خون‌بس: تفاوت میان نسخه‌ها

خون‌بس یک سازوکار سنتی و قومی برای پایان نزاع‌های برآمده از قتل، میان برخی اقوام است. در چارچوب این رسم، برای جلوگیری از انتقام‌جویی و جنگ‌های طولانی، طایفهٔ قاتل با پرداخت [[دیه|دیه‌ای]] شامل [[پول]]، زمین، اسلحه و یا [[ازدواج اجباری]] دختری از طایفهٔ قاتل با مردی از طایفهٔ مقتول، سعی در جبران و برقراری [[صلح]] دارد. این رسم، ریشه در نظام‌های قبیله‌ای و احساس [[همبستگی خونی]] دارد و با میانجی‌گری [[ریش‌سفید|ریش‌سفیدان]] و بزرگان اجرا می‌شود. خون‌بس از نظر اجتماعی به پایان درگیری‌ها کمک می‌کند، اما ازدواج اجباری زنان در این فرایند، پیامدهای منفی روانی و اجتماعی برای آنان دارد و از دیدگاه [[قانون]] و [[فقه اسلامی]]، با مخالفت‌های بسیاری روبرو می‌شود.

بیشتر مناطقی که دارای نظام‌های قبیله‌ای و عشیره‌ای هستند، در قلمرو آیین خون‌صلح قرار دارند. در این جوامع به‌دلیل هم‌بستگی خونی افراد، ایجاد مشکل و آسیب‌رساندن به یک خانواده، ضربه‌زدن به کل قوم قلمداد می‌شود.<ref>[https://www.cgie.org.ir/fa/article/245189/خون‌بس حاجی‌زاده، «خون‌بس»، وب‌سایت مرکز دائرة المعارف بزرگ اسلامی.]</ref> خون‌صلح به‌عنوان یکی از آیین‌ها و سنت‌های اصیل میان برخی از اقوام مانند کردهای [[کرمانشاه]]<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/1167232/%D8%A8%D8%B1%D8%B1%D8%B3%DB%8C-%D8%A7%D8%AB%D8%A7%D8%B1-%D8%AA%D8%B1%D9%85%DB%8C%D9%85%DB%8C-%D8%A7%D8%AC%D8%B1%D8%A7%DB%8C-%D9%85%D8%B1%D8%A7%D8%B3%D9%85-%D8%AE%D9%88%D9%86-%D8%B5%D9%84%D8%AD-%D9%85%D8% رضوی‌فرد و همکاران، «بررسی آثار ترمیمی اجرای مراسم خون صلح؛ مطالعه موردی استان کرمانشاه»، 1395ش، ص217.]</ref> و ایلام، عرب‌ها، لرها و بختیاری‌های استان لرستان، [[خوزستان]]،<ref>[https://www.mizanonline.ir/fa/news/711877/خون-صلح «خون صلح»، خبرگزاری میزان.]</ref> کهگیلویه و بویراحمد و چهارمحال و بختیاری رواج دارد.<ref>[https://jclc.sdil.ac.ir/article_42370.html غلامی و مرادقلی، «خون‌صلح؛ حل‌وفصل سنتی قتل»، 1394ش، ص163.]</ref> این آیین در کشورهای پاکستان، افغانستان، ترکیه و عراق نیز دیده می‌شود.<ref>[https://taaghche.com/book/238963/%D8%AE%D9%88%D9%86-%D8%B5%D9%84%D8%AD مصطفی ماهیدشتی، «کتاب خون صلح»، وب‌سایت طاقچه.]</ref> خون‌بس میان بیشتر اقوام و عشایر ایران مانند [[ایل قشقایی|قشقایی]]، [[ایل بختیاری|بختیاری]]، [[قوم لر|لر]]، لک، [[قوم کرد|کرد]]، [[قوم ترکمن|ترکمن]]، [[قوم بلوچ|بلوچ]]، [[قوم عرب|عرب]]<ref>[https://www.cgie.org.ir/fa/article/245189/خون‌بس#c0098bc4a-7795-4fd5-ab74-903b2225ea64 حاجی‌زاده، «خون‌بس»، وب‌سایت دائرةالمعارف بزرگ اسلامی.]</ref> و نیز در [[افغانستان]] با تفاوت‌هایی در شیوهٔ اجرای آن، رایج است.<ref>[https://swn.af/girl-abuse-female-victims-live-with-many-problems/ نایل، «بددادن دختران؛ زنان قربانی با مشکلات بسیار زندگی می‌کنند»، وب‌سایت سلام وطندار.]</ref>

برخی استان‌های کشور، برای ثبت خون‌بس در فهرست آثار ناملموس تلاش کرده‌اند؛ اما تعدادی از زنان [[خوزستان|خوزستانی]] در [[فضای مجازی]] با هشتگ‌های #من_فصیله_نمی‌شوم و #من_خون‌بس_نمی‌شوم، به ثبت این رسم در فهرست [[آثار ناملموس]] اعتراض کردند. برخی مؤسسه‌های مردم‌نهاد نیز از [[قوه قضاییه|قوهٔ قضاییه]] درخواست کردند که براساس [[قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران]]، از حقوق شرعی و قانونی زنان حمایت شود.<ref>[https://www.irna.ir/news/83908100/پرونده-ای-به-نام-قربانیان-آیین-خون-بس وائلی‌زاده، «پرونده‌ای به نام قربانیان آیین خون‌بس»، خبرگزاری ایرنا.]</ref>

در نظام‌های قبیله‌ای احساس همبستگی خونی و اجتماعی بسیار قوی است و آسیب رساندن به یک عضو قبیله ضربه‌زدن به کل قبیله تلقی می‌شود و همهٔ افراد قبیله که خود را خویشاوند خونی یکدیگر می‌دانند، مکلف‌اند در مجازات کسانی که خون یکی از خویشاوندان آنها را بر زمین ریخته، یا به او آسیب رسانده است، مشارکت کنند و انتقام بگیرند. برخی قبایل برای پرهیز از خون‌ریزی بیشتر، اصول و سازوکارهای معمول در جامعه را به کار می‌بندند و خون‌بس یکی از این سازوکارهای عرفی است.<ref>[https://www.cgie.org.ir/fa/article/245189/خون‌بس#c0098bc4a-7795-4fd5-ab74-903b2225ea64 حاجی‌زاده، «خون‌بس»، وب‌سایت دائرةالمعارف بزرگ اسلامی.]</ref> در میان ایلات و طوایف، نزاع‌های برآمده از [[قتل عمد]]، [[قتل غیرعمد]] و نقص عضو، با رسم خون‌بس فیصله داده می‌شوند.<ref>[https://jiss.isca.ac.ir/article_66171_9c905d2e7f75b9eb33f3fef5a2d309cf.pdf خان‌محمدی و احسانی، «مطالعۀ انسان‌شناختی پدیدۀ خون‌بس در منطقۀ صیدون خوزستان»، 1397ش، ص149-152.]</ref>

خون‌صلح ازجمله آیین‌های عرفی در جامعه است که پیش‌از اسلام نیز وجود داشت؛ اما با ظهور اسلام و با تمسک به قوانین اسلامی در این آیین، تحولاتی ایجاد شد. آیین خون‌صلح به‌دلایلی مانند اصلاح ذات‌البین، گسترش فرهنگ صلح‌جویی و بخشش، افزایش وحدت خانوادگی و اجتماعی، احترام به بزرگان خیراندیش با مبانی و دستورات دین اسلام، هم‌خوانی و سازگاری دارد؛ اما برخی شرایط آن مانند پرداخت‌های اجباری مبالغ سنگین و [[ازدواج‌ اجباری|ازدواج اجباری]] دختران به‌عنوان دیه و خسارات، مورد نهی اسلام است.<ref>[https://jiss.isca.ac.ir/article_66171_9c905d2e7f75b9eb33f3fef5a2d309cf.pdf خان‌محمدی و احسانی، «مطالعه انسان‌شناختی پدیده خون‌بس، در منطقه صیدون خوزستان»، 1397ش، ص165.]</ref>

آیین خون‌صلح در جوامع طایفه‌ای و قومی برای حل اختلافات<ref>[https://www.mizanonline.ir/fa/news/711877/خون-صلح «خون صلح»، خبرگزاری میزان.]</ref> ناشی از قتل عمد یا غیرعمد به کار می‌رود.<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/1167232/%D8%A8%D8%B1%D8%B1%D8%B3%DB%8C-%D8%A7%D8%AB%D8%A7%D8%B1-%D8%AA%D8%B1%D9%85%DB%8C%D9%85%DB%8C-%D8%A7%D8%AC%D8%B1%D8%A7%DB%8C-%D9%85%D8%B1%D8%A7%D8%B3%D9%85-%D8%AE%D9%88%D9%86-%D8%B5%D9%84%D8%AD-%D9%85%D8% رضوی‌فرد و همکاران، «بررسی آثار ترمیمی اجرای مراسم خون صلح؛ مطالعه موردی استان کرمانشاه»، 1395ش، ص217.]</ref> این آیین با هدف جلوگیری از زنجیرۀ خشونت و کاهش جرایم بعدی،<ref>[https://jclc.sdil.ac.ir/article_42370.html غلامی و مرادقلی، «خون‌صلح؛ حل‌وفصل سنتی قتل»، 1394ش، ص159.]</ref> به‌عنوان پیمانی ایلی و طایفه‌ای بزرگ اجرا می‌شود و فراتر از یک آشتی ساده میان دو خانواده است.<ref>[https://www.mizanonline.ir/fa/news/711877/خون-صلح «خون صلح»، خبرگزاری میزان.]</ref>

در چارچوب این رسم، خانواده یا طایفهٔ قاتل برای گرفتن عفو از خانوادهٔ مقتول، اقدام می‌کنند.<ref>[https://jiss.isca.ac.ir/article_66171_9c905d2e7f75b9eb33f3fef5a2d309cf.pdf خان‌محمدی و احسانی، «مطالعه انسان‌شناختی پدیده خون‌بس، در منطقه صیدون خوزستان»، 1397ش، ص146.]</ref> این آیین با کنش‌هایی چون عزاداری، تسلیت، گریۀ زنان و مردان، شلیک تفنگ و ابراز پشیمانیِ آشکار قاتل، زمینۀ فروکش کردن کینه‌های درونی را فراهم می‌آورد.<ref>[https://jiss.isca.ac.ir/article_66171_9c905d2e7f75b9eb33f3fef5a2d309cf.pdf خان‌محمدی و احسانی، «مطالعۀ انسان‌شناختی پدیدۀ خون‌بس در منطقۀ صیدون خوزستان»، 1397ش، ص158-159.]</ref> مراسم پس‌از برگزاری یادبود مقتول<ref>[https://jclc.sdil.ac.ir/article_42370.html غلامی و مرادقلی، «خون‌صلح؛ حل‌وفصل سنتی قتل»، 1394ش، ص171.]</ref> و غالباً با حضور ریش‌سفیدان و بزرگان قوم برگزار می‌شود.<ref>[https://www.cgie.org.ir/fa/article/245189/خون‌بس حاجی‌زاده، «خون‌بس»، وب‌سایت مرکز دائرة المعارف بزرگ اسلامی.]</ref>

در روز موعود، اقوام قاتل با اجرای سوگواری‌های ویژه‌ای چون چمری (نواختن ساز و دهل) و سرودهای محلی (مور، شیون و زاری)، همدردی خود را با خانواده‌ مقتول اعلام می‌کنند.<ref>[https://jclc.sdil.ac.ir/article_42370.html غلامی و مرادقلی، «خون‌صلح؛ حل‌وفصل سنتی قتل»، 1394ش، ص171.]</ref> در برخی مناطق، قاتل را درحالی‌که کفن پوشیده و دستانش بسته است، نزد اولیای دم می‌آورند. ریش‌سفیدان، برای یادآوری جایگاه والای قرآن و ترغیب به عفو، میان قرآن و شمشیر (نماد صلح و انتقام) به خانواده‌ مقتول حق انتخاب می‌دهند.<ref>بهمن‌بیگی، عرف و عادت در عشایر فارس، ۱۳۲۴ش، ص35.</ref> در این مرحله، با سوگند به حرمت قرآن، از اولیای دم درخواست می‌شود تا از قصاص چشم‌پوشی کنند؛ این کار افزون‌بر اقرار به خطای قاتل، با یادآوری رحمت الهی و رأفت اسلامی، جبران خطا را تضمین می‌کند. پس‌از تلاش‌های پی‌درپی و اخذ رضایت، اولیای دم با بوسیدن قرآن، قاتل را عفو می‌کنند.<ref>[https://jclc.sdil.ac.ir/article_42370.html غلامی و مرادقلی، «خون‌صلح؛ حل‌وفصل سنتی قتل»، 1394ش، ص171.]</ref>

پس‌از بخشش، نشست‌هایی برای تعیین خون‌بها برگزار می‌شود.<ref>[https://www.cgie.org.ir/fa/article/245189/خون‌بس حاجی‌زاده، «خون‌بس»، وب‌سایت مرکز دائرة المعارف بزرگ اسلامی.]</ref> مقدار آن در طول زمان و با فرهنگ طوایف، تحول یافته است؛ در گذشته واگذاری زمین‌های کشاورزی، باغ‌ها و احشام رایج بود، اما امروزه در شهرها اغلب به‌صورت وجه نقد است.<ref>[https://jclc.sdil.ac.ir/article_42370.html غلامی و مرادقلی، «خون‌صلح؛ حل‌وفصل سنتی قتل»، 1394ش، ص168.]</ref> در عشایر [[قوم بلوچ|بلوچ]] به خون‌بها «[[بجار]]»<ref>برقعی، سازمان سیاسی حکومت محلی بنت، ۱۳۳۶ش، ص۲۰۴.</ref> و در لرستان «[[تاسو]]»<ref>امرایی، «با عشایر لرستان از نزاع تا انتقام و صلح»، ۱۳۷۵ش، ص۱۴۸.</ref> گفته می‌شود. افزون‌بر [[پول]]،<ref>تیموری، «خین صالح و کالات»، ۱۳۸۱ش، ص۷۹.</ref> گاه اسلحۀ ضارب و زمین نیز جزء دیه است.<ref>حنیف، شناخت ایل بیرانوند، ۱۳۷۷ش، ص۱۳۳.</ref>

یکی از رسوم کهن در خون‌بس، ازدواج اجباری دختری از طایفۀ قاتل با مردی از طایفۀ مقتول بود تا روابط دو طایفه زودتر ترمیم شود؛<ref>[https://www.isna.ir/news/99060201729/ناگفته-هایی-درباره-آیین-خون-بس اکرمی، «ناگفته‌هایی درباره آیین خون‌بس»، خبرگزاری ایسنا.]</ref> براساس شدت جرم یا جایگاه اجتماعی، گاه تا چهار دختر به طایفۀ مقتول داده می‌شد.<ref>جانب‌الهی، «نکاتی از نقش پنهان زن در گستره پنج قرن تاریخ عشایر بلوچ»، ۱۳۶۹ش، ص۴۷–۴۸.</ref> این دختران [[مراسم عروسی|جشن عروسی]]، [[جهیزیه]] و [[مهریه]] نداشتند و شیربها نیز به خانوادۀ آنان تعلق نمی‌گرفت<ref>[https://www.cgie.org.ir/fa/article/245189/خون‌بس#c0098bc4a-7795-4fd5-ab74-903b2225ea64 حاجی‌زاده، «خون‌بس»، وب‌سایت دائرةالمعارف بزرگ اسلامی.]</ref> و همچنین از جایگاه پایینی در طایفه برخوردار بودند.<ref>[https://lorestan.iqna.ir/fa/news/3859806/رسمی-که-برای-رضای-خدا-نیست-عروسانی-که-قربانی-می‌شوند «رسمی که برای رضای خدا نیست، عروسانی که قربانی می‌شوند»، خبرگزاری بین‌المللی قرآن.]</ref> البته با گذشت زمان، این رسم کمرنگ شده است.<ref>[https://jclc.sdil.ac.ir/article_42370.html غلامی و مرادقلی، «خون‌صلح؛ حل‌وفصل سنتی قتل»، 1394ش، ص159-161 و 170.]</ref>

در میان عشایر لر و لک، پیش‌از برگزاری مراسم، خانوادۀ قاتل برای پذیرایی، [[گوسفند]]، [[برنج]]، [[قند]]، [[چای]] و [[سیگار]] به خانه‌ مقتول می‌فرستند و گاه موضوع خون‌بس را تا چهلم یا سالگرد مقتول به تأخیر می‌اندازند.<ref>[https://www.cgie.org.ir/fa/article/245189/خون‌بس#c0098bc4a-7795-4fd5-ab74-903b2225ea64 حاجی‌زاده، «خون‌بس»، وب‌سایت دائرةالمعارف بزرگ اسلامی.]</ref> در میان عشایر عرب‌زبان، ابتدا به خانواده قاتل فرصتی برای توافق داده می‌شود که در این مدت مصونیت دارند؛ اگر توافق حاصل شود، خانوادۀ فصل‌دهنده، پرچمی (نماد پرچم [[حضرت ابوالفضل]]) برافراشته می‌کنند و اگر نه، جنگ میان دو عشیره درمی‌گیرد.<ref>عزیزی، قبایل و عشایر عرب خوزستان، ۱۳۷۳ش، ص۱۱۵.</ref>

=== کنش‌گران اصلی در آیین خون‌بس ===

در اجرای خون‌بس، تعامل چند گروه ذینفع در آن، با هدف پایان‌دادن به اختلافات قومی و ایجاد صلح و آشتی میان دو طایفه قابل مشاهده است:

# '''بستگان قاتل و مقتول:''' بعداز وقوع درگیری و وقوع قتل، فضای متشنج در محدودهٔ سرزمینی دو طایفه به‌ وجود می‌آید. افراد [[ایل]] در این مدت، در پی آسیب‌زدن به طرف مقابل هستند؛ مانند مسدودکردن راه‌های عبورومرور، جلوگیری از استفادهٔ مناسب از منابع آبی، کشاورزی و دامداری و تخریب برخی اموال یکدیگر.<ref>[https://jiss.isca.ac.ir/article_66171_9c905d2e7f75b9eb33f3fef5a2d309cf.pdf خان‌محمدی و احسانی، «مطالعۀ انسان‌شناختی پدیدۀ خون‌بس در منطقۀ صیدون خوزستان»، 1397ش، ص153-154.]</ref>

# '''کدخدایان و ریش‌سفیدان:''' نقش [[ریش‌سفید|ریش‌سفیدان]] و افراد دارای اعتبار اجتماعی نزد ایلات در اجرای خون‌بس بسیار پررنگ است؛ آنها با رفت‌وآمد و انجام جلسات پی‌درپی، درصدد میانجی‌گری برای سازش طوایف و منصرف کردن خانواده‌ها از انتقام هستند که گاهی ممکن است این تلاش صلح‌خواهانه سال‌ها طول بکشد. گرچه در سال‌های اخیر مراجع قضایی و بیمه‌ای رواج یافته و بخش زیادی از اختلافات و تعیین دیات قتل و جرح از طریق آنها انجام می‌شود؛ اما باز هم نقش افراد ذی‌نفوذ برای تعیین نهایی و کاهش میزان دیات و خسارات بسیار پررنگ و مؤثر است.<ref>[https://jiss.isca.ac.ir/article_66171_9c905d2e7f75b9eb33f3fef5a2d309cf.pdf خان‌محمدی و احسانی، «مطالعۀ انسان‌شناختی پدیدۀ خون‌بس در منطقۀ صیدون خوزستان»، 1397ش، ص153.]</ref>

# '''قراردادهای ایلی:''' یکی از عناصر مهم در اجرای رسومات قومی، قراردادهای ایلی است؛ در نظام ایلی، بزرگان ایل، نمایندهٔ تام‌الاختیار در عقد قراردادهای صلح و جنگ محسوب می‌شوند. از گذشتهٔ دور نیز درون هر ایلی، برای حل نزاع‌ها قراردادهایی به‌صورت شفاهی یا مکتوب وجود داشته که مبنای عمل نسل‌های بعد بوده است. برخی از این قراردادها مربوط به دوران معاصر است که قدرت، جمعیت، اصالت قومی و ثروت طوایف در نوع و سطح قراردادها تأثیرگذار بوده است.<ref>[https://jiss.isca.ac.ir/article_66171_9c905d2e7f75b9eb33f3fef5a2d309cf.pdf خان‌محمدی و احسانی، «مطالعۀ انسان‌شناختی پدیدۀ خون‌بس در منطقۀ صیدون خوزستان»، 1397ش، ص155.]</ref>

# '''زنان:''' زنان، از کنشگران اصلی رسم خون‌بس محسوب می‌شوند و نقشی فعال دارند؛ مانند تدارکات، [[عزاداری]]، همراهی با مردان در جلسات صلح و در نهایت یکی از مفاد توافق‌نامهٔ صلح، ازدواج دختری از یک طایفه با مردی از طایفهٔ دیگر است.<ref>[https://jiss.isca.ac.ir/article_66171_9c905d2e7f75b9eb33f3fef5a2d309cf.pdf خان‌محمدی و احسانی، «مطالعۀ انسان‌شناختی پدیدۀ خون‌بس در منطقۀ صیدون خوزستان»، 1397ش، ص157.]</ref>

خون‌بس دارای آثار مثبت و منفی اجتماعی است؛ این رسم برای طوایف و نظام ایلی از نظر اجتماعی سبب تقویت همبستگی و اتحاد خویشاوندی می‌شود و از طرف دیگر اختلافات در درون ایل به آسانی و با توافق از بین می‌رود؛ اما به‌لحاظ جایگاه اجتماعی زن، یک پدیدهٔ ضدزن انگاشته می‌شود و اکثر زنان خون‌بس از اجرای این رسم، احساس نارضایتی دارند. برچسب خوردن در میان ایل، بزرگ‌ترین داغی است که زنان خون‌بس ازآن رنج می‌برند.<ref>[https://jiss.isca.ac.ir/article_66171_9c905d2e7f75b9eb33f3fef5a2d309cf.pdf خان‌محمدی و احسانی، «مطالعۀ انسان‌شناختی پدیدۀ خون‌بس در منطقۀ صیدون خوزستان»، 1397ش، ص163-164.]</ref> رسم خون‌بس، برای زنانی که از این طریق ازدواج می‌کنند، ممکن است آسیب‌های روانی مانند [[افسردگی]]، ناراحتی اعصاب، انواع [[خودکشی]]، ناامیدی و ناراضی بودن از زندگی را به‌همراه داشته باشد. برخی از زنان خون‌بس، معتقدند که آنها قربانی اهداف نظام ایلی شده‌اند و بعداز ازدواج در میان مردم، نوعی برچسب به آنها زده می‌شود و احساس خوش‌بختی نمی‌کنند.<ref>[https://jiss.isca.ac.ir/article_66171_9c905d2e7f75b9eb33f3fef5a2d309cf.pdf خان‌محمدی و احسانی، «مطالعۀ انسان‌شناختی پدیدۀ خون‌بس در منطقۀ صیدون خوزستان»، 1397ش، ص162.]</ref>

یکی از چالش‌های اصلی در آیین خون‌بس شکل‌گیری ازدواج‌هایی است که در آنها رضایت کامل طرفین وجود ندارد و در برخی موارد به [[ازدواج‌ اجباری|ازدواج اجباری]] می‌انجامد<ref>[https://www.isna.ir/news/99060201729/%D9%86%D8%A7%DA%AF%D9%81%D8%AA%D9%87-%D9%87%D8%A7%DB%8C%DB%8C-%D8%AF%D8%B1%D8%A8%D8%A7%D8%B1%D9%87-%D8%A2%DB%8C%DB%8C%D9%86-%D8%AE%D9%88%D9%86-%D8%A8%D8%B3 «ناگفته‌هایی دربارۀ آیین خون‌بس»، خبرگزاری ایسنا.]</ref> و از نظر فقهی و قانونی فاقد اعتبار دانسته شده است.<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/1832491/%D8%A7%D8%B2%D8%AF%D9%88%D8%A7%D8%AC-%D8%AA%D8%AD%D9%85%DB%8C%D9%84%DB%8C-%D9%88-%D8%A7%D8%AC%D8%A8%D8%A7%D8%B1%DB%8C-%D8%A7%D8%B2-%D9%86%D8%B8%D8%B1-%D9%81%D9%82%D9%87%DB%8C-%D9%88-%D8%AD%D9%82%D9%88%D9%82%DB%8C-%D8%A8%D8%A7-%D8%B1%D9%88%DB%8C%DA%A9%D8%B1%D8%AF%DB%8C-%D8%A8%D8%B1-%D8%A7%D8%B3%D9%86%D8%A7%D8%AF-%D8%AF%D8%A7%D8%AE%D9%84%DB%8C-%D9%88-%D8%A8%DB%8C%D9%86-%D8%A7%D9%84%D9%85%D9%84%D9%84%DB%8C حاتم‌زاده، «ازدواج تحمیلی و اجباری از نظر فقهی و حقوقی با رویکردی بر اسناد داخلی و بین‌المللی»، 1400ش، ص64.]</ref> [[سید علی خامنه‌ای]] نیز دادن دختر از یک قبیله به قبیله‌ای دیگر برای حل اختلافات، بدون کسب رضایت او، را خلاف شرع دانسته است.<ref>[https://www.hamshahrionline.ir/news/545879/نظر-صریح-رهبر-انقلاب-درباره-رسم-خون-بس «نظر صریح رهبر انقلاب دربارۀ رسم خون‌بس»، همشهری آنلاین.]</ref>

کارشناسان معتقدند در شرایط وقوع جرائم خاصی مانند قتل، استفاده از آداب‌ورسوم رایج میان اقوام، یکی از بهترین گزینه‌ها برای کاهش اختلافات و نزاع خانوادگی و اجتماعی است. آیین خون‌صلح نیز ازجمله رسوم رایج میان برخی اقوام است که کارکردهای متعددی دارد:<ref>[https://jclc.sdil.ac.ir/article_42370.html غلامی و مرادقلی، «خون‌صلح؛ حل‌وفصل سنتی قتل»، 1394ش، ص160.]</ref>

 

# '''بازگشت فرد خاطی به زندگی عادی''': از مهم‌ترین کارکردهای این آیین پذیرش قاتل در جامعه است.<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/1167232/%D8%A8%D8%B1%D8%B1%D8%B3%DB%8C-%D8%A7%D8%AB%D8%A7%D8%B1-%D8%AA%D8%B1%D9%85%DB%8C%D9%85%DB%8C-%D8%A7%D8%AC%D8%B1%D8%A7%DB%8C-%D9%85%D8%B1%D8%A7%D8%B3%D9%85-%D8%AE%D9%88%D9%86-%D8%B5%D9%84%D8%AD-%D9%85%D8% رضوی‌فرد و همکاران، «بررسی آثار ترمیمی اجرای مراسم خون صلح؛ مطالعه موردی استان کرمانشاه»، 1395ش، ص217.]</ref> در این آیین به‌دلیل اظهار پشیمانی و درخواست جبران خطا، قاتل مجازات نشده<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/1710828/%D8%AE%D9%88%D9%86-%D8%A8%D8%B3-%D8%AF%D8%B1-%D9%81%D8%B1%D9%87%D9%86%DA%AF-%D8%B3%D9%86%D8%AA%DB%8C-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%AA%D8%AD%D9%84%DB%8C%D9%84-%DA%A9%D8%A7%D8%B1%DA%A9%D8%B1%D8%AF%DA% نامیان و همکاران، «خون‌بس در فرهنگ سنتی ایران: تحلیل کارکردگرایانه از منظر دورگیم»، 1399ش، ص107 .]</ref> و با مداخلهٔ بزرگان و ریش‌سفیدان طوایف و خانواده‌های قاتل و مقتول، جرم او با شیوه‌های دیگری جبران می‌شود. بخشش قاتل، سبب پذیرش جمعی وی شده و او می‌تواند به زندگی عادی خود در جامعه ادامه دهد.<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/1167232/%D8%A8%D8%B1%D8%B1%D8%B3%DB%8C-%D8%A7%D8%AB%D8%A7%D8%B1-%D8%AA%D8%B1%D9%85%DB%8C%D9%85%DB%8C-%D8%A7%D8%AC%D8%B1%D8%A7%DB%8C-%D9%85%D8%B1%D8%A7%D8%B3%D9%85-%D8%AE%D9%88%D9%86-%D8%B5%D9%84%D8%AD-%D9%85%D8% رضوی‌فرد و همکاران، «بررسی آثار ترمیمی اجرای مراسم خون صلح؛ مطالعه موردی استان کرمانشاه»، 1395ش، ص217.]</ref>

# '''ترمیم و احیای روابط در جامعه''': خون‌صلح نوعی تجدید رسوم اصیل و حسنهٔ بومی و نماد همبستگی قومی، دینی و محیطی میان افراد یک جامعه است.<ref>[https://jiss.isca.ac.ir/article_66171_9c905d2e7f75b9eb33f3fef5a2d309cf.pdf خان‌محمدی و احسانی، «مطالعه انسان‌شناختی پدیده خون‌بس، در منطقه صیدون خوزستان»، 1397ش، ص163.]</ref> کارشناسان معتقدند در قوانین مدنی، رعایت حقوق و عدالت ترمیمی در جامعه از مهم‌ترین جلوه‌های مدنیت است. آیین خون‌صلح به‌عنوان یک پدیدهٔ اجتماعی، معرف این نوع از مدنیت بوده و میان طوایف و عشایر، کارکرد ترمیمی دارد.<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/1710828/%D8%AE%D9%88%D9%86-%D8%A8%D8%B3-%D8%AF%D8%B1-%D9%81%D8%B1%D9%87%D9%86%DA%AF-%D8%B3%D9%86%D8%AA%DB%8C-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%AA%D8%AD%D9%84%DB%8C%D9%84-%DA%A9%D8%A7%D8%B1%DA%A9%D8%B1%D8%AF%DA% نامیان و همکاران، «خون‌بس در فرهنگ سنتی ایران: تحلیل کارکردگرایانه از منظر دورگیم»، 1399ش، ص108.]</ref> ماهیت این رسم به‌گونه‌ای است که بدون ایجاد خشونت و درگیری برای انتقام میان خانوادهٔ قاتل و مقتول، با اجرای خون‌صلح به ترمیم جامعۀ آسیب‌دیده کمک‌ کرده<ref>[https://jiss.isca.ac.ir/article_66171_9c905d2e7f75b9eb33f3fef5a2d309cf.pdf خان‌محمدی و احسانی، «مطالعه انسان‌شناختی پدیده خون‌بس، در منطقه صیدون خوزستان»، 1397ش، ص144.]</ref> و عامل اصلی در جلوگیری از وقوع جرم است.<ref>[https://jclc.sdil.ac.ir/article_42370.html غلامی و مرادقلی، «خون‌صلح؛ حل‌وفصل سنتی قتل»، 1394ش، ص181 و 159.]</ref>

# '''حفظ نظم عمومی جامعه''': برخلاف حقوق ترمیمی در جوامع مدرن که هدف آن اصلاح فرد و بازگرداندن مجرم به بدنهٔ اصلی جامعه است، در آیین خون‌صلح علاوه‌بر فرد، حفظ جامعه و ایجاد نظم و انسجام عمومی، هدف اصلی است.<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/1710828/%D8%AE%D9%88%D9%86-%D8%A8%D8%B3-%D8%AF%D8%B1-%D9%81%D8%B1%D9%87%D9%86%DA%AF-%D8%B3%D9%86%D8%AA%DB%8C-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%AA%D8%AD%D9%84%DB%8C%D9%84-%DA%A9%D8%A7%D8%B1%DA%A9%D8%B1%D8%AF%DA% نامیان و همکاران، «خون‌بس در فرهنگ سنتی ایران: تحلیل کارکردگرایانه از منظر دورگیم»، 1399ش، ص108.]</ref>

# '''پیشگیری از جرم و کاهش ناهنجاری‌های اجتماعی''': جرم قتل میان طوایف، خاستگاه دعواها و درگیری‌های خانوادگی-طایفگی بوده و ضررهای جانی و مالی بی‌شمار و خسارت‌های جبران‌ناپذیر روحی و معنوی را برای شخص خاطی و اطرافیان او به‌ دنبال دارد. اما آیین خون‌صلح کاملاً از این پیامدها جلوگیری می‌کند.<ref>[https://www.mizanonline.ir/fa/news/711877/خون-صلح «خون صلح»، خبرگزاری میزان.]</ref>

# '''کاهش هزینه‌های دادرسی و مجازات''': امروزه خون‌صلح به‌ معنای عفو کامل قاتل نیست و رسیدگی به جنبهٔ عمومی قتل توسط دستگاه کیفری اجرا می‌شود؛ اما اجرای این رسم سبب کاهش تعداد جلسات دادگاه و کوتاه‌شدن مسیر دادرسی و کاهش هزینه‌های آن می‌شود.<ref>[https://jclc.sdil.ac.ir/article_42370.html غلامی و مرادقلی، «خون‌صلح؛ حل‌وفصل سنتی قتل»، 1394ش، ص181.]</ref>

 

* ترویج آیین خون‌صلح به‌عنوان یک سنت قدیمی کارآمد در حل‌وفصل منازعات اجتماعی، نقش مؤثری در افزایش و ترغیب افراد به عفو و بخشش دارد. در مواقعی که قتل غیرعمد بوده، این آیین مانع بسیاری از آسیب‌های خانوادگی، روحی و جسمی است که در پی قصاص بر خانوادهٔ شخص خاطی وارد شده و در برخی موارد اسباب انحلال زندگی بسیاری از خانواده‌ها را فراهم می‌کند. همچنین در پی وقوع قتل، بسیاری از اقوام قاتل و مقتول با یکدیگر درگیر شده و ممکن است این میزان درگیری منجر به مهاجرت برخی خانواده‌ها از منطقهٔ زندگی خود شود.<ref>[https://www.mizanonline.ir/fa/news/711877/خون-صلح . «خون صلح»، خبرگزاری میزان.]</ref>

* برگزاری آیین خون‌صلح سبب ترمیم یا جبران خسارت‌های مادی، معنوی و روحی وارده بر خانوادهٔ مقتول می‌شود. در این شرایط قاتل که خود را مدیون بخشش اولیای دم می‌داند با مسؤولیت‌پذیریِ آگاهانه‌ای نسبت به آنها در پی جبران خطای خود بوده و تمامی آثار ناشی از قتل را می‌پذیرد. این امر سبب می‌شود تا خانوادهٔ مقتول، اقوام قاتل را به‌عنوان شریک غم خود بپذیرند<ref>[https://jclc.sdil.ac.ir/article_42370.html غلامی و مرادقلی، «خون‌صلح؛ حل‌وفصل سنتی قتل»، 1394ش، ص174.]</ref> و در پی آن آتش خشم و کینهٔ آنها فروکش کرده و آرامش و صلح به دو طرف برگردد.<ref>[https://www.iribnews.ir/fa/news/3838921/آرامش-دو-طایفه-در-لرستان-با-آیین-خون-صلح «آرامش دو طایفه در لرستان با آیین خون صلح»، خبرگزاری صداوسیما.]</ref>

* وحدت ایلی، گسترش جمعیت و خانواده و حفظ انسجام در روابط میان ریش‌سفیدان و بزرگ‌ترهای یک قوم با سایر افراد خصوصاً جوانان از دیگر کارکردهای این آیین است.<ref>[https://jiss.isca.ac.ir/article_66171_9c905d2e7f75b9eb33f3fef5a2d309cf.pdf خان‌محمدی و احسانی، «مطالعه انسان‌شناختی پدیده خون‌بس، در منطقه صیدون خوزستان»، 1397ش، ص140.]</ref>

فیلم سینمایی «خون‌بس» با روایت داستان یک قتل، به نقد یکی از آداب‌ورسوم کهن و بحث‌برانگیز در برخی اقوام ایرانی به‌ویژه لرستان می‌پردازد که در آن، برای جلوگیری از جنگ و خونریزی، با ازدواج اجباری دختری از خانواده قاتل با مردی از خانواده مقتول، صلح برقرار می‌شود. این فیلم به نویسندگی و کارگردانی [[ناصر غلامرضایی]] در سال ۱۳۶۹ش به این موضوع پرداخته است.<ref>[https://moshakhasat.ir/movie/فیلم-خون-بس «فیلم خون‌بس»، وب‌سایت مشخصات.]</ref>