بدون خلاصۀ ویرایش |
ایجاد لینک داخلی |
||
| خط ۲۹: | خط ۲۹: | ||
{{درشت|'''آبشار بولا؛'''}} آبشاری عریض و تمامخزهای در منطقه حفاظتشده بولا در مازندران. | {{درشت|'''آبشار بولا؛'''}} آبشاری عریض و تمامخزهای در منطقه حفاظتشده بولا در مازندران. | ||
'''آبشار بولا،''' از جلوههای باشکوه آفرینش الهی در دل طبیعت شمال ایران است که در منطقهٔ محافظتشدهٔ [[بولا]] در استان [[مازندران]]، قرار دارد. این [[آبشار]] در نزدیکی پارک ملی کیاسر و در مرز استانهای مازندران و [[سمنان]] واقع شده و از جمله جاذبههای طبیعی شاخص منطقه بهشمار میرود. اکوسیستم و طبیعت سرسبز پیرامونی آن، [[زیبایی]] این آبشار تمامخزهای را دوچندان کرده است. این منطقه از سال ۱۳۷۸ش، تحت حفاظت قرار گرفته است. | '''آبشار بولا،''' از جلوههای باشکوه آفرینش الهی در دل طبیعت شمال ایران است که در منطقهٔ محافظتشدهٔ [[بولا]] در استان [[مازندران]]، قرار دارد. این [[آبشار]] در نزدیکی پارک ملی کیاسر و در مرز استانهای مازندران و [[سمنان]] واقع شده و از جمله جاذبههای طبیعی شاخص در منطقه بهشمار میرود. اکوسیستم و طبیعت سرسبز پیرامونی آن، [[زیبایی]] این آبشار تمامخزهای را دوچندان کرده است. این منطقه از سال ۱۳۷۸ش، تحت حفاظت قرار گرفته است. | ||
== نام و موقعیت جغرافیایی == | == نام و موقعیت جغرافیایی == | ||
آبشار بولا، مرز طبیعی بین دو استان مازندران و سمنان است و در ۳۵ کیلومتری روستای سنگده و در میان [[جنگلهای هیرکانی]]، در منطقهای بکر بهنام بولا قرار گرفته است. فاصلهٔ این آبشار از [[تهران]] حدود ۲۶۰ کیلومتر و از شهر پلسفید حدود ۶۵ کیلومتر است.<ref>[https://www.beytoote.com/iran/tafrihi/bola-01waterfall.html «راهنمای کامل برای بازدید از آبشار بولا: اکتشافاتی در دل طبیعت»، وبسایت بیتوته.]</ref> | آبشار بولا، مرز طبیعی بین دو استان مازندران و سمنان است و در ۳۵ کیلومتری روستای سنگده و در میان [[جنگلهای هیرکانی|جنگلهای هیرکانی]]، در منطقهای بکر بهنام بولا قرار گرفته است. فاصلهٔ این آبشار از [[تهران]] حدود ۲۶۰ کیلومتر و از شهر پلسفید حدود ۶۵ کیلومتر است.<ref>[https://www.beytoote.com/iran/tafrihi/bola-01waterfall.html «راهنمای کامل برای بازدید از آبشار بولا: اکتشافاتی در دل طبیعت»، وبسایت بیتوته.]</ref> | ||
نام بولا، بهدلیل قرار گرفتن آبشار، در منطقهٔ جنگلی و حفاظتشدهٔ بولا، انتخاب شده است، اما این آبشار به نام اوبن نیز شناخته میشود. واژهٔ اوبن، در گویش محلی بهمعنای «زیر آب» است و علت این نامگذاری به شکل و موقعیت آبشار بازمیگردد؛ زیرا آبشار بولا یا اوبن، از چشمههای فراوان بالادست تغذیه شده و همیشه پرآب و جاری است، بهگونهای که منطقهٔ اطراف آن همواره زیر آب یا مرطوب است.<ref>[https://borna.news/fa/news/1348647/نام-آبشار-بکر-و-کمتر-دیده-شده-در-جنگل-های-مازندران-چیست «نام آبشار بکر و کمتر دیده شده در جنگلهای مازندران چیست؟»، خبرگزاری برنا.]</ref> | نام بولا، بهدلیل قرار گرفتن آبشار، در منطقهٔ جنگلی و حفاظتشدهٔ بولا، انتخاب شده است، اما این آبشار به نام اوبن نیز شناخته میشود. واژهٔ اوبن، در گویش محلی بهمعنای «زیر آب» است و علت این نامگذاری به شکل و موقعیت آبشار بازمیگردد؛ زیرا آبشار بولا یا اوبن، از چشمههای فراوان بالادست تغذیه شده و همیشه پرآب و جاری است، بهگونهای که منطقهٔ اطراف آن همواره زیر آب یا مرطوب است.<ref>[https://borna.news/fa/news/1348647/نام-آبشار-بکر-و-کمتر-دیده-شده-در-جنگل-های-مازندران-چیست «نام آبشار بکر و کمتر دیده شده در جنگلهای مازندران چیست؟»، خبرگزاری برنا.]</ref> | ||
| خط ۳۹: | خط ۳۹: | ||
در منطقهٔ حفاظتشدهٔ بولا، معروفترین و نزدیکترین رود به روستای سنگده، رودخانهٔ اوبن است که سرچشمهٔ آن، [[چشمه|چشمهٔ]] اوبن در دل جنگلهای بولا است. این رودخانه در مسیر خود آبشارهای زیبایی را پدیدآورده است، مانند آبشار خزهای بولا که در فاصلهٔ کمی از سرچشمه واقع شده است. رود اوبن پس از عبور از دشت فریم و روستای خوشرودبار، در نهایت به سد شهید رجایی یا سلیمان تنگه میریزد.<ref>[https://khabarban.com/a/35441458 «نام آبشار بکر و کمتر دیده شده در جنگلهای مازندران چیست؟»، وبسایت خبربان.]</ref> بخش دیگری از [[آب]] آبشار نیز با شیرینرود، هممسیر شده و در ادامهٔ مسیر به رود تجن میپیوندد. رود تجن پس از عبور از شهرها و روستاهای مختلف، مسیر طولانی خود را طی کرده و سرانجام به دریای خزر میرسد.<ref>[https://blog.rahbal.com/oben-waterfall/ «آبشار اوبن مازندران، سقوط زیبای بولا در جنگل»، وبسایت رهبال آسمان.]</ref> | در منطقهٔ حفاظتشدهٔ بولا، معروفترین و نزدیکترین رود به روستای سنگده، رودخانهٔ اوبن است که سرچشمهٔ آن، [[چشمه|چشمهٔ]] اوبن در دل جنگلهای بولا است. این رودخانه در مسیر خود آبشارهای زیبایی را پدیدآورده است، مانند آبشار خزهای بولا که در فاصلهٔ کمی از سرچشمه واقع شده است. رود اوبن پس از عبور از دشت فریم و روستای خوشرودبار، در نهایت به سد شهید رجایی یا سلیمان تنگه میریزد.<ref>[https://khabarban.com/a/35441458 «نام آبشار بکر و کمتر دیده شده در جنگلهای مازندران چیست؟»، وبسایت خبربان.]</ref> بخش دیگری از [[آب]] آبشار نیز با شیرینرود، هممسیر شده و در ادامهٔ مسیر به رود تجن میپیوندد. رود تجن پس از عبور از شهرها و روستاهای مختلف، مسیر طولانی خود را طی کرده و سرانجام به دریای خزر میرسد.<ref>[https://blog.rahbal.com/oben-waterfall/ «آبشار اوبن مازندران، سقوط زیبای بولا در جنگل»، وبسایت رهبال آسمان.]</ref> | ||
آبشار بولا، مجموعهای از پنج آبشار بوده و جزء آبشارهای دائمی کشور بهحساب میآید.<ref>[https://mazandaran.mcth.ir/service/1568 «مجموعه آبشارهای اوبن»، وبسایت اداره کل میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی مازندران.]</ref> این آبشار، خزهای و عریض است و منظرهای شبیه [[آبشار کبودوال]] [[استان گلستان|گلستان]] دارد. آبشار بولا در چند ستون سرازیر شده و در پاییندست، یک رودخانه را ایجاد میکند.<ref>[https://khabarban.com/a/35441458 «نام آبشار بکر و کمتر دیده شده در جنگلهای مازندران چیست؟»، وبسایت خبربان.]</ref> | آبشار بولا، مجموعهای از پنج آبشار بوده و جزء آبشارهای دائمی کشور بهحساب میآید.<ref>[https://mazandaran.mcth.ir/service/1568 «مجموعه آبشارهای اوبن»، وبسایت اداره کل میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی مازندران.]</ref> این آبشار، خزهای و عریض است و منظرهای شبیه [[آبشار کبودوال]] در استان [[استان گلستان|گلستان]] دارد. آبشار بولا در چند ستون سرازیر شده و در پاییندست، یک [[رودخانه]] را ایجاد میکند.<ref>[https://khabarban.com/a/35441458 «نام آبشار بکر و کمتر دیده شده در جنگلهای مازندران چیست؟»، وبسایت خبربان.]</ref> | ||
=== منطقه حفاظتشده و زیستبوم === | === منطقه حفاظتشده و زیستبوم === | ||
منطقهٔ بولا با طبیعت کوهستانی، ییلاقی و جنگلهای انبوه و نبود راههای دسترسی آسان به این منطقه، تا حد زیادی دستنخورده باقی مانده است. از جذابیتهای منطقهٔ بولا این است که در ارتفاعات این منطقه، از یکسو استان سمنان با اقلیم خشک و فاقد گیاه و در سوی دیگر آن، استان سرسبز مازندران مشاهده میشود. همچنین این منطقه بهدلیل ارزش بالای اکولوژیکی و تنوع زیستی، تحت مدیریت سازمان حفاظت محیط زیست ایران قرار گرفته است و از سال ۱۳۷۸ش بهعنوان منطقهٔ حفاظتشده شناخته میشود.<ref>[https://www.shahrekhabar.com/news/165780282051725 «آبشارگردی در دل جنگلهای هیرکانی استان مازندران، روایتی از سارا خوشنژاد»، پایگاه خبری تحلیلی سلام نو.]</ref> | منطقهٔ بولا با طبیعت کوهستانی، [[ییلاق|ییلاقی]] و جنگلهای انبوه و نبود راههای دسترسی آسان به این منطقه، تا حد زیادی دستنخورده باقی مانده است. از جذابیتهای منطقهٔ بولا این است که در ارتفاعات این منطقه، از یکسو استان سمنان با اقلیم خشک و فاقد گیاه و در سوی دیگر آن، استان سرسبز مازندران مشاهده میشود. همچنین این منطقه بهدلیل ارزش بالای اکولوژیکی و تنوع زیستی، تحت مدیریت سازمان حفاظت محیط زیست ایران قرار گرفته است و از سال ۱۳۷۸ش بهعنوان منطقهٔ حفاظتشده شناخته میشود.<ref>[https://www.shahrekhabar.com/news/165780282051725 «آبشارگردی در دل جنگلهای هیرکانی استان مازندران، روایتی از سارا خوشنژاد»، پایگاه خبری تحلیلی سلام نو.]</ref> | ||
== پوشش گیاهی و جانوری == | == پوشش گیاهی و جانوری == | ||
| خط ۴۸: | خط ۴۸: | ||
== ساکنان منطقه == | == ساکنان منطقه == | ||
ساکنان منطقهٔ آبشار بولا عمدتاً اهالی روستاهای اطراف این منطقه هستند. نزدیکترین روستاها به آبشار بولا | ساکنان منطقهٔ آبشار بولا عمدتاً اهالی روستاهای اطراف این منطقه هستند. نزدیکترین روستاها به آبشار بولا عبارتاند از: روستای سنگده در بخش دودانگهٔ شهرستان [[ساری]]، روستای میانا در دامنهٔ شمالی خطالرأس نرو-خیرو و روستای سرخده در دامنهٔ جنوبی همین خطالرأس. این روستاها در مناطق کوهستانی و جنگلی واقع شدهاند و ساکنان آنها اغلب به [[کشاورزی]]، [[دامداری]] و بهرهبرداری سنتی از [[جنگل]] مشغول هستند.<ref>[https://www.iranhotelonline.com/blog/post-1532/آبشارهای-بولا-مازندران/ «آبشارهای بولا مازندران»، وبسایت ایران هتلآنلاین.]</ref> | ||
منطقهٔ بولا بهدلیل قرار گرفتن در مرز استانهای مازندران و سمنان، بخشی از [[جمعیت]] محلی آن را اهالی دهستان پشتکوه شهرستان مهدیشهرِ استان سمنان و بخشی دیگر را مردم بخش دودانگهٔ شهرستان ساریِ استان مازندران، تشکیل میدهند. این جوامع روستایی، با فرهنگ و زبان محلی مازندرانی و سمنانی، سالها است که در این منطقه | منطقهٔ بولا بهدلیل قرار گرفتن در مرز استانهای مازندران و سمنان، بخشی از [[جمعیت]] محلی آن را اهالی دهستان پشتکوه شهرستان مهدیشهرِ استان سمنان و بخشی دیگر را مردم بخش دودانگهٔ شهرستان ساریِ استان مازندران، تشکیل میدهند. این جوامع روستایی، با فرهنگ و زبان محلی مازندرانی و سمنانی، سالها است که در این منطقه زندگی میکنند و ارتباط نزدیکی با طبیعت و منابع طبیعی اطراف خود دارند. البته منطقهٔ آبشار بولا فاقد سکونت دائمی در نزدیکی خود آبشار است و بیشتر ساکنان، در روستاهای اطراف زندگی میکنند و برای دامداری، کشاورزی یا بهرهبرداری از منابع طبیعی به مناطق جنگلی و ییلاقی بولا رفتوآمد دارند.<ref>[https://khaneyeman.ir/معرفی-روستای-سنگده-در-استان-مازندران/ «معرفی روستای سنگده در استان مازندران»، وبسایت املاک خانه من.]</ref> | ||
== امکانات رفاهی == | == امکانات رفاهی == | ||
منطقهٔ اطراف آبشار بولا بهدلیل اینکه در منطقهٔ بکر و حفاظتشدهٔ بولا قرار دارد، امکانات رفاهی خاصی ندارد،<ref>[https://www.kojaro.com/attraction/64298-ابشار-بولا/ «آبشار بولا»، وبسایت کجارو.]</ref> اما بازدیدکنندگان، میتوانند در روستاهای اطراف این منطقه از [[اقامتگاه بومگردی|اقامتگاههای بومگردی]] استفاده کنند.<ref>[https://blog.rahbal.com/oben-waterfall/ «آبشار اوبن مازندران | سقوط زیبای بولا در جنگل»، وبسایت رهبال آسمان.]</ref> اتراق و اقامت در اطراف آبشار، در شب بهدلیل خطرات | منطقهٔ اطراف آبشار بولا بهدلیل اینکه در منطقهٔ بکر و حفاظتشدهٔ بولا قرار دارد، امکانات رفاهی خاصی ندارد،<ref>[https://www.kojaro.com/attraction/64298-ابشار-بولا/ «آبشار بولا»، وبسایت کجارو.]</ref> اما بازدیدکنندگان، میتوانند در روستاهای اطراف این منطقه از [[اقامتگاه بومگردی|اقامتگاههای بومگردی]] استفاده کنند.<ref>[https://blog.rahbal.com/oben-waterfall/ «آبشار اوبن مازندران | سقوط زیبای بولا در جنگل»، وبسایت رهبال آسمان.]</ref> اتراق و اقامت در اطراف آبشار، در شب بهدلیل خطرات منطقه، نیازمند تجهیزات کافی است.<ref>[https://pinorest.com/mag/oben-waterfall/ «آبشار اوبن ؛ سفر رؤیایی به تکهای از بهشت»، وبسایت مجله پینورست.]</ref> علاقهمندان به اتراق میتوانند در این منطقه امکانات چادر مسافرتی شخصی و کمپینگ را بیرون از [[جنگل]] و در دشتها برپا کنند.<ref>[https://blog.rahbal.com/oben-waterfall/ «آبشار اوبن مازندران، سقوط زیبای بولا در جنگل»، وبسایت رهبال آسمان.]</ref> | ||
== زمان بازدید و مسیر دسترسی == | == زمان بازدید و مسیر دسترسی == | ||
نمای آبشار روی خزههای سرسبز، بسیار تماشایی بوده و بهترین زمان سفر به آبشار بولا از [[اردیبهشت]] تا [[شهریور]] است که طبیعت منطقه در اوج [[زیبایی]] و آبوهوا مطبوع و خنک است.<ref>[https://www.kojaro.com/attraction/64298-ابشار-بولا/ «آبشار بولا»، وبسایت کجارو.]</ref> چندین مسیر برای رسیدن به آبشار زیبای بولا وجود دارد که عبارتند از: | نمای آبشار روی خزههای سرسبز، بسیار تماشایی بوده و بهترین زمان سفر به آبشار بولا از [[اردیبهشت]] تا [[شهریور]] است که طبیعت منطقه در اوج [[زیبایی]] و آبوهوا مطبوع و خنک است.<ref>[https://www.kojaro.com/attraction/64298-ابشار-بولا/ «آبشار بولا»، وبسایت کجارو.]</ref> چندین مسیر برای رسیدن به آبشار زیبای بولا وجود دارد که عبارتند از: | ||
* '''مسیر اول''': برای رفتن به آبشار بولا لازم است ابتدا در استان [[مازندران]] از ساری، مسیر جادهٔ فیروزکوه را تا | * '''مسیر اول''': برای رفتن به آبشار بولا لازم است ابتدا در استان [[مازندران]] از ساری، مسیر جادهٔ فیروزکوه را تا پلسفید ادامه داده،<ref>[https://www.iranhotelonline.com/blog/post-1523/-آبشار-اوبن-در-میان-جنگل-های-دودانگه-مازندران «آبشار اوبن در میان جنگلهای دودانگه مازندران»، وبسایت ایران هتلآنلاین.]</ref> از خروجی شرقی خارج شده و به جادهٔ سنگده رسید. سپس، مسیر آسفالتی ۲۵ کیلومتری را پیموده و بعد از آن، ۳۳ کیلومتر جاده خاکی را پشت سر گذاشت تا به آبشار بولا رسید. این مسیر بهترین و قدیمیترین راهی است که به سنگده میرسد.<ref>[https://www.kojaro.com/attraction/64298-ابشار-بولا/ «آبشار بولا»، وبسایت کجارو.]</ref> | ||
* '''مسیر دوم''': از طرف روستای میانا است. از ساری با طیکردن ۹۰ کیلومتر جادهٔ آسفالت به منطقهٔ دودانگه رسیده و پس از آن به روستای میانا وارد شده و با پیمودن ۳۰ کیلومتر جادهٔ خاکی میتوان به آبشار [[بولا]] رسید.<ref>[https://blog.rahbal.com/oben-waterfall/ «آبشار اوبن مازندران، سقوط زیبای بولا در جنگل»، وبسایت رهبال آسمان.]</ref> | * '''مسیر دوم''': از طرف روستای میانا است. از ساری با طیکردن ۹۰ کیلومتر جادهٔ آسفالت به منطقهٔ دودانگه رسیده و پس از آن به روستای میانا وارد شده و با پیمودن ۳۰ کیلومتر جادهٔ خاکی میتوان به آبشار [[بولا]] رسید.<ref>[https://blog.rahbal.com/oben-waterfall/ «آبشار اوبن مازندران، سقوط زیبای بولا در جنگل»، وبسایت رهبال آسمان.]</ref> | ||
| خط ۶۳: | خط ۶۳: | ||
[[پرونده:آبشار بولا.jpg|جایگزین=پارک ملی کیاسر|بندانگشتی|پارک ملی کیاسر]] | [[پرونده:آبشار بولا.jpg|جایگزین=پارک ملی کیاسر|بندانگشتی|پارک ملی کیاسر]] | ||
[[پرونده:آبشار-بولا.jpg|جایگزین=روستای سنگده مازندران|بندانگشتی|روستای سنگده مازندران]] | [[پرونده:آبشار-بولا.jpg|جایگزین=روستای سنگده مازندران|بندانگشتی|روستای سنگده مازندران]] | ||
* '''جنگلهای بولا''': با مساحت ۳۹۰۷ هکتار، بخشی از جنگلهای هیرکانی با پوشش گیاهی انبوه و زیستگاه گونههای جانوری ارزشمند.<ref>[https://www.climbers.ir/tourist-attractions/471-منطقه-حفاظت-شده-بولا «منطقه حفاظتشده بولا»، وبسایت Climber.]</ref> | * '''جنگلهای بولا''': با مساحت ۳۹۰۷ هکتار، بخشی از [[جنگلهای هیرکانی|جنگلهای هیرکانی]] با پوشش گیاهی انبوه و زیستگاه گونههای جانوری ارزشمند.<ref>[https://www.climbers.ir/tourist-attractions/471-منطقه-حفاظت-شده-بولا «منطقه حفاظتشده بولا»، وبسایت Climber.]</ref> | ||
* '''پناهگاه حیات وحش چهاردانگه''': با مساحت ۱۶۲۰۰ هکتار، منطقهای کوهستانی با تنوع زیستی بالا در نزدیکی بولا.<ref>[https://jes.ut.ac.ir/article_11048.html قلیپور و دیگران، «پوشش گیاهی پناهگاه حیات وحش دودانگه و چهاردانگه»، 1383ش، ص100.]</ref> | * '''پناهگاه حیات وحش چهاردانگه''': با مساحت ۱۶۲۰۰ هکتار، منطقهای کوهستانی با تنوع زیستی بالا در نزدیکی بولا.<ref>[https://jes.ut.ac.ir/article_11048.html قلیپور و دیگران، «پوشش گیاهی پناهگاه حیات وحش دودانگه و چهاردانگه»، 1383ش، ص100.]</ref> | ||
* '''پارک ملی کیاسر''': منطقهای کوهستانی و جنگلی با تنوع گیاهی و جانوری در همسایگی بولا و جذاب برای طبیعتگردان. | * '''پارک ملی کیاسر''': منطقهای کوهستانی و جنگلی با تنوع گیاهی و جانوری در همسایگی بولا و جذاب برای طبیعتگردان. | ||
| خط ۷۲: | خط ۷۲: | ||
== نقش آبشار در فرهنگ و اقتصاد منطقه == | == نقش آبشار در فرهنگ و اقتصاد منطقه == | ||
آبشار بولا، افزون بر جلوههای طبیعی، دارای نقشهای فرهنگی و اقتصادی مهمی در منطقه است. از نظر فرهنگی، این آبشار نمادی از طبیعت بکر و نظم شگفتانگیز آفرینش بهشمار میرود<ref>[https://www.iranhotelonline.com/blog/post-1532/آبشارهای-بولا-مازندران/ «آبشارهای بولا مازندران»، وبسایت ایران هتلآنلاین.]</ref> و مردم محلی و گردشگران را به تأمل در نشانههای الهی دعوت میکند.<ref>[https://ensani.ir/fa/article/44292/نشانه-های-خدا-در-قرآن فرجاللهی، «نشانههای خدا در قرآن»، 1381ش.]</ref> همچنین روستاهای | آبشار بولا، افزون بر جلوههای طبیعی، دارای نقشهای فرهنگی و اقتصادی مهمی در منطقه است. از نظر فرهنگی، این آبشار نمادی از طبیعت بکر و نظم شگفتانگیز آفرینش بهشمار میرود<ref>[https://www.iranhotelonline.com/blog/post-1532/آبشارهای-بولا-مازندران/ «آبشارهای بولا مازندران»، وبسایت ایران هتلآنلاین.]</ref> و مردم محلی و گردشگران را به تأمل در نشانههای الهی دعوت میکند.<ref>[https://ensani.ir/fa/article/44292/نشانه-های-خدا-در-قرآن فرجاللهی، «نشانههای خدا در قرآن»، 1381ش.]</ref> همچنین روستاهای اطراف، بستری برای حفظ آدابورسوم بومی و تبادل فرهنگی فراهم آوردهاند.<ref>[https://khaneyeman.ir/معرفی-روستای-سنگده-در-استان-مازندران/ «معرفی روستای سنگده در استان مازندران»، وبسایت املاک خانه من.]</ref> از جنبه اقتصادی، حضور گردشگران باعث رونق مشاغلی مانند خدمات اقامتی، غذاخوری، راهنمایی محلی،<ref>[https://www.kojaro.com/attraction/64298-ابشار-بولا/ «آبشار بولا»، وبسایت کجارو.]</ref> کوهنوردی و عکاسی شده و برای روستاهایی همچون سنگده و میانا منبع درآمد محسوب میشود.<ref>جعفریان، «ژئوتوریسم آبشارهای استان لرستان»، 1397ش، ص18-19.</ref> افزون بر این، آبشار و منابع آبی منطقه در تأمین آب کشاورزی و دامداری نقش دارند و حفاظت از این منطقه نیز به توسعهٔ پایدار اقتصادی کمک میکند.<ref>[https://www.beytoote.com/iran/tafrihi/bola-01waterfall.html «راهنمای کامل برای بازدید از آبشار بولا: اکتشافاتی در دل طبیعت»، وبسایت بیتوته.]</ref> | ||
== پانویس == | == پانویس == | ||
