مجلس شورای ملی: تفاوت میان نسخه‌ها

→ تفاوت با ویرایش قدیمی‌تر تفاوت با ویرایش جدیدتر ←

دیداریویکی‌متن

@@ خط ۳۴: / خط ۳۴: @@
 ==رویدادهای مهم تاریخی==
-===به توپ بستن مجلس و استبداد صغیر===
+به توپ بستن مجلس و استبداد صغیر در جمادی‌الاول ۱۳۲۶ق رخ داد که در جریان آن، محمدعلی‌شاه به بهانۀ سوء‌قصد به خود با همراهی کلنل لیاخوف ساختمان بهارستان را به توپ بست؛ این حادثه منجر به تعطیلی موقت مجلس، شهادت برخی از مشروطه‌خواهان و آغاز دورۀ استبداد صغیر شد.<ref>[https://www.cgie.org.ir/popup/fa/system/contentprint/12849 «به توپ بستن مجلس شورای ملی به فرمان محمدعلی شاه قاجار»، مرکز دائره‌المعارف بزرگ اسلامی.]</ref> در این دوره، محمدعلی‌شاه برای بازگرداندن قدرت مطلقۀ خود تلاش کرد اما این اقدام با واکنش‌های عینی در جامعه نظیر شکل‌گیری مقاومت مسلحانه در تبریز، قیام‌های شهری در اصفهان و گیلان و حرکت قشون مشروطه‌خواهان به‌سمت پایتخت مواجه شد که در نهایت به فتح تهران و بازگشت مشروطیت در سال ۱۳۲۷ق انجامید.<ref>[https://tarikh.inoor.ir/fa/event/page/1K992H/%D8%A8%D9%87_%D8%AA%D9%88%D9%BE_%D8%A8%D8%B3%D8%AA%D9%86_%D9%85%D8%AC%D9%84%D8%B3_%D8%B4%D9%88%D8%B1%D8%A7%DB%8C_%D9%85%D9%84%DB%8C «به توپ بستن مجلس شورای ملی»، پایگاه جامع تاریخ.] </ref><br>
-این رویداد در جمادی‌الاول ۱۳۲۶ق رخ داد که در جریان آن، محمدعلی‌شاه به بهانۀ سوء‌قصد به خود با همراهی کلنل لیاخوف ساختمان بهارستان را به توپ بست؛ این حادثه منجر به تعطیلی موقت مجلس، شهادت برخی از مشروطه‌خواهان و آغاز دورۀ استبداد صغیر شد.<ref>[https://www.cgie.org.ir/popup/fa/system/contentprint/12849 «به توپ بستن مجلس شورای ملی به فرمان محمدعلی شاه قاجار»، مرکز دائره‌المعارف بزرگ اسلامی.]</ref> در این دوره، محمدعلی‌شاه برای بازگرداندن قدرت مطلقۀ خود تلاش کرد اما این اقدام با واکنش‌های عینی در جامعه نظیر شکل‌گیری مقاومت مسلحانه در تبریز، قیام‌های شهری در اصفهان و گیلان و حرکت قشون مشروطه‌خواهان به‌سمت پایتخت مواجه شد که در نهایت به فتح تهران و بازگشت مشروطیت در سال ۱۳۲۷ق انجامید.<ref>[https://tarikh.inoor.ir/fa/event/page/1K992H/%D8%A8%D9%87_%D8%AA%D9%88%D9%BE_%D8%A8%D8%B3%D8%AA%D9%86_%D9%85%D8%AC%D9%84%D8%B3_%D8%B4%D9%88%D8%B1%D8%A7%DB%8C_%D9%85%D9%84%DB%8C «به توپ بستن مجلس شورای ملی»، پایگاه جامع تاریخ.] </ref>
+بحران اولتیماتوم روسیه و جنگ جهانی اول، از دیگر رویدادهای مهم پارلمان بود. مجلس دوم در اواخر فعالیت خود با اولتیماتوم نظامی روسیه برای اخراج مورگان شوستر روبه‌رو شد<ref>اردلان، زندگی در دوران شش پادشاه (خاطرات حاج‌عزالممالک اردلان)، 1372ش، ص۶۳ـ۶۵.</ref> و با وجود مقاومت نمایندگان، دولت مجبور به انحلال مجلس شد؛<ref>بهار، تاریخ مختصر احزاب سیاسی ایران، 1371ش، ج1، ص11.</ref> در جنگ جهانی اول نیز با وجود اعلام بی‌طرفی مجلس سوم و نیز با وجود احیای فضای مطبوعاتی، به‌دلیل ورود نیروهای روس و انگلیس و مهاجرت نمایندگان به قم بیش از یک سال دوام نیاورد و تعطیل شد.<ref>مزینانی، سر گذشت، افکار و آثار آیت‌الله شهید سیدحسن مدرس، ۱۳۹۳ش، ص۳۴۵ـ۳۴۶؛
+اتحادیه، احزاب سیاسی در مجلس سوم، 1371ش، ص۶۹ـ۷۴.</ref> <br>
+اشغال کشور در جنگ جهانی دوم، در شهریور ۱۳۲۰ش رخ داد که طی آن و در جریان اشغال ایران توسط متفقین، مجلس دوازدهم پناهگاه سیاسی کشور شد و رضاشاه پس از استعفا، صندلی سلطنت را به فرزند خود واگذار کرد که سوگندنامه پادشاه جدید در صحن همین مجلس قرائت شد<ref group="دیدگاه">برای عناوین که مطلب ذیل آن کوتاه است عنوان هیدینگ یک یا دو باز نکنید. یعنی مطالب باید از نظر کمی قابل توجه باشد که عنوان مستقل ایجاد شود</ref>.<ref>[https://www.cgie.org.ir/popup/fa/system/contentprint/128313 «رؤسای مجلس شورای ملی؛ از صنیع‌الدوله تا جواد سعید»، مرکز پژوهش‌های ایرانی و اسلامی.]</ref><br>
+ملی شدن صنعت نفت و کودتا از دیگر وقایع کلیدی مجلس شورای ملی بود. پس از رد لایحۀ قرارداد گس گلشاییان در مجلس پانزدهم، مجلس شانزدهم با پافشاری فراکسیون ملیون به رهبری محمد مصدق، قانون ملی شدن صنعت نفت را در 24 اسفند 1329ش به تصویب رساند.<ref>لوح مشروح مذاکرات، دوره ۱۶.</ref> در مجلس هفدهم با وجود چالش‌های اداری میان دربار و فراکسیون ملی که به تغییرات متوالی در کرسی ریاست مجلس میان جمال امامی، سید ابوالقاسم کاشانی و عبدالله معظمی انجامید، مصوبات کلیدی نظیر قانون ادارۀ کشور بدون نفت و قطع روابط سیاسی با بریتانیا به تصویب رسید اما اختلافات بعدی به رفراندوم انحلال پارلمان توسط مصدق و وقوع کودتای 28 مرداد 1332ش منجر شد. در پی سقوط دولت، پروندۀ این دوره با دستگیری معظمی بسته شد و مجلس هجدهم با بازگشت رضا حکمت به کرسی ریاست، موافقت‌نامۀ واگذاری استخراج نفت به کنسرسیوم بین‌المللی را تصویب کرد.<ref>[https://www.cgie.org.ir/popup/fa/system/contentprint/128313 «رؤسای مجلس شورای ملی؛ از صنیع‌الدوله تا جواد سعید»، مرکز پژوهش‌های ایرانی و اسلامی.]</ref>
-===بحران اولتیماتوم روسیه و جنگ جهانی اول===
-مجلس دوم در اواخر فعالیت خود با اولتیماتوم نظامی روسیه برای اخراج مورگان شوستر روبه‌رو شد<ref>اردلان، زندگی در دوران شش پادشاه (خاطرات حاج‌عزالممالک اردلان)، 1372ش، ص۶۳ـ۶۵.</ref> و با وجود مقاومت نمایندگان، دولت مجبور به انحلال مجلس شد؛<ref>بهار، تاریخ مختصر احزاب سیاسی ایران، 1371ش، ج1، ص11.</ref> در جنگ جهانی اول نیز با وجود اعلام بی‌طرفی مجلس سوم و نیز با وجود احیای فضای مطبوعاتی، به‌دلیل ورود نیروهای روس و انگلیس و مهاجرت نمایندگان به قم بیش از یک سال دوام نیاورد و تعطیل شد.<ref>مزینانی، سر گذشت، افکار و آثار آیت‌الله شهید سیدحسن مدرس، ۱۳۹۳ش، ص۳۴۵ـ۳۴۶؛
-اتحادیه، احزاب سیاسی در مجلس سوم، 1371ش، ص۶۹ـ۷۴.
-</ref>
-===اشغال کشور در جنگ جهانی دوم===
-در شهریور ۱۳۲۰ش و در جریان اشغال ایران توسط متفقین، مجلس دوازدهم پناهگاه سیاسی کشور شد و رضاشاه پس از استعفا، صندلی سلطنت را به فرزند خود واگذار کرد که سوگندنامه پادشاه جدید در صحن همین مجلس قرائت شد<ref group="دیدگاه">برای عناوین که مطلب ذیل آن کوتاه است عنوان هیدینگ یک یا دو باز نکنید. یعنی مطالب باید از نظر کمی قابل توجه باشد که عنوان مستقل ایجاد شود</ref>.<ref>[https://www.cgie.org.ir/popup/fa/system/contentprint/128313 «رؤسای مجلس شورای ملی؛ از صنیع‌الدوله تا جواد سعید»، مرکز پژوهش‌های ایرانی و اسلامی.]</ref>
-===ملی شدن صنعت نفت و کودتا===
-پس از رد لایحۀ قرارداد گس گلشاییان در مجلس پانزدهم، مجلس شانزدهم با پافشاری فراکسیون ملیون به رهبری محمد مصدق، قانون ملی شدن صنعت نفت را در 24 اسفند 1329ش به تصویب رساند.<ref>لوح مشروح مذاکرات، دوره ۱۶.</ref> در مجلس هفدهم با وجود چالش‌های اداری میان دربار و فراکسیون ملی که به تغییرات متوالی در کرسی ریاست مجلس میان جمال امامی، سید ابوالقاسم کاشانی و عبدالله معظمی انجامید، مصوبات کلیدی نظیر قانون ادارۀ کشور بدون نفت و قطع روابط سیاسی با بریتانیا به تصویب رسید اما اختلافات بعدی به رفراندوم انحلال پارلمان توسط مصدق و وقوع کودتای 28 مرداد 1332ش منجر شد. در پی سقوط دولت، پروندۀ این دوره با دستگیری معظمی بسته شد و مجلس هجدهم با بازگشت رضا حکمت به کرسی ریاست، موافقت‌نامۀ واگذاری استخراج نفت به کنسرسیوم بین‌المللی را تصویب کرد.<ref>[https://www.cgie.org.ir/popup/fa/system/contentprint/128313 «رؤسای مجلس شورای ملی؛ از صنیع‌الدوله تا جواد سعید»، مرکز پژوهش‌های ایرانی و اسلامی.]</ref>
 ==افراد تأثیرگذار بر مجلس شورای اسلامی==
 مظفرالدین‌شاه با امضای فرمان تأسیس، مشروعیت این نهاد را پذیرفت اما جانشین او محمدعلی‌شاه، رویکرد تقابل نظامی را برگزید که با ایستادگی چهره‌های نامداری چون میرزا جهانگیرخان صوراسرافیل و سید محمد طباطبایی روبه‌رو شد. در دوران پهلوی اول، رضاشاه ابتدا از مجرای مجلس پنجم و با یاری حامیانی چون سید محمد تدین سلطنت خود را تثبیت کرد<ref>پهلوی، مأموریت برای وطنم، 1345ش، ص۵۳؛