زمینه‌سازی ظهور امام مهدی: تفاوت میان نسخه‌ها

زمینه‌سازی به‌معنای مهیا ساختن و ایجاد مقدمات و اسباب و علل ظهور به گونه‌ای که شرایط تحقق ظهور و خارج شدن امام مهدی از عالم غیب، مهیا و هموار باشد تا حضرت مهدی بتواند حرکت خود را آغاز و حاکمیت جهانی‌اش را تحقق بخشد.<ref>[https://search.isc.ac/dl/search/defaultta.aspx?DTC=8&DC=468079 پورسیدآقایی، «زمینه‌سازی ظهور»، ۱۳۸۸ش، ص۲۰]؛ [https://ensani.ir/fa/article/318157/%D8%B2%D9%85%DB%8C%D9%86%D9%87-%D8%B3%D8%A7%D8%B2%DB%8C-%D8%B8%D9%87%D9%88%D8%B1-%DA%86%DB%8C%D8%B3%D8%AA%DB%8C-%D9%88-%DA%86%DA%AF%D9%88%D9%86%DA%AF%DB%8C آیتی، «زمینه‌سازی ظهور؛ چیستی و چگونگی»، ۱۳۹۰ش، ص۲۱-۲۰.]</ref> همچنین زمینه‌سازی ظهور به تلاش در جهت تربیت خود و دیگران و اهتمام به امور مسلمین، تعریف شده است.<ref>جهان‌کهن، «ویژگی‌های اساسی اخلاق زمینه‌ساز فردی ظهور امام زمان (ع)»، ۱۳۹۳ش، ص۳۵.</ref>

'''نظاره‌گر:''' گروهی، ظهور را وابسته به ارادهٔ خدا دانسته و معتقدند که انسان‌ها صرفا نظاره‌گر هستند. این نگرش بیشتر در میان برخی گروه‌های صوفی‌مسلک<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/1760339/%D8%B4%DB%8C%D9%88%D9%87-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%A7%D8%B1%D8%AA%D8%A8%D8%A7%D8%B7%DB%8C-%D8%AE%D8%AF%D8%A7%D9%88%D9%86%D8%AF-%D8%A8%D8%A7-%D8%A7%D9%86%D8%B3%D8%A7%D9%86-%D8%AA%D8%AD%D9%84%DB%8C%D9%84%DB%8C-%D8%A7%D8%B2-%D8%AF%DB%8C%D8%AF%DA%AF%D8%A7%D9%87-%D8%B5%D9%88%D9%81%DB%8C%D9%87-%D8%AF%D8%B1%D8%A8%D8%A7%D8%B1%D9%87-%D9%88%D9%84%DB%8C-%D9%BE%D9%86%D8%AF%D8%A7%D8%B1%DB%8C-%D8%AE%D9%88%D8%AF-%D9%88-%D8%A7%D9%85%DA%A9%D8%A7%D9%86-%D9%85%D8%AE%D8%A7%D8%B7%D8%A8%D9%87-%D9%85%D8%B3%D8%AA%D9%82%DB%8C%D9%85-%D8%A8%D8%A7-%D8%AE%D8%AF%D8%A7%D9%88%D9%86%D8%AF امداد، «شیوه‌‌های ارتباطی خداوند با انسان؛ تحلیلی از دیدگاه صوفیه دربارۀ ولیّ‌‌پنداری خود و امکان مخاطبۀ مستقیم با خداوند»، ۱۴۰۰ش، ص۱۱۶-۱۱۴.]</ref> و جریان‌های اخباری‌گر افراطی دیده می‌شود که با تأکید بر جبرگرایی، هرگونه تلاش برای تعجیل ظهور را بی‌نتیجه یا دخالت در مشیت الهی می‌دانند.<ref>[https://jis.ut.ac.ir/article_89829.html بوذری نژاد و ایرانپور، «پیامدهای سیاسی و اجتماعی ظهور اخباری گری در دوره صفویه»، ۱۴۰۱ش، ص۴۶.]</ref> سید روح‌الله خمینی منتقد این رویکرد است.<ref>[https://www.qudsonline.ir/news/411754/%D8%A7%D9%86%D8%AA%D8%B8%D8%A7%D8%B1-%D8%AF%D8%B1-%D8%A7%D9%86%D8%AF%DB%8C%D8%B4%D9%87-%D8%A7%D9%85%D8%A7%D9%85-%D8%AE%D9%85%DB%8C%D9%86%DB%8C «انتظار در اندیشه امام خمینی»، وب‌سایت قدس.]</ref> در دوره صفویه، رویکرد صوفی‌وار حاکمان به ترویج انتظار منفعلانه انجامید و حتی برخی عالمان مانند علامه مجلسی به تطبیق روایات بر پادشاهان صفوی پرداختند، هرچند این تطبیق‌ها با انتقاد عالمانی مانند سیدمحمد میرلوحی مواجه شد.<ref>[https://shiastudies.com/fa/%D9%86%D8%B8%D8%B1%DB%8C%D9%87-%D8%A7%D8%AA%D8%B5%D8%A7%D9%84-%D8%AF%D9%88%D9%84%D8%AA-%D8%B5%D9%81%D9%88%DB%8C%D9%87-%D8%A8%D8%A7-%D8%AF%D9%88%D9%84%D8%AA-%D8%B5%D8%A7%D8%AD%D8%A8-%D8%A7%D9%84%D8%B2/ «نظریه اتصال دولت صفویه با دولت صاحب الزمان علیه السلام»، وب‌سایت مجمع جهانی شیعه‌شناسی.]</ref>

'''پذیرش ظلم:''' برخی دیگر، معتقدند برای تحقق ظهور، دنیا باید پر از ظلم و ستم و گناه شود. مهمترین مصداق آن انجمن حجتیه است که با استناد به برخی روایات، تشکیل هرگونه حکومت در عصر غیبت را انسداد باب مهدویت می‌دانست. مطهری این نوع برداشت را با آموزه‌های قرآنی و اسلام ناسازگار می‌دانست.<ref>مطهری، قیام و انقلاب مهدی، ۱۴۰۲ش، ص۵۹-۵۸.</ref>

'''رفع علل غیبت:''' در دیدگاهی دیگر، باید علل غیبت را شناخت و پس از آن تکلیف جامعه برطرف کردن علل غیبت است. بر اساس این دیدگاه بجای زمینه‌سازی باید علل غیبت برطرف شود.  این دیدگاه بیشتر در میان پژوهشگران و عالمانی مطرح است که ریشه‌یابی علل غیبت را وظیفه اصلی منتظران می‌دانند. بر اساس این نگرش که ریشه در روایات دارد، مهم‌ترین علل غیبت، کمبود یاران باایمان و کوتاهی مردم در انجام وظایف دینی است.<ref>[https://www.mahdimag.ir/article_192648.html کاظمی شیخ شبانی، «نقش کمبود یاران در آغاز غیبت امام دوازدهم»، ۱۴۰۲ش، ص۳۴.]</ref> از این رو، وظیفه جامعه، شناسایی و برطرف‌سازی این موانع، مانند تربیت یاران وفادار و اصلاح رفتار فردی و اجتماعی است تا ظرفیت پذیرش امام زمان(عج) فراهم شود.<ref>[https://whoisimammahdi.com/grounding-for-emergence/ «مهم‌ترین عوامل در زمینه‌سازی ظهور و برطرف کردن موانع آن کدامند؟»، وب‌سایت امام مهدی(علیه السلام) کیست؟.]</ref> از نگاه این رویکرد، زمینه‌سازی ظهور، انجام دادن رفتارها و رسیدن به ظرفیت‌هایی است که زمینه را برای ظهور فراهم می‌کند.<ref>[https://ensani.ir/fa/article/318157/%D8%B2%D9%85%DB%8C%D9%86%D9%87-%D8%B3%D8%A7%D8%B2%DB%8C-%D8%B8%D9%87%D9%88%D8%B1-%DA%86%DB%8C%D8%B3%D8%AA%DB%8C-%D9%88-%DA%86%DA%AF%D9%88%D9%86%DA%AF%DB%8C آیتی، «زمینه‌سازی ظهور؛ چیستی و چگونگی»، ۱۳۹۰ش، ص۲۱.]</ref>

'''نقش‌آفرینی مردم:''' طبق این دیدگاه مردم می‌توانند از طریق دعاهای رسیده از معصوم، در زمینه‌سازی و تعجیل ظهور نقش آفرینی کنند. وجود امام و آشکار شدن وی، از رحمت‌های الهی شمرده شده که همراه با لیاقت و شایستگی، نصیب مردم می‌شود.<ref>جهان‌کهن، «ویژگی‌های اساسی اخلاق زمینه‌ساز فردی ظهور امام زمان (ع)»، ۱۳۹۳ش، ص۳۸–۳۶.</ref> این دیدگاه، مهمترین نمود خود را در انقلاب اسلامی ایران نشان داده است که سید روح‌الله خمینی آن را نقطه شروع انقلاب بزرگ جهان اسلام به پرچمداری امام مهدی معرفی کرد.<ref> خمینی، صحیفه نور، ۱۳۷۹ش، ج۲۱، ص۱۰۸؛ [https://iqna.ir/fa/news/4331873/%D8%A7%D9%86%D9%82%D9%84%D8%A7%D8%A8-%D8%A7%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85%DB%8C-%D9%86%D9%82%D8%B7%D9%87-%D8%A2%D8%BA%D8%A7%D8%B2-%D8%B2%D9%85%DB%8C%D9%86%D9%87%E2%80%8C%D8%B3%D8%A7%D8%B2%DB%8C-%D8%B8%D9%87%D9%88%D8%B1-%D8%A7%D9%85%D8%A7%D9%85-%D8%B2%D9%85%D8%A7%D9%86%D8%B9%D8%AC شیرمردی، «انقلاب اسلامی، نقطه آغاز زمینه‌سازی ظهور امام زمان(عج)»، وب‌سایت ایکنا.]</ref> همچنین هیئت‌های مذهبی با برگزاری آیین‌هایی مانند دعای ندبه و عهد<ref>[https://iqna.ir/fa/news/4331873/%D8%A7%D9%86%D9%82%D9%84%D8%A7%D8%A8-%D8%A7%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85%DB%8C-%D9%86%D9%82%D8%B7%D9%87-%D8%A2%D8%BA%D8%A7%D8%B2-%D8%B2%D9%85%DB%8C%D9%86%D9%87%E2%80%8C%D8%B3%D8%A7%D8%B2%DB%8C-%D8%B8%D9%87%D9%88%D8%B1-%D8%A7%D9%85%D8%A7%D9%85-%D8%B2%D9%85%D8%A7%D9%86%D8%B9%D8%AC عبدی‌پور، «تأثیرهای اجتماعی اعتقاد به مهدویت از دیدگاه جامعه‌شناسی»، وب‌سایت پایگاه اطلاع‌رسانی حوزه.]</ref> و نظریه تحصیلی ظهور که بر نقش خواست جمعی در تعجیل ظهور تأکید دارد، از مصادیق این رویکرد هستند.<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/358049/%D9%86%D9%82%D8%B4-%D9%85%D8%B1%D8%AF%D9%85-%D8%AF%D8%B1-%D8%AA%D8%B9%D8%AC%DB%8C%D9%84-%D8%B8%D9%87%D9%88%D8%B1 صمدی، «نقش مردم در تعجیل ظهور »، ۱۳۸۶ش، ص۶۳-۶۲.]</ref>

آمادگی‌ها در چند بعد قابل شناسایی است:<ref>[https://hawzah.net/fa/Magazine/View/3301/5654/55400/زمینه-سازی-ظهور-حضرت-ولی-عصر-علیه-السلام فاکر میبدی، «زمینه‌سازی ظهور حضرت ولی عصر علیه‌السلام»، وب‌سایت پایگاه اطلاع‌رسانی حوزه.]</ref> در سطح فردی شامل مجموعه اوصاف  اخلاقی و معرفتی<ref>[https://www.ensani.ir/fa/article/353228/اخلاق-زمینه-ساز-ظهور-در-قلمرو-خانواده رامین، «اخلاق زمینه‌ساز در قلمرو خانواده»، ۱۳۹۳ش، ص۱۶۰.][https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/1235085/%D9%85%D9%88%D9%84%D9%81%D9%87-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%B1%D8%A7%D9%87%D8%A8%D8%B1%D8%AF%DB%8C-%D8%A7%D8%AE%D9%84%D8%A7%D9%82-%D9%88-%D8%B3%D8%A8%DA%A9-%D8%B2%D9%86%D8%AF%DA%AF%DB%8C-%D8%B2%D9%85%DB%8C%D9%86%D9%87-%D8%B3%D8%A7%D8%B2 گودرزی، «مؤلفه‌های راهبردی اخلاق و سبک زندگی زمینه‌ساز»، ۱۳۹۳ش، ص۸۹.]</ref> مانند تهذیب نفس، دین‌داری، تقوا و دعا، مبارزه و شهادت، معرفت و محبت به امام مهدی و تبیین معارف مهدوی است.<ref>[https://www.ensani.ir/fa/article/432800/نقش-زنان-در-زمینه-سازی-ظهور ماسلایه و انصاری چشمه، «نقش زنان در زمینه‌سازی ظهور»، ۱۳۹۸ش، ص۶۴-۶۱.]</ref> در تکنونولوژیکی  در برگیرندۀ استفاده از ابزارهای نوین ارتباطی و فناوری برای تبلیغ و اشاعه فرهنگ انتظار.<ref>[https://hawzah.net/fa/Magazine/View/3301/5654/55400/زمینه-سازی-ظهور-حضرت-ولی-عصر-علیه-السلام فاکر میبدی، «زمینه‌سازی ظهور حضرت ولی عصر علیه‌السلام»، وب‌سایت پایگاه اطلاع‌رسانی حوزه.]</ref>  

=== نقش عالمان دین ===

نقش‌آفرینی زنان در زمینه‌سازی ظهور، در دو عرصهٔ خانواده<ref>[https://www.iribnews.ir/fa/news/2987734/%D9%86%D9%82%D8%B4-%D8%A8%DB%8C-%D8%A8%D8%AF%DB%8C%D9%84-%D8%B2%D9%86%D8%A7%D9%86-%D8%AF%D8%B1-%D8%B2%D9%85%DB%8C%D9%86%D9%87-%D8%B3%D8%A7%D8%B2%DB%8C-%D8%B8%D9%87%D9%88%D8%B1-%D8%A7%D9%85%D8%A7%D9%85-%D8%B2%D9%85%D8%A7%D9%86-%D8%B9%D8%AC «نقش بی‌بدیل زنان در زمینه‌سازی ظهور امام زمان(عج)»، وب‌سایت خبرگزاری صدا و سیما.]</ref> و اجتماع متمرکز است.<ref>[https://www.shabestan.news/news/1751147/%D8%B2%D9%86%D8%A7%D9%86-%D8%B2%D9%85%DB%8C%D9%86%D9%87-%D8%B3%D8%A7%D8%B2-%D8%B8%D9%87%D9%88%D8%B1-%DA%86%D9%87-%D9%88%DB%8C%DA%98%DA%AF%DB%8C-%D9%87%D8%A7%DB%8C%DB%8C-%D8%AF%D8%A7%D8%B1%D9%86%D8%AF-%D8%B2%D9%86%D8%AF%DA%AF%DB%8C-%D8%B9%D9%81%DB%8C%D9%81%D8%A7%D9%86%D9%87-%D8%B2%D9%86%D8%A7%D9%86-%D8%AF%D9%88%D8%B1%D9%87 «زنان زمینه‌ساز ظهور چه ویژگی‌هایی دارند؟»، وب‌سایت خبرگزاری شبستان.]</ref> در عرصهٔ خانواده، تربیت فرزندان به‌عنوان آینده‌سازان ظهور و همراهی و یاوری همسر در رشد و تعالی دینی، از نقش‌های ویژه زنان شمرده شده است.<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/857881/نقش-زن-در-زمینه-سازی-ظهور هاشمی، «نقش زن در زمینه‌سازی ظهور»، ۱۳۸۶ش، ص۱۸۰-۱۷۶]؛ [https://www.ensani.ir/fa/article/432800/نقش-زنان-در-زمینه-سازی-ظهور ماسلایه و انصاری چشمه، «نقش زنان در زمینه‌سازی ظهور»، ۱۳۹۸ش، ص۶۹.]</ref> در عرصهٔ اجتماعی، [[حجاب]] و عفاف که در روایات به منزله جهاد دانسته شده،<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/857881/نقش-زن-در-زمینه-سازی-ظهور هاشمی، «نقش زن در زمینه‌سازی ظهور»، ۱۳۸۶ش، ص۱۸۳-۱۸۰.]</ref> حضور علمی و فرهنگی در مجامع دینی و ارائه الگوی اسلامی در پوشش و معماری<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/857881/نقش-زن-در-زمینه-سازی-ظهور هاشمی، «نقش زن در زمینه‌سازی ظهور»، ۱۳۸۶ش، ص۱۹۱-۱۸۴.]</ref> و فعالیت اقتصادی مبتنی بر شئونات اسلامی، از جمله نقش‌های اختصاصی زنان در مسیر زمینه‌سازی ظهور گزارش شده است.<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/857881/نقش-زن-در-زمینه-سازی-ظهور هاشمی، «نقش زن در زمینه‌سازی ظهور»، ۱۳۸۶ش، ص۱۹۸-۱۹۴.]</ref>  

در مطالعات مهدویت، رسانه‌ها و ابزارهای ارتباطی در گونه‌های مختلف دیداری، شنیداری،<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/1881905/نقش-رسانه-های-دیداری-و-شنیداری-در-اماده-سازی-ظهور-شماره-یک رجبی، «نقش رسانه‌های دیداری و شنیداری در آماده‌سازی ظهور»، ۱۳۸۹ش، ص۵۹.]</ref> مکتوب و سایبری، از ظرفیت‌های مؤثر برای «زمینه‌سازی ظهور» به‌شمار می‌روند. پژوهشگران این حوزه معتقدند با توجه به گستردگی کارکرد رسانه‌ها و جایگزینی نسبی آن‌ها با رویارویی‌های نظامی، این ابزارها تأثیرات مستقیم و غیرمستقیمی بر سایر عرصه‌ها دارند. در این رویکرد، استفادهٔ هدفمند از فناوری‌های نوین ارتباطی، از جمله شبکه‌های ماهواره‌ای و کابلی، مطبوعات، خبرگزاری‌ها، شبکه‌های اجتماعی، انجمن‌ها و دانشنامه‌های مجازی در کنار ظرفیت‌های هنری، برای فعالیت رسانه‌ای در این مسیر ضروری دانسته می‌شود.<ref>[https://asreadineh.sinaweb.net/article_124959.html عظیمی خرم‌آبادی، «زمینه‌سازی رسانه ای-تبلیغاتی ظهور مهدی موعود(عج)»، ۱۳۹۴ش،  ص۹ و ۳۲ و ۴۰-۳۷ و ۴۴.]</ref>