل جنسی تقوا پیشه کنند؛ سپس فلسفه این توصیه را پاک‌زیستی معرفی می‌کند.<ref>[https://old.makarem.ir/compilation/reader.aspx?mid=22815 . مکارم شیرازی، تفسیر نمونه، 1386ش، ج14، ذیل آیه 30، سوره نور.]</ref> در آیه مستقلی از سوره نور، <ref>[https://wiki.ahlolbait.com/%D8%A2%DB%8C%D9%87_31_%D8%B3%D9%88%D8%B1%D9%87_%D9%86%D9%88%D8%B1 . سوره نور، آیه 31.]</ref> چشم‌پوشی به زنان نیز توصیه شده است، تا تصور نشود چشم‌چرانی مخصوص مردان است و زنان از این قاعده مستثنی هستند.<ref>[https://old.makarem.ir/compilation/reader.aspx?mid=22815 . مکارم شیرازی، تفسیر نمونه، 1386ش، ج14، ذیل آیه 30، سوره نور.]</ref>

از منظر فقها، هرگونه نگاه به نامحرم، خواه حضوری باشد یا از طریق فیلم (زنده یا غیرزنده) و عکس، حرام است.<ref>[https://farsi.khamenei.ir/news-content?id=27847 . خامنه‌ای، رساله آموزشی 2، وب‌سایت دفتر حفظ و نشر آثار آیت‌الله خامنه‌ای.]</ref> همچنین نگاه‌کردن مرد به بدن و موی زن نامحرم، حتی بدون قصد شهوت، حرام است.<ref>[https://www.sistani.org/persian/book/search/812554/ آیت‌الله سیستانی، توضیح المسائل، مسئله 2451.]</ref> نگاه زن به بدن مرد نامحرم نیز حرام است. نگاه کردن به صورت و دست‌های زن نامحرم تا مچ اگر به قصد لذّت نباشد و مایه فساد و گناه نشود، اشکال ندارد.<ref>مکارم‌ شیرازی، احکام خانواده در پرتو فقه اسلامی، 1389ش، ص21.</ref>

==پیامدهای چشم‌چرانی==

===پیامدهای اخلاقی===

      | شاعر =

      | متن =

      ز دست دیده و دل هر دو فریاد \\ که هر چه دیده بیند دل کند یاد

      بسازم خنجری نیشش ز پولاد \\ زنم بر دیده تا دل گردد آزاد

      }}

ترک این گناه به‌عنوان معامله با خدا، می‌تواند حال انسان را تغییر داده و نورانیت را برای روح وی به ارمغان بیاورد. وقتی انسان از چشمان خود محافظت کند، درجات زیادی را می‌پیماید و به تبع آن، موهبات بسیاری را از آن خود می‌کند.<ref>[https://imanoor.com/blog/%DA%86%D8%B4%D9%85-%DA%86%D8%B1%D8%A7%D9%86%DB%8C/ میرباقری، راه درمان چشم‌چرانی»،  وب‌سایت ایمانور.]</ref> نگاه آلوده، بذر شهوت را در دل می‌کارد که آغاز فتنه‌های بزرگ‌تر مانند بی‌بندوباری و غفلت است.<ref>یعقوبی، «چشم‌چرانی و هرزه‌چشمی»، 1397ش.</ref>

چشم‌چرانی در روایات به‌عنوان تیری از تیرهای شیطان یاد شده<ref>[https://ar.lib.eshia.ir/71860/101/40/%D8%A7%D9%84%D9%86%D9%91%D9%8E%D8%B8%D9%92%D8%B1%D9%8E%D8%A9%D9%8F_%D8%B3%D9%8E%D9%87%D9%92%D9%85%D9%8C_%D9%85%D9%90%D9%86%D9%92_%D8%B3%D9%90%D9%87%D9%8E%D8%A7%D9%85%D9%90_%D8%A5%D9%90%D8%A8%D9%92%D9%84%D9%90%DB%8C%D8% مجلسي‌، بحارالانوار، 1403ق، ج101، ص40.] </ref> که موجب غفلت<ref> [https://lib.eshia.ir/27359/1/222/%D8%A5%D9%90%DB%8C%D9%91%D9%8E%D8%A7%DA%A9%D9%8F%D9%85%D9%92_%D9%88%D9%8E_%D9%81%D9%8F%D8%B6%D9%8F%D9%88%D9%84%D9%8E_%D8%A7%D9%84%D9%86%D9%91%D9%8E%D8%B8%D9%8E%D8%B1%D9%90 محمدی ری‌شهری، حكمت‌نامه جوان، ۱۳۸۹ش، ص۲۲۲.] </ref> و ایجاد زمينۀ بى‌عفّتى و روابط نامشروع<ref> [https://lib.eshia.ir/11679/1/153/%D8%A5%D9%90%DB%8C%D9%91%D9%8E%D8%A7%DA%A9%D9%8F%D9%85%D9%92_%D9%88%D9%8E_%D9%81%D9%8F%D8%B6%D9%8F%D9%88%D9%84%D9%8E_%D8%A7%D9%84%D9%86%D9%91%D9%8E%D8%B8%D9%8E%D8%B1%D9%90 فقیهی، تربيت جنسى: مبانى، اصول و روشها از منظر قرآن و حديث، 1387ش، ص۱۵۳.] </ref> و شهوت‌رانی<ref>[https://ar.lib.eshia.ir/71860/14/306/%D8%A5%D9%90%DB%8C%D9%91%D9%8E%D8%A7%DA%A9%D9%8F%D9%85%D9%92_%D9%88%D9%8E_%D9%81%D9%8F%D8%B6%D9%8F%D9%88%D9%84%D9%8E_%D8%A7%D9%84%D9%86%D9%91%D9%8E%D8%B8%D9%8E%D8%B1%D9%90 مجلسي‌، بحارالانوار، 1403ق، ج14، ص306.] </ref> می‌شود که در نتیجه مايۀ غم و اندوه بوده،<ref>[https://noorlib.ir/book/view/20367?volumeNumber=1&sectionNumber=1&pageNumber=213&viewType=html&query=%DA%86%D8%B4%D9%85%20%DA%86%D8%B1%D8%A7%D9%86%D9%8A فضل‌‌‌الله، دريچه‌ای به دنيای جوانان، ۱۳۷۸ش،  ص۲۱۳.]   </ref> آه و حسرت را به‌دنبال دارد.<ref>[https://ar.lib.eshia.ir/71860/74/286/%D9%85%D9%8E%D9%86%D9%92_%D8%A3%D9%8E%D8%B7%D9%92%D9%84%D9%8E%D9%82%D9%8E_%D8%B7%D9%8E%D8%B1%D9%92%D9%81%D9%8E%D9%87%D9%8F_%DA%A9%D9%8E%D8%AB%D9%8F%D8%B1%D9%8E_%D8%A3%D9%8E%D8%B3%D9%8E%D9%81%D9%8F%D9%87%D9%8F مجلسي‌، بحارالانوار، 1403ق، ج74، ص286.] </ref> از نظر جسمی نیز بعضی اطبای سنتی گفته‌اند که چشم‌چرانی موجب تحریک و ترشح غدد جنسی می‌شود و چون ارضای حقیقی صورت نمی‌گیرد زمینۀ ایجاد غدد سرطانی در بدن افزایش می‌یابد.<ref>[https://noorlib.ir/book/view/37089?volumeNumber=1&sectionNumber=1&pageNumber=15&viewType=html&query=%DA%86%D8%B4%D9%85%20%DA%86%D8%B1%D8%A7%D9%86%D9%8A موسوی، درمان تومورهای مغزی با مقایسه‌ای بین طب غربی و ایرانی از دیدگاه طب ایرانی (سنتی)، 1392ش، ص15.]</ref> از دیگر پیامدهای چشم‌چرانی ابتلا به بیماری‌ها و آزردگی‌های روانی است. تحریک کامجویی و لذت‌طلبی از یک‌سو و محدودیت‌های طبیعی، فرهنگی و اجتماعی که مانع لذت‌بردن فرد چشم‌چران می‌شود از سوی دیگر، موجب احساس محرومیت، فشار درونی و [[افسردگی]] در فرد می‌شود.<ref>[https://rasekhoon.net/article/show/649618/%D9%BE%DB%8C%D8%A7%D9%85%D8%AF%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D9%85%D9%86%D9%81%DB%8C-%DA%86%D8%B4%D9%85-%DA%86%D8%B1%D8%A7%D9%86%DB%8C خوی، «پیامدهای منفی چشم‌چرانی»، وب‌سایت راسخون.]</ref> امام علی یکی از آثار چشم‌پوشی و پرهیز از چشم‌چرانی را راحتی و آرامش قلب افراد بیان کرده است.<ref>[https://ar.lib.eshia.ir/12667/1/260/%D8%BA%D9%8E%D8%B6%D9%91%D9%8F_%D8%A7%D9%84%D8%B7%D9%91%D9%8E%D8%B1%D9%92%D9%81%D9%90_%D8%AE%D9%8E%D9%8A%D9%92%D8%B1%D9%8C_%D9%85%D9%90%D9%86%D9%92_%D9%83%D9%8E%D8%AB%D9%90%D9%8A%D8%B1%D9%90_%D8%A7%D9%84%D9%86%D9%91%D9% تميمي آمدي، تصنيف غرر الحكم و درر الكلم، ۱۳۶۶ش، ص۲۶.] </ref> انسان چشم‌چران، دچار هرزگی و هواپرستی می‌شود و با غفلت، سرمایه عمر خویش را تباه می‌کند.<ref>. یعقوبی، «چشم‌چرانی و هرزه‌چشمی»، 1397ش.</ref> بین غض‌نظر و پاک‌دامنی، ارتباطی متقابل برقرار است. زیرا چشم‌پاکی، دوری فرد از انحرافات جنسی را به‌دنبال دارد. حفظ عفت، ثمره طبیعی کنترل چشم‌چرانی است و غض‌نظر گام بعدی برای تقویت اراده، هوشیاری در کنترل و تسلط بر امیال است.<ref>قطب، فی ظلال القرآن، تفسیر سوره نور، 1408ق، ج4، ص2512.</ref>

===پیامدهای اجتماعی===

چشم‌چرانی در بیان امام صادق، از تیرهای زهرآگین شیطان است؛ چه بسا یک نگاه حرام<ref>حر عاملی، وسائل الشیعه، 1412ق، ج20، ص191.</ref> یا رها کردن چشم، حسرت دائمی به‌دنبال دارد.<ref> [https://www.hadithlib.com/hadithtxts/view/29020299 ابن‌شعبه، تحف العقول؛ 1363ش، ص97.]</ref> یکی از علل این حسرت، صرف وقت و انرژی برای امور دست‌نایافتنی و تلخ کردن زندگی است.<ref>. یعقوبی، «چشم‌چرانی و هرزه‌چشمی»، 1397ش.</ref> همچنین چشم‌چرانی، تخیلات شهوت‌آلود را برای افراد تبدیل به عادت می‌کند و با زمینه‌سازی روابط نامشروع، بنیان خانواده را تضعیف می‌کند و آرامش را از شخص بگیرد.<ref>زنگی‌آبادی، «بررسی روان‌شناختی نگاه به نامحرم با محوریت قرآن و حدیث (نقش کنترل نگاه به نامحرم در سلامت روان)»، 1402ش، ص45.</ref> چشم‌چرانی علاوه ‌بر بی‌اعتباری فرد،<ref>[https://rasekhoon.net/article/show/649618/%D9%BE%DB%8C%D8%A7%D9%85%D8%AF%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D9%85%D9%86%D9%81%DB%8C-%DA%86%D8%B4%D9%85-%DA%86%D8%B1%D8%A7%D9%86%DB%8C اخوی، «پیامدهای منفی چشم‌چرانی»، وب‌سایت راسخون.]</ref>  موجب ناامن‌شدن جامعه،<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/2009055/%D8%A8%D8%B1%D8%B1%D8%B3%DB%8C-%D9%BE%DB%8C%D8%A7%D9%85%D8%AF%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D9%86%DA%AF%D8%A7%D9%87-%D8%AD%D8%B1%D8%A7%D9%85-%D8%A8%D8%B1-%D8%A7%D8%B1%D8%A7%D9%85%D8%B4-%D8%A7%D8%AC%D8%AA%D9%85%D8%A پوربیرانوند، «بررسی پیامدهای نگاه حرام بر آرامش اجتماعی از دیدگاه آیات و روایات»، 1401ش، ص547.]</ref>  به‌ویژه برای حضور بانوان می‌شوند.<ref>[https://www.sid.ir/paper/901627/fa میری، «آثار و عوامل روان‌شناسی نگاه حلال و حرام بر سلامت فرد و خانواده در اسلام»، 1400ش، ص22.] </ref>  در روایات نیز نسبت به کسی که نفس خود را خوار کند هشدار داده شده است.<ref> [https://ar.lib.eshia.ir/71860/75/365/%D9%81%D9%84%D8%A7_%D8%AA%D8%A7%D9%85%D9%86_%D8%B4%D8%B1%D9%87 مجلسی، بحار الأنوار، 1403ق، ج75، ص365.]</ref> از سوی دیگر شیوع چشم‌چرانی در جامعه موجب می‌شود به‌جای توجه به ارزش‌های متعالی و کمالات انسانی، به افراد به‌عنوان ابزاری برای کامروایی و تمایلات حیوانی توجه شود.<ref>[https://www.farsnews.ir/news/13910115000063/%D9%86%DA%AF%D8%A7%D9%87-%D8%AD%D8%B1%D8%A7%D9%85-%D9%88-%D8%A7%D8%AB%D8%B1%D8%A7%D8%AA-%D9%85%D8%AE%D8%B1%D8%A8-%D8%A2%D9%86-%D8%AF%D8%B1-%D8%B2%D9%86%D8%AF%DA%AF%DB%8C-%D9%81%D8%B1%D8%AF%DB%8C-%D9%88-%D8%A7%D8 «نگاه حرام و اثرات مخرب آن در زندگی فردی و اجتماعی»، خبرگزاری فارس.]</ref> همچنین کاهش ازدواج و افزایش طلاق از دیگر پیامدهای چشم‌چرانی در یک جامعه است.<ref> [https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/2009055/%D8%A8%D8%B1%D8%B1%D8%B3%DB%8C-%D9%BE%DB%8C%D8%A7%D9%85%D8%AF%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D9%86%DA%AF%D8%A7%D9%87-%D8%AD%D8%B1%D8%A7%D9%85-%D8%A8%D8%B1-%D8%A7%D8%B1%D8%A7%D9%85%D8%B4-%D8%A7%D8%AC%D8%AA%D9%85%D8%A پوربیرانوند، «بررسی پیامدهای نگاه حرام بر آرامش اجتماعی از دیدگاه آیات و روایات»، 1401ش، ص547.]</ref>  

امروزه نگاه سودجویانه و لذت‌طلبانه به زنان در فرهنگ و تمدن غرب،<ref> [https://www.yjc.ir/fa/news/8630760/%D8%B1%D9%88%DB%8C%DA%A9%D8%B1%D8%AF-%D8%BA%D8%B1%D8%A8-%D9%86%D8%B3%D8%A8%D8%AA-%D8%A8%D9%87-%D8%B2%D9%86%D8%A7%D9%86-%D9%81%D9%82%D8%B7-%D9%85%D8%A8%D8%AA%D9%86%DB%8C-%D8%A8%D8%B1-%D8%B3%D9%88%D8%AF%D8%AC%D9%88%DB%8C%D خامنه‌ای، «رویکرد غرب نسبت به زنان فقط مبتنی بر سودجویی و لذت‌جویی است»، وب‌سایت باشگاه خبرنگاران جوان.]</ref>  موجب شده است که صنعت تولید فیلم در این راستا تجاری‌سازی شود<ref>[https://www.shahrehejab.com/%DA%86%D8%B1%D8%A7-%D9%85%D8%B1%D8%AF%D9%85-%D8%AF%D8%B1-%D8%BA%D8%B1%D8%A8-%D8%A8%D9%87-%D8%B2%D9%86%D8%A7%D9%86-%D8%A8%D8%B1%D9%87%D9%86%D9%87-%D9%86%DA%AF%D8%A7%D9%87-%D9%86%D9%85%DB%8C%E2%80%8C/ «چرا مردم در غرب به زنان برهنه نگاه نمی‌کنند؟!»، وب‌سایت شهر حجاب.]</ref>  و پسران و دختران را تشویق می‌کنند که خود را شبیه الگوهای زیبایی تعریف‌شده، همانندسازی کرده و در معرض نمایش قرار دهند.<ref>  [https://ensani.ir/fa/article/296234/%D8%A7%D8%AC%D8%AA%D9%85%D8%A7%D8%B9%DB%8C-%DA%86%D8%B4%D9%85-%DA%86%D8%B1%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%A8%DB%8C%D9%85%D8%A7%D8%B1%DB%8C-%DB%8C%D8%A7-%D8%AD%D8%B1%D9%85%D8%AA-%D8%A8%D8%B1-%D8%A8%D8%A7%D8%AF-%D8%B1%D9%81%D8%AA% هنرپور، «چشم‌چرانی بیماری یا حرمت بر باد رفته انسان»، 1388ش، ص6.]</ref> چشم‌چرانی زمینۀ فروپاشی [[خانواده]] را فراهم می‌کند.<ref> [https://noorlib.ir/book/view/35463?volumeNumber=1&sectionNumber=1&pageNumber=16&viewType=html&query=%DA%86%D8%B4%D9%85%20%DA%86%D8%B1%D8%A7%D9%86%D9%8A دستغیب، ازدواج اسلامي، بی‌تا، ص۱۶.] </ref>  فرد چشم‌چران، دیگران را با همسر خود مقایسه می‌کند که موجب بداخلاقی به همسر و در مراحل شدیدتر منجر به [[طلاق]] می‌شود.<ref> [https://www.isna.ir/news/gilan-78928/%D8%AD%D8%AC%D8%A7%D8%A8-%DA%86%D8%B4%D9%85-%D9%85%D8%B8%D9%84%D9%88%D9%85-%D8%AA%D8%B1%DB%8C%D9%86-%D9%88%D8%A7%D8%AC%D8%A8%D8%A7%D8%AA-%D9%88-%D8%AA%DA%A9%D8%A7%D9%84%DB%8C%D9%81-%D8%A7%D9%84%D9%87%DB%8C-%D8%A7%D8%B3]</ref>

==عوامل چشم‌چرانی==

عوامل گوناگون فردی، فرهنگی و اجتماعی بر چشم‌چرانی اثرگذار است. عوامل فردی مانند وسوسه‌های شیطان، هوس‌های نفسانی، تصورات غلط در مورد چشم‌چرانی مانند توهم پاک بودن نگاه،<ref>اکبری، چشم و نگاه، ۱۳۹۵ش، ص58-۶1.</ref> تنوع‌طلبی و ارضاء نشدن در رابطۀ زناشویی با همسر؛<ref>[https://www.bing.com/ck/a?!&&p=4eaf1bb14bc73852JmltdHM9MTcyMDMxMDQwMCZpZ3VpZD0xZGZhZjNlOC04MDZmLTY2ZTEtM2MxNS1lNzgzODE2NjY3MjMmaW5zaWQ9NTE5NQ&ptn=3&ver=2&hsh=3&fclid=1dfaf3e8-806f-66e1-3c15-e78381666723&psq=%d8%b9%d9%84%d8%aa-%da%86%d8%b4%d9%85-%da%86%d8% «علت چشم‌چرانی در مردان و زنان»، وب‌سایت موسسه همراز روان پویان.]</ref> عوامل فرهنگی و اجتماعی مانند تبرج و جلوه‌گری در فیلم‌های سینما، تلویزیون و رسانه؛<ref>[https://noorlib.ir/book/view/106102?volumeNumber=1&sectionNumber=1&pageNumber=37&viewType=html&query=%DA%86%D8%B4%D9%85%20%DA%86%D8%B1%D8%A7%D9%86%D9%8A همتی، بایسته‌های اخلاقی بازنمایی حضور اجتماعی زنان در رسانه ملی، 1399ش، ص37.] </ref> حضور پر جاذبه‌ و آرایش‌کردۀ زنان در جامعه؛ اختلاط زن و مرد در محیط‌های آموزشی، کاری، تفریحی و مانند آن؛<ref>اکبری، چشم و نگاه، ۱۳۹۵ش، ص62-۶۳.</ref> بی‌توجهی به حریم خصوصی در معماری جدید و قرارگرفتن زنان و مردان نامحرم در معرض چشم‌چرانی؛<ref> [https://www.sid.ir/fa/Journal/ViewPaper.aspx?ID=595272 ملک‌میرزایی و کاظمی، «تاثیر معماری ایرانی اسلامی بر جرائم منافی عفت»، ۱۳۹۹ش، ص۹۶-۹۷.]</ref> بالا رفتن [[سن ازدواج]] و استفاده از زنان به‌عنوان مانکن و یا مدل در رسانه‌ها و تبلیغات.<ref> [https://ensani.ir/fa/article/296234/%D8%A7%D8%AC%D8%AA%D9%85%D8%A7%D8%B9%DB%8C-%DA%86%D8%B4%D9%85-%DA%86%D8%B1%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%A8%DB%8C%D9%85%D8%A7%D8%B1%DB%8C-%DB%8C%D8%A7-%D8%AD%D8%B1%D9%85%D8%AA-%D8%A8%D8%B1-%D8%A8%D8%A7%D8%AF-%D8%B1%D9%81%D8%AA% هنرپور، «چشم‌چرانی بیماری یا حرمت بر باد رفته انسان»، 1388ش، ص5-6.]</ref>

 

پاسخ‌نگرفتن مشروع نیاز جنسی، عامل اصلی این اختلال است. محرومیت جنسی، موجب چشم‌چرانی و توسل به لذت‌های دیداری و خیالی می‌شود.<ref>[https://imanoor.com/blog/%DA%86%D8%B4%D9%85-%DA%86%D8%B1%D8%A7%D9%86%DB%8C/ . میرباقری، «راه درمان چشم‌چرانی»،  وب‌سایت ایمانور.]</ref>

===بدحجابی زنان===

یکی از عوامل چشم‌چرانی، بدحجابی زنان است، لذا در قرآن کریم به زنان توصیه شده است<ref>[https://wiki.ahlolbait.com/%D8%A2%DB%8C%D9%87_31_%D8%B3%D9%88%D8%B1%D9%87_%D9%86%D9%88%D8%B1 . سوره نور، آیه 31.]</ref> که زینت خود را جز برای محارم، آشکار نکنند، روسری خود را بر روی سینه بیندازند تا گردن و سینه با آن پوشیده شود و هنگام راه رفتن پاهای خود را به زمین نکوبند تا زینت پنهان آنها آشکار نشود.<ref>[https://old.makarem.ir/compilation/reader.aspx?mid=22815 . مکارم شیرازی، تفسیر نمونه، 1386ش، ج14، ذیل آیه 30، سوره نور.]</ref> البته تنها حکمت حجاب، تحریک نشدن مردان نیست، بلکه امنیت اجتماعی، کاهش زمینه‌های تنوع‌طلبی جنسی، تحکیم خانواده و حفظ کرامت و شخصیت زن نیز از جمله علل وجوب حجاب است.<ref>[https://makarem.ir/maaref/fa/tag/index/112734/%DA%86%D8%B4%D9%85-%DA%86%D8%B1%D8%A7%D9%86%DB%8C . مکارم ‌شیرازی، «چشم‌چرانی»، وب‌سایت آئین رحمت.]</ref>

==درمان چشم‌چرانی==

كنترل چشم از نگاه به حرام و چشم‌چرانی، مهمترین عامل برای رسیدن به [[عفت]] و پاکدامنی و كنترل غریزۀ جنسى است. کنترل غریزۀ جنسی از طریق چشم‌پوشی آسان‌تر از کنترل غریزۀ جنسی بعد از تحریک شهوت است.<ref>مصباح یزدی، رستگاران، 1402ش، ص87-88.</ref>  كنترل نگاه موجب راحتی قلب،<ref> [https://ar.lib.eshia.ir/12667/1/260/%D8%BA%D9%8E%D8%B6%D9%91%D9%8F_%D8%A7%D9%84%D8%B7%D9%91%D9%8E%D8%B1%D9%92%D9%81%D9%90_%D8%AE%D9%8E%D9%8A%D9%92%D8%B1%D9%8C_%D9%85%D9%90%D9%86%D9%92_%D9%83%D9%8E%D8%AB%D9%90%D9%8A%D8%B1%D9%90_%D8%A7%D9%84%D9%86%D9%91%D9% تميمي آمدي، تصنيف غرر الحكم و درر الكلم، ۱۳۶۶ش، ص۲۶.] </ref>   كمال انسان و نورانى‌شدن قلب است. همچنین بر اساس روایات، خداوند به افرادی که نگاه خود را کنترل کنند عنایت‌های ویژه‌ای دارد؛ برای مثال خداوند به حضرت یوسف و ابن‌سیرین که از حرام چشم‌پوشی کردند علم تعبیر خواب عطا کرد. عنایت خداوند به شیخ رجبعلی خیاط در دوران معاصر نیز معروف است که با بستن چشم در مقابل حرام به تحول روحی رسید و دارای بعضی مقامات معنوی و چشم برزخی شد.<ref>مصباح یزدی، رستگاران، 1402ش، ص88.</ref>  در آموزه‌های دینی گرچه به لذت‌های حلال چشم توجه شده اما به انسان می‌آموزد که در این دنیا امکان رسیدن به همۀ لذت‌ها وجود ندارد و انسان ناگزیر است برای رسیدن به لذات بالاتر از بعضی لذت‌های دیگر به‌ویژه گناهان، چشم‌پوشی کند.<ref>[http://panahian.ir/post/1857 پناهیان، «درسنامۀ تنها مسیر/ مدیریت لذت»، وب‌سایت پناهیان.]</ref>  آموزه‌های دینی افراد را به‌گونه‌ای تربیت می‌کند تا علاوه‌بر مدیریت لذت‌های خود و اجتناب از نگاه‌های حرام، چشم را یک نعمت الهی بدانند که در برابر آن مسؤلیت دارند.<ref>سوره اسراء، آیه36.</ref> همچنین آموزه‌های دینی به نگاه‌های افراد جامعه جهت می‌دهد، به‌گونه‌ای که به‌وسیلۀ نگاه خود مانند نگاه به چهرۀ عالم، نگاه به چهرۀ [[پدر]] و مادر، نگاه به قرآن کریم، نگاه به کعبه و مانند آن،  برای رسیدن به فضیلت‌ها، گسترش محبت در زندگی، رشد معنوی<ref>[https://ar.lib.eshia.ir/71860/1/204/%D8%A7%D9%84%D9%86%D8%B8%D8%B1_%D8%A7%D9%84%DB%8C_%D9%88%D8%AC%D9%87_%D8%A7%D9%84%D8%B9%D8%A7%D9%84%D9%85_%D8%B9%D8%A8%D8%A7%D8%AF%D9%87 مجلسي‌، بحارالانوار، 1403ق، ج1، ص204.]</ref>  و رسیدن به کمال و سعادت و پاداش الهی بهره گیرند.<ref>[https://www.sid.ir/paper/901627/fa میری، «آثار و عوامل روان‌شناسی نگاه حلال و حرام بر سلامت فرد و خانواده در اسلام»، 1400ش، ص9.] </ref>

کارشناسان برای درمان چشم‌چرانی به تقویت [[امید]] و تلقین مثبت، مقاومت، اراده و تلاش سفارش کرده‌اند.<ref> [https://www.bing.com/ck/a?!&&p=b921e23a4e0b655fJmltdHM9MTcyMDMxMDQwMCZpZ3VpZD0xZGZhZjNlOC04MDZmLTY2ZTEtM2MxNS1lNzgzODE2NjY3MjMmaW5zaWQ9NTM5Mg&ptn=3&ver=2&hsh=3&fclid=1dfaf3e8-806f-66e1-3c15-e78381666723&psq=%d8%b9%d9%84%d8%aa-%da%86%d8%b4%d9%85-%da%86%d8% «درمان چشم‌چرانی»، وب‌سایت دکتر نجفی توانا.]</ref>  عادی‌نشدن چشم‌چرانی بسیار مهم است و ناراحت‌شدن از این رفتار نشان می‌دهد که هنوز عادی نشده است. یکی از روش‌هایی که برای ترک این رفتار پیشنهاد شده، فریب نفس است؛ وقتی شرایط چشم‌چرانی پدید آمد به نفس خود بگوید این یک بار را ترک می‌کنم و چون ترک یک‌بار آسان‌تر است، احتمال موفقیت در ترک بیشتر می‌شود.<ref>[https://www.bing.com/ck/a?!&&p=3c43af3276bd6a61JmltdHM9MTcyMDMxMDQwMCZpZ3VpZD0xZGZhZjNlOC04MDZmLTY2ZTEtM2MxNS1lNzgzODE2NjY3MjMmaW5zaWQ9NTQwNw&ptn=3&ver=2&hsh=3&fclid=1dfaf3e8-806f-66e1-3c15-e78381666723&psq=%d8%b1%d8%a7%d9%87+%d8%af%d8%b1%d9%85%d8%a7%d9%8 میرباقری، «راه درمان چشم‌چرانی»، وب‌سایت ایمانور.]</ref>  راه دیگر که برای ترک چشم‌چرانی انگیزه می‌دهد، تفکر در آثار و برکات ترک چشم‌چرانی است، مانند روایتی که بالاترین غنیمت را غنیمتی بیان می‌کند که با ترک چشم‌چرانی به‌دست می‌آید.<ref>[https://ar.lib.eshia.ir/11015/14/269/%D9%85%D9%8E%D8%A7_%D8%A7%D8%BA%D9%92%D8%AA%D9%8E%D9%86%D9%8E%D9%85%D9%8E_%D8%A3%D9%8E%D8%AD%D9%8E%D8%AF%D9%8C_%D8%A8%D9%90%D9%85%D9%90%D8%AB%D9%92%D9%84%D9%90_%D9%85%D9%8E%D8%A7_%D8%A7%D8%BA%D9%92%D8%AA%D9%8E%D9%86%D9 نوري، مستدرك الوسائل، ج۱۴، ض۲۶۹.] </ref> از سوی دیگر تفکر در عواقب چشم‌چرانی نیز در ترک چشم‌چرانی موثر است.<ref> [https://blog.nojavany.ir/the-way-to-control-the-eyes-and-not-look-at-non-mahrams/ «راه کنترل چشم و نگاه نکردن به نامحرم، ترک چشم چرانی»، وب‌سایت نوجوانی.]</ref> قرآن کریم نماز را عامل بازدارنده از فحشا و گناه معرفی می‌کند<ref>سوره عنکبوت، آیه 45.</ref> و پایبندی به نماز سبب ترک رفتار چشم‌چرانی است.<ref> [http://panahian.ir/post/3543 پناهیان، «برخورد غیر منتظرۀ رسول خدا با جوان چشم‌چران»، وب‌سایت پناهیان.]</ref>از روش‌های درمان چشم‌چرانی چنین گزارش کرده‌اند:

* زشت شمردن چشم‌چرانی، عادی نشدن گناه برای فرد، اولین گام درمان است. این‌که فرد نسبت به چشم‌چرانی،‌اندوهگین شود و قصد درمان داشته باشد، خود، گامی بزرگ و ارزشمند است.<ref>[https://imanoor.com/blog/%DA%86%D8%B4%D9%85-%DA%86%D8%B1%D8%A7%D9%86%DB%8C/ . میرباقری، «راه درمان چشم‌چرانی»،  وب‌سایت ایمانور.]</ref>

* جلب عنایت خداوند، خود را در محضر خدا بداند و به‌خاطر خدا نگاه حرام را ترک کند و بداند که خودداری از نگاه حرام، عنایت ویژه خداوند را به‌دنبال خواهد داشت.<ref>[https://imanoor.com/blog/%DA%86%D8%B4%D9%85-%DA%86%D8%B1%D8%A7%D9%86%DB%8C/ . میرباقری، «راه درمان چشم‌چرانی»،  وب‌سایت ایمانور.]</ref>

* مداومت و تمرین، فردی که تصمیم می‌گیرد، چشم‌چرانی را ترک کند، باید مداومت و تمرین داشته باشد<ref>. حیدری، سلسله مباحث راهکارهای دوری از گناه: اعتیادهای مدرن و خطرناک، 1387ش، ص9.</ref> و هر بار که شکست خورد، نا امید نشود و دوباره شروع کند.<ref>[https://imanoor.com/blog/%DA%86%D8%B4%D9%85-%DA%86%D8%B1%D8%A7%D9%86%DB%8C/ . میرباقری، «راه درمان چشم‌چرانی»،  وب‌سایت ایمانور.]</ref>

* اندیشیدن به نتایج دنیوی و اخروی چشم‌چرانی، فکر کردن به عاقبت کار، همواره یکی از راه‌های ترک گناه است. گناهان نه‌تنها سودی برای دنیای انسان ندارند، بلکه آخرت آنها را ویران می‌کنند. زیرا هرکس چشم خود را از حرام پر کند، در روز قیامت خداوند چشم او را پر از آتش می‌کند؛ مگر این‌که توبه کند و از عمل خود دست بردارد.<ref>محمدی ری‌شهری، میزان الحکمه، 1389ش، ج12، ص241.</ref>

* ازدواج، زمینه‌سازی ازدواج بهنگام جوانان و آگاهی‌بخشی درست به آن‌ها می‌تواند به ترک این فعل کمک کند. چراکه بسیاری از چشم‌چرانی‌ها به‌دلیل نیازهای جنسی است. ازدواج سالم و پای‌بندی به تعهّدات، بسیاری از اختلالات مثل چشم‌چرانی را حل خواهد کرد.<ref>. حیدری، سلسله مباحث راهکارهای دوری از گناه: اعتیادهای مدرن و خطرناک، 1387ش، ص8.</ref> خداوند در سوره نور، پس از نهی از چشم‌چرانی، مومنین را به ازدواج دعوت می‌کند و می‌فرماید که اگر مومنین فقیر هم باشند، خداوند به برکت امر ازدواج آن‌ها را بی‌نیاز خواهد کرد.<ref>[https://wiki.ahlolbait.com/%D8%A2%DB%8C%D9%87_32_%D8%B3%D9%88%D8%B1%D9%87_%D9%86%D9%88%D8%B1 سوره نور، آیه 32.]</ref>

* مراجعه به علمای اخلاق، از بهترین راه‌های درمان بیماری چشم‌چرانی، کمک گرفتن از علماء و مشاوران مذهبی است. از توصیه‌های علمای اخلاق این است که بعد از نماز صبح یازده مرتبه سوره توحید خوانده شود.<ref>[https://imanoor.com/blog/%DA%86%D8%B4%D9%85-%DA%86%D8%B1%D8%A7%D9%86%DB%8C/ . میرباقری، «راه درمان چشم‌چرانی»،  وب‌سایت ایمانور]</ref>

 

 

[[پرونده:چشم‌چرانی (1).jpg|بندانگشتی|آیه 45 سوره عنکبوت؛ نماز عامل بازدارنده از فحشا و گناه]]

واژۀ چشم در زبان و فرهنگ ایرانی، فراتر از معنای سادۀ آن برای توصیفات و معانی بلندی مانند چشم‌افروز، چشم امید، چشم‌پوشی و چشم‌وچراغ، استفاده می‌شود<ref> [https://ensani.ir/fa/article/259159/%DA%A9%D9%84%DA%A9-%D8%A7%D8%AF%D8%A8%DB%8C%D8%A7%D8%AA-%D8%AA%D8%B7%D8%A8%DB%8C%D9%82%DB%8C-%DA%86%D8%B4%D9%85-%D8%AC%D8%A7%D9%86-%D9%88-%DA%86%D8%B4%D9%85-%D8%AA%D9%86-%D8%AF%D8%B1-%D8%A7%D9%86%D8%AF%DB%8C%D8%B4%D9%87 رجب‌زاده، «کلک ادبیات تطبیقی: چشم جان و چشم تن در اندیشه ایرانی و فرهنگ ژاپن»، ۱۳۷۴ش، ص۲۰۱.]</ref> که نشان از مقام بلند چشم در فرهنگ ایرانیان دارد.<ref>اکبری، چشم و نگاه، 1395ش، ص17.</ref> رواق منظر چشم من آشیانۀ توست *** کرم نما و فرود آ که خانه خانۀ توست<ref>   [https://ganjoor.net/hafez/ghazal/sh34 حافظ، غزلیات، غزل شمارۀ ۳۴، وب‌سایت گنجور.]</ref>

ایرانیان بر اساس فرهنگ غنی خود، نامحرمان را به حریم خود راه نمی‌داده‌اند. خانه در معماری ایرانی حتی در دوران قبل از اسلام به‌گونه‌ای بوده که حریم خصوصی در امنیت بوده و فضاهای خانه به یک‌باره و با یک نگاه قابل مشاهده نبود<ref>[https://www.sid.ir/fa/Journal/ViewPaper.aspx?ID=595272 ملک‌میرزایی و کاظمی، «تاثیر معماری ایرانی اسلامی بر جرائم منافی عفت»، ۱۳۹۹ش، ص۹9.]</ref> و حتی درکوب‌های منزل را نیز برای تشخیص مرد و زن جداگانه قرار می‌دادند تا حريم خانواده از چشم نامحرمان محفوظ بماند.<ref> [https://www.asriran.com/fa/news/568211/%D8%B1%D8%A7%D8%B2-%D8%AF%D8%B1%DA%A9%D9%88%D8%A8-%D8%AF%D8%B1-%DA%AF%D8%B0%D8%B4%D8%AA%D9%87-%DA%86%D9%87-%D8%A8%D9%88%D8%AF-%D8%B9%DA%A9%D8%B3 «راز درکوب در گذشته چه بود؟»، وب‌سایت عصر ایران.]</ref> در بیرون از خانه نیز زنان ایرانی از دوران قدیم خود را در منظر نامحرمان با [[چادر]]، روسری، لباس‌های بلند و حتی روبند می‌پوشانیدند.<ref> [https://sadafbanoo.com/%D8%AD%D8%AC%D8%A7%D8%A8-%D8%AF%D8%B1-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%A8%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86-%DA%86%DA%AF%D9%88%D9%86%D9%87-%D8%A8%D9%88%D8%AF%D9%87-%D8%A7%D8%B3%D8%AA/ کمیلی، «تاریخچه حجاب در ایران چیست؟ بررسی جامع پوشش زنان ایرانی»، وب‌سایت خانه حجاب صدف.]</ref> آموزه‌های فرهنگی ایرانیان نیز سرشار از توصیه‌هایی است که با بیان حکمت‌ها، جوانان را نسبت به خطرات چشم‌چرانی آگاهی می‌دادند.<ref>[https://kayhan.ir/fa/news/173570/%DA%86%D8%B4%D9%85%E2%80%8C%DA%86%D8%B1%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%AE%DB%8C%D8%A7%D9%86%D8%AA-%DA%86%D8%B4%D9%85 میرزامحمد، «چشم‌چرانی؛ خیانت چشم»، وب‌سایت روزنامه کیهان.]</ref> به نظم چنین گفته‌اند:<ref>[https://ganjoor.net/babataher/2beytiha/sh23 باباطاهر، دیوان اشعار، وب‌سایت گنجور.]</ref>

      | شاعر =

      | متن =

      ز دست دیده و دل هر دو فریاد \\ که هرچه دیده بیند دل کند یاد

      }}

همچنین از راه به‌جوش‌آوردن غیرت افراد با آموزه‌هایی مانند «هر که باشد نظرش در پی ناموس کَسی، پی ناموس وی افتد نظر بوالهوسی» دیگران را از چشم‌چرانی پرهیز می‌دهند.<ref> [https://hawzah.net/fa/Magazine/View/3992/8123/106814/%DA%86%D8%B4%D9%85-%DA%86%D8%B1%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D9%87%D9%85-%D8%B4%D8%AF-%DA%A9%D8%A7%D8%B1! عرفانیان، «چشم‌چرانی هم شد کار!»، پایگاه اطلاع‌رسانی حوزه.]</ref>

==پانویس==