چالوس: تفاوت میان نسخه‌ها

→ تفاوت با ویرایش قدیمی‌تر تفاوت با ویرایش جدیدتر ←

دیداریویکی‌متن

@@ خط ۱: / خط ۱: @@
-<big>'''چالوس'''</big>؛ یکی از شهرهای مقصد گردشگری در استان مازندران واقع در شمال ایران.<br>چالوس یکی از شهرهای استان مازندران در شمال ایران است که در جلگۀ میانی کرانۀ دریای خزر واقع شده است و مرکز شهرستان [[چالوس]] محسوب می‌شود. چالوس دارای سابقۀ تاریخی طولانی است و پس از گذراندن دوره‌های پرفراز و نشیب تاریخی، به یک شهر مهم و مقصد گردشگری محبوب تبدیل شده است.
+{{درشت|'''چالوس'''}}؛ یکی از شهرهای مقصد گردشگری در استان مازندران واقع در شمال ایران.{{سخ}}چالوس یکی از شهرهای استان مازندران در شمال ایران است که در جلگهٔ میانی کرانهٔ دریای خزر واقع شده است و مرکز شهرستان چالوس محسوب می‌شود. چالوس دارای سابقهٔ تاریخی طولانی است و پس از گذراندن دوره‌های پرفراز و نشیب تاریخی، به یک شهر مهم و مقصد گردشگری محبوب تبدیل شده است.
-==واژه‌شناسی چالوس==
+== واژه‌شناسی چالوس ==
-محققان بر این باورند که واژه چالوس از ترکیب دو لفظ «چا» و «لوس» تشکیل شده است. لفظ «چا» و «چال» در زبان طبری به‌معنای گودال و لفظ «لوس» نیز به‌معنای لجن است. بنابراین واژه چالوس در مجموع، به‌معنای گودال لجنی یا گودال باتلاقی است.<ref>یوسفیان، آن سوی نامواژگان، 1391ش، ص165.</ref> شهر چالوس در گذشته با نام‌های شالوس و سالوش شناخته می‌شده است.<ref>[https://www.otaghak.com/blog/about-chalus-city/ زارع، «چالوس کجاست؟ شهری در پناه البرز و دریا»، وب‌سایت اتاقک.]</ref>
+محققان بر این باورند که واژه چالوس از ترکیب دو لفظ «چا» و «لوس» تشکیل شده است. لفظ «چا» و «چال» در زبان طبری به‌معنای گودال و لفظ «لوس» نیز به‌معنای لجن است؛ بنابراین واژه چالوس در مجموع، به‌معنای گودال لجنی یا گودال باتلاقی است.<ref>یوسفیان، آن سوی نامواژگان، 1391ش، ص165.</ref> شهر چالوس در گذشته با نام‌های شالوس و سالوش شناخته می‌شده است.<ref>[https://www.otaghak.com/blog/about-chalus-city/ زارع، «چالوس کجاست؟ شهری در پناه البرز و دریا»، وب‌سایت اتاقک.]</ref>
-==جغرافیای چالوس==
+== جغرافیای چالوس ==
-مختصات جغرافیایی چالوس، در حدود °۵۱ و´۲۵ طول شرقی و°۳۶ و´۳۹ عرض شمالی است و در ارتفاع 25 متر پایین‌تر از سطح آب‌های آزاد قرار گرفته است.<ref>فرهنگ جغرافیایی آبادی‌های کشور، چالوس ـ آمل، ۱۳۸۰ش، ج27، ص99.</ref> این شهر از شمال به دریای خزر، از شرق به نوشهر، از غرب به عباس آباد و از جنوب به استان تهران محدود می‌شود.<ref>[https://www.otaghak.com/blog/about-chalus-city/ زارع، «چالوس کجاست؟ شهری در پناه البرز و دریا»، وب‌سایت اتاقک.]</ref> چالوس، از نظر جغرافیا و طبیعت، به دو سرزمین کاملا متفاوت تقسیم می‌شود:
+مختصات جغرافیایی چالوس، در حدود °۵۱ و´۲۵ طول شرقی و °۳۶ و´۳۹ عرض شمالی است و در ارتفاع ۲۵ متر پایین‌تر از سطح آب‌های آزاد قرار گرفته است.<ref>فرهنگ جغرافیایی آبادی‌های کشور، چالوس ـ آمل، ۱۳۸۰ش، ج27، ص99.</ref> این شهر از شمال به دریای خزر، از شرق به نوشهر، از غرب به عباس‌آباد و از جنوب به استان تهران محدود می‌شود.<ref>[https://www.otaghak.com/blog/about-chalus-city/ زارع، «چالوس کجاست؟ شهری در پناه البرز و دریا»، وب‌سایت اتاقک.]</ref> چالوس، از نظر جغرافیا و طبیعت، به دو سرزمین کاملاً متفاوت تقسیم می‌شود:
-# بخش جلگه‌ای که شامل باریکه‌ای ساحلی به پهنای 3 کیلومتر از ساحل دریا تا دامنه کوه است.
+# بخش جلگه‌ای که شامل باریکه‌ای ساحلی به پهنای ۳ کیلومتر از ساحل دریا تا دامنه کوه است.
-# بخش کوهستانی که شامل کوه‌های پوشیده از جنگل البرز، روستاهای دامنه‌ای و بخش کلاردشت است که از جنوب تا قلۀ کنداون را فرا می‌گیرد.<ref>شجاع شفیعی، تاریخ اسلام در نواحی شمالی ایران، ۱۳۷۹ش، ص۴۱۶؛ <br />
+# بخش کوهستانی که شامل کوه‌های پوشیده از جنگل البرز، روستاهای دامنه‌ای و بخش کلاردشت است که از جنوب تا قلهٔ کنداون را فرا می‌گیرد.<ref>شجاع شفیعی، تاریخ اسلام در نواحی شمالی ایران، ۱۳۷۹ش، ص۴۱۶؛{{سخ}}
 جعفری، دایرةالمعارف جغرافیایی ایران، ۱۳۷۹ش، ص۳۶۰.</ref>
-تا پیش از 1325ش، چالوس، دهستانی از توابع بخش نوشهر در شهرستان شهسوار به‌شمار می‌رفت. پس از 1325ش، بخش نوشهر از شهرستان شهسوار جدا شده و به شهرستان ارتقا یافت. بنابراین دهستان چالوس به بخش تبدیل شد. در 1375ش، بخش چالوس، به مرکزیت شهر چالوس، به شهرستان تبدیل شد.<ref>مجموعه قوانین سال ۱۳۱۶ش، ۱۳۱۶ش، ص۷۱؛
+تا پیش از ۱۳۲۵ش، چالوس، دهستانی از توابع بخش نوشهر در شهرستان شهسوار به‌شمار می‌رفت. پس از ۱۳۲۵ش، بخش نوشهر از شهرستان شهسوار جدا شده و به شهرستان ارتقا یافت؛ بنابراین دهستان چالوس به بخش تبدیل شد. در ۱۳۷۵ش، بخش چالوس، به مرکزیت شهر چالوس، به شهرستان تبدیل شد.<ref>مجموعه قوانین سال ۱۳۱۶ش، ۱۳۱۶ش، ص۷۱.
-مجموعه قوانین سال ۱۳۷۵ش، ۱۳۷۶ش، ص۶۰۶.</ref> شهرستان چالوس، از سمت شمال به دریای خزر، از سمت غرب به شهرستان [[تنکابن]]، از سمت شرق به شهرستان نوشهر، از سمت جنوب شرقی به شهرستان نور، از سمت جنوب غرب با شهرستان‌های عباس‌آباد و کلاردشت و از سمت جنوب نیز به کوه‌های البرز و شهرستان کرج می‌رسد.<ref>اطلس گیتاشناسی استان‌های ایران، ۱۳۸۳ش، ص۱۷۷؛ <br />
+مجموعه قوانین سال ۱۳۷۵ش، ۱۳۷۶ش، ص۶۰۶.</ref> شهرستان چالوس، از سمت شمال به دریای خزر، از سمت غرب به شهرستان [[تنکابن]]، از سمت شرق به شهرستان نوشهر، از سمت جنوب شرقی به شهرستان نور، از سمت جنوب غرب با شهرستان‌های عباس‌آباد و کلاردشت و از سمت جنوب نیز به کوه‌های البرز و شهرستان کرج می‌رسد.<ref>اطلس گیتاشناسی استان‌های ایران، ۱۳۸۳ش، ص۱۷۷؛{{سخ}}
-سالنامۀ آماری مازندران، ۱۳۸۰ش، ص12.</ref>
+سالنامهٔ آماری مازندران، ۱۳۸۰ش، ص12.</ref>
 === تقسیمات کشوری ===
-براساس آخرین تقسیمات کشوری، شهرستان چالوس دارای 2 بخش (مرکزی و مرزن‌آباد)، 4 دهستان (کلارستان شرقی، کلارستان غربی، کوهستان، بیرون‌بشم) و 3 شهر (چالوس، هچی‌رود و مرزن‌آباد) است.<ref>نشریۀ اسامی و عناصر و واحدهای تقسیمات کشوری، ۱۳۸۷ش.</ref> تا پیش از 1325ش، چالوس، دهستانی از توابع بخش نوشهر در شهرستان شهسوار به‌شمار می‌رفت. پس از 1325ش، بخش نوشهر از شهرستان شهسوار جدا شده و به شهرستان ارتقا یافت. بنابراین دهستان چالوس به بخش تبدیل شد. در 1375ش، بخش چالوس، به مرکزیت شهر چالوس، به شهرستان تبدیل شد.<ref>مجموعه قوانین سال ۱۳۱۶ش، ۱۳۱۶ش، ص۷۱؛ <br />
+براساس آخرین تقسیمات کشوری، شهرستان چالوس دارای ۲ بخش (مرکزی و مرزن‌آباد)، ۴ دهستان (کلارستان شرقی، کلارستان غربی، کوهستان، بیرون‌بشم) و ۳ شهر (چالوس، هچی‌رود و مرزن‌آباد) است.<ref>نشریهٔ اسامی و عناصر و واحدهای تقسیمات کشوری، ۱۳۸۷ش.</ref> تا پیش از ۱۳۲۵ش، چالوس، دهستانی از توابع بخش نوشهر در شهرستان شهسوار به‌شمار می‌رفت. پس از ۱۳۲۵ش، بخش نوشهر از شهرستان شهسوار جدا شده و به شهرستان ارتقا یافت؛ بنابراین دهستان چالوس به بخش تبدیل شد. در ۱۳۷۵ش، بخش چالوس، به مرکزیت شهر چالوس، به شهرستان تبدیل شد.<ref>مجموعه قوانین سال ۱۳۱۶ش، ۱۳۱۶ش، ص۷۱؛{{سخ}}
 مجموعه قوانین سال ۱۳۷۵ش، ۱۳۷۶ش، ص۶۰۶.</ref>
 === منابع آبی ===
-از مهم‌ترین منابع آبی این شهرستان، رودخانه چالوس است. این رودخانه، یکی از مهم‌ترین رودخانه‌های استان مازندران نیز محسوب می‌شود. شاخه اصلی رودخانه چالوس، از دامنه‌های شرقی کوه‌های تخت سلیمان سرچشمه گرفته و در مسیر راه خود به رودهای دیگری که از سمت غربی کوه‌های کندوان سرازیر شده‌اند، پیوند می‌خورد. این رودخانه، در حدود 3 هزار هکتار شالیزار را در دهستان‌های «قشلاق» و «کران» آبیاری کرده و در دو کیلومتری شهر چالوس، به دریای خزر منتهی می‌شود. طول این رودخانه، از سرچشمه تا دریا در حدود 80 کیلومتر است و پهنای آن نیز در برخی از نقاط به 70 متر می‌رسد. از دیگر رودخانه‌های این شهرستان می‌توان به رودخانه‌های «زوات» و «کلیاک» اشاره کرد.<ref>شایان، مازندران، ۱۳۶۴ش، ص۳۵؛ <br />
+از مهم‌ترین منابع آبی این شهرستان، رودخانه چالوس است. این رودخانه، یکی از مهم‌ترین رودخانه‌های استان مازندران نیز محسوب می‌شود. شاخه اصلی رودخانه چالوس، از دامنه‌های شرقی کوه‌های تخت سلیمان سرچشمه گرفته و در مسیر راه خود به رودهای دیگری که از سمت غربی کوه‌های کندوان سرازیر شده‌اند، پیوند می‌خورد. این رودخانه، در حدود ۳ هزار هکتار شالیزار را در دهستان‌های «قشلاق» و «کران» آبیاری کرده و در دو کیلومتری شهر چالوس، به دریای خزر منتهی می‌شود. طول این رودخانه، از سرچشمه تا دریا در حدود ۸۰ کیلومتر است و پهنای آن نیز در برخی از نقاط به ۷۰ متر می‌رسد. از دیگر رودخانه‌های این شهرستان می‌توان به رودخانه‌های «زوات» و «کلیاک» اشاره کرد.<ref>شایان، مازندران، ۱۳۶۴ش، ص۳۵؛{{سخ}}
-افشین، رودخانه‌های ایران، ۱۳۷۳ش، ج2، ص110 و 230-231؛ <br />
+افشین، رودخانه‌های ایران، ۱۳۷۳ش، ج2، ص110 و 230-231؛{{سخ}}
 فرهنگ جغرافیایی آبادی‌های کشور، چالوس ـ آمل، ۱۳۸۰ش، ج27، ص99.</ref>
 === ناهمواری‌ها ===
-از جمله بلندی‌های این شهرستان، کوه‌های کردکتی (با ارتفاع 1300 متر) و مگس‌خانی (با ارتفاع 800 متر) هستند.<ref>فرهنگ جغرافیایی کوه‌های کشور، ۱۳۷۶ش، ج4، ص338 و 360 و 372.</ref>
+از جمله بلندی‌های این شهرستان، کوه‌های کردکتی (با ارتفاع ۱۳۰۰ متر) و مگس‌خانی (با ارتفاع ۸۰۰ متر) هستند.<ref>فرهنگ جغرافیایی کوه‌های کشور، ۱۳۷۶ش، ج4، ص338 و 360 و 372.</ref>
-==جمعیت==
-بنابر سرشماری‌های صورت گرفته در 1385ش، جمعیت این شهر در حدود 44,618 تن بوده که در 1395ش به 65,196 تن  افزایش یافته است.<ref>[https://www.amar.org.ir/%D8%B3%D8%B1%D8%B4%D9%85%D8%A7%D8%B1%DB%8C-%D8%B9%D9%85%D9%88%D9%85%DB%8C-%D9%86%D9%81%D9%88%D8%B3-%D9%88-%D9%85%D8%B3%DA%A9%D9%86/%D9%86%D8%AA%D8%A7%DB%8C%D8%AC-%D8%B3%D8%B1%D8%B4%D9%85%D8%A7%D8%B1%DB%8C/%D8%AC%D9%85%D8%B9%DB%8C%D8%AA-%D8%A8%D9%87-%D8%AA%D9%81%DA%A9%DB%8C%DA%A9-%D8%AA%D9%82%D8%B3%DB%8C%D9%85%D8%A7%D8%AA-%DA%A9%D8%B4%D9%88%D8%B1%DB%8C-%D8%B3%D8%A7%D9%84-1395 سرشماری عمومی نفوس و مسکن، مرکز آمار ایران.]</ref> بر اساس سرشماری‌های صورت گرفته در 1395ش، جمعیت شهرستان چالوس، در مجموع، به 116,542 نفر رسیده است.<ref> [https://www.amar.org.ir/%D8%B3%D8%B1%D8%B4%D9%85%D8%A7%D8%B1%DB%8C-%D8%B9%D9%85%D9%88%D9%85%DB%8C-%D9%86%D9%81%D9%88%D8%B3-%D9%88-%D9%85%D8%B3%DA%A9%D9%86/%D9%86%D8%AA%D8%A7%DB%8C%D8%AC-%D8%B3%D8%B1%D8%B4%D9%85%D8%A7%D8%B1%DB%8C/%D8%AC%D9%85%D8%B9%DB%8C%D8%AA-%D8%A8%D9%87-%D8%AA%D9%81%DA%A9%DB%8C%DA%A9-%D8%AA%D9%82%D8%B3%DB%8C%D9%85%D8%A7%D8%AA-%DA%A9%D8%B4%D9%88%D8%B1%DB%8C-%D8%B3%D8%A7%D9%84-1395 سرشماری عمومی نفوس و مسکن، مرکز آمار ایران.]</ref>
+== جمعیت ==
+بنابر سرشماری‌های صورت گرفته در ۱۳۸۵ش، جمعیت این شهر در حدود ۴۴٬۶۱۸ تن بوده که در ۱۳۹۵ش به ۶۵٬۱۹۶ تن افزایش یافته است.<ref>[https://www.amar.org.ir/سرشماری-عمومی-نفوس-و-مسکن/نتایج-سرشماری/جمعیت-به-تفکیک-تقسیمات-کشوری-سال-1395 سرشماری عمومی نفوس و مسکن، مرکز آمار ایران.]</ref> بر اساس سرشماری‌های صورت گرفته در ۱۳۹۵ش، جمعیت شهرستان چالوس، در مجموع، به ۱۱۶٬۵۴۲ نفر رسیده است.<ref>[https://www.amar.org.ir/سرشماری-عمومی-نفوس-و-مسکن/نتایج-سرشماری/جمعیت-به-تفکیک-تقسیمات-کشوری-سال-1395 سرشماری عمومی نفوس و مسکن، مرکز آمار ایران.]</ref>
 === مردم‌شناسی چالوس ===
-بیشتر جمعیت این شهر را بومیان کَلارستاق تشکیل می‌دهند که اصالتی طبری دارند. مردم بومی شهر چالوس گویش مازندرانی دارند.<ref>برجیان، متون طبری، 1388ش، ص11.</ref> در نواحی شرقی چالوس، قومی به‌نام کُجور ساکن هستند که به گویش کجوری، یکی از زیرشاخه‌های زبان مازندران، صحبت می‌کنند.<ref>[https://www.iranicaonline.org/articles/kojur-02-language/ Borjian, “KOJUR ii. Language,” Encyclopædia Iranica, 2016.] </ref> همچنین، بخشی از جمعیت چالوس را مهاجرانی از سرزمین گیلان و مردم کردزبان تشکیل داده‌اند. این مردم، به زبان‌های گیلکی و کردی سخن می‌گویند. درآمیختگی فرهنگی در چالوس، از غلظت تمامی این زبا‌ن‌های محلی کاسته و این جریان را به‌سمت زبان فارسی پیش برده است.<ref>یوسفی‌نیا، مشروطه بی‌نقاب، 1388ش، ص330.</ref> مردم در این شهرستان، به زبان فارسی و گویش مازندرانی و گیلکی صحبت می‌کنند.<ref>فرهنگ جغرافیایی آبادی‌های کشور، چالوس ـ آمل، ۱۳۸۰ش، ج27، ص98.</ref>
+بیشتر جمعیت این شهر را بومیان کَلارستاق تشکیل می‌دهند که اصالتی طبری دارند. مردم بومی شهر چالوس گویش مازندرانی دارند.<ref>برجیان، متون طبری، 1388ش، ص11.</ref> در نواحی شرقی چالوس، قومی به‌نام کُجور ساکن هستند که به گویش کجوری، یکی از زیرشاخه‌های زبان مازندران، صحبت می‌کنند.<ref>[https://www.iranicaonline.org/articles/kojur-02-language/ Borjian, “KOJUR ii. Language,” Encyclopædia Iranica, 2016.]</ref> همچنین، بخشی از جمعیت چالوس را مهاجرانی از سرزمین گیلان و مردم کردزبان تشکیل داده‌اند. این مردم، به زبان‌های گیلکی و کردی سخن می‌گویند. درآمیختگی فرهنگی در چالوس، از غلظت تمامی این زبان‌های محلی کاسته و این جریان را به‌سمت زبان فارسی پیش برده است.<ref>یوسفی‌نیا، مشروطه بی‌نقاب، 1388ش، ص330.</ref> مردم در این شهرستان، به زبان فارسی و گویش مازندرانی و گیلکی صحبت می‌کنند.<ref>فرهنگ جغرافیایی آبادی‌های کشور، چالوس ـ آمل، ۱۳۸۰ش، ج27، ص98.</ref>
-==اقتصاد چالوس==
+== اقتصاد چالوس ==
-اقتصاد شهر چالوس، بیشتر بر پایۀ کشاورزی و دامداری است. خاک مساعد و حاصلخیز این منطقه و نیز آب و هوای مناسب آن، زمینه را برای فعالیت‌های کشاورزی مساعد کرده است. کاشت برنج، مرکبات و کِشت گندم و جو در شهر چالوس بسیار رایج است. دامداری نیز در این منطقه، به‌شکل سنتی صورت گرفته و شامل پرورش [[گاو]] و گوسفند است.<ref>فرهنگ جغرافیایی آبادی‌های کشور، چالوس ـ آمل، ۱۳۸۰ش، ج27، ص99.</ref>
+اقتصاد شهر چالوس، بیشتر بر پایهٔ کشاورزی و دامداری است. خاک مساعد و حاصلخیز این منطقه و نیز آب و هوای مناسب آن، زمینه را برای فعالیت‌های کشاورزی مساعد کرده است. کاشت برنج، مرکبات و کِشت گندم و جو در شهر چالوس بسیار رایج است. دامداری نیز در این منطقه، به‌شکل سنتی صورت گرفته و شامل پرورش [[گاو]] و گوسفند است.<ref>فرهنگ جغرافیایی آبادی‌های کشور، چالوس ـ آمل، ۱۳۸۰ش، ج27، ص99.</ref>
-==آب و هوا==
+== آب و هوا ==
 اقلیم این شهرستان، دارای آب و هوای معتدل و مرطوب است.<ref>فرهنگ جغرافیایی آبادی‌های کشور، چالوس ـ آمل، ۱۳۸۰ش، ج27، ص98.</ref>
-==اقتصاد==
-اقتصاد شهرستان چالوس، بیشتر بر پایۀ کشاورزی و دامداری است. خاک مساعد و حاصلخیز این منطقه و نیز آب و هوای مناسب آن، زمینه را برای فعالیت‌های کشاورزی مساعد کرده است. کاشت برنج، مرکبات و کِشت گندم و جو در شهرستان چالوس بسیار رایج است. دامداری نیز در این منطقه، به‌شکل سنتی صورت گرفته و شامل پرورش گاو و گوسفند است.<ref>فرهنگ جغرافیایی آبادی‌های کشور، چالوس ـ آمل، ۱۳۸۰ش، ج27، ص99.</ref>
-==آثار تاریخی چالوس==
-چالوس، به‌دلیل دارا بودن رود چالوس، دارای چندین پل است. از آن جمله می‌توان به پل معلقی اشاره کرد که از جنس بتون بوده و دارای 1200 متر طول و 50 متر عرض است. این پل، در 1312ش، بهره‌برداری شد.<ref>فرهنگ جغرافیایی آبادی‌های کشور، چالوس ـ آمل، ۱۳۸۰ش، ج27، ص99؛ <br />
-نوشین، چالوس، ۱۳۵۵ش، ص۹۶-۹۷.</ref> در همان سال‌ها، ساختمان‌هایی دیگر همچون کارخانه حریربافی، بیمارستان و کاخ سلطنتی که امروزه به کتابخانه تبدیل شده و نیز پلی فلزی در این شهر ساخته شدند.<ref>نوشین، چالوس، ۱۳۵۵ش، ص۹0-97؛ <br />
-شایان، مازندران، ۱۳۶۴ش، ص۱۷۳-۱۷۴؛ <br />
-محبوبی اردکانی، تاریخ مؤسسات تمدنی جدید در ایران، ۱۳۶۸ش، ج3، ص166-167.</ref> پس از آن، مسجد و مدرسه علوم دینی (مدرسه علمیۀ امام صادق) و کتابخانه‌ای در کنار آن نیز احداث شد. این کتابخانه، بیش از 2200 جلد کتاب دارد که برخی از آنها چاپ سنگی و یا نسخ خطی هستند. پل زغال چالوس نیز یکی از یادگاری‌های کهن و تاریخی در این شهر است. این پل، بر روی رود چالوس، در 1307ش ساخته شده و به‌عنوان یکی از پل‌های کهن، از جاهای دیدنی چالوس محسوب می‌شود.<ref>طیار مراغی، فهرست نسخه‌های خطی در مدرسۀ امام صادق(ع)، ۱۳۸۱ش، ص۲۵-۲۶؛ <br />
-موسوی، «مسجد جامع چالوس»، ۱۳۸۱ش، ص۶۴-۶۷.</ref><br>از جمله آثار تاریخی ساخته شده در این شهر، تپه‌ای در محوطه کاخ سلطانی است که مورخان آن را ویرانه‌های قلعۀ کهن چالوس می‌دانند. بقعه حمزه رضا، برج مدور اسپی سنگ، امامزاده خلیل، گورستان کهن گرمابک، بقعۀ آقا عبدالرضا، بقعۀ سیدمحمد فرزند امام جعفر صادق، امامزاده یحیی، امامزاده علی بن موسی الرضا، قلعۀ سنگ سَرَک و بقعۀ شاه علم‌دار، از دیگر آثار تاریخی این شهر هستند.<ref>ستوده، از آستارا تا استارباد، ۱۳۵۵ش، ج3، ص107.</ref><br>کاخ چای‌خوران، از بناهای ساخته شده در دوران پهلوی است که امروزه به‌عنوان اداره میراث فرهنگی در چالوس، استفاده می‌شود. کاخ ملکه مادر (کاخ مادر شاه) نیز از بناهای دوران پهلوی دوم است. هتل بنیاد پهلوی چالوس نیز امروزه به درمانگاه تخصصی امام رضا تبدیل شده است.<ref>[https://www.chargoshe.ir/fa/iran/city/740 «معرفی و اطلاعات کامل شهر چالوس»، سایت چهارگوشه ایران زیبا.]</ref> پارک جنگلی فین چالوس، کلبه‌ها و کومه‌های سنتی موجود در آن، نیلوفران مردابی، رودخانه و آواز انواع پرنده در آن، از جاذبه‌های گردشگری چالوس است.<ref> [https://www.alibaba.ir/mag/chalus-attraction/ تخت روان، «جاهای دیدنی چالوس»، سایت علی بابا.]</ref>
-==جاذبه‌های طبیعی چالوس==
+== اقتصاد ==
-از جمله جاذبه‌های طبیعی و گردشگری این شهر، رودخانۀ چالوس، چشمه‌سارها و آبشارهای فراوان، دره‌های سیاه‌بیشه، پل زنگوله، هزارچم، چشم‌اندازهای جنگلی و شالیزارهای سرسبز است. جادۀ تهران ـ چالوس را از زیباترین مسیرهای ایران و جهان به‌شمار آورده‌اند که هر ساله، گردشگران بسیاری را به خود جذب می‌کند.<ref> [https://www.cgie.org.ir/fa/article/224659/%DA%86%D8%A7%D9%84%D9%88%D8%B3 شایسته، «چالوس»، دایره‌المعارف بزرگ اسلامی.]</ref><br>از دیگر جاذبه‌های گردشگری این شهر می‌توان به [[دریاچه ولشت]] اشاره کرد که در جنوب غربی این شهر قرار گرفته و زیستگاه ماهی‌ها، آبزیان و پرندگان مهاجر بسیاری است. علاوه‌بر آن، آبشار آکاپل، آبشار هریجان، درۀ جنگلی چالوس، بوستان جنگلی چالوس، [[پارک جنگلی نمک‌آبرود|بوستان جنگلی نمک‌آب‌رود]]، مرداب کندوچال و دریاچه سد دریوک از جاذبه‌های طبیعی و گردشگری این شهرستان است.<ref>زنده‌دل، مجموعۀ راهنمای جامع ایران‌گردی (استان مازندران)، ۱۳۷۹ش، ص۴۵.</ref>
+اقتصاد شهرستان چالوس، بیشتر بر پایهٔ کشاورزی و دامداری است. خاک مساعد و حاصلخیز این منطقه و نیز آب و هوای مناسب آن، زمینه را برای فعالیت‌های کشاورزی مساعد کرده است. کاشت برنج، مرکبات و کِشت گندم و جو در شهرستان چالوس بسیار رایج است. دامداری نیز در این منطقه، به‌شکل سنتی صورت گرفته و شامل پرورش گاو و گوسفند است.<ref>فرهنگ جغرافیایی آبادی‌های کشور، چالوس ـ آمل، ۱۳۸۰ش، ج27، ص99.</ref>
-==چالوس در ادبیات فارسی==
-در ادبیات معاصر ایران، افرادی همچون ملک‌الشعرای بهار در اشعار خود، به زیبایی این منطقه اشاره کرده‌اند:<ref>[https://ganjoor.net/bahar/ghasidebk/sh96 ملک‌الشعرای بهار، قصاید، شماره 96، سپید رود، سایت گنجور.]</ref><br>
+== آثار تاریخی چالوس ==
+چالوس، به‌دلیل دارا بودن رود چالوس، دارای چندین پل است. از آن جمله می‌توان به پل معلقی اشاره کرد که از جنس بتون بوده و دارای ۱۲۰۰ متر طول و ۵۰ متر عرض است. این پل، در ۱۳۱۲ش، بهره‌برداری شد.<ref>فرهنگ جغرافیایی آبادی‌های کشور، چالوس ـ آمل، ۱۳۸۰ش، ج27، ص99؛{{سخ}}
+نوشین، چالوس، ۱۳۵۵ش، ص۹۶–۹۷.</ref> در همان سال‌ها، ساختمان‌هایی دیگر همچون کارخانه حریربافی، بیمارستان و کاخ سلطنتی که امروزه به کتابخانه تبدیل شده و نیز پلی فلزی در این شهر ساخته شدند.<ref>نوشین، چالوس، ۱۳۵۵ش، ص۹0-97؛{{سخ}}
+شایان، مازندران، ۱۳۶۴ش، ص۱۷۳–۱۷۴؛{{سخ}}
+محبوبی اردکانی، تاریخ مؤسسات تمدنی جدید در ایران، ۱۳۶۸ش، ج3، ص166-167.</ref> پس از آن، مسجد و مدرسه علوم دینی (مدرسه علمیهٔ امام صادق) و کتابخانه‌ای در کنار آن نیز احداث شد. این کتابخانه، بیش از ۲۲۰۰ جلد کتاب دارد که برخی از آنها چاپ سنگی یا نسخ خطی هستند. پل زغال چالوس نیز یکی از یادگاری‌های کهن و تاریخی در این شهر است. این پل، بر روی رود چالوس، در ۱۳۰۷ش ساخته شده و به‌عنوان یکی از پل‌های کهن، از جاهای دیدنی چالوس محسوب می‌شود.<ref>طیار مراغی، فهرست نسخه‌های خطی در مدرسهٔ امام صادق (ع)، ۱۳۸۱ش، ص۲۵–۲۶؛{{سخ}}
+موسوی، «مسجد جامع چالوس»، ۱۳۸۱ش، ص۶۴–۶۷.</ref>{{سخ}}از جمله آثار تاریخی ساخته شده در این شهر، تپه‌ای در محوطه کاخ سلطانی است که مورخان آن را ویرانه‌های قلعهٔ کهن چالوس می‌دانند. بقعه حمزه رضا، برج مدور اسپی سنگ، امامزاده خلیل، گورستان کهن گرمابک، بقعهٔ آقا عبدالرضا، بقعهٔ سیدمحمد فرزند امام جعفر صادق، امامزاده یحیی، امامزاده علی بن موسی الرضا، قلعهٔ سنگ سَرَک و بقعهٔ شاه علم‌دار، از دیگر آثار تاریخی این شهر هستند.<ref>ستوده، از آستارا تا استارباد، ۱۳۵۵ش، ج3، ص107.</ref>{{سخ}}کاخ چای‌خوران، از بناهای ساخته شده در دوران پهلوی است که امروزه به‌عنوان اداره میراث فرهنگی در چالوس، استفاده می‌شود. کاخ ملکه مادر (کاخ مادر شاه) نیز از بناهای دوران پهلوی دوم است. هتل بنیاد پهلوی چالوس نیز امروزه به درمانگاه تخصصی امام رضا تبدیل شده است.<ref>[https://www.chargoshe.ir/fa/iran/city/740 «معرفی و اطلاعات کامل شهر چالوس»، سایت چهارگوشه ایران زیبا.]</ref> پارک جنگلی فین چالوس، کلبه‌ها و کومه‌های سنتی موجود در آن، نیلوفران مردابی، رودخانه و آواز انواع پرنده در آن، از جاذبه‌های گردشگری چالوس است.<ref>[https://www.alibaba.ir/mag/chalus-attraction/ تخت روان، «جاهای دیدنی چالوس»، سایت علی بابا.]</ref>
+== جاذبه‌های طبیعی چالوس ==
+از جمله جاذبه‌های طبیعی و گردشگری این شهر، رودخانهٔ چالوس، چشمه‌سارها و آبشارهای فراوان، دره‌های سیاه‌بیشه، پل زنگوله، هزارچم، چشم‌اندازهای جنگلی و شالیزارهای سرسبز است. جادهٔ تهران ـ چالوس را از زیباترین مسیرهای ایران و جهان به‌شمار آورده‌اند که هر ساله، گردشگران بسیاری را به خود جذب می‌کند.<ref>[https://www.cgie.org.ir/fa/article/224659/چالوس شایسته، «چالوس»، دایرةالمعارف بزرگ اسلامی.]</ref>{{سخ}}از دیگر جاذبه‌های گردشگری این شهر می‌توان به [[دریاچه ولشت]] اشاره کرد که در جنوب غربی این شهر قرار گرفته و زیستگاه ماهی‌ها، آبزیان و پرندگان مهاجر بسیاری است. علاوه‌بر آن، آبشار آکاپل، آبشار هریجان، درهٔ جنگلی چالوس، بوستان جنگلی چالوس، [[پارک جنگلی نمک‌آبرود|بوستان جنگلی نمک‌آب‌رود]]، مرداب کندوچال و دریاچه سد دریوک از جاذبه‌های طبیعی و گردشگری این شهرستان است.<ref>زنده‌دل، مجموعهٔ راهنمای جامع ایران‌گردی (استان مازندران)، ۱۳۷۹ش، ص۴۵.</ref>
+== چالوس در ادبیات فارسی ==
+در ادبیات معاصر ایران، افرادی همچون ملک‌الشعرای بهار در اشعار خود، به زیبایی این منطقه اشاره کرده‌اند:<ref>[https://ganjoor.net/bahar/ghasidebk/sh96 ملک‌الشعرای بهار، قصاید، شماره 96، سپید رود، سایت گنجور.]</ref>{{سخ}}
   {{آغاز نستعلیق}}
   {{شعر|نستعلیق}}
@@ خط ۵۴: / خط ۵۸: @@
   {{پایان شعر}}
   {{پایان نستعلیق}}
-==پانویس==
-{{پانویس}}
+== پانویس ==
-==منابع==
+{{پانویس}}
+== منابع ==
+{{آغاز منابع|۲}}
+* «معرفی و اطلاعات کامل شهر چالوس»، سایت چهارگوشه ایران زیبا، تاریخ بازدید: ۱ تیر ۱۴۰۱ش.
+* اطلس گیتاشناسی استان‌های ایران، به‌تحقیق سعید بختیاری، تهران، ۱۳۸۳ش.
 * افشین، یدالله، رودخانه‌های ایران، تهران، ۱۳۷۳ش.
-* اطلس گیتاشناسی استان‌های ایران، به‌تحقیق سعید بختیاری، تهران، ۱۳۸۳ش.
+* برجیان، حبیب، متون طبری، تهران، آینه میراث، ۱۳۸۸ش.
+* تخت روان، امیر، «جاهای دیدنی چالوس»، سایت علی بابا، تاریخ بارگذاری: ۹ دی ۱۳۹۸ش.
 * جعفری، عباس، دایرةالمعارف جغرافیایی ایران، تهران، ۱۳۷۹ش.
-* سالنامۀ آماری مازندران، تهران، ۱۳۸۰ش .
+* زارع، نازنین، «چالوس کجاست؟ شهری در پناه البرز و دریا»، وب‌سایت اتاقک، تاریخ بازدید: ۲۱ آبان ۱۴۰۳ش.
+* زنده‌دل، حسن و دیگران، مجموعهٔ راهنمای جامع ایران‌گردی (استان مازندران)، تهران، کاروان جهانگردان، ۱۳۷۹ش.
+* سالنامهٔ آماری مازندران، تهران، ۱۳۸۰ش.
+* ستوده، منوچهر، از آستارا تا استارباد، تهران، انجمن آثار و مفاخر فرهنگی، ۱۳۵۵ش.
+* سرشماری عمومی نفوس و مسکن، مرکز آمار ایران.
 * سرشماری عمومی نفوس و مسکن، مرکز آمار ایران.
 * شایان، عباس، مازندران، تهران، ۱۳۶۴ش.
+* شایان، عباس، مازندران، تهران، محمدعلی علمی، ۱۳۶۴ش.
+* شایسته، فریدون، «چالوس»، دایرةالمعارف بزرگ اسلامی، تاریخ بازدید: ۳۱ خرداد ۱۴۰۱ش.
 * شجاع شفیعی، محمدمهدی، تاریخ اسلام در نواحی شمالی ایران، تهران، ۱۳۷۹ش.
+* طیار مراغی، محمود، فهرست نسخه‌های خطی در مدرسهٔ امام صادق (ع)، چالوس، میراث مکتوب، ۱۳۸۱ش.
 * فرهنگ جغرافیایی آبادی‌های کشور، چالوس ـ آمل، سازمان جغرافیایی نیروهای مسلح، تهران، ۱۳۸۰ش.
 * فرهنگ جغرافیایی کوه‌های کشور، سازمان جغرافیایی نیروهای مسلح، تهران، ۱۳۷۶ش.
 * مجموعه قوانین سال ۱۳۱۶ش، وزارت کشور، تهران، ۱۳۱۶ش.
-* مجموعه قوانین سال ۱۳۷۵ش، روزنامۀ رسمی کشور، تهران، ۱۳۷۶ش.
+* مجموعه قوانین سال ۱۳۷۵ش، روزنامهٔ رسمی کشور، تهران، ۱۳۷۶ش.
-* نشریۀ اسامی و عناصر و واحدهای تقسیمات کشوری، وزارت کشور، تهران، ۱۳۸۷ش.
+* محبوبی اردکانی، حسین، تاریخ مؤسسات تمدنی جدید در ایران، به‌تحقیق کریم اصفهانیان و جهانگیر قاجاریه، تهران، دانشگاه تهران، ۱۳۶۸ش.
-* برجیان، حبیب، متون طبری، تهران، آینه میراث، 1388ش.
+* ملک‌الشعرای بهار، قصاید، سایت گنجور، تاریخ بازدید: ۱ تیر ۱۴۰۱ش.
-*تخت روان، امیر، «جاهای دیدنی چالوس»، سایت علی بابا، تاریخ بارگذاری: 9 دی 1398ش.
+* موسوی، یحیی، «مسجد جامع چالوس»، مسجد، تهران، شماره ۶۱، ۱۳۸۱ش.
-*زارع، نازنین، «چالوس کجاست؟ شهری در پناه البرز و دریا»، وب‌سایت اتاقک، تاریخ بازدید: 21 آبان 1403ش.
+* نشریهٔ اسامی و عناصر و واحدهای تقسیمات کشوری، وزارت کشور، تهران، ۱۳۸۷ش.
-*زنده‌دل، حسن و دیگران، مجموعۀ راهنمای جامع ایران‌گردی (استان مازندران)، تهران، کاروان جهانگردان، ۱۳۷۹ش.
+* نوشین، جواد، چالوس، تهران، کتابخانه طهوری، ۱۳۵۵ش.
-*ستوده، منوچهر، از آستارا تا استارباد، تهران، انجمن آثار و مفاخر فرهنگی، ۱۳۵۵ش.
+* یوسفیان، علی‌اصغر، آن سوی نامواژگان: واژه‌شناسی تاریخی اماکن دو سوی البرز در حوزه‌های زبان تبری مازندران، ...، تهران، پارپیرار، ۱۳۹۱ش.
-*سرشماری عمومی نفوس و مسکن، مرکز آمار ایران.
+* یوسفی‌نیا، علی‌اصغر، مشروطه بی‌نقاب، تهران، آرون، ۱۳۸۸ش.
-*شایان، عباس، مازندران، تهران، محمدعلی علمی، ۱۳۶۴ش.
+{{آغاز چپ‌چین}}
-*شایسته، فریدون، «چالوس»، دایره‌المعارف بزرگ اسلامی، تاریخ بازدید: 31 خرداد 1401ش.
+* Borjian, Habib, “KOJUR ii. Language,” Encyclopædia Iranica, online edition, 2016, available at (accessed on 1۹ مه ۲۰۱۶).
-*طیار مراغی، محمود، فهرست نسخه‌های خطی در مدرسۀ امام صادق(ع)، چالوس، میراث مکتوب، ۱۳۸۱ش.
+{{پایان چپ‌چین}}
-*فرهنگ جغرافیایی آبادی‌های کشور، چالوس ـ آمل، سازمان جغرافیایی نیروهای مسلح، تهران، ۱۳۸۰ش.
+{{پایان منابع}}
-*مجموعه قوانین سال ۱۳۱۶ش، وزارت کشور، تهران، ۱۳۱۶ش.
-*مجموعه قوانین سال ۱۳۷۵ش، روزنامۀ رسمی کشور، تهران، ۱۳۷۶ش.
-*محبوبی اردکانی، حسین، تاریخ مؤسسات تمدنی جدید در ایران، به‌تحقیق کریم اصفهانیان و جهانگیر قاجاریه، تهران، دانشگاه تهران، ۱۳۶۸ش.
-*«معرفی و اطلاعات کامل شهر چالوس»، سایت چهارگوشه ایران زیبا، تاریخ بازدید: 1 تیر 1401ش.
-*ملک‌الشعرای بهار، قصاید، سایت گنجور، تاریخ بازدید: 1 تیر 1401ش.
-*موسوی، یحیى، «مسجد جامع چالوس»، مسجد، تهران، شماره 61، ۱۳۸۱ش.
-*نوشین، جواد، چالوس، تهران، کتابخانه طهوری، ۱۳۵۵ش.
-*یوسفیان، علی‌اصغر، آن سوی نامواژگان: واژه شناسی تاریخی اماکن دو سوی البرز در حوزه های زبان تبری مازندران، ...، تهران، پارپیرار، 1391ش.
-*یوسفی‌نیا، علی‌اصغر، مشروطه بی‌نقاب، تهران، آرون، 1388ش.
-*Borjian, Habib, “KOJUR ii. Language,” Encyclopædia Iranica, online edition, 2016, available at (accessed on 19 May 2016).