پرش به محتوا

تجرد قطعی: تفاوت میان نسخه‌ها

از ایران پدیا
→ تفاوت با ویرایش قدیمی‌ترتفاوت با ویرایش جدیدتر ←
دیداریویکی‌متن
بدون خلاصۀ ویرایش
ابرابزار
خط ۱: خط ۱:
<big>'''تجرد قطعی'''</big>؛ تأخیر سنی و ناامیدی کامل از ازدواج.
{{درشت|'''تجرد قطعی'''}}؛ تأخیر سنی و ناامیدی کامل از ازدواج.


تجرد قطعی زمانی است که افراد از سن مناسب [[ازدواج]] عبور کرده و به سنی رسیده‌اند که دیگر احتمال ازدواج آنها وجود ندارد. عوامل مختلف فردی، اجتماعی و خانوادگی در این امر دخالت دارند. این پدیده دارای آثار نامطلوبی برای فرد و [[جامعه]] است. عللی همچون؛ مدرنیته، شهرنشینی، اشتغال و استقلال مالی در شکل‌گیری این پدیده موثرند.  
تجرد قطعی زمانی است که افراد از سن مناسب [[ازدواج]] عبور کرده و به سنی رسیده‌اند که دیگر احتمال ازدواج آنها وجود ندارد. عوامل مختلف فردی، اجتماعی و خانوادگی در این امر دخالت دارند. این پدیده دارای آثار نامطلوبی برای فرد و [[جامعه]] است. عللی همچون؛ مدرنیته، شهرنشینی، اشتغال و استقلال مالی در شکل‌گیری این پدیده موثرند.
==مفهوم تجرد==
تجرد، به‌معنای اختیار نکردن همسر، در مقابل زوجیت قرار می‌گیرد.<ref>[https://www.iase-jrn.ir/article_717830_4ffdc3c9e4bc8ad187b24a3214f522df.pdf ضیاءاصغری و دیگران، «مطالعه جامعه‌شناختی تجرد قطعی دختران شهر تهران»، 1403ش، ص266.]</ref> کاربرد اصطلاح بی‌لباس برای فرد مجرد، برگرفته از آیه قرآن است که زن و شوهر را پوشاننده و لباس یکدیگر معرفی کرده است. <ref>سوره بقره،آیه 187.</ref> مفهوم «تجرد قطعی»، امروزه درباره کسانی به‌کار می‌رود که سن مناسب ازدواج را پشت سر گذاشته‌اند و احتمال ازدواج در مورد آنها، وجود ندارد. <ref>[https://lib.wrc.ir/Download.php?ID=43754&fn=a71b1e06df670e66c6b605f97c7c343c.pdf طالب‌پور و بیرانوند، «مطالعه کیفی پیامد‌های تجرد قطعی دختران»، 1401ش، ص17].</ref><ref>[https://jzvj.marvdasht.iau.ir/article_5643_f8ae7dd676c393b82bf9a8c10b9dd2df.pdf طالب‌پور و بیرانوند، «بررسی تجربه زیسته تجرد قطعی از منظر دختران مجرد»، 1401ش، ص100.]</ref> همان‌گونه که ازدواج، پیوند بین دو جنس مخالف را بر پایه روابط پایای جنسی و در چارچوب یک قرارداد مشروع اجتماعی، فراهم می‌کند تجرد قطعی، ناظر به وضعیتی است که در آن، امید به ازدواج و احتمال زوجیت میان برخی افراد بسیار کم می‌شود.<ref>[https://ensani.ir/file/download/article/20160926144415-9830-99.pdf حسینی و ایزدی، «پدیدارشناسی تجربه زیسته زنان مجرد، جمعیت مورد مطالعه: زنان مجرد بالای35 سال شهر تهران»، 1395ش، ص45-43.] </ref>


از منظر جمعیت‌شناسی، تجرد قطعی، پدیده‌ای است که در آن فرد شرایط مناسب سنی برای ازدواج را از دست می‌دهد. البته شاید امکان ازدواج داشته باشد، اما دیگر امکان باروری وجود ندارد. سن تجرد قطعی برای دختران بین ۴۰ تا ۵۰ سالگی یا سنی است که قدرت باروری از دست می‌رود. این پدیده، در همه انواع خانواده‌های سنتی، مدرن، مرفه، کم‌درآمد، شهری و روستایی مشاهده می‌شود. بر مبنای مطالعات جمعیت‌شناختی؛ در الگوی سنی ازدواج در ایران و بسیاری از کشورهای جهان، ۳۰ سالگی بُرش سِنی مهمی است که با عبور از آن کاهش چشمگیری در احتمال ازدواج رخ می‌دهد.<ref>[https://www.irna.ir/news/84795304/%D8%AA%D8%AC%D8%B1%D8%AF-%D9%82%D8%B7%D8%B9%DB%8C-%D9%88-%DA%AF%D8%B3%D9%84-%DB%B3%DB%B0%D8%B3%D8%A7%D9%84%DA%AF%DB%8C اینانلو، «تجرد قطعی و گسل ۳۰سالگی»، خبرگزاری ایرنا.] </ref> برخی محققین، تجرد را در چهار دسته؛ تجرد داوطلبانۀ موقتی، تجرد داوطلبانۀ پایدار، تجرد غیر داوطلبانۀ موقتی و تجرد غیر داوطلبانۀ پایدار، طبقه‌بندی می‌کنند؛ بر این اساس، مجردین در طول زندگی در این طبقات جابه‌جا می‌شوند.<ref>[https://ensani.ir/file/download/article/1589787570-9824-98-2-7.pdf شهانواز و اعظم‌زاده، «شناسایی و تحلیل پیش‌ران‌های مؤثر بر تجرد در ایران»، 1398ش، ص160.]</ref>
== مفهوم تجرد ==
==آمارها==
تجرد، به‌معنای اختیار نکردن همسر، در مقابل زوجیت قرار می‌گیرد.<ref>[https://www.iase-jrn.ir/article_717830_4ffdc3c9e4bc8ad187b24a3214f522df.pdf ضیاءاصغری و دیگران، «مطالعه جامعه‌شناختی تجرد قطعی دختران شهر تهران»، 1403ش، ص266.]</ref> کاربرد اصطلاح بی‌لباس برای فرد مجرد، برگرفته از آیه قرآن است که زن و شوهر را پوشاننده و لباس یکدیگر معرفی کرده است.<ref>سوره بقره، آیه 187.</ref> مفهوم «تجرد قطعی»، امروزه دربارهٔ کسانی به‌کار می‌رود که سن مناسب ازدواج را پشت سر گذاشته‌اند و احتمال ازدواج در مورد آنها، وجود ندارد.<ref>[https://lib.wrc.ir/Download.php?ID=43754&fn=a71b1e06df670e66c6b605f97c7c343c.pdf طالب‌پور و بیرانوند، «مطالعه کیفی پیامدهای تجرد قطعی دختران»، 1401ش، ص17].</ref><ref>[https://jzvj.marvdasht.iau.ir/article_5643_f8ae7dd676c393b82bf9a8c10b9dd2df.pdf طالب‌پور و بیرانوند، «بررسی تجربه زیسته تجرد قطعی از منظر دختران مجرد»، 1401ش، ص100.]</ref> همان‌گونه که ازدواج، پیوند بین دو جنس مخالف را بر پایه روابط پایای جنسی و در چارچوب یک قرارداد مشروع اجتماعی، فراهم می‌کند تجرد قطعی، ناظر به وضعیتی است که در آن، امید به ازدواج و احتمال زوجیت میان برخی افراد بسیار کم می‌شود.<ref>[https://ensani.ir/file/download/article/20160926144415-9830-99.pdf حسینی و ایزدی، «پدیدارشناسی تجربه زیسته زنان مجرد، جمعیت مورد مطالعه: زنان مجرد بالای35 سال شهر تهران»، 1395ش، ص45-43.]</ref>
از سال ۱۹۶۰ تا ۲۰۱۲م، در آمریکا درصد تجرد مردان از ۱۰ به ۲۳ درصد و در زنان از ۸ به ۱۷ درصد افزایش یافت.<ref>[http://www.jss-isa.ir/article_26754_9134b3738d32bae33aef68f6a944c43f.pdf رﺣﻴﻤﻲ و دیگران، «تحليل گذار تجرد زنان و مردان در ايران طي سالهاي 1345 تا 1390»، 1394ش، ص88.]</ref> تجرد قطعی برای مردان و زنان ژاپنی به ترتیب ۱۷ و ۱۲ درصد بوده است.<ref>[https://www.khabaronline.ir/news/829169/%D9%85%D9%88%D8%AC%DB%8C-%D8%AC%D9%87%D8%A7%D9%86%DB%8C-%DA%A9%D9%87-%D8%A8%D9%87-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D9%87%D9%85-%D8%B3%D8%B1%D8%A7%DB%8C%D8%AA-%DA%A9%D8%B1%D8%AF-%D9%85%D8%AC%D8%B1%D8%AF-%D9%85%D8%A7%D9%86%D8%AF%D9%86 «موجی جهانی که به ایران هم سرایت کرد؛ «مجرد ماندن»، خبرآنلاین.] </ref>
 
از منظر جمعیت‌شناسی، تجرد قطعی، پدیده‌ای است که در آن فرد شرایط مناسب سنی برای ازدواج را از دست می‌دهد. البته شاید امکان ازدواج داشته باشد، اما دیگر امکان باروری وجود ندارد. سن تجرد قطعی برای دختران بین ۴۰ تا ۵۰ سالگی یا سنی است که قدرت باروری از دست می‌رود. این پدیده، در همه انواع خانواده‌های سنتی، مدرن، مرفه، کم‌درآمد، شهری و روستایی مشاهده می‌شود. بر مبنای مطالعات جمعیت‌شناختی؛ در الگوی سنی ازدواج در ایران و بسیاری از کشورهای جهان، ۳۰ سالگی بُرش سِنی مهمی است که با عبور از آن کاهش چشمگیری در احتمال ازدواج رخ می‌دهد.<ref>[https://www.irna.ir/news/84795304/تجرد-قطعی-و-گسل-۳۰سالگی اینانلو، «تجرد قطعی و گسل ۳۰سالگی»، خبرگزاری ایرنا.]</ref> برخی محققین، تجرد را در چهار دسته؛ تجرد داوطلبانهٔ موقتی، تجرد داوطلبانهٔ پایدار، تجرد غیر داوطلبانهٔ موقتی و تجرد غیر داوطلبانهٔ پایدار، طبقه‌بندی می‌کنند؛ بر این اساس، مجردین در طول زندگی در این طبقات جابه‌جا می‌شوند.<ref>[https://ensani.ir/file/download/article/1589787570-9824-98-2-7.pdf شهانواز و اعظم‌زاده، «شناسایی و تحلیل پیش‌ران‌های مؤثر بر تجرد در ایران»، 1398ش، ص160.]</ref>
 
== آمارها ==
از سال ۱۹۶۰ تا ۲۰۱۲م، در آمریکا درصد تجرد مردان از ۱۰ به ۲۳ درصد و در زنان از ۸ به ۱۷ درصد افزایش یافت.<ref>[http://www.jss-isa.ir/article_26754_9134b3738d32bae33aef68f6a944c43f.pdf رحیمی و دیگران، «تحلیل گذار تجرد زنان و مردان در ایران طی سالهای 1345 تا 1390»، 1394ش، ص88.]</ref> تجرد قطعی برای مردان و زنان ژاپنی به ترتیب ۱۷ و ۱۲ درصد بوده است.<ref>[https://www.khabaronline.ir/news/829169/موجی-جهانی-که-به-ایران-هم-سرایت-کرد-مجرد-ماندن «موجی جهانی که به ایران هم سرایت کرد؛ «مجرد ماندن»، خبرآنلاین.]</ref>


=== در ایران ===
=== در ایران ===
در دهه‌های اخیر، جوامع انسانی تغییرات اساسی در سن ازدواج داشته‌اند. تغییرات سن ازدواج ابتدا در جوامع توسعه یافته رخ داد و پدیدۀ مجرد‌های شهری برای اولین بار در [[آمریکا]] مطرح شد و سن ازدواج در آمریکا در دهه 1960م به‌شدت افزایش یافت. در [[ایران]]، ورود مدنیته و تغییرات ناشی از آن مانند آموزش، تحصیلات، اشتغال، امکان زندگی مستقل اجتماعی، تغییرات فرهنگی و اجتماعی باعث افزایش سن ازدواج و تمایل به تجرد شده است. <ref>[https://lib.wrc.ir/Download.php?ID=37301&fn=3a64ac0bd0d729570c9f8fff8ab04389.pdf شهانواز و اعظم آزاده، «شناسایی و تحلیل پیش‌ران‌های مؤثر بر تجرد در ایران»، 1398ش، ص45.]</ref>
در دهه‌های اخیر، جوامع انسانی تغییرات اساسی در سن ازدواج داشته‌اند. تغییرات سن ازدواج ابتدا در جوامع توسعه یافته رخ داد و پدیدهٔ مجردهای شهری برای اولین بار در [[آمریکا]] مطرح شد و سن ازدواج در آمریکا در دهه ۱۹۶۰م به‌شدت افزایش یافت. در [[ایران]]، ورود مدنیته و تغییرات ناشی از آن مانند آموزش، تحصیلات، اشتغال، امکان زندگی مستقل اجتماعی، تغییرات فرهنگی و اجتماعی باعث افزایش سن ازدواج و تمایل به تجرد شده است.<ref>[https://lib.wrc.ir/Download.php?ID=37301&fn=3a64ac0bd0d729570c9f8fff8ab04389.pdf شهانواز و اعظم آزاده، «شناسایی و تحلیل پیش‌ران‌های مؤثر بر تجرد در ایران»، 1398ش، ص45.]</ref>


مطابق سر‌شماری نفوس و مسکن در سال 1395ش، تجرد قطعی گروه سالمندی، بیش از ۸۰ هزار نفر بوده است. بر اساس نتایج به‌دست آمده، ۱۰ درصد زنان ۳۵ تا ۳۹ ساله کشور مجردند. در گروه سنی ۴۰ تا ۴۴ ساله ۶.۸ درصد، در گروه سنی ۴۵ تا ۴۹ ساله ۴.۴ درصد و ۵۰ تا ۵۴ ساله‌ها نیز ۳.۱ درصد مجرد هستند. <ref>[https://plus.irna.ir/news/84200264/%D9%BE%DB%8C%D8%A7%D9%85%D8%AF%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%A8%DB%8C-%D8%AA%D9%88%D8%AC%D9%87%DB%8C-%D8%A8%D9%87-%D8%AA%D8%AC%D8%B1%D8%AF-%D9%82%D8%B7%D8%B9%DB%8C-%D8%AF%D9%87%D9%87-%D8%B4%D8%B5%D8%AA%DB%8C-%D9%87%D8%A7 «پیامد‌های بی‌توجهی به تجرد قطعی دهه شصتی‌ها»، خبرگزاری ایرنا.]</ref> بیش از دوسوم تجردهای قطعی مربوط به زنان است که سه گروه عمده هستند:
مطابق سرشماری نفوس و مسکن در سال ۱۳۹۵ش، تجرد قطعی گروه سالمندی، بیش از ۸۰ هزار نفر بوده است. بر اساس نتایج به‌دست آمده، ۱۰ درصد زنان ۳۵ تا ۳۹ ساله کشور مجردند. در گروه سنی ۴۰ تا ۴۴ ساله ۶٫۸ درصد، در گروه سنی ۴۵ تا ۴۹ ساله ۴٫۴ درصد و ۵۰ تا ۵۴ ساله‌ها نیز ۳٫۱ درصد مجرد هستند.<ref>[https://plus.irna.ir/news/84200264/پیامدهای-بی-توجهی-به-تجرد-قطعی-دهه-شصتی-ها «پیامدهای بی‌توجهی به تجرد قطعی دهه شصتی‌ها»، خبرگزاری ایرنا.]</ref> بیش از دوسوم تجردهای قطعی مربوط به زنان است که سه گروه عمده هستند:
# زنانی که [[طلاق]] گرفته یا همسرشان فوت کرده، اما دارای فرزند هستند.
# زنانی که به‌طور کلی ازدواج نکرده و در اواخر میانسالی و شروع سالمندی هستند.
# زنانی که بیش از یک‌بار ازدواج کرده، اما موفق نبوده‌اند و زمینه ازدواج دوباره برای آنها وجود ندارد.<ref>[https://www.hamshahrionline.ir/news/733023/آخرین-آمار-تجرد-قطعی-در-ایران-سهم-عجیب-زنان-از-مجرد-بودن «آخرین آمار تجرد قطعی در ایران، سهم عجیب زنان از مجرد بودن، ۳ راه‌حل برای ازدواج در دوران سالمندی»، وب‌سایت همشهری.]</ref>


# زنانی که [[طلاق]] گرفته یا همسرشان فوت کرده، اما دارای فرزند هستند.
بر مبنای تحقیقاتی در ایران؛ سرعت رشد تجرد قطعی در زنان بیشتر از مردان است؛ لذا تعداد زنان مجرد در ایران بیش از مردانی است که با عبور از شرایط سنی مناسب برای ازدواج، مجرد مانده‌اند.<ref>[https://www.javanonline.ir/fa/news/1015611/کمین-تجرد-قطعی چیذری، «کمین تجرد قطعی»، جوان آنلاین.]</ref> بر اساس بررسی‌های مرکز آمار ایران، تجرد قطعی که در سال ۱۳۷۵ش، برای مردان حدود ۱٫۳۴٪ و برای زنان ۱٫۱۹٪ بوده، در سال ۱۳۹۵ش، به ۲٫۲۶٪ برای مردان و ۳٫۷۳٪ برای زنان رسیده است؛ این آمار نشان می‌دهد، روند افزایشی تجرد قطعی در زنان، بسیار بیشتر از مردان بوده، به‌طوری که طی سال‌های ۱۳۷۵ش تا ۱۳۹۵ش، این شاخص برای مردان، حدود دو برابر شده، اما برای زنان بیش از سه برابر بوده است.<ref>[https://www.irna.ir/news/84795304/تجرد-قطعی-و-گسل-۳۰سالگی اینانلو، «تجرد قطعی و گسل ۳۰سالگی»، خبرگزاری ایرنا.]</ref>
# زنانی که به‌طور کلی ازدواج نکرده و در اواخر میانسالی و شروع سالمندی هستند.
# زنانی که بیش از یک‌بار ازدواج کرده، اما موفق نبوده‌اند و زمینه ازدواج دوباره برای آنها وجود ندارد. <ref>[https://www.hamshahrionline.ir/news/733023/%D8%A2%D8%AE%D8%B1%DB%8C%D9%86-%D8%A2%D9%85%D8%A7%D8%B1-%D8%AA%D8%AC%D8%B1%D8%AF-%D9%82%D8%B7%D8%B9%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%B3%D9%87%D9%85-%D8%B9%D8%AC%DB%8C%D8%A8-%D8%B2%D9%86%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D8%B2-%D9%85%D8%AC%D8%B1%D8%AF-%D8%A8%D9%88%D8%AF%D9%86 «آخرین آمار تجرد قطعی در ایران، سهم عجیب زنان از مجرد بودن، ۳ راه‌حل برای ازدواج‌ در دوران سالمندی»، وب‌سایت همشهری.]</ref>


بر مبنای تحقیقاتی در ایران؛ سرعت رشد تجرد قطعی در زنان بیشتر از مردان است؛ لذا تعداد زنان مجرد در ایران بیش از مردانی است که با عبور از شرایط سنی مناسب برای ازدواج، مجرد مانده‌اند.<ref>[https://www.javanonline.ir/fa/news/1015611/%DA%A9%D9%85%DB%8C%D9%86-%D8%AA%D8%AC%D8%B1%D8%AF-%D9%82%D8%B7%D8%B9%DB%8C چيذری، «کمین تجرد قطعی»، جوان آنلاین.]</ref> بر اساس بررسی‌های مرکز آمار ایران، تجرد قطعی که در سال ۱۳۷۵ش، برای مردان حدود ۱.۳۴% و برای زنان ۱.۱۹% بوده، در سال ۱۳۹۵ش، به ۲.۲۶% برای مردان و ۳.۷۳% برای زنان رسیده است؛ این آمار نشان می‌دهد، روند افزایشی تجرد قطعی در زنان، بسیار بیشتر از مردان بوده، به‌طوری که طی سال‌های ۱۳۷۵ش تا ۱۳۹۵ش، این شاخص برای مردان، حدود دو برابر شده، اما برای زنان بیش از سه برابر بوده است.<ref>[https://www.irna.ir/news/84795304/%D8%AA%D8%AC%D8%B1%D8%AF-%D9%82%D8%B7%D8%B9%DB%8C-%D9%88-%DA%AF%D8%B3%D9%84-%DB%B3%DB%B0%D8%B3%D8%A7%D9%84%DA%AF%DB%8C اینانلو، «تجرد قطعی و گسل ۳۰سالگی»، خبرگزاری ایرنا.] </ref>
یکی از کارشناسان جمعیت با اشاره به تجرد قطعی دختران متولد دهه پنجاه به این امر اشاره می‌کند که پیش از این تجرد قطعی برای مردان ۲٪ و برای زنان ۱٫۸٪ بوده، اما در بازه‌های اخیر تجرد قطعی زنان در حال افزایش بوده است. به‌طوری‌که تجرد قطعی مردان دهه پنجاه ۲٪ و تجرد قطعی زنان نزدیک به ۵٪ است.<ref>[https://www.isna.ir/news/1403022014314/وجود-حدود-۱۸-میلیون-دختر-زیر۳۰-سال-در-کشور-وضعیت-تجرد-زنان کاظمی‌پور، «وضعیت «تجرد» زنان دهه ۵۰ و ۶۰»، خبرگزاری ایسنا.]</ref>


یکی از کارشناسان جمعیت با اشاره به تجرد قطعی دختران متولد دهه پنجاه به این امر اشاره می‌کند که پیش از این تجرد قطعی برای مردان ۲% و برای زنان ۱.۸% بوده، اما در بازه‌های اخیر تجرد قطعی زنان در حال افزایش بوده است. به‌طوری‌که تجرد قطعی مردان دهه پنجاه ۲% و تجرد قطعی زنان نزدیک به ۵% است.<ref>[https://www.isna.ir/news/1403022014314/%D9%88%D8%AC%D9%88%D8%AF-%D8%AD%D8%AF%D9%88%D8%AF-%DB%B1%DB%B8-%D9%85%DB%8C%D9%84%DB%8C%D9%88%D9%86-%D8%AF%D8%AE%D8%AA%D8%B1-%D8%B2%DB%8C%D8%B1%DB%B3%DB%B0-%D8%B3%D8%A7%D9%84-%D8%AF%D8%B1-%DA%A9%D8%B4%D9%88%D8%B1-%D9%88%D8%B6%D8%B9%DB%8C%D8%AA-%D8%AA%D8%AC%D8%B1%D8%AF-%D8%B2%D9%86%D8%A7%D9%86 کاظمی‌پور، «وضعیت «تجرد» زنان دهه ۵۰ و ۶۰»، خبرگزاری ایسنا.]</ref>  
بر اساس داده‌های آخرین سرشماری مرکز آمار ایران تجرد قطعی دختران ایرانی طی سال‌های ۱۳۴۵ش، از (۸۴/.) تا ۱۳۷۵ش، (۱٫۱۹) روند رو به افزایشی داشته و در سال ۱۳۹۵ش، به (۳٫۷۳) یعنی به بیش از سه برابر رسیده و موجب نگرانی در کشور شده است.<ref>[https://jzvj.marvdasht.iau.ir/article_5643_f8ae7dd676c393b82bf9a8c10b9dd2df.pdf طالب‌پور و بیرانوند، «بررسی تجربه زیسته تجرد قطعی از منظر دختران مجرد»، 1401ش، ص100.]</ref>


بر اساس داده‌های آخرین سرشماری مرکز آمار ایران تجرد قطعی دختران ایرانی طی سال‌های ۱۳۴۵ش، از (۸۴/.) تا ۱۳۷۵ش، (۱.۱۹) روند رو به افزایشی داشته و در سال ۱۳۹۵ش، به (۳.۷۳) یعنی به بیش از سه برابر رسیده و موجب نگرانی در کشور شده است.<ref>[https://jzvj.marvdasht.iau.ir/article_5643_f8ae7dd676c393b82bf9a8c10b9dd2df.pdf طالب‌پور و بیرانوند، «بررسی تجربه زیسته تجرد قطعی از منظر دختران مجرد»، 1401ش، ص100.]</ref>
== عوامل ==
==عوامل==
تجرد قطعی، ناشی از مشکلاتی است که در نتیجه تغییرات کلان در سطح جامعه پدید می‌آید.<ref>[https://jzvj.marvdasht.iau.ir/article_5643_f8ae7dd676c393b82bf9a8c10b9dd2df.pdf طالب‌پور و بیرانوند، «بررسی تجربه زیسته تجرد قطعی از منظر دختران مجرد»، 1401ش، ص100.]</ref> بر اساس تحقیقات انجام شده؛ تمایل به داشتن تحصیلات عالی، افزایش سطح توقعات در خانم‌ها مانند داشتن همسری با تحصیلات بالا و شغل مناسب، کمرنگ‌شدن باورهای دینی، عدم تناسب بین تعداد پسران و دختران آماده ازدواج، سخت‌گیری‌های خانواده‌ها در شکل‌گیری زندگی فرزندان، افزایش چشم و هم‌چشمی‌ها برای برگزاری مراسم عروسی، مهریه‌های سنگین، بیکاری پسران و هزینه‌های بالای مسکن از دلایل مهم تجرد قطعی به‌شمار می‌آیند.<ref>[https://www.irna.ir/news/84795304/تجرد-قطعی-و-گسل-۳۰سالگی اینانلو، «تجرد قطعی و گسل ۳۰سالگی»، خبرگزاری ایرنا.]</ref>
تجرد قطعی، ناشی از مشکلاتی است که در نتیجه تغییرات کلان در سطح جامعه پدید می‌آید.<ref>[https://jzvj.marvdasht.iau.ir/article_5643_f8ae7dd676c393b82bf9a8c10b9dd2df.pdf طالب‌پور و بیرانوند، «بررسی تجربه زیسته تجرد قطعی از منظر دختران مجرد»، 1401ش، ص100.]</ref> بر اساس تحقیقات انجام شده؛ تمایل به داشتن تحصیلات عالی، افزایش سطح توقعات در خانم‌ها مانند داشتن همسری با تحصیلات بالا و شغل مناسب، کمرنگ‌شدن باورهای دینی، عدم تناسب بین تعداد پسران و دختران آماده ازدواج، سخت‌گیری‌های خانواده‌ها در شکل‌گیری زندگی فرزندان، افزایش چشم و هم‌چشمی‌ها برای برگزاری مراسم عروسی، مهریه‌های سنگین، بیکاری پسران و هزینه‌های بالای مسکن از دلایل مهم تجرد قطعی به شمار می‌آیند.<ref>[https://www.irna.ir/news/84795304/%D8%AA%D8%AC%D8%B1%D8%AF-%D9%82%D8%B7%D8%B9%DB%8C-%D9%88-%DA%AF%D8%B3%D9%84-%DB%B3%DB%B0%D8%B3%D8%A7%D9%84%DA%AF%DB%8C اینانلو، «تجرد قطعی و گسل ۳۰سالگی»، خبرگزاری ایرنا.] </ref>


برخی کارشناسان؛ بیکاری و حس استقلال‌طلبی را نیز بر این عوامل افزوده‌ و با تأکید بر تغییر نگرش‌ها معتقدند؛ نگرش نسل جدید به ازدواج تغییر کرده است؛ افراد دهه‌های ۷۰ و ۸۰، نگرانی‌های خاصی نسبت به تشکیل خانواده دارند و شرایط محیطی، فرهنگی و افزایش آسیب‌های خانوادگی آنها را از ازدواج باز می‌دارند. فراهم بودن زمینه ارتباط جنسی خارج از چارچوب زناشویی این بازدارندگی را تشدید می‌کند.<ref>[https://old.irannewspaper.ir/newspaper/item/578580/%D8%AA%D8%AC%D8%B1%D8%AF-%D9%82%D8%B7%D8%B9%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D9%86%D9%82%D8%B7%D9%87-%D8%A8%D8%AD%D8%B1%D8%A7%D9%86- قوی‌قلب، «تجرد قطعی در نقطه بحران!»، روزنامه ایران.]</ref>  
برخی کارشناسان؛ بیکاری و حس استقلال‌طلبی را نیز بر این عوامل افزوده و با تأکید بر تغییر نگرش‌ها معتقدند؛ نگرش نسل جدید به ازدواج تغییر کرده است؛ افراد دهه‌های ۷۰ و ۸۰، نگرانی‌های خاصی نسبت به تشکیل خانواده دارند و شرایط محیطی، فرهنگی و افزایش آسیب‌های خانوادگی آنها را از ازدواج بازمی‌دارند. فراهم بودن زمینه ارتباط جنسی خارج از چارچوب زناشویی این بازدارندگی را تشدید می‌کند.<ref>[https://old.irannewspaper.ir/newspaper/item/578580/تجرد-قطعی-در-نقطه-بحران- قوی‌قلب، «تجرد قطعی در نقطه بحران!»، روزنامه ایران.]</ref>


تحصیل و به تبع آن اشتغال موجب توانمندی اقتصادی زنان شده و نقش مؤثری در تجرد قطعی دختران دارد. بر مبنای تحقیقات انجام شده؛ دختران مجرد تهرانی در محدوده سنی ۴۰ تا ۵۰ سال که با داشتن درآمد ثابت از استقلال مالی برخوردار بودند، تمایل کمتری به ازدواج نشان داده‌اند. این پژوهش همچنین نشان داد که بی‌اعتمادی نسبت به دیگران و افزایش طلاق، از دیگر عوامل مؤثر بر تجرد قطعی به‌شمار می‌آید.<ref>[https://www.iase-jrn.ir/article_717830_4ffdc3c9e4bc8ad187b24a3214f522df.pdf ضیاءاصغری و دیگران، «مطالعه جامعه‌شناختی تجردقطعی دختران شهرتهران»، 1403ش، ص270.]</ref>
تحصیل و به تبع آن اشتغال موجب توانمندی اقتصادی زنان شده و نقش مؤثری در تجرد قطعی دختران دارد. بر مبنای تحقیقات انجام شده؛ دختران مجرد تهرانی در محدوده سنی ۴۰ تا ۵۰ سال که با داشتن درآمد ثابت از استقلال مالی برخوردار بودند، تمایل کمتری به ازدواج نشان داده‌اند. این پژوهش همچنین نشان داد که بی‌اعتمادی نسبت به دیگران و افزایش طلاق، از دیگر عوامل مؤثر بر تجرد قطعی به‌شمار می‌آید.<ref>[https://www.iase-jrn.ir/article_717830_4ffdc3c9e4bc8ad187b24a3214f522df.pdf ضیاءاصغری و دیگران، «مطالعه جامعه‌شناختی تجردقطعی دختران شهرتهران»، 1403ش، ص270.]</ref>
===عوامل فردی===
 
*الزامی ندانستن ازدواج؛ برخی زنان اموری مانند تغییر در نگرش‌ها و عقائد، اشتغال، تحصیل و استقلال اقتصادی را بر ازدواج مقدم دانسته و ازدواج را الزامی و مهم نمی‌دانند.
=== عوامل فردی ===
*سخت‌گیری در ‌کفویت؛ کفویت در ازدواج به معنای تناسب زن و مرد از نظر شئون اجتماعی است. بسیاری از زنان با سخت‌گیری در ‌کفویت، خود را از ازدواج محروم می‌کنند.
* الزامی ندانستن ازدواج؛ برخی زنان اموری مانند تغییر در نگرش‌ها و عقائد، اشتغال، تحصیل و استقلال اقتصادی را بر ازدواج مقدم دانسته و ازدواج را الزامی و مهم نمی‌دانند.
*ترس از تشکیل خانواده؛ برخی زنان به دلیل احتمال طلاق، خیانت مرد، محدود شدن آزادی‌های فردی یا اجتماعی و اشتغال، از تشکیل خانواده و ازدواج هراس دارند.<ref>[https://lib.wrc.ir/Download.php?ID=42091&fn=6da5a20bd5d3c071d4776b8b3b6cc2da.pdf شرف‌الدین، «مسائل جمعیتی تجرد زنان و دختران در ایران، علل و آثار»، 1400ش، ص42.]</ref>
* سخت‌گیری در کفویت؛ کفویت در ازدواج به معنای تناسب زن و مرد از نظر شئون اجتماعی است. بسیاری از زنان با سخت‌گیری در کفویت، خود را از ازدواج محروم می‌کنند.
* ترس از تشکیل خانواده؛ برخی زنان به دلیل احتمال طلاق، خیانت مرد، محدود شدن آزادی‌های فردی یا اجتماعی و اشتغال، از تشکیل خانواده و ازدواج هراس دارند.<ref>[https://lib.wrc.ir/Download.php?ID=42091&fn=6da5a20bd5d3c071d4776b8b3b6cc2da.pdf شرف‌الدین، «مسائل جمعیتی تجرد زنان و دختران در ایران، علل و آثار»، 1400ش، ص42.]</ref>
===عوامل خانوادگی===
 
*اولویت پیشرفت اجتماعی؛ خانواده‌های بسیاری دختران خود را به ادامۀ تحصیل و استقلال اقتصادی تشویق می‌کنند و این امر موجب افزایش احتمال تجرد دختران می‌شود.
=== عوامل خانوادگی ===
*نیاز عاطفی_مالی خانواده؛ نیاز خانواده به تأمين مالي توسط فرزند و يا وابستگي عاطفي و نياز به مراقبت، از موانع ازدواج است.
* اولویت پیشرفت اجتماعی؛ خانواده‌های بسیاری دختران خود را به ادامهٔ تحصیل و استقلال اقتصادی تشویق می‌کنند و این امر موجب افزایش احتمال تجرد دختران می‌شود.
*حساسيت‌زدایی از تجرد؛ امروزه مجرد ماندن جوانان، در حال عادي شدن برای خانواده‌ها است.<ref>[https://lib.wrc.ir/Download.php?ID=42091&fn=6da5a20bd5d3c071d4776b8b3b6cc2da.pdf شرف‌الدین، «مسائل جمعیتی تجرد زنان و دختران در ایران، علل و آثار»، 1400ش، ص42.]</ref>
* نیاز عاطفی_مالی خانواده؛ نیاز خانواده به تأمین مالی توسط فرزند یا وابستگی عاطفی و نیاز به مراقبت، از موانع ازدواج است.
 
* حساسیت‌زدایی از تجرد؛ امروزه مجرد ماندن جوانان، در حال عادی شدن برای خانواده‌ها است.<ref>[https://lib.wrc.ir/Download.php?ID=42091&fn=6da5a20bd5d3c071d4776b8b3b6cc2da.pdf شرف‌الدین، «مسائل جمعیتی تجرد زنان و دختران در ایران، علل و آثار»، 1400ش، ص42.]</ref>
===عوامل اجتماعی===
 
*تغییر ملاک‌های موفقیت؛ در جامعه کنونی، ملاك‌هاي شايستگي و موفقيت، دگرگون شده و معطوف به مسائلی مانند تحصيلات بالا، اشتغال، شهرنشینی و مهارت‌آموزی شده است.  
=== عوامل اجتماعی ===
*پذیرش اجتماعی تجرد؛ امروزه تجرد به‌ویژه درباره دختران در شهر‌های بزرگ امری پذیرفته شده است. همچنین امکانات اجتماعی گوناگون در پر كردن اوقات تنهايي به عادي‌شدن زندگي مجردي کمک کرده است.  
* تغییر ملاک‌های موفقیت؛ در جامعه کنونی، ملاک‌های شایستگی و موفقیت، دگرگون شده و معطوف به مسائلی مانند تحصیلات بالا، اشتغال، شهرنشینی و مهارت‌آموزی شده است.
*افزایش انتظارات مردان، آرمان‌گرایی، فرد‌گرایی و تغییر ساختار جمعیتی. <ref>[https://lib.wrc.ir/Download.php?ID=42091&fn=6da5a20bd5d3c071d4776b8b3b6cc2da.pdf شرف‌الدین، «مسائل جمعیتی تجرد زنان و دختران در ایران علل و آثار»، 1400ش، ص41-42]؛ [https://lib.wrc.ir/Download.php?ID=30302&fn=fddd127bd0e1ee16d3ff92c8a557e8de.pdf چابکی، «روایت دختران 45 سال به بالای شهر تهران از علل تجرد قطعی»، 1395ش، ص116-111]؛ [https://lib.wrc.ir/Download.php?ID=37301&fn=3a64ac0bd0d729570c9f8fff8ab04389.pdf شهانواز و اعظم آزاده، «شناسایی و تحلیل پیش‌ران‌های مؤثر بر تجرد در ایران»، 1398ش، ص68.]</ref>
* پذیرش اجتماعی تجرد؛ امروزه تجرد به‌ویژه دربارهٔ دختران در شهرهای بزرگ امری پذیرفته شده است. همچنین امکانات اجتماعی گوناگون در پر کردن اوقات تنهایی به عادی‌شدن زندگی مجردی کمک کرده است.
* افزایش انتظارات مردان، آرمان‌گرایی، فردگرایی و تغییر ساختار جمعیتی.<ref>[https://lib.wrc.ir/Download.php?ID=42091&fn=6da5a20bd5d3c071d4776b8b3b6cc2da.pdf شرف‌الدین، «مسائل جمعیتی تجرد زنان و دختران در ایران علل و آثار»، 1400ش، ص41-42]؛ [https://lib.wrc.ir/Download.php?ID=30302&fn=fddd127bd0e1ee16d3ff92c8a557e8de.pdf چابکی، «روایت دختران 45 سال به بالای شهر تهران از علل تجرد قطعی»، 1395ش، ص116-111]؛ [https://lib.wrc.ir/Download.php?ID=37301&fn=3a64ac0bd0d729570c9f8fff8ab04389.pdf شهانواز و اعظم آزاده، «شناسایی و تحلیل پیش‌ران‌های مؤثر بر تجرد در ایران»، 1398ش، ص68.]</ref>


=== رسانه ===
=== رسانه ===
رسانه‌ها و شبکه‌های اجتماعی اگرچه موجب تسهیل زندگی است، اما تغییر در الگوی ازدواج، بالا رفتن سن ازدواج و تغییر در سبک زندگی را به‌همراه داشته است. افزایش آگاهی برآمده از رسانه و شبکه‌های اجتماعی، موجب سخت‌گیری در ازدواج شده است. شبکه‌های اجتماعی، کمبودهای عاطفی و امنیتی را در فضای غیر واقعی جبران کرده و فرد را از حضور در زندگی مشترک بی‌نیاز می‌کند. مجموعه این پیامدها، در افزایش میل افراد به تجرد یا تاخیر ازدواج، موثر بوده است. <ref>[https://www.sarpoosh.com/society/family-women/family-women970706609.html قوی‌قلب، «نقش فضای مجازی در افزایش تجرد قطعی در ایران»، وب‌سایت سرپوش اجتماعی، تاریخ درج مطلب: 25 مهر 1397ش.]</ref>
رسانه‌ها و شبکه‌های اجتماعی اگرچه موجب تسهیل زندگی است، اما تغییر در الگوی ازدواج، بالا رفتن سن ازدواج و تغییر در سبک زندگی را به‌همراه داشته است. افزایش آگاهی برآمده از رسانه و شبکه‌های اجتماعی، موجب سخت‌گیری در ازدواج شده است. شبکه‌های اجتماعی، کمبودهای عاطفی و امنیتی را در فضای غیر واقعی جبران کرده و فرد را از حضور در زندگی مشترک بی‌نیاز می‌کند. مجموعه این پیامدها، در افزایش میل افراد به تجرد یا تأخیر ازدواج، مؤثر بوده است.<ref>[https://www.sarpoosh.com/society/family-women/family-women970706609.html قوی‌قلب، «نقش فضای مجازی در افزایش تجرد قطعی در ایران»، وب‌سایت سرپوش اجتماعی، تاریخ درج مطلب: 25 مهر 1397ش.]</ref>
==رویکردها==


== رویکردها ==
=== رویکرد دینی ===
=== رویکرد دینی ===
در اسلام؛ ازدواج، محبوب الهی است.<ref>. کلینی، الكافي، 1407ق، ج5، ص328.</ref> با ازدواج، زن و شوهر، به‌عنوان کارگزاران الهی در دستگاه خلقت استخدام می‌شوند.<ref>.سورة نحل، آیه 72.</ref> ازدواج از سنت‌های رسول‌الله<ref>. حرعاملی، وسائل‏الشيعه، 1409ق، ج20، ص18.</ref> و موجب آرامش انسان است.<ref>.سوره روم، آیه 21.</ref> افراد متأهل از بیشترین منزلت برخوردار بوده<ref>. مجلسی، بحارالأنوار، 1410ق، ج100، ص221.</ref> و با ازدواج نصف ایمان انسان تکمیل می‌شود<ref>. پاينده، نهج الفصاحه، 1382ش، ص754.</ref> اگر کسی در اوايل جواني ازدواج کند دو سوم از دين خود را حفظ کرده است.<ref>. رواندی، النوادر، بی‌تا، ص12.</ref> دو رکعت نماز شخص متأهّل، از هفتاد رکعت نماز فرد مجرّد برتر است.<ref>كلينى، الكافي، 1407ق، ج‏5، ص328.</ref> ازدواج، مهم‌ترین اقدام است که انسان در زندگی خود انجام می‌دهد.<ref>. پاينده، نهج الفصاحه، 1382ش، ص381.</ref> با توجه به‌ گزاره‌های روایی؛ بدترین افراد، عزب‌ها هستند، عزب‌ها برادران شیطان‌اند.<ref>مجلسى، بحار الأنوار، 1403 ق، ج‏100، ص221.</ref> ترک ازدواج از گناهان به‌شمار می‌آید.<ref>مجلسى، بحار الأنوار، 1403 ق، ج‏100، ص221.</ref> افرادی که مجرد از دنیا می‌روند بدترین مردگان بوده<ref>كلينى، الكافي، 1407ق، ج‏5، ص329.</ref> و پیامبر اسلام تصریح می‌کند که بیشتر اهل جهنم از مجردین هستند.<ref>. ابن‌بابويه، من لايحضره الفقيه، 1413ق، ج‏3، ص384.</ref>
در اسلام؛ ازدواج، محبوب الهی است.<ref>. کلینی، الکافی، 1407ق، ج5، ص328.</ref> با ازدواج، زن و شوهر، به‌عنوان کارگزاران الهی در دستگاه خلقت استخدام می‌شوند.<ref>. سورة نحل، آیه 72.</ref> ازدواج از سنت‌های رسول‌الله<ref>. حرعاملی، وسائل‌الشیعه، 1409ق، ج20، ص18.</ref> و موجب آرامش انسان است.<ref>. سوره روم، آیه 21.</ref> افراد متأهل از بیشترین منزلت برخوردار بوده<ref>. مجلسی، بحارالأنوار، 1410ق، ج100، ص221.</ref> و با ازدواج نصف ایمان انسان تکمیل می‌شود<ref>. پاینده، نهج الفصاحه، 1382ش، ص754.</ref> اگر کسی در اوایل جوانی ازدواج کند دو سوم از دین خود را حفظ کرده است.<ref>. رواندی، النوادر، بی‌تا، ص12.</ref> دو رکعت نماز شخص متأهّل، از هفتاد رکعت نماز فرد مجرّد برتر است.<ref>کلینی، الکافی، 1407ق، ج‏5، ص328.</ref> ازدواج، مهم‌ترین اقدام است که انسان در زندگی خود انجام می‌دهد.<ref>. پاینده، نهج الفصاحه، 1382ش، ص381.</ref> با توجه به گزاره‌های روایی؛ بدترین افراد، عزب‌ها هستند، عزب‌ها برادران شیطان‌اند.<ref>مجلسی، بحار الأنوار، 1403 ق، ج‏100، ص221.</ref> ترک ازدواج از گناهان به‌شمار می‌آید.<ref>مجلسی، بحار الأنوار، 1403 ق، ج‏100، ص221.</ref> افرادی که مجرد از دنیا می‌روند بدترین مردگان بوده<ref>کلینی، الکافی، 1407ق، ج‏5، ص329.</ref> و پیامبر اسلام تصریح می‌کند که بیشتر اهل جهنم از مجردین هستند.<ref>. ابن‌بابویه، من لایحضره الفقیه، 1413ق، ج‏3، ص384.</ref>


=== رویکرد جامعه‌شناختی ===
=== رویکرد جامعه‌شناختی ===
محققین، کاهش سن ازدواج و تجرد قطعی را عمدتا بر مبنای نظریه‌ نوسازی تحلیل می‌کنند؛ نوسازی از طریق ایجاد فرصت‌های تحصیلی، اشتغال و شهرنشینی، الگوی سنتی ازدواج را تغییر داده، زندگی مجردی را به‌عنوان گزینه‌ای در کنار ازدواج مطرح ساخته است.<ref>[http://www.jss-isa.ir/article_26754_9134b3738d32bae33aef68f6a944c43f.pdf رﺣﻴﻤﻲ و دیگران، «تحليل گذار تجرد زنان و مردان در ايران طي سالهاي 1345 تا 1390»، 1394ش، ص84.]</ref> از منظر برخی دیدگاه‌ها؛ در جامعۀ صنعتی، شغل اهمیت جدی یافته و تبدیل به منبع اصلی هویت فردی می‌شود. هویت در جامعه جدید بر خلاف جامعۀ ماقبل صنعتی که بر اساس عضویت فرد در [[خانواده]] معنا می‌یافت، بر اساس کار معنا می‌یابد؛ در جوامع سنتی، منزلت زنان متناسب با هویت زنانه شامل خانه‌داری، همسری و مادری تعریف شده و مردان نیز منزلت خود را در ارتباط با خانواده خود معنا می‌کردند؛ اما در جوامع مدرن، این امر دچار تغییر شده است؛ جوانان می‌توانند بدون ازدواج و با استفاده از امکانات تحصیل و اشتغال، استقلال هویتی خود را به‌دست آورند.<ref>[https://ensani.ir/file/download/article/1589787570-9824-98-2-7.pdf شهانواز و اعظم‌زاده، «شناسایی و تحلیل پیش‌ران‌های مؤثر بر تجرد در ایران»، 1398ش، ص168-166.]</ref> طبق نظریه انتخاب عقلانی؛ در شرایطی که تجرد دارای منفعت بیشتر باشد، افراد تن به ازدواج نمی‌دهند. در مقابل این دیدگاه، نظریه عقلانیت اخلاقی قرار دارد که تصمیمات افراد را متأثر از ارزش‌های فرهنگی دانسته و تجرد قطعی را عمدتاً با ارجاع به نگرش‌ها و مرجحات نظام اخلاقی جامعه تحلیل می‌کند.<ref>[http://www.jss-isa.ir/article_26754_9134b3738d32bae33aef68f6a944c43f.pdf رﺣﻴﻤﻲ و دیگران، «تحليل گذار تجرد زنان و مردان در ايران طي سالهاي 1345 تا 1390»، 1394ش، ص85.]</ref> نظریه فرصت‌های نابرابر، تجرد قطعی را از پیامدهای مشکلات ازدواج و دسترسی آسان‌تر به روابط نامشروع می‌داند.<ref>[https://jzvj.marvdasht.iau.ir/article_5643_f8ae7dd676c393b82bf9a8c10b9dd2df.pdf طالب‌پور و بیرانوند، «بررسی تجربه زیسته تجرد قطعی از منظر دختران مجرد»، 1401ش، ص103-102.]</ref> نظریه بی‌سازمانی مرتن؛ ناهماهنگی میان اهداف ازدواج و راه‌های وصول به آن را از عوامل اصلی تجرد قطعی به‌شمار می‌آورد. <ref>[https://ensani.ir/file/download/article/1589787570-9824-98-2-7.pdf شهانواز و اعظم‌زاده، «شناسایی و تحلیل پیش‌ران‌های مؤثر بر تجرد در ایران»، 1398ش، ص167-166].</ref>
محققین، کاهش سن ازدواج و تجرد قطعی را عمدتاً بر مبنای نظریه نوسازی تحلیل می‌کنند؛ نوسازی از طریق ایجاد فرصت‌های تحصیلی، اشتغال و شهرنشینی، الگوی سنتی ازدواج را تغییر داده، زندگی مجردی را به‌عنوان گزینه‌ای در کنار ازدواج مطرح ساخته است.<ref>[http://www.jss-isa.ir/article_26754_9134b3738d32bae33aef68f6a944c43f.pdf رحیمی و دیگران، «تحلیل گذار تجرد زنان و مردان در ایران طی سالهای 1345 تا 1390»، 1394ش، ص84.]</ref> از منظر برخی دیدگاه‌ها؛ در جامعهٔ صنعتی، شغل اهمیت جدی یافته و تبدیل به منبع اصلی هویت فردی می‌شود. هویت در جامعه جدید بر خلاف جامعهٔ ماقبل صنعتی که بر اساس عضویت فرد در [[خانواده]] معنا می‌یافت، بر اساس کار معنا می‌یابد؛ در جوامع سنتی، منزلت زنان متناسب با هویت زنانه شامل خانه‌داری، همسری و مادری تعریف شده و مردان نیز منزلت خود را در ارتباط با خانواده خود معنا می‌کردند؛ اما در جوامع مدرن، این امر دچار تغییر شده است؛ جوانان می‌توانند بدون ازدواج و با استفاده از امکانات تحصیل و اشتغال، استقلال هویتی خود را به‌دست آورند.<ref>[https://ensani.ir/file/download/article/1589787570-9824-98-2-7.pdf شهانواز و اعظم‌زاده، «شناسایی و تحلیل پیش‌ران‌های مؤثر بر تجرد در ایران»، 1398ش، ص168-166.]</ref> طبق نظریه انتخاب عقلانی؛ در شرایطی که تجرد دارای منفعت بیشتر باشد، افراد تن به ازدواج نمی‌دهند. در مقابل این دیدگاه، نظریه عقلانیت اخلاقی قرار دارد که تصمیمات افراد را متأثر از ارزش‌های فرهنگی دانسته و تجرد قطعی را عمدتاً با ارجاع به نگرش‌ها و مرجحات نظام اخلاقی جامعه تحلیل می‌کند.<ref>[http://www.jss-isa.ir/article_26754_9134b3738d32bae33aef68f6a944c43f.pdf رحیمی و دیگران، «تحلیل گذار تجرد زنان و مردان در ایران طی سالهای 1345 تا 1390»، 1394ش، ص85.]</ref> نظریه فرصت‌های نابرابر، تجرد قطعی را از پیامدهای مشکلات ازدواج و دسترسی آسان‌تر به روابط نامشروع می‌داند.<ref>[https://jzvj.marvdasht.iau.ir/article_5643_f8ae7dd676c393b82bf9a8c10b9dd2df.pdf طالب‌پور و بیرانوند، «بررسی تجربه زیسته تجرد قطعی از منظر دختران مجرد»، 1401ش، ص103-102.]</ref> نظریه بی‌سازمانی مرتن؛ ناهماهنگی میان اهداف ازدواج و راه‌های وصول به آن را از عوامل اصلی تجرد قطعی به‌شمار می‌آورد.<ref>[https://ensani.ir/file/download/article/1589787570-9824-98-2-7.pdf شهانواز و اعظم‌زاده، «شناسایی و تحلیل پیش‌ران‌های مؤثر بر تجرد در ایران»، 1398ش، ص167-166].</ref>
==پیامدها==
===آثار فردی===
* کامل نبودن دین؛ از دیدگاه آموزه‌های اسلامی، ازدواج موجب تکامل دین‌داری است.<ref>كلینـى، کافی، 1429ق، ج5، ص328؛ ابن‌بابویه، من لایحضره الفقیه، 1413ق، ج3، ص384.</ref>
* نقص در تربیت؛ ازدواج تنها راه صحیح ارضای نیاز جنسی و سنت قطعی بندگان شایسته خدا است؛ اما افراد مجرد، گرفتار اضطراب، بحران‌ها و هیجانات روحی می‌شوند.
* نداشتن آسایش؛ آموزه‌های اسلامی، همسر را مایه آسایش و آرامش معرفی کرده‌اند.
* محرومیت از نعمت الهی؛ در روایتی بیان شده که مجامعت با همسر از بهترین نعمت‌های خدا است و فرد مجرد خود را از این نعمت محروم می‌کند. <ref>حـر عاملـی، وسائل الشیعه، 1409ق، ج20، ص23؛ ج7، ص67. </ref>
* مرگ سوء؛ در روایات، مرگ افراد مجرد به عنوان بدترین مرگ‌ها لقب گرفته است و فرد مجرد هنگام جان دادن، خدا را با بدترین حالت ملاقات می‌کند.<ref>مجلسـی، بحار الانوار، 1404ق، ج100، ص220؛ ابن‌بابویه، من لا یحضره الفقیه، 1413ق، ج3، ص385.</ref>
* ارتکاب گناه؛ در اثر تجرد، غریزه جنسی از مسـیر طبیعـی خـود خارج می‌شود و احتمال انحـراف و ارتـکاب گنـاه را افزایش می‌دهد. از این‌رو برخی روایات، افراد مجرد را مورد لعن خدا دانسته<ref>[https://lib.wrc.ir/Download.php?ID=44365&fn=864d2cf403d40d80185c0763aaf30950.pdf گوهری طالع و تردست، «آثار سوء تربیتی تجرد در قرآن و حدیث»، 1400ش، ص 219-220].</ref> و مرگ افراد مجرد را بدترین مرگ‌ها لقب داده‌اند. <ref>مجلسـی، بحار الانوار، 1404ق، ج100، ص220؛ ابن‌بابویه، من لایحضره الفقیه، 1413ق، ج3، ص385.</ref>


===آثار اجتماعی===
== پیامدها ==
برخی کارشناسان بر پیامد حس تنهایی تأکید داشته و معتقدند؛ انسان‌ها فراتر از این‌که نیازمند داشتن خانواده‌ای هستند، تجرد قطعی موجب می‌شود که انسان در دوران کهنسالی دچار مشکلات جدیی ناشی از تنهایی شود. <ref>[https://www.javanonline.ir/fa/news/1015611/%DA%A9%D9%85%DB%8C%D9%86-%D8%AA%D8%AC%D8%B1%D8%AF-%D9%82%D8%B7%D8%B9%DB%8C چيذری، «کمین تجرد قطعی»، جوان آنلاین.]</ref> تعویق ازدواج، زمینه‌ساز فعالیت‌های جنسی خارج از چارچوب ازدواج و رفتار پرخطر به‌شمار آمده و با توجه به اهمیت ازدواج از نظر فرهنگ اسلامی، تجرد قطعی در کوتاه‌مدت؛‌ موجب هراس از آینده، تعارض بین هویت سنتی و مدرن و طرد اجتماعی می‌شود و در دراز مدت باعث کاهش میزان باروری شده و تعادل جمعیتی را دچار مشکل می‌کند.<ref>[https://ensani.ir/file/download/article/1589787570-9824-98-2-7.pdf شهانواز و اعظم‌زاده، «شناسایی و تحلیل پیش‌ران‌های مؤثر بر تجرد در ایران»، 1398ش، ص161-160.]</ref>
=== آثار فردی ===
* کامل نبودن دین؛ از دیدگاه آموزه‌های اسلامی، ازدواج موجب تکامل دین‌داری است.<ref>کلینی، کافی، 1429ق، ج5، ص328؛ ابن‌بابویه، من لایحضره الفقیه، 1413ق، ج3، ص384.</ref>
* نقص در تربیت؛ ازدواج تنها راه صحیح ارضای نیاز جنسی و سنت قطعی بندگان شایسته خدا است؛ اما افراد مجرد، گرفتار اضطراب، بحران‌ها و هیجانات روحی می‌شوند.
* نداشتن آسایش؛ آموزه‌های اسلامی، همسر را مایه آسایش و آرامش معرفی کرده‌اند.
* محرومیت از نعمت الهی؛ در روایتی بیان شده که مجامعت با همسر از بهترین نعمت‌های خدا است و فرد مجرد خود را از این نعمت محروم می‌کند.<ref>حر عاملی، وسائل الشیعه، 1409ق، ج20، ص23؛ ج7، ص67.</ref>
* مرگ سوء؛ در روایات، مرگ افراد مجرد به عنوان بدترین مرگ‌ها لقب گرفته است و فرد مجرد هنگام جان دادن، خدا را با بدترین حالت ملاقات می‌کند.<ref>مجلسی، بحار الانوار، 1404ق، ج100، ص220؛ ابن‌بابویه، من لا یحضره الفقیه، 1413ق، ج3، ص385.</ref>
* ارتکاب گناه؛ در اثر تجرد، غریزه جنسی از مسیر طبیعی خود خارج می‌شود و احتمال انحراف و ارتکاب گناه را افزایش می‌دهد. از این‌رو برخی روایات، افراد مجرد را مورد لعن خدا دانسته<ref>[https://lib.wrc.ir/Download.php?ID=44365&fn=864d2cf403d40d80185c0763aaf30950.pdf گوهری طالع و تردست، «آثار سوء تربیتی تجرد در قرآن و حدیث»، 1400ش، ص 219-220].</ref> و مرگ افراد مجرد را بدترین مرگ‌ها لقب داده‌اند.<ref>مجلسی، بحار الانوار، 1404ق، ج100، ص220؛ ابن‌بابویه، من لایحضره الفقیه، 1413ق، ج3، ص385.</ref>


یکی از مسائلی که تجرد قطعی با خود به همراه دارد، کاهش جمعیت و [[فرزندآوری]] است. به لحاظ جمعیتی، رواج تجرد اثر منفی بر پویایی جمعیت داشته و زمینه باروری پایین و حرکت به سوی بحران جمعیتی را فراهم می‌سازد. بسیاری از جمعیت‌شناسان بر این باورند که تداوم باروری پایین در کشورهای غربی به دلیل گذار دوم جمعیتی است که یکی از جلوه‌های اصلی گذار دوم افزایش سن ازدواج، گسترش روابط خارج از حوزه ازدواج و افزایش تجرد قطعی است. <ref>[https://www.irna.ir/news/84795304/%D8%AA%D8%AC%D8%B1%D8%AF-%D9%82%D8%B7%D8%B9%DB%8C-%D9%88-%DA%AF%D8%B3%D9%84-%DB%B3%DB%B0%D8%B3%D8%A7%D9%84%DA%AF%DB%8C اینانلو، «تجرد قطعی و گسل 30 سالگی»، خبرگزاری جمهوری اسلامی 1313.]</ref>
=== آثار اجتماعی ===
برخی کارشناسان بر پیامد حس تنهایی تأکید داشته و معتقدند؛ انسان‌ها فراتر از این‌که نیازمند داشتن خانواده‌ای هستند، تجرد قطعی موجب می‌شود که انسان در دوران کهنسالی دچار مشکلات جدیی ناشی از تنهایی شود.<ref>[https://www.javanonline.ir/fa/news/1015611/کمین-تجرد-قطعی چیذری، «کمین تجرد قطعی»، جوان آنلاین.]</ref> تعویق ازدواج، زمینه‌ساز فعالیت‌های جنسی خارج از چارچوب ازدواج و رفتار پرخطر به‌شمار آمده و با توجه به اهمیت ازدواج از نظر فرهنگ اسلامی، تجرد قطعی در کوتاه‌مدت؛ موجب هراس از آینده، تعارض بین هویت سنتی و مدرن و طرد اجتماعی می‌شود و در دراز مدت باعث کاهش میزان باروری شده و تعادل جمعیتی را دچار مشکل می‌کند.<ref>[https://ensani.ir/file/download/article/1589787570-9824-98-2-7.pdf شهانواز و اعظم‌زاده، «شناسایی و تحلیل پیش‌ران‌های مؤثر بر تجرد در ایران»، 1398ش، ص161-160.]</ref>


افرادی که به سن تجرد قطعی می‌رسند، از بخت اندکی برای ازدواج برخوردار هستند و در صورتی که سرنوشت آنها با ازدواج گره نخورد، احساس تنهایی و نداشتن حامی در دوران سالمندی، آنها را به‌سوی افسردگی سوق می‌دهد.<ref>[https://plus.irna.ir/news/84200264/%D9%BE%DB%8C%D8%A7%D9%85%D8%AF%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%A8%DB%8C-%D8%AA%D9%88%D8%AC%D9%87%DB%8C-%D8%A8%D9%87-%D8%AA%D8%AC%D8%B1%D8%AF-%D9%82%D8%B7%D8%B9%DB%8C-%D8%AF%D9%87%D9%87-%D8%B4%D8%B5%D8%AA%DB%8C-%D9%87%D8%A7 حریرچی، «پیامدهای بی‌توجهی به تجرد قطعی دهه شصتی‌ها»، خبرگزاری جمهوری اسلامی].</ref> همچنین بالا رفتن سنّ مجردها و رسیدن آنها به مرز تجرد قطعی موجب می‌شود که در بسیاری از موارد، آنها به تدریج از خانه رانده شوند؛ زیرا معمولا در چنین شرایطی آستانۀ تحمل آنها کاهش می‌یابد و با خانواده‌ خود، سر ناسازگاری می‌گذارند و دچار اختلاف می‌شوند. این ناسازگاری، به جدایی عاطفی و یا فیزیکی می‌انجامد و از حمایت خانواده و فامیل بی‌بهره می‌شوند.<ref>[https://iqna.ir/fa/news/4126375/%D9%BE%DB%8C%D8%A7%D9%85%D8%AF%E2%80%8C%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%AA%D8%AC%D8%B1%D8%AF-%D9%82%D8%B7%D8%B9%DB%8C-%D9%88-%D8%B1%D8%A7%D9%87%DA%A9%D8%A7%D8%B1%D9%87%D8%A7 ابوترابی، «پیامدهای تجرد قطعی»، خبرگزاری بین‌المللی قرآن: ایکنا].</ref>
یکی از مسائلی که تجرد قطعی با خود به همراه دارد، کاهش جمعیت و [[فرزندآوری]] است. به لحاظ جمعیتی، رواج تجرد اثر منفی بر پویایی جمعیت داشته و زمینه باروری پایین و حرکت به سوی بحران جمعیتی را فراهم می‌سازد. بسیاری از جمعیت‌شناسان بر این باورند که تداوم باروری پایین در کشورهای غربی به دلیل گذار دوم جمعیتی است که یکی از جلوه‌های اصلی گذار دوم افزایش سن ازدواج، گسترش روابط خارج از حوزه ازدواج و افزایش تجرد قطعی است.<ref>[https://www.irna.ir/news/84795304/تجرد-قطعی-و-گسل-۳۰سالگی اینانلو، «تجرد قطعی و گسل 30 سالگی»، خبرگزاری جمهوری اسلامی 1313.]</ref>


امروزه تجرد قطعی در جامعه ایران، فراتر از مشکل فردی تبدیل به مسئله اجتماعی شده و خانواده‌های فراوانی را درگیر ساخته است.<ref>[https://www.iase-jrn.ir/article_717830_4ffdc3c9e4bc8ad187b24a3214f522df.pdf ضیاءاصغری و دیگران، «مطالعه جامعه‌شناختی تجردقطعی دختران شهرتهران»، 1403ش، ص267.]</ref> به اعتقاد کارشناسان؛ تجرد قطعی، افراد و جامعه را با مشکلات جدی مواجه می‌سازد. تضعیف الگوی ازدواج، آسیب‌های ناشی از تنهایی، داغ ننگ اجتماعی ناشی از تجرد و درماندگی اجتماعی، از پیامدهای مهم تجرد قطعی است. هر کدام از این پیامدها می‌تواند منشأ مشکلات دیگر شود.<ref>[https://www.irna.ir/news/84795304/%D8%AA%D8%AC%D8%B1%D8%AF-%D9%82%D8%B7%D8%B9%DB%8C-%D9%88-%DA%AF%D8%B3%D9%84-%DB%B3%DB%B0%D8%B3%D8%A7%D9%84%DA%AF%DB%8C اینانلو، «تجرد قطعی و گسل ۳۰سالگی»، خبرگزاری ایرنا.] </ref> برخی دیگر از آثار اجتماعی ازدواج عبارتند از:
افرادی که به سن تجرد قطعی می‌رسند، از بخت اندکی برای ازدواج برخوردار هستند و در صورتی که سرنوشت آنها با ازدواج گره نخورد، احساس تنهایی و نداشتن حامی در دوران سالمندی، آنها را به‌سوی افسردگی سوق می‌دهد.<ref>[https://plus.irna.ir/news/84200264/پیامدهای-بی-توجهی-به-تجرد-قطعی-دهه-شصتی-ها حریرچی، «پیامدهای بی‌توجهی به تجرد قطعی دهه شصتی‌ها»، خبرگزاری جمهوری اسلامی].</ref> همچنین بالا رفتن سنّ مجردها و رسیدن آنها به مرز تجرد قطعی موجب می‌شود که در بسیاری از موارد، آنها به تدریج از خانه رانده شوند؛ زیرا معمولاً در چنین شرایطی آستانهٔ تحمل آنها کاهش می‌یابد و با خانواده خود، سر ناسازگاری می‌گذارند و دچار اختلاف می‌شوند. این ناسازگاری، به جدایی عاطفی یا فیزیکی می‌انجامد و از حمایت خانواده و فامیل بی‌بهره می‌شوند.<ref>[https://iqna.ir/fa/news/4126375/پیامد‌های-تجرد-قطعی-و-راهکارها ابوترابی، «پیامدهای تجرد قطعی»، خبرگزاری بین‌المللی قرآن: ایکنا].</ref>
 
امروزه تجرد قطعی در جامعه ایران، فراتر از مشکل فردی تبدیل به مسئله اجتماعی شده و خانواده‌های فراوانی را درگیر ساخته است.<ref>[https://www.iase-jrn.ir/article_717830_4ffdc3c9e4bc8ad187b24a3214f522df.pdf ضیاءاصغری و دیگران، «مطالعه جامعه‌شناختی تجردقطعی دختران شهرتهران»، 1403ش، ص267.]</ref> به اعتقاد کارشناسان؛ تجرد قطعی، افراد و جامعه را با مشکلات جدی مواجه می‌سازد. تضعیف الگوی ازدواج، آسیب‌های ناشی از تنهایی، داغ ننگ اجتماعی ناشی از تجرد و درماندگی اجتماعی، از پیامدهای مهم تجرد قطعی است. هر کدام از این پیامدها می‌تواند منشأ مشکلات دیگر شود.<ref>[https://www.irna.ir/news/84795304/تجرد-قطعی-و-گسل-۳۰سالگی اینانلو، «تجرد قطعی و گسل ۳۰سالگی»، خبرگزاری ایرنا.]</ref> برخی دیگر از آثار اجتماعی ازدواج عبارتند از:
* گسترش فساد؛ ترک ازدواج و تجرد سبب شیوع روابط نامشروع و گسترش فساد و فحشا در میان زنان و مردان می‌شود.
* گسترش فساد؛ ترک ازدواج و تجرد سبب شیوع روابط نامشروع و گسترش فساد و فحشا در میان زنان و مردان می‌شود.
* گسست نظام خانوادگی؛ از آثار سوء تجرد، سستی بنیان [[خانواده]] است؛ زیرا فرد مجرد وقتی نیاز خود را از غیر ازدواج تأمین کند، دیگر به تشکیل خانواده نمی‌اندیشد و حتی اگر خانواده هم شکل بگیرد به مرور گسست می‌یابد.
* گسست نظام خانوادگی؛ از آثار سوء تجرد، سستی بنیان [[خانواده]] است؛ زیرا فرد مجرد وقتی نیاز خود را از غیر ازدواج تأمین کند، دیگر به تشکیل خانواده نمی‌اندیشد و حتی اگر خانواده هم شکل بگیرد به مرور گسست می‌یابد.
* تهدید امنیت اجتماعی؛ تجرد، امنیت و آرامش را در سطح خانواده و جامعه تهدید می‌کند.<ref>[https://lib.wrc.ir/Download.php?ID=44365&fn=864d2cf403d40d80185c0763aaf30950.pdf گوهری طالع و تردست، «آثار سوء تربیتی تجرد در قرآن و حدیث»، 1400ش، ص 220-224].</ref> سبب کاهش نرخ زاد و ولد، [[کاهش جمعیت]]، کاهش منابع انسانی، کاهش قدرت اقتصادی و نظامی و کاهش سرمایه‌های اجتماعی می‌شود. <ref>[https://socialwork.ir/%D8%AA%D8%AC%D8%B1%D8%AF-%D9%82%D8%B7%D8%B9%DB%8C-%D9%88-%D8%A2%D8%AB%D8%A7%D8%B1-%D9%85%D8%AE%D8%B1%D8%A8-%D8%A2%D9%86/ موسوی چلک، «تجرد قطعی و آثار مخرب آن»، انجمن مددکاران اجتماعی ایران، تاریخ درج مطلب: 19 مرداد 1395ش.]</ref>
* تهدید امنیت اجتماعی؛ تجرد، امنیت و آرامش را در سطح خانواده و جامعه تهدید می‌کند.<ref>[https://lib.wrc.ir/Download.php?ID=44365&fn=864d2cf403d40d80185c0763aaf30950.pdf گوهری طالع و تردست، «آثار سوء تربیتی تجرد در قرآن و حدیث»، 1400ش، ص 220-224].</ref> سبب کاهش نرخ زاد و ولد، [[کاهش جمعیت]]، کاهش منابع انسانی، کاهش قدرت اقتصادی و نظامی و کاهش سرمایه‌های اجتماعی می‌شود.<ref>[https://socialwork.ir/تجرد-قطعی-و-آثار-مخرب-آن/ موسوی چلک، «تجرد قطعی و آثار مخرب آن»، انجمن مددکاران اجتماعی ایران، تاریخ درج مطلب: 19 مرداد 1395ش.]</ref>


=== آثار اخلاقی ===
=== آثار اخلاقی ===
با افزایش تعداد جوانانی که به سن تجرد قطعی رسیده‌اند، روابط خارج از چارچوب‌های اخلاقی و قانونی و نیز فرزندان ناخواسته، افزایش می‌یابد که خود به افزایش سقط جنین‌های زیرزمینی و غیرقانونی می‌انجامد و در نهایت، سلامت خانواده و اخلاق جامعه را به چالش می‌کشد.<ref>[https://www.borna.news/%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D8%A7%D8%AC%D8%AA%D9%85%D8%A7%D8%B9%DB%8C-4/1008566-%D9%BE%DB%8C%D8%A7%D9%85%D8%AF%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%AA%D8%AC%D8%B1%D8%AF-%D9%82%D8%B7%D8%B9%DB%8C-%D8%B1%D8%A7-%D8%A8%D8%B4%D9%86%D8%A7%D8%B3%DB%8C%D8%AF ابهری، «پیامدهای تجرد قطعی را بشناسید»، خبرگزاری برنا].</ref>
با افزایش تعداد جوانانی که به سن تجرد قطعی رسیده‌اند، روابط خارج از چارچوب‌های اخلاقی و قانونی و نیز فرزندان ناخواسته، افزایش می‌یابد که خود به افزایش سقط جنین‌های زیرزمینی و غیرقانونی می‌انجامد و در نهایت، سلامت خانواده و اخلاق جامعه را به چالش می‌کشد.<ref>[https://www.borna.news/بخش-اجتماعی-4/1008566-پیامدهای-تجرد-قطعی-را-بشناسید ابهری، «پیامدهای تجرد قطعی را بشناسید»، خبرگزاری برنا].</ref>
==پانویس==  
 
== پانویس ==
{{پانویس}}
{{پانویس}}


==منابع==
== منابع ==
 
{{آغاز منابع}}
*قرآن کریم.
* قرآن کریم.
*ابن‌بابويه، محمّد، من لايحضره الفقيه، قم، دفتر انتشارات اسلامى، 1413ق.
* «آخرین آمار تجرد قطعی در ایران، سهم عجیب زنان از مجرد بودن، ۳ راه‌حل برای ازدواج در دوران سالمندی»، وب‌سایت همشهری، تاریخ درج مطلب: ۱۷ دی ۱۴۰۱ش.
*اینانلو، مینا، «تجرد قطعی و گسل ۳۰سالگی»، خبرگزاری ایرنا، تاریخ درج مطلب: 28 تیر 1401ش.
* «پیامدهای بی‌توجهی به تجرد قطعی دهه شصتی‌ها»، خبرگزاری ایرنا، تاریخ درج مطلب: ۱۳ بهمن ۱۳۹۹ش.
*پاينده‏، ابو القاسم، نهج الفصاحۀ مجموعه كلمات قصار حضرت رسول، تهران،‏ دنياى دانش، ‏1382.
* «موج جهانی که به ایران هم سرایت کرد؛ مجرد ماندن»، وب‌سایت خبرآنلاین، تاریخ درج مطلب: ۱۰ آذر ۱۳۹۷ش.
*چيذری، زهرا، «کمین تجرد قطعی»، جوان آنلاین، تاریخ درج مطلب: 27 مرداد 1399ش.
* ابوترابی، علی، «پیامدهای تجرد قطعی»، خبرگزاری بین‌المللی قرآن: ایکنا، تاریخ انتشار: ۱۵ اسفند ۱۴۰۱ش.
*حرعاملى، محمد بن حسن، تفصيل وسائل الشيعۀ،‌ قم، مؤسسه آل‌البيت، ‌1409ق‌.
* ابن‌بابویه، محمد بن علی، من لایحضره الفقیه، قم، انتشارات اسلامی وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم، ۱۴۱۳ق.
*حسینی، سیدحسن و ایزدی، زینب، «پدیدارشناسی تجربه زیسته زنان مجرد، جمعیت مورد مطالعه: زنان مجرد بالای 35 سال شهر تهران»، مطالعات اجتماعی روان‌شناختی زنان، سال 14، شماره 1، بهار 1395ش.
* ابن‌بابویه، محمّد، من لایحضره الفقیه، قم، دفتر انتشارات اسلامی، ۱۴۱۳ق.
*راوندى‏، سيد فضل الله، النوادر للراوندي‏، قم، دار الكتاب‏، بي‌تا.
* ابهری، مجید، «پیامدهای تجرد قطعی را بشناسید»، خبرگزاری برنا، تاریخ انتشار: ۱۴ خرداد ۱۳۹۹ش.
*رﺣﻴﻤﻲ، ﻋﻠﻲ و دیگران، «تحليل گذار تجرد زنان و مردان در ايران طي سالهاي 1345 تا 1390»، مطالعات اجتماعي ايران، دورۀ نهم، شمارۀ 3، پاييز 1394ش.
* اینانلو، مینا، «تجرد قطعی و گسل ۳۰ سالگی»، خبرگزاری جمهوری اسلامی، ۱۳۱۳، تاریخ درج مطلب: ۲۸ تیر ۱۴۰۱ش.
*شهانواز، سارا و اعظم‌زاده، منصوره، «شناسایی و تحلیل پیش‌ران‌های مؤثر بر تجرد در ایران»، مسائل اجتماعی ایران، سال دهم، شمارۀ 2، پاییز و زمستان 1398ش.
* اینانلو، مینا، «تجرد قطعی و گسل ۳۰سالگی»، خبرگزاری ایرنا، تاریخ درج مطلب: ۲۸ تیر ۱۴۰۱ش.
*ضیاءاصغری، نگین و دیگران، «مطالعه جامعه‌شناختی تجردقطعی دختران شهرتهران»، جامعه‌شناسی آموزش و پرورش، دورۀ 10، شمارۀ 2، پاییز و زمستان 1403ش.
* پاینده‏، ابو القاسم، نهج الفصاحهٔ مجموعه کلمات قصار حضرت رسول، تهران، ‏ دنیای دانش، ‏۱۳۸۲.
*طالب‌پور، اکبر و بیرانوند، معصومه، «بررسی تجربه زیسته تجرد قطعی از منظر دختران مجرد»، فصلنامه زن و جامعه، شماره 51، پاییز 1401ش.
* چابکی، ام‌البنین، «روایت دختران ۴۵ سال به بالای شهر تهران از علل تجرد قطعی»، فصلنامه مطالعات اجتماعی ایران، شماره ۳۵، ۱۳۹۵ش.
*قوی‌قلب، مهسا، «تجرد قطعی در نقطه بحران!»، روزنامه ایران، شماره 7643، 12 خرداد 1400ش.
* چیذری، زهرا، «کمین تجرد قطعی»، جوان آنلاین، تاریخ درج مطلب: ۲۷ مرداد ۱۳۹۹ش.
*کاظمی‌پور، شهلا، «وضعیت «تجرد» زنان دهه ۵۰ و ۶۰»، خبرگزاری ایسنا، تاریخ درج مطلب: 21 اردیبهشت 1403ش.
* حر عاملی، محمد بن حسن، وسائل الشیعه، قم، انتشارات اسلامی وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم، ۱۴۰۹ق.
*كلينى، ابو جعفر، محمد بن يعقوب، الكافي، 8 جلد، دار الكتب الإسلاميۀ، تهران، 1407ق.
* حرعاملی، محمد بن حسن، تفصیل وسائل الشیعهٔ، قم، مؤسسه آل‌البیت، ۱۴۰۹ق.
*مجلسى، محمد باقر، بحار الأنوار، بیروت، مؤسسۀ الطبع و النشر، 1410ق.
* حریرچی، امیرمحمود، «پیامدهای بی‌توجهی به تجرد قطعی دهه شصتی‌ها»، خبرگزاری جمهوری اسلامی، تاریخ انتشار: ۱۳ بهمن ۱۳۹۹ش.
*«موج جهانی که به ایران هم سرایت کرد؛ مجرد ماندن»، وب‌سایت خبرآنلاین، تاریخ درج مطلب: 10 آذر 1397ش.
* حسینی، سیدحسن و ایزدی، زینب، «پدیدارشناسی تجربه زیسته زنان مجرد، جمعیت مورد مطالعه: زنان مجرد بالای ۳۵ سال شهر تهران»، مطالعات اجتماعی روان‌شناختی زنان، سال ۱۴، شماره ۱، بهار ۱۳۹۵ش.
*«آخرین آمار تجرد قطعی در ایران، سهم عجیب زنان از مجرد بودن، ۳ راه‌حل برای ازدواج‌ در دوران سالمندی»، وب‌سایت همشهری، تاریخ درج مطلب: 17دی 1401ش.
* راوندی‏، سید فضل‌الله، النوادر للراوندی‏، قم، دار الکتاب‏، بی‌تا.
* ابوترابی، علی، «پیامدهای تجرد قطعی»، خبرگزاری بین‌المللی قرآن: ایکنا، تاریخ انتشار: 15 اسفند 1401ش.
* رحیمی، علی و دیگران، «تحلیل گذار تجرد زنان و مردان در ایران طی سالهای ۱۳۴۵ تا ۱۳۹۰»، مطالعات اجتماعی ایران، دورهٔ نهم، شمارهٔ ۳، پاییز ۱۳۹۴ش.
* ابهری، مجید، «پیامدهای تجرد قطعی را بشناسید»، خبرگزاری برنا، تاریخ انتشار: 14 خرداد 1399ش.
* شرف‌الدین، حسین، «مسائل جمعیتی تجرد زنان و دختران در ایران، علل و آثار»، معرفت، سال ۳۰، شماره ۱، ۱۴۰۰ش.
* «پیامد‌های بی‌توجهی به تجرد قطعی دهه شصتی‌ها»، خبرگزاری ایرنا، تاریخ درج مطلب: 13 بهمن 1399ش.
* شهانواز، سارا و اعظم آزاده، منصوره، «شناسایی و تحلیل پیش‌ران‌های مؤثر بر تجرد در ایران»، دوفصلنامه مسائل اجتماعی ایران، سال ۱۰، شماره ۲۷، ۱۳۹۸ش.
* ابن‌بابویه، محمد ‌بن ‌علی، من لایحضره الفقیه، قم، انتشارات اسلامی وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم، 1413ق.
* ضیاءاصغری، نگین و دیگران، «مطالعه جامعه‌شناختی تجردقطعی دختران شهرتهران»، جامعه‌شناسی آموزش و پرورش، دورهٔ ۱۰، شمارهٔ ۲، پاییز و زمستان ۱۴۰۳ش.
* اینانلو، مینا، «تجرد قطعی و گسل 30 سالگی»، خبرگزاری جمهوری اسلامی، 1313، تاریخ درج مطلب: 28 تیر 1401ش.
* طالب‌پور، اکبر و بیرانوند، معصومه، «بررسی تجربه زیسته تجرد قطعی از منظر دختران مجرد»، فصلنامه زن و جامعه، شماره ۵۱، پاییز ۱۴۰۱ش.
* چابکی، ام‌البنین، «روایت دختران 45 سال به بالای شهر تهران از علل تجرد قطعی»، فصلنامه مطالعات اجتماعی ایران، شماره 35، 1395ش.
* طالب‌پور، اکبر و بیرانوند، معصومه، «مطالعه کیفی پیامدهای تجرد قطعی دختران»، مطالعات زن و خانواده، شماره ۲۴، ۱۴۰۱ش.
* حر عاملی، محمد بن‌ حسن، وسائل الشیعه، قم، انتشارات اسلامی وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم، 1409ق.
* قوی‌قلب، مهسا، «تجرد قطعی در نقطه بحران!»، روزنامه ایران، شماره ۷۶۴۳، ۱۲ خرداد ۱۴۰۰ش.
* حریرچی، امیرمحمود، «پیامدهای بی‌توجهی به تجرد قطعی دهه شصتی‌ها»، خبرگزاری جمهوری اسلامی، تاریخ انتشار: 13 بهمن 1399ش.
* قوی‌قلب، مهسا، «نقش فضای مجازی در افزایش تجرد قطعی در ایران»، وب‌سایت سرپوش اجتماعی، تاریخ درج مطلب: ۲۵ مهر ۱۳۹۷ش.
* شرف‌الدین، حسین، «مسائل جمعیتی تجرد زنان و دختران در ایران، علل و آثار»، معرفت، سال 30، شماره 1، 1400ش.
* کاظمی‌پور، شهلا، «وضعیت «تجرد» زنان دهه ۵۰ و ۶۰»، خبرگزاری ایسنا، تاریخ درج مطلب: ۲۱ اردیبهشت ۱۴۰۳ش.
* شهانواز، سارا و اعظم آزاده، منصوره، «شناسایی و تحلیل پیش‌ران‌های مؤثر بر تجرد در ایران»، دوفصلنامه مسائل اجتماعی ایران، سال 10، شماره 27، 1398ش.
* کلینی، ابو جعفر، محمد بن یعقوب، الکافی، ۸ جلد، دار الکتب الإسلامیهٔ، تهران، ۱۴۰۷ق.
* طالب‌پور، اکبر و بیرانوند، معصومه، «مطالعه کیفی پیامدهای تجرد قطعی دختران»، مطالعات زن و خانواده، شماره 24، 1401ش.
* کلینی، محمد بن یعقوب، الکافی، تهران، دارالثقلین، ۱۴۰۷ ق.
* قوی‌قلب، مهسا، «نقش فضای مجازی در افزایش تجرد قطعی در ایران»، وب‌سایت سرپوش اجتماعی، تاریخ درج مطلب: 25 مهر 1397ش.
* گوهری طالع، عبدالله و تردست، علی، «آثار سوء تربیتی تجرد در قرآن و حدیث»، آموزه‌های تربیتی در قرآن و حدیث، شماره ۱۴، ۱۴۰۰ش.
* كلینى، محمد‌ بن‌ یعقوب، الكافی، تهران، دارالثقلین، 1407 ق.
* مجلسی، محمد باقر، بحار الأنوار، بیروت، مؤسسهٔ الطبع و النشر، ۱۴۱۰ق.
* گوهری طالع، عبدالله و تردست، علی، «آثار سوء تربیتی تجرد در قرآن و حدیث»، آموزه‌های تربیتی در قرآن و حدیث، شماره 14، 1400ش.
* موسوی چلک، سیدحسن، «تجرد قطعی و آثار مخرب آن»، انجمن مددکاران اجتماعی ایران، تاریخ درج مطلب: ۱۹ مرداد ۱۳۹۵ش.
* مجلسی، محمدباقر، بحار‌الانوار، بیروت، مؤسسة الطبع و النشر، 1410ق.
{{پایان منابع}}
* موسوی چلک، سیدحسن، «تجرد قطعی و آثار مخرب آن»، انجمن مددکاران اجتماعی ایران، تاریخ درج مطلب: 19 مرداد 1395ش.

نسخهٔ ۳۰ خرداد ۱۴۰۵، ساعت ۱۳:۴۸

تجرد قطعی؛ تأخیر سنی و ناامیدی کامل از ازدواج.

تجرد قطعی زمانی است که افراد از سن مناسب ازدواج عبور کرده و به سنی رسیده‌اند که دیگر احتمال ازدواج آنها وجود ندارد. عوامل مختلف فردی، اجتماعی و خانوادگی در این امر دخالت دارند. این پدیده دارای آثار نامطلوبی برای فرد و جامعه است. عللی همچون؛ مدرنیته، شهرنشینی، اشتغال و استقلال مالی در شکل‌گیری این پدیده موثرند.

مفهوم تجرد

تجرد، به‌معنای اختیار نکردن همسر، در مقابل زوجیت قرار می‌گیرد.[۱] کاربرد اصطلاح بی‌لباس برای فرد مجرد، برگرفته از آیه قرآن است که زن و شوهر را پوشاننده و لباس یکدیگر معرفی کرده است.[۲] مفهوم «تجرد قطعی»، امروزه دربارهٔ کسانی به‌کار می‌رود که سن مناسب ازدواج را پشت سر گذاشته‌اند و احتمال ازدواج در مورد آنها، وجود ندارد.[۳][۴] همان‌گونه که ازدواج، پیوند بین دو جنس مخالف را بر پایه روابط پایای جنسی و در چارچوب یک قرارداد مشروع اجتماعی، فراهم می‌کند تجرد قطعی، ناظر به وضعیتی است که در آن، امید به ازدواج و احتمال زوجیت میان برخی افراد بسیار کم می‌شود.[۵]

از منظر جمعیت‌شناسی، تجرد قطعی، پدیده‌ای است که در آن فرد شرایط مناسب سنی برای ازدواج را از دست می‌دهد. البته شاید امکان ازدواج داشته باشد، اما دیگر امکان باروری وجود ندارد. سن تجرد قطعی برای دختران بین ۴۰ تا ۵۰ سالگی یا سنی است که قدرت باروری از دست می‌رود. این پدیده، در همه انواع خانواده‌های سنتی، مدرن، مرفه، کم‌درآمد، شهری و روستایی مشاهده می‌شود. بر مبنای مطالعات جمعیت‌شناختی؛ در الگوی سنی ازدواج در ایران و بسیاری از کشورهای جهان، ۳۰ سالگی بُرش سِنی مهمی است که با عبور از آن کاهش چشمگیری در احتمال ازدواج رخ می‌دهد.[۶] برخی محققین، تجرد را در چهار دسته؛ تجرد داوطلبانهٔ موقتی، تجرد داوطلبانهٔ پایدار، تجرد غیر داوطلبانهٔ موقتی و تجرد غیر داوطلبانهٔ پایدار، طبقه‌بندی می‌کنند؛ بر این اساس، مجردین در طول زندگی در این طبقات جابه‌جا می‌شوند.[۷]

آمارها

از سال ۱۹۶۰ تا ۲۰۱۲م، در آمریکا درصد تجرد مردان از ۱۰ به ۲۳ درصد و در زنان از ۸ به ۱۷ درصد افزایش یافت.[۸] تجرد قطعی برای مردان و زنان ژاپنی به ترتیب ۱۷ و ۱۲ درصد بوده است.[۹]

در ایران

در دهه‌های اخیر، جوامع انسانی تغییرات اساسی در سن ازدواج داشته‌اند. تغییرات سن ازدواج ابتدا در جوامع توسعه یافته رخ داد و پدیدهٔ مجردهای شهری برای اولین بار در آمریکا مطرح شد و سن ازدواج در آمریکا در دهه ۱۹۶۰م به‌شدت افزایش یافت. در ایران، ورود مدنیته و تغییرات ناشی از آن مانند آموزش، تحصیلات، اشتغال، امکان زندگی مستقل اجتماعی، تغییرات فرهنگی و اجتماعی باعث افزایش سن ازدواج و تمایل به تجرد شده است.[۱۰]

مطابق سرشماری نفوس و مسکن در سال ۱۳۹۵ش، تجرد قطعی گروه سالمندی، بیش از ۸۰ هزار نفر بوده است. بر اساس نتایج به‌دست آمده، ۱۰ درصد زنان ۳۵ تا ۳۹ ساله کشور مجردند. در گروه سنی ۴۰ تا ۴۴ ساله ۶٫۸ درصد، در گروه سنی ۴۵ تا ۴۹ ساله ۴٫۴ درصد و ۵۰ تا ۵۴ ساله‌ها نیز ۳٫۱ درصد مجرد هستند.[۱۱] بیش از دوسوم تجردهای قطعی مربوط به زنان است که سه گروه عمده هستند:

  1. زنانی که طلاق گرفته یا همسرشان فوت کرده، اما دارای فرزند هستند.
  2. زنانی که به‌طور کلی ازدواج نکرده و در اواخر میانسالی و شروع سالمندی هستند.
  3. زنانی که بیش از یک‌بار ازدواج کرده، اما موفق نبوده‌اند و زمینه ازدواج دوباره برای آنها وجود ندارد.[۱۲]

بر مبنای تحقیقاتی در ایران؛ سرعت رشد تجرد قطعی در زنان بیشتر از مردان است؛ لذا تعداد زنان مجرد در ایران بیش از مردانی است که با عبور از شرایط سنی مناسب برای ازدواج، مجرد مانده‌اند.[۱۳] بر اساس بررسی‌های مرکز آمار ایران، تجرد قطعی که در سال ۱۳۷۵ش، برای مردان حدود ۱٫۳۴٪ و برای زنان ۱٫۱۹٪ بوده، در سال ۱۳۹۵ش، به ۲٫۲۶٪ برای مردان و ۳٫۷۳٪ برای زنان رسیده است؛ این آمار نشان می‌دهد، روند افزایشی تجرد قطعی در زنان، بسیار بیشتر از مردان بوده، به‌طوری که طی سال‌های ۱۳۷۵ش تا ۱۳۹۵ش، این شاخص برای مردان، حدود دو برابر شده، اما برای زنان بیش از سه برابر بوده است.[۱۴]

یکی از کارشناسان جمعیت با اشاره به تجرد قطعی دختران متولد دهه پنجاه به این امر اشاره می‌کند که پیش از این تجرد قطعی برای مردان ۲٪ و برای زنان ۱٫۸٪ بوده، اما در بازه‌های اخیر تجرد قطعی زنان در حال افزایش بوده است. به‌طوری‌که تجرد قطعی مردان دهه پنجاه ۲٪ و تجرد قطعی زنان نزدیک به ۵٪ است.[۱۵]

بر اساس داده‌های آخرین سرشماری مرکز آمار ایران تجرد قطعی دختران ایرانی طی سال‌های ۱۳۴۵ش، از (۸۴/.) تا ۱۳۷۵ش، (۱٫۱۹) روند رو به افزایشی داشته و در سال ۱۳۹۵ش، به (۳٫۷۳) یعنی به بیش از سه برابر رسیده و موجب نگرانی در کشور شده است.[۱۶]

عوامل

تجرد قطعی، ناشی از مشکلاتی است که در نتیجه تغییرات کلان در سطح جامعه پدید می‌آید.[۱۷] بر اساس تحقیقات انجام شده؛ تمایل به داشتن تحصیلات عالی، افزایش سطح توقعات در خانم‌ها مانند داشتن همسری با تحصیلات بالا و شغل مناسب، کمرنگ‌شدن باورهای دینی، عدم تناسب بین تعداد پسران و دختران آماده ازدواج، سخت‌گیری‌های خانواده‌ها در شکل‌گیری زندگی فرزندان، افزایش چشم و هم‌چشمی‌ها برای برگزاری مراسم عروسی، مهریه‌های سنگین، بیکاری پسران و هزینه‌های بالای مسکن از دلایل مهم تجرد قطعی به‌شمار می‌آیند.[۱۸]

برخی کارشناسان؛ بیکاری و حس استقلال‌طلبی را نیز بر این عوامل افزوده و با تأکید بر تغییر نگرش‌ها معتقدند؛ نگرش نسل جدید به ازدواج تغییر کرده است؛ افراد دهه‌های ۷۰ و ۸۰، نگرانی‌های خاصی نسبت به تشکیل خانواده دارند و شرایط محیطی، فرهنگی و افزایش آسیب‌های خانوادگی آنها را از ازدواج بازمی‌دارند. فراهم بودن زمینه ارتباط جنسی خارج از چارچوب زناشویی این بازدارندگی را تشدید می‌کند.[۱۹]

تحصیل و به تبع آن اشتغال موجب توانمندی اقتصادی زنان شده و نقش مؤثری در تجرد قطعی دختران دارد. بر مبنای تحقیقات انجام شده؛ دختران مجرد تهرانی در محدوده سنی ۴۰ تا ۵۰ سال که با داشتن درآمد ثابت از استقلال مالی برخوردار بودند، تمایل کمتری به ازدواج نشان داده‌اند. این پژوهش همچنین نشان داد که بی‌اعتمادی نسبت به دیگران و افزایش طلاق، از دیگر عوامل مؤثر بر تجرد قطعی به‌شمار می‌آید.[۲۰]

عوامل فردی

  • الزامی ندانستن ازدواج؛ برخی زنان اموری مانند تغییر در نگرش‌ها و عقائد، اشتغال، تحصیل و استقلال اقتصادی را بر ازدواج مقدم دانسته و ازدواج را الزامی و مهم نمی‌دانند.
  • سخت‌گیری در کفویت؛ کفویت در ازدواج به معنای تناسب زن و مرد از نظر شئون اجتماعی است. بسیاری از زنان با سخت‌گیری در کفویت، خود را از ازدواج محروم می‌کنند.
  • ترس از تشکیل خانواده؛ برخی زنان به دلیل احتمال طلاق، خیانت مرد، محدود شدن آزادی‌های فردی یا اجتماعی و اشتغال، از تشکیل خانواده و ازدواج هراس دارند.[۲۱]

عوامل خانوادگی

  • اولویت پیشرفت اجتماعی؛ خانواده‌های بسیاری دختران خود را به ادامهٔ تحصیل و استقلال اقتصادی تشویق می‌کنند و این امر موجب افزایش احتمال تجرد دختران می‌شود.
  • نیاز عاطفی_مالی خانواده؛ نیاز خانواده به تأمین مالی توسط فرزند یا وابستگی عاطفی و نیاز به مراقبت، از موانع ازدواج است.
  • حساسیت‌زدایی از تجرد؛ امروزه مجرد ماندن جوانان، در حال عادی شدن برای خانواده‌ها است.[۲۲]

عوامل اجتماعی

  • تغییر ملاک‌های موفقیت؛ در جامعه کنونی، ملاک‌های شایستگی و موفقیت، دگرگون شده و معطوف به مسائلی مانند تحصیلات بالا، اشتغال، شهرنشینی و مهارت‌آموزی شده است.
  • پذیرش اجتماعی تجرد؛ امروزه تجرد به‌ویژه دربارهٔ دختران در شهرهای بزرگ امری پذیرفته شده است. همچنین امکانات اجتماعی گوناگون در پر کردن اوقات تنهایی به عادی‌شدن زندگی مجردی کمک کرده است.
  • افزایش انتظارات مردان، آرمان‌گرایی، فردگرایی و تغییر ساختار جمعیتی.[۲۳]

رسانه

رسانه‌ها و شبکه‌های اجتماعی اگرچه موجب تسهیل زندگی است، اما تغییر در الگوی ازدواج، بالا رفتن سن ازدواج و تغییر در سبک زندگی را به‌همراه داشته است. افزایش آگاهی برآمده از رسانه و شبکه‌های اجتماعی، موجب سخت‌گیری در ازدواج شده است. شبکه‌های اجتماعی، کمبودهای عاطفی و امنیتی را در فضای غیر واقعی جبران کرده و فرد را از حضور در زندگی مشترک بی‌نیاز می‌کند. مجموعه این پیامدها، در افزایش میل افراد به تجرد یا تأخیر ازدواج، مؤثر بوده است.[۲۴]

رویکردها

رویکرد دینی

در اسلام؛ ازدواج، محبوب الهی است.[۲۵] با ازدواج، زن و شوهر، به‌عنوان کارگزاران الهی در دستگاه خلقت استخدام می‌شوند.[۲۶] ازدواج از سنت‌های رسول‌الله[۲۷] و موجب آرامش انسان است.[۲۸] افراد متأهل از بیشترین منزلت برخوردار بوده[۲۹] و با ازدواج نصف ایمان انسان تکمیل می‌شود[۳۰] اگر کسی در اوایل جوانی ازدواج کند دو سوم از دین خود را حفظ کرده است.[۳۱] دو رکعت نماز شخص متأهّل، از هفتاد رکعت نماز فرد مجرّد برتر است.[۳۲] ازدواج، مهم‌ترین اقدام است که انسان در زندگی خود انجام می‌دهد.[۳۳] با توجه به گزاره‌های روایی؛ بدترین افراد، عزب‌ها هستند، عزب‌ها برادران شیطان‌اند.[۳۴] ترک ازدواج از گناهان به‌شمار می‌آید.[۳۵] افرادی که مجرد از دنیا می‌روند بدترین مردگان بوده[۳۶] و پیامبر اسلام تصریح می‌کند که بیشتر اهل جهنم از مجردین هستند.[۳۷]

رویکرد جامعه‌شناختی

محققین، کاهش سن ازدواج و تجرد قطعی را عمدتاً بر مبنای نظریه نوسازی تحلیل می‌کنند؛ نوسازی از طریق ایجاد فرصت‌های تحصیلی، اشتغال و شهرنشینی، الگوی سنتی ازدواج را تغییر داده، زندگی مجردی را به‌عنوان گزینه‌ای در کنار ازدواج مطرح ساخته است.[۳۸] از منظر برخی دیدگاه‌ها؛ در جامعهٔ صنعتی، شغل اهمیت جدی یافته و تبدیل به منبع اصلی هویت فردی می‌شود. هویت در جامعه جدید بر خلاف جامعهٔ ماقبل صنعتی که بر اساس عضویت فرد در خانواده معنا می‌یافت، بر اساس کار معنا می‌یابد؛ در جوامع سنتی، منزلت زنان متناسب با هویت زنانه شامل خانه‌داری، همسری و مادری تعریف شده و مردان نیز منزلت خود را در ارتباط با خانواده خود معنا می‌کردند؛ اما در جوامع مدرن، این امر دچار تغییر شده است؛ جوانان می‌توانند بدون ازدواج و با استفاده از امکانات تحصیل و اشتغال، استقلال هویتی خود را به‌دست آورند.[۳۹] طبق نظریه انتخاب عقلانی؛ در شرایطی که تجرد دارای منفعت بیشتر باشد، افراد تن به ازدواج نمی‌دهند. در مقابل این دیدگاه، نظریه عقلانیت اخلاقی قرار دارد که تصمیمات افراد را متأثر از ارزش‌های فرهنگی دانسته و تجرد قطعی را عمدتاً با ارجاع به نگرش‌ها و مرجحات نظام اخلاقی جامعه تحلیل می‌کند.[۴۰] نظریه فرصت‌های نابرابر، تجرد قطعی را از پیامدهای مشکلات ازدواج و دسترسی آسان‌تر به روابط نامشروع می‌داند.[۴۱] نظریه بی‌سازمانی مرتن؛ ناهماهنگی میان اهداف ازدواج و راه‌های وصول به آن را از عوامل اصلی تجرد قطعی به‌شمار می‌آورد.[۴۲]

پیامدها

آثار فردی

  • کامل نبودن دین؛ از دیدگاه آموزه‌های اسلامی، ازدواج موجب تکامل دین‌داری است.[۴۳]
  • نقص در تربیت؛ ازدواج تنها راه صحیح ارضای نیاز جنسی و سنت قطعی بندگان شایسته خدا است؛ اما افراد مجرد، گرفتار اضطراب، بحران‌ها و هیجانات روحی می‌شوند.
  • نداشتن آسایش؛ آموزه‌های اسلامی، همسر را مایه آسایش و آرامش معرفی کرده‌اند.
  • محرومیت از نعمت الهی؛ در روایتی بیان شده که مجامعت با همسر از بهترین نعمت‌های خدا است و فرد مجرد خود را از این نعمت محروم می‌کند.[۴۴]
  • مرگ سوء؛ در روایات، مرگ افراد مجرد به عنوان بدترین مرگ‌ها لقب گرفته است و فرد مجرد هنگام جان دادن، خدا را با بدترین حالت ملاقات می‌کند.[۴۵]
  • ارتکاب گناه؛ در اثر تجرد، غریزه جنسی از مسیر طبیعی خود خارج می‌شود و احتمال انحراف و ارتکاب گناه را افزایش می‌دهد. از این‌رو برخی روایات، افراد مجرد را مورد لعن خدا دانسته[۴۶] و مرگ افراد مجرد را بدترین مرگ‌ها لقب داده‌اند.[۴۷]

آثار اجتماعی

برخی کارشناسان بر پیامد حس تنهایی تأکید داشته و معتقدند؛ انسان‌ها فراتر از این‌که نیازمند داشتن خانواده‌ای هستند، تجرد قطعی موجب می‌شود که انسان در دوران کهنسالی دچار مشکلات جدیی ناشی از تنهایی شود.[۴۸] تعویق ازدواج، زمینه‌ساز فعالیت‌های جنسی خارج از چارچوب ازدواج و رفتار پرخطر به‌شمار آمده و با توجه به اهمیت ازدواج از نظر فرهنگ اسلامی، تجرد قطعی در کوتاه‌مدت؛ موجب هراس از آینده، تعارض بین هویت سنتی و مدرن و طرد اجتماعی می‌شود و در دراز مدت باعث کاهش میزان باروری شده و تعادل جمعیتی را دچار مشکل می‌کند.[۴۹]

یکی از مسائلی که تجرد قطعی با خود به همراه دارد، کاهش جمعیت و فرزندآوری است. به لحاظ جمعیتی، رواج تجرد اثر منفی بر پویایی جمعیت داشته و زمینه باروری پایین و حرکت به سوی بحران جمعیتی را فراهم می‌سازد. بسیاری از جمعیت‌شناسان بر این باورند که تداوم باروری پایین در کشورهای غربی به دلیل گذار دوم جمعیتی است که یکی از جلوه‌های اصلی گذار دوم افزایش سن ازدواج، گسترش روابط خارج از حوزه ازدواج و افزایش تجرد قطعی است.[۵۰]

افرادی که به سن تجرد قطعی می‌رسند، از بخت اندکی برای ازدواج برخوردار هستند و در صورتی که سرنوشت آنها با ازدواج گره نخورد، احساس تنهایی و نداشتن حامی در دوران سالمندی، آنها را به‌سوی افسردگی سوق می‌دهد.[۵۱] همچنین بالا رفتن سنّ مجردها و رسیدن آنها به مرز تجرد قطعی موجب می‌شود که در بسیاری از موارد، آنها به تدریج از خانه رانده شوند؛ زیرا معمولاً در چنین شرایطی آستانهٔ تحمل آنها کاهش می‌یابد و با خانواده خود، سر ناسازگاری می‌گذارند و دچار اختلاف می‌شوند. این ناسازگاری، به جدایی عاطفی یا فیزیکی می‌انجامد و از حمایت خانواده و فامیل بی‌بهره می‌شوند.[۵۲]

امروزه تجرد قطعی در جامعه ایران، فراتر از مشکل فردی تبدیل به مسئله اجتماعی شده و خانواده‌های فراوانی را درگیر ساخته است.[۵۳] به اعتقاد کارشناسان؛ تجرد قطعی، افراد و جامعه را با مشکلات جدی مواجه می‌سازد. تضعیف الگوی ازدواج، آسیب‌های ناشی از تنهایی، داغ ننگ اجتماعی ناشی از تجرد و درماندگی اجتماعی، از پیامدهای مهم تجرد قطعی است. هر کدام از این پیامدها می‌تواند منشأ مشکلات دیگر شود.[۵۴] برخی دیگر از آثار اجتماعی ازدواج عبارتند از:

  • گسترش فساد؛ ترک ازدواج و تجرد سبب شیوع روابط نامشروع و گسترش فساد و فحشا در میان زنان و مردان می‌شود.
  • گسست نظام خانوادگی؛ از آثار سوء تجرد، سستی بنیان خانواده است؛ زیرا فرد مجرد وقتی نیاز خود را از غیر ازدواج تأمین کند، دیگر به تشکیل خانواده نمی‌اندیشد و حتی اگر خانواده هم شکل بگیرد به مرور گسست می‌یابد.
  • تهدید امنیت اجتماعی؛ تجرد، امنیت و آرامش را در سطح خانواده و جامعه تهدید می‌کند.[۵۵] سبب کاهش نرخ زاد و ولد، کاهش جمعیت، کاهش منابع انسانی، کاهش قدرت اقتصادی و نظامی و کاهش سرمایه‌های اجتماعی می‌شود.[۵۶]

آثار اخلاقی

با افزایش تعداد جوانانی که به سن تجرد قطعی رسیده‌اند، روابط خارج از چارچوب‌های اخلاقی و قانونی و نیز فرزندان ناخواسته، افزایش می‌یابد که خود به افزایش سقط جنین‌های زیرزمینی و غیرقانونی می‌انجامد و در نهایت، سلامت خانواده و اخلاق جامعه را به چالش می‌کشد.[۵۷]

پانویس

  1. ↑ ضیاءاصغری و دیگران، «مطالعه جامعه‌شناختی تجرد قطعی دختران شهر تهران»، 1403ش، ص266.
  2. ↑ سوره بقره، آیه 187.
  3. ↑ طالب‌پور و بیرانوند، «مطالعه کیفی پیامدهای تجرد قطعی دختران»، 1401ش، ص17.
  4. ↑ طالب‌پور و بیرانوند، «بررسی تجربه زیسته تجرد قطعی از منظر دختران مجرد»، 1401ش، ص100.
  5. ↑ حسینی و ایزدی، «پدیدارشناسی تجربه زیسته زنان مجرد، جمعیت مورد مطالعه: زنان مجرد بالای35 سال شهر تهران»، 1395ش، ص45-43.
  6. ↑ اینانلو، «تجرد قطعی و گسل ۳۰سالگی»، خبرگزاری ایرنا.
  7. ↑ شهانواز و اعظم‌زاده، «شناسایی و تحلیل پیش‌ران‌های مؤثر بر تجرد در ایران»، 1398ش، ص160.
  8. ↑ رحیمی و دیگران، «تحلیل گذار تجرد زنان و مردان در ایران طی سالهای 1345 تا 1390»، 1394ش، ص88.
  9. ↑ «موجی جهانی که به ایران هم سرایت کرد؛ «مجرد ماندن»، خبرآنلاین.
  10. ↑ شهانواز و اعظم آزاده، «شناسایی و تحلیل پیش‌ران‌های مؤثر بر تجرد در ایران»، 1398ش، ص45.
  11. ↑ «پیامدهای بی‌توجهی به تجرد قطعی دهه شصتی‌ها»، خبرگزاری ایرنا.
  12. ↑ «آخرین آمار تجرد قطعی در ایران، سهم عجیب زنان از مجرد بودن، ۳ راه‌حل برای ازدواج در دوران سالمندی»، وب‌سایت همشهری.
  13. ↑ چیذری، «کمین تجرد قطعی»، جوان آنلاین.
  14. ↑ اینانلو، «تجرد قطعی و گسل ۳۰سالگی»، خبرگزاری ایرنا.
  15. ↑ کاظمی‌پور، «وضعیت «تجرد» زنان دهه ۵۰ و ۶۰»، خبرگزاری ایسنا.
  16. ↑ طالب‌پور و بیرانوند، «بررسی تجربه زیسته تجرد قطعی از منظر دختران مجرد»، 1401ش، ص100.
  17. ↑ طالب‌پور و بیرانوند، «بررسی تجربه زیسته تجرد قطعی از منظر دختران مجرد»، 1401ش، ص100.
  18. ↑ اینانلو، «تجرد قطعی و گسل ۳۰سالگی»، خبرگزاری ایرنا.
  19. ↑ قوی‌قلب، «تجرد قطعی در نقطه بحران!»، روزنامه ایران.
  20. ↑ ضیاءاصغری و دیگران، «مطالعه جامعه‌شناختی تجردقطعی دختران شهرتهران»، 1403ش، ص270.
  21. ↑ شرف‌الدین، «مسائل جمعیتی تجرد زنان و دختران در ایران، علل و آثار»، 1400ش، ص42.
  22. ↑ شرف‌الدین، «مسائل جمعیتی تجرد زنان و دختران در ایران، علل و آثار»، 1400ش، ص42.
  23. ↑ شرف‌الدین، «مسائل جمعیتی تجرد زنان و دختران در ایران علل و آثار»، 1400ش، ص41-42؛ چابکی، «روایت دختران 45 سال به بالای شهر تهران از علل تجرد قطعی»، 1395ش، ص116-111؛ شهانواز و اعظم آزاده، «شناسایی و تحلیل پیش‌ران‌های مؤثر بر تجرد در ایران»، 1398ش، ص68.
  24. ↑ قوی‌قلب، «نقش فضای مجازی در افزایش تجرد قطعی در ایران»، وب‌سایت سرپوش اجتماعی، تاریخ درج مطلب: 25 مهر 1397ش.
  25. ↑ . کلینی، الکافی، 1407ق، ج5، ص328.
  26. ↑ . سورة نحل، آیه 72.
  27. ↑ . حرعاملی، وسائل‌الشیعه، 1409ق، ج20، ص18.
  28. ↑ . سوره روم، آیه 21.
  29. ↑ . مجلسی، بحارالأنوار، 1410ق، ج100، ص221.
  30. ↑ . پاینده، نهج الفصاحه، 1382ش، ص754.
  31. ↑ . رواندی، النوادر، بی‌تا، ص12.
  32. ↑ کلینی، الکافی، 1407ق، ج‏5، ص328.
  33. ↑ . پاینده، نهج الفصاحه، 1382ش، ص381.
  34. ↑ مجلسی، بحار الأنوار، 1403 ق، ج‏100، ص221.
  35. ↑ مجلسی، بحار الأنوار، 1403 ق، ج‏100، ص221.
  36. ↑ کلینی، الکافی، 1407ق، ج‏5، ص329.
  37. ↑ . ابن‌بابویه، من لایحضره الفقیه، 1413ق، ج‏3، ص384.
  38. ↑ رحیمی و دیگران، «تحلیل گذار تجرد زنان و مردان در ایران طی سالهای 1345 تا 1390»، 1394ش، ص84.
  39. ↑ شهانواز و اعظم‌زاده، «شناسایی و تحلیل پیش‌ران‌های مؤثر بر تجرد در ایران»، 1398ش، ص168-166.
  40. ↑ رحیمی و دیگران، «تحلیل گذار تجرد زنان و مردان در ایران طی سالهای 1345 تا 1390»، 1394ش، ص85.
  41. ↑ طالب‌پور و بیرانوند، «بررسی تجربه زیسته تجرد قطعی از منظر دختران مجرد»، 1401ش، ص103-102.
  42. ↑ شهانواز و اعظم‌زاده، «شناسایی و تحلیل پیش‌ران‌های مؤثر بر تجرد در ایران»، 1398ش، ص167-166.
  43. ↑ کلینی، کافی، 1429ق، ج5، ص328؛ ابن‌بابویه، من لایحضره الفقیه، 1413ق، ج3، ص384.
  44. ↑ حر عاملی، وسائل الشیعه، 1409ق، ج20، ص23؛ ج7، ص67.
  45. ↑ مجلسی، بحار الانوار، 1404ق، ج100، ص220؛ ابن‌بابویه، من لا یحضره الفقیه، 1413ق، ج3، ص385.
  46. ↑ گوهری طالع و تردست، «آثار سوء تربیتی تجرد در قرآن و حدیث»، 1400ش، ص 219-220.
  47. ↑ مجلسی، بحار الانوار، 1404ق، ج100، ص220؛ ابن‌بابویه، من لایحضره الفقیه، 1413ق، ج3، ص385.
  48. ↑ چیذری، «کمین تجرد قطعی»، جوان آنلاین.
  49. ↑ شهانواز و اعظم‌زاده، «شناسایی و تحلیل پیش‌ران‌های مؤثر بر تجرد در ایران»، 1398ش، ص161-160.
  50. ↑ اینانلو، «تجرد قطعی و گسل 30 سالگی»، خبرگزاری جمهوری اسلامی 1313.
  51. ↑ حریرچی، «پیامدهای بی‌توجهی به تجرد قطعی دهه شصتی‌ها»، خبرگزاری جمهوری اسلامی.
  52. ↑ ابوترابی، «پیامدهای تجرد قطعی»، خبرگزاری بین‌المللی قرآن: ایکنا.
  53. ↑ ضیاءاصغری و دیگران، «مطالعه جامعه‌شناختی تجردقطعی دختران شهرتهران»، 1403ش، ص267.
  54. ↑ اینانلو، «تجرد قطعی و گسل ۳۰سالگی»، خبرگزاری ایرنا.
  55. ↑ گوهری طالع و تردست، «آثار سوء تربیتی تجرد در قرآن و حدیث»، 1400ش، ص 220-224.
  56. ↑ موسوی چلک، «تجرد قطعی و آثار مخرب آن»، انجمن مددکاران اجتماعی ایران، تاریخ درج مطلب: 19 مرداد 1395ش.
  57. ↑ ابهری، «پیامدهای تجرد قطعی را بشناسید»، خبرگزاری برنا.

منابع

  • قرآن کریم.
  • «آخرین آمار تجرد قطعی در ایران، سهم عجیب زنان از مجرد بودن، ۳ راه‌حل برای ازدواج در دوران سالمندی»، وب‌سایت همشهری، تاریخ درج مطلب: ۱۷ دی ۱۴۰۱ش.
  • «پیامدهای بی‌توجهی به تجرد قطعی دهه شصتی‌ها»، خبرگزاری ایرنا، تاریخ درج مطلب: ۱۳ بهمن ۱۳۹۹ش.
  • «موج جهانی که به ایران هم سرایت کرد؛ مجرد ماندن»، وب‌سایت خبرآنلاین، تاریخ درج مطلب: ۱۰ آذر ۱۳۹۷ش.
  • ابوترابی، علی، «پیامدهای تجرد قطعی»، خبرگزاری بین‌المللی قرآن: ایکنا، تاریخ انتشار: ۱۵ اسفند ۱۴۰۱ش.
  • ابن‌بابویه، محمد بن علی، من لایحضره الفقیه، قم، انتشارات اسلامی وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم، ۱۴۱۳ق.
  • ابن‌بابویه، محمّد، من لایحضره الفقیه، قم، دفتر انتشارات اسلامی، ۱۴۱۳ق.
  • ابهری، مجید، «پیامدهای تجرد قطعی را بشناسید»، خبرگزاری برنا، تاریخ انتشار: ۱۴ خرداد ۱۳۹۹ش.
  • اینانلو، مینا، «تجرد قطعی و گسل ۳۰ سالگی»، خبرگزاری جمهوری اسلامی، ۱۳۱۳، تاریخ درج مطلب: ۲۸ تیر ۱۴۰۱ش.
  • اینانلو، مینا، «تجرد قطعی و گسل ۳۰سالگی»، خبرگزاری ایرنا، تاریخ درج مطلب: ۲۸ تیر ۱۴۰۱ش.
  • پاینده‏، ابو القاسم، نهج الفصاحهٔ مجموعه کلمات قصار حضرت رسول، تهران، ‏ دنیای دانش، ‏۱۳۸۲.
  • چابکی، ام‌البنین، «روایت دختران ۴۵ سال به بالای شهر تهران از علل تجرد قطعی»، فصلنامه مطالعات اجتماعی ایران، شماره ۳۵، ۱۳۹۵ش.
  • چیذری، زهرا، «کمین تجرد قطعی»، جوان آنلاین، تاریخ درج مطلب: ۲۷ مرداد ۱۳۹۹ش.
  • حر عاملی، محمد بن حسن، وسائل الشیعه، قم، انتشارات اسلامی وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم، ۱۴۰۹ق.
  • حرعاملی، محمد بن حسن، تفصیل وسائل الشیعهٔ، قم، مؤسسه آل‌البیت، ۱۴۰۹ق.
  • حریرچی، امیرمحمود، «پیامدهای بی‌توجهی به تجرد قطعی دهه شصتی‌ها»، خبرگزاری جمهوری اسلامی، تاریخ انتشار: ۱۳ بهمن ۱۳۹۹ش.
  • حسینی، سیدحسن و ایزدی، زینب، «پدیدارشناسی تجربه زیسته زنان مجرد، جمعیت مورد مطالعه: زنان مجرد بالای ۳۵ سال شهر تهران»، مطالعات اجتماعی روان‌شناختی زنان، سال ۱۴، شماره ۱، بهار ۱۳۹۵ش.
  • راوندی‏، سید فضل‌الله، النوادر للراوندی‏، قم، دار الکتاب‏، بی‌تا.
  • رحیمی، علی و دیگران، «تحلیل گذار تجرد زنان و مردان در ایران طی سالهای ۱۳۴۵ تا ۱۳۹۰»، مطالعات اجتماعی ایران، دورهٔ نهم، شمارهٔ ۳، پاییز ۱۳۹۴ش.
  • شرف‌الدین، حسین، «مسائل جمعیتی تجرد زنان و دختران در ایران، علل و آثار»، معرفت، سال ۳۰، شماره ۱، ۱۴۰۰ش.
  • شهانواز، سارا و اعظم آزاده، منصوره، «شناسایی و تحلیل پیش‌ران‌های مؤثر بر تجرد در ایران»، دوفصلنامه مسائل اجتماعی ایران، سال ۱۰، شماره ۲۷، ۱۳۹۸ش.
  • ضیاءاصغری، نگین و دیگران، «مطالعه جامعه‌شناختی تجردقطعی دختران شهرتهران»، جامعه‌شناسی آموزش و پرورش، دورهٔ ۱۰، شمارهٔ ۲، پاییز و زمستان ۱۴۰۳ش.
  • طالب‌پور، اکبر و بیرانوند، معصومه، «بررسی تجربه زیسته تجرد قطعی از منظر دختران مجرد»، فصلنامه زن و جامعه، شماره ۵۱، پاییز ۱۴۰۱ش.
  • طالب‌پور، اکبر و بیرانوند، معصومه، «مطالعه کیفی پیامدهای تجرد قطعی دختران»، مطالعات زن و خانواده، شماره ۲۴، ۱۴۰۱ش.
  • قوی‌قلب، مهسا، «تجرد قطعی در نقطه بحران!»، روزنامه ایران، شماره ۷۶۴۳، ۱۲ خرداد ۱۴۰۰ش.
  • قوی‌قلب، مهسا، «نقش فضای مجازی در افزایش تجرد قطعی در ایران»، وب‌سایت سرپوش اجتماعی، تاریخ درج مطلب: ۲۵ مهر ۱۳۹۷ش.
  • کاظمی‌پور، شهلا، «وضعیت «تجرد» زنان دهه ۵۰ و ۶۰»، خبرگزاری ایسنا، تاریخ درج مطلب: ۲۱ اردیبهشت ۱۴۰۳ش.
  • کلینی، ابو جعفر، محمد بن یعقوب، الکافی، ۸ جلد، دار الکتب الإسلامیهٔ، تهران، ۱۴۰۷ق.
  • کلینی، محمد بن یعقوب، الکافی، تهران، دارالثقلین، ۱۴۰۷ ق.
  • گوهری طالع، عبدالله و تردست، علی، «آثار سوء تربیتی تجرد در قرآن و حدیث»، آموزه‌های تربیتی در قرآن و حدیث، شماره ۱۴، ۱۴۰۰ش.
  • مجلسی، محمد باقر، بحار الأنوار، بیروت، مؤسسهٔ الطبع و النشر، ۱۴۱۰ق.
  • موسوی چلک، سیدحسن، «تجرد قطعی و آثار مخرب آن»، انجمن مددکاران اجتماعی ایران، تاریخ درج مطلب: ۱۹ مرداد ۱۳۹۵ش.
برگرفته از «https://iranpedia.net/w/index.php?title=تجرد_قطعی&oldid=55107»