بدا در ظهور امام مهدی: تفاوت میان نسخهها
| خط ۴: | خط ۴: | ||
== مفهومشناسی == | == مفهومشناسی == | ||
بداء بر وزن سماء، اسم مصدر ماده بدو و به معنای آشکار شدن است.<ref>{{پک|ابن منظور|۱۳۶۳|ک=لسان العرب|ص=۶۶|ج=۱۴}}</ref><ref>{{پک|راغب اصفهانی|۱۴۱۲|ک=المفردات|ص=۱۱۳|ج=}}</ref> بداء در اصطلاح کلامی به معنای ظهورِ<ref group="دیدگاه">استفاده از علامت کسره در فارسی رایج نیست. طبق شیوه ویکی نگاری ما نباید از علایم کسره، فتحه و ... استفاده شود. دقت شود که در کل متن اصلاح شود. </ref> امری متفاوت از پیشبینیهای ظاهری است<ref group="دیدگاه"> | بداء بر وزن سماء، اسم مصدر ماده بدو و به معنای آشکار شدن است.<ref>{{پک|ابن منظور|۱۳۶۳|ک=لسان العرب|ص=۶۶|ج=۱۴}}</ref><ref>{{پک|راغب اصفهانی|۱۴۱۲|ک=المفردات|ص=۱۱۳|ج=}}</ref> بداء در اصطلاح کلامی به معنای ظهورِ<ref group="دیدگاه">استفاده از علامت کسره در فارسی رایج نیست. طبق شیوه ویکی نگاری ما نباید از علایم کسره، فتحه و ... استفاده شود. دقت شود که در کل متن اصلاح شود. </ref> امری متفاوت از پیشبینیهای ظاهری است<ref group="دیدگاه">در اصطلاح دو دسته تعاریف در مورد بدا وجود دارد که در یکدسته با فعل اختیاری انسان پیوند داده و دسته دیگر با علم خداوند. بدین مضامین: «بداء» در اصطلاح به معنای تغییر مقدّرات در قضای مشروط الهی از سوی خداوند بر اساس برخی حوادث و تحت شرایط و عوامل ویژه است. برخی گفته «اظهار امر مخفی از جانب خداوند برای بندگان» بنابراین تعریف بدا به مطلق ظهور امر متفاوت با آنچه پیش بینی می شد و هیچ اسمی از اراده و یا علم خداوند نباشد دقیق نیست. تعاریف باید دقیق باشد. خوب است که به منابع اصلی ارجاع داده شود. نه مثل دایرت المعارف اسلامی. در این بحث منابع اصلی زیاد در دسترس است. اینکه گفتم دقیق تعریف شود بدین معنا نیست که تعاریف مختلف بدا بیاید. چون بدا مقاله جداگانه دارد.</ref><ref>{{پک|دایرةالمعارف بزرگ اسلامی|۱۳۸۱|ک=|ص=۵۰۳|ج=۱۱}}</ref><ref>{{پک|مولایینیا|۱۳۹۹|ک=پژوهشنامه مذاهب اسلامی|ف= «بررسی مسئله «بداء» از دیدگاه فریقین در قرآن و سنّت»|ص=۵۴}}</ref> که با تکیه بر مفهوم قرآنی لوح محو و اثبات تبیین میشود.<ref>{{پک|مجلسی|۱۴۰۴|ک=مرآة العقول|ص=۱۳۲|ج=۲}}</ref> در مباحث مهدویت، بررسی امکان وقوع بداء در سه حوزه مجزا مورد توجه پژوهشگران قرار گرفته است: بداء در اصل ظهور به این معنا که ظهور هیچگاه رخ ندهد، بداء در زمان ظهور به این معنا که زمان ظهور تغییر پیدا کند و بداء در نشانههای ظهور بدین معنا که برخی نشانهها رخ ندهد.<ref>{{پک|سلیمیان|۱۳۸۸|ک=انتظار موعود|ف=ارتباط بداء با ظهور حضرت مهدی عجل الله تعالی فرجه الشریف|ص=۸۹}}</ref><ref group="دیدگاه">شما بدا به معنای لغوی و اصطلاحی را تعریف کردید، ولی عنوان مدخل خود را تعریف نکردید. فقط به حوزه های بحث اشاره کردید. این سوال پاسخ داده نشد که تعریف بدا در زمان ظهر امام مهدی چیست. تعریف حوزه های بحث غیر از جوهر مشترک است. در ضمن در منبعی که ذکر کرده اید گفته شده است که بحث بدا صرفا در زمان و نشانههای غیر قطعی مطرح است. از نظر مبانی نیز اساسا بدا در امور قطعی مطرح نیست. </ref><ref group="دیدگاه">در جای مناسب فلسفه یا تاریخچه مطرح شدن باور به بدا در ارتباط با ظهور و تطورات این مفهوم بررسی شود. این مطلب بحث را وارد فضای اجتماعی می کند. چرا بحث بدا در مورد ظهور امام مهدی مطرح شده است؟ بسترهای اجتماعی و عینی این بحث چیست؟ این بحث دستخوش چه نوع تحولات شده است؟ </ref> | ||
== بداء در اصل ظهور<ref group="دیدگاه">از عنوان مدخل پیداست که عدم بدا در اصل ظهور مسلم انگاشته شده است. بنابراین بنابراین با افزودن تعبیر وقوع نشدن بدا در اصل ظهور در تعریف اول دیگر این عنوان و مطالب ذیل آن ضرورت ندارد</ref> == | == بداء در اصل ظهور<ref group="دیدگاه">از عنوان مدخل پیداست که عدم بدا در اصل ظهور مسلم انگاشته شده است. بنابراین بنابراین با افزودن تعبیر وقوع نشدن بدا در اصل ظهور در تعریف اول دیگر این عنوان و مطالب ذیل آن ضرورت ندارد</ref> == | ||
نسخهٔ ۷ تیر ۱۴۰۵، ساعت ۰۷:۴۹
بَداء در زمان ظهور امام مهدی؛ تجلی فرمان الهی در تغییر سرنوشتِ مقدرِ آن دوران بر اساس مشیت، حکمت و علم ازلی خداوند.[دیدگاه ۱]
با توجه[دیدگاه ۲] به گستره مفهومی بداء در کلام امامیه و تأکید روایات بر حتمیت نشانههای پنجگانه، بداء در اصل ظهور، زمان ظهور و نشانههای حتمی راه ندارد. بداء فقط در امور غیرحتمی و در ویژگیهای فرعی نشانهها مانند زمان دقیق یا مکان وقوع قابل پذیرش است. شکلگیری بداء در امور غیرمحتوم، نهتنها آسیبی[دیدگاه ۳] به معارف دینی وارد نمیسازد، بلکه با تکیه بر علم ازلی و مشیت الهی، تأیید و تأکیدی بر قدرت، اراده و حکمت خداوند در تدبیر عالم است و هیچگونه تعارضی با آموزههای مهدویت ندارد. از اینرو، حتمیت در خود بداء مطرح نیست و نمیتوان گفت امکان بداء در نشانهها به معنای نقض غرض در بیان نشانهها یا تغییر شمولی تمامی نشانههای مطرحشده در روایات است.[دیدگاه ۴]
مفهومشناسی
بداء بر وزن سماء، اسم مصدر ماده بدو و به معنای آشکار شدن است.[۱][۲] بداء در اصطلاح کلامی به معنای ظهورِ[دیدگاه ۵] امری متفاوت از پیشبینیهای ظاهری است[دیدگاه ۶][۳][۴] که با تکیه بر مفهوم قرآنی لوح محو و اثبات تبیین میشود.[۵] در مباحث مهدویت، بررسی امکان وقوع بداء در سه حوزه مجزا مورد توجه پژوهشگران قرار گرفته است: بداء در اصل ظهور به این معنا که ظهور هیچگاه رخ ندهد، بداء در زمان ظهور به این معنا که زمان ظهور تغییر پیدا کند و بداء در نشانههای ظهور بدین معنا که برخی نشانهها رخ ندهد.[۶][دیدگاه ۷][دیدگاه ۸]
بداء در اصل ظهور[دیدگاه ۹]
در منابع اسلامی[دیدگاه ۱۰]،[۷][۸][۹][۱۰][دیدگاه ۱۱] قیام امام مهدی از وعدههای قطعی و تخلفناپذیر الهی شمرده میشود[۱۱] و به اعتقاد متکلمان امامیه، این پدیده تحت هیچ شرایطی مشمول بداء نخواهد بود.[۱۲]
بداء در زمان ظهور
در باب زمان ظهور امام مهدی، دو دیدگاه کلامی مطرح است: برخی آن را مشروط به رفتار و کنشهای انسانی دانسته و برخی دیگر آن را امری مطلق و در انحصار علم الهی میشمارند[دیدگاه ۱۲].[۱۳] بر پایه دیدگاه دوم، انتساب مفهوم بداء به زمان ظهور از منظر منطق کلامی فاقد جایگاه است، چرا که هیچ زمان مشخصی تعیین نشده تا دستخوش تغییر گردد.[۱۴] در مقابل، پیروان دیدگاه نخست با پیوند زدن بداء به ابعاد اجتماعی و نقشآفرینی مردم[دیدگاه ۱۳]،[۱۵][۱۶] معتقدند که زمان ظهور میتواند متأثر از اراده جمعی و میزان آمادگی جامعه باشد؛[۱۷][۱۸] در این رویکرد، بداء نهتنها یک مفهوم کلامی، بلکه سازوکاری پویا برای ایجاد امید، نشاط اجتماعی و انگیزش مؤمنان جهت فراهمسازی زمینههای ظهور است.[۱۹][دیدگاه ۱۴]
در این منظومه فکری[دیدگاه ۱۵]، انتظار بهعنوان یک کنش فعال و مسئولانه بازتعریف میشود که برخلاف برداشتهای منفعلانه، با اصلاح فردی، تربیت اخلاقی و مشارکت اجتماعی پیوند دارد[دیدگاه ۱۶].[۲۰] از این منظر، تحقق ظهور فرآیندی همسو با سنتهای الهی است که متوقف بر آمادهسازی همهجانبه جامعه بوده و هر اندازه زمینههای فردی همچون معرفتشناسی و خودسازی و زمینههای اجتماعی مانند همدلی و وفاداری به آرمانها فراهمتر باشد،[۲۱] امکان تسریع در فرج بیشتر خواهد بود.[۲۲] در همین راستا، دعا برای تعجیل در فرج[۲۳][۲۴][۲۵][۲۶][۲۷] فراتر از یک عمل فردی، بهعنوان یک وظیفه و استغاثه جمعی شناخته میشود[۲۸] که علاوه بر آثار تربیتی و معنوی، ابزاری برای مشارکت در تغییر تقدیرات و بسترسازی برای تحقق ظهور[دیدگاه ۱۷] دانسته شده است.[۲۹]
بداء در نشانههای ظهور
در منابع روایی، نشانههای ظهور به دو دسته حتمی و غیرحتمی تقسیم شدهاند.[۳۰] وقوع بدا در نشانههای غیرحتمی مورد اتفاق دانشمندان است، پیرامون امکان وقوع آن در نشانههای حتمی مانند خروج سفیانی و صیحه آسمانی[۳۱] اختلافنظر وجود دارد:[۳۲][۳۳][دیدگاه ۱۸]
نخستین دیدگاه، نفی بداء در نشانههای حتمی است. قائلان به این نظر، نشانههای حتمی را وقایعی اجتنابناپذیر میدانند.[۳۴][۳۵] از نظر آنان، واژه حتم[۳۶] در روایات به معنای تغییرناپذیری است و تغییر در این نشانهها با حکمت الهی و هدف از معرفی علائم ظهور ناسازگار است.[۳۷] این گروه با تکیه بر ضعف سندیِ روایاتِ دال بر بداء در علائم حتمی،[۳۸] معتقدند که این روایات توان مقابله با حجم گسترده احادیثِ مستفیض و متواترِ دال بر حتمیتِ نشانهها[۳۹] را ندارند و پذیرش بداء در این حوزه، تمایز میان علائم حتمی و غیرحتمی را لغو و بیمعنا میکند.[۴۰]
دیدگاه دوم، پذیرش بداء در نشانههای حتمی است. پیروان این دیدگاه با استناد به مبانی قرآنی مانند آیه ۳۹ سوره رعد و همچنین هماهنگی با فلسفه دعا برای تعجیل در ظهور، بر این باورند[۴۱][۴۲][۴۳] که هیچ مانعی برای وقوع بداء در نشانههای حتمی وجود ندارد.[۴۴] از منظر آنان، این رویکرد با اصلِ ناگهانی بودنِ ظهور و نقش مؤثر کنشهای انسانی در تغییر تقدیرات الهی سازگارتر است.[۴۵] بر اساس این دیدگاه، تحقق ظهور بدون وقوع برخی نشانهها ممکن است که این خود مصداقی از بداء در نشانههای حتمی است.[۴۶]
دیدگاه سوم، جمع بین روایات است که میکوشد میان حتمیتِ نشانهها و امکان بداء، وحدت ایجاد کند.[۴۷] در این نگاه، حتمی بودن به معنای حتمی از سوی خدا تفسیر میشود، نه حتمی بر خدا، بهطوری که تغییرناپذیر باشد.[۴۸] برخی صاحبنظران در این رویکرد معتقدند[۴۹] بداء ممکن است نه در اصلِ وقوعِ نشانه، بلکه در اوصاف زمانی یا مکانی آن رخ دهد، بهگونهای که ماهیتِ نشانه بودنِ آن حفظ شود.[۵۰][۵۱] بر پایه این تفسیر، ظهور امام مهدی واجد زمانِ قطعی و تغییرناپذیر نیست و دعا برای فرج میتواند به عنوان ابزاری برای تغییر در تقدیراتِ زمانی و تسریع در ظهور نقشآفرین باشد.[۵۲]
پانویس
- ↑ ابن منظور، لسان العرب، ۱۴: ۶۶.
- ↑ راغب اصفهانی، المفردات، ۱۱۳.
- ↑ دایرةالمعارف بزرگ اسلامی، ۱۱: ۵۰۳.
- ↑ مولایینیا، ««بررسی مسئله «بداء» از دیدگاه فریقین در قرآن و سنّت»»، پژوهشنامه مذاهب اسلامی، ۵۴.
- ↑ مجلسی، مرآة العقول، ۲: ۱۳۲.
- ↑ سلیمیان، «ارتباط بداء با ظهور حضرت مهدی عجل الله تعالی فرجه الشریف»، انتظار موعود، ۸۹.
- ↑ صدوق، عیون اخبار الرضا (ع)، ۲: ۵۹.
- ↑ طوسی، الغیبة، ۱۸۲.
- ↑ ترمذی، سنن ترمذی، ۴: ۵۰۵.
- ↑ ابن شهر آشوب، مناقب آل ابیطالب، ۲: ۲۲۷.
- ↑ گودرزی، «تعیین وقت برای ظهور (توقیت)»، مشرق موعود، ۶۱–۶۲.
- ↑ سلیمیان، «ارتباط بداء با ظهور حضرت مهدی عجل الله تعالی فرجه الشریف»، انتظار موعود، ۹۶–۹۷.
- ↑ سلیمیان، «ارتباط بداء با ظهور حضرت مهدی عجل الله تعالی فرجه الشریف»، انتظار موعود، ۹۷–۹۸.
- ↑ سلیمیان، «ارتباط بداء با ظهور حضرت مهدی عجل الله تعالی فرجه الشریف»، انتظار موعود، ۱۰۸.
- ↑ ترجمان، «بداء؛ پاسخ به شبهات دکتر ناصر القفاری و آثار فردی و اجتماعی اعتقاد به آن»، مطالعات فرهنگی قرآن، ۳۳۳.
- ↑ صمدی، «نقش مردم در تعجیل ظهور»، مشرق موعود، ۶۱–۶۲.
- ↑ صمدی، «نقش مردم در تعجیل ظهور»، مشرق موعود، ۵۸–۵۹.
- ↑ مجلسی، بحارالانوار، ۵۲: ۱۳۲.
- ↑ ترجمان، «بداء؛ پاسخ به شبهات دکتر ناصر القفاری و آثار فردی و اجتماعی اعتقاد به آن»، مطالعات فرهنگی قرآن، ۳۳۳–۳۳۷.
- ↑ آزادمنش، «نقش انتظار در آمادگی برای ظهور امام زمان (عج)»، سیویلیکا.
- ↑ «مهمترین عوامل در زمینهسازی ظهور و برطرف کردن موانع آن کدامند؟»، امام مهدی (علیه السلام) کیست؟.
- ↑ صمدی، «نقش مردم در تعجیل ظهور»، مشرق موعود، ۶۰.
- ↑ صدوق، کمالالدین و تمامالنعمة، ۱: ۴۸۵.
- ↑ طوسی، الغیبة، ۲۹۲–۲۹۳، ح۲۴۷.
- ↑ موسویاصفهانی، مکیالالمکارم فی فوائد الدعاء للقائم،، ۲: ۴۹۴.
- ↑ «آثار و فایدههای خواندن دعای سلامتی امام زمان (عج)»، بیتوته.
- ↑ «استاد دانشگاه تهران: نبرد رمضان به طور قطعی نشانه حتمی ظهور نیست»، ایسنا.
- ↑ «تاکید بر دعای جمعی برای تعجیل فرج امام زمان (عج) در روز اربعین»، قم نیوز.
- ↑ فراهانی، «چرا امام زمان (عج) غایب شد؟»، توکا مگ.
- ↑ مفید، الارشاد، ۲: ۳۷۰.
- ↑ زهادت، معارف و عقاید ۵، ۲: ۲۶۲.
- ↑ خالد، «تحلیل مهدویت (ظهور، بداء، حکومت مهدوی) در احادیث امام جواد علیهالسلام»، مطالعات حدیثپژوهی، ۶۴.
- ↑ «آیا در نشانههای حتمی ظهور و یمانی، امکان «تغییر»، «بداء» و «عدم وقوع» مطرح است»، پایگاه اطلاعرسانی حوزه.
- ↑ هادیزاده، توحید، «بداء و نشانههای حتمی ظهور»، مشرق موعود، ۱۱۱.
- ↑ طاهری دهنوی، جلالی، «تحلیل و بررسی روایات علائم حتمی ظهور و بداءپذیری در آنها»، سیویلیکا.
- ↑ خوشنویسزاده اصفهانی، «بررسی تحلیلی نشانههای حتمیالوقوع ظهور امام مهدی علیهالسلام در روایات»، پایاننامه کارشناسیارشد، دانشگاه اصفهان، ۵۰–۵۴.
- ↑ طاهری دهنوی، جلالی، «تحلیل و بررسی روایات علائم حتمی ظهور و بداءپذیری در آنها»، سیویلیکا.
- ↑ نمازی شاهرودی، مستدرکات علم رجال الحدیث، ۶: ۴۲۲.
- ↑ صافی گلپایگانی، پاسخ به ده پرسش، ۳: ۸۸.
- ↑ پورسعیدی، «نسخ و بداء در ظهور و علایم ظهور منجی عالم و بررسی اتهام فخررازی و توابعش به شیعیان»، سخن جامعه، ۱۴.
- ↑ محمدی ریشهری، دانشنامه امام مهدی، ۷: ۴۳۲.
- ↑ برنجکار، ترجمان، «آموزهٔ بداء و علم الهی»، علوم حدیث، ۳۶.
- ↑ طباطبایی، المیزان، ۱۱: ۳۸۱.
- ↑ پورسعیدی، «نسخ و بداء در ظهور و علایم ظهور منجی عالم و بررسی اتهام فخررازی و توابعش به شیعیان»، سخن جامعه، ۱۳–۱۴.
- ↑ صبایی، شاکر و رضوی، «امکان پیدایشی دیگر در نشانههای حتمی ظهور»، تحقیقات کلامی، ۷۹–۸۱.
- ↑ هادیزاده، توحید، «بداء و نشانههای حتمی ظهور»، مشرق موعود، ۱۱۲–۱۱۳.
- ↑ پورسعیدی، «نسخ و بداء در ظهور و علایم ظهور منجی عالم و بررسی اتهام فخررازی و توابعش به شیعیان»، سخن جامعه، ۱۴.
- ↑ پورسعیدی، «نسخ و بداء در ظهور و علایم ظهور منجی عالم و بررسی اتهام فخررازی و توابعش به شیعیان»، سخن جامعه، ۱۴–۱۵.
- ↑ مجلسی، بحارالانوار، ۵۲: ۲۵۱.
- ↑ هادیزاده، توحید، «بداء و نشانههای حتمی ظهور»، مشرق موعود، ۱۱۳.
- ↑ سلیمیان، «ارتباط بداء با ظهور حضرت مهدی عجل الله تعالی فرجه الشریف»، انتظار موعود، ۱۰۹–۱۱۳.
- ↑ آیتی، تأملی در نشانههای حتمی ظهور، ۳۴–۴۳.
دیدگاههای ارزیابان
- ↑ شناسه مطابق اصلاح عنوان، اصلاح و تلخیص شود. عنوان هم اینگونه اصلاح شود: بدا در ظهور امام مهدی بهتر است. با این عنوان مباحث در مورد زمان ظهور و نشانههای غیر قطعی ظهور معنا دار میشود. عنوان موجود یک ایهام نیز دارد. یک برداشت از این عنوان بداهایی است که در زمان حضور حضرت رخ میدهد.
- ↑ هندسه بحث دقیقا با عنوان مدخل شروع شود
- ↑ در مقالات ویکی ما به دنبال این نستیم که این امر قابل پذیرش است یا نیست. یا اینکه آسیب به باورهای دینی وارد می سازد یا نمی سازد. هدف اصلی معرفی یک موضوع با سویه های شناختی آن است
- ↑ هندسه به نحوی نگارش شده است که با خواندن آن انسان احساس می کند که نویسنده دغدغه خلل وارد نشدن در باورهای دینی را دارد. هندسه مقاله به نحوی نگارش شود که معرف محتوای مقاله باشد و خواننده را به خواندن مقاله تشویق کند. این هندسه جهت گیری روشن دارد و یک قشر خاص را به خواندن ترغیب میکند. رعایت فنون ویکی نگاری در هندسه بحث خیلی ضروری است. نباید از همان ابتدا خواننده جهت گیری روشن باشد
- ↑ استفاده از علامت کسره در فارسی رایج نیست. طبق شیوه ویکی نگاری ما نباید از علایم کسره، فتحه و ... استفاده شود. دقت شود که در کل متن اصلاح شود.
- ↑ در اصطلاح دو دسته تعاریف در مورد بدا وجود دارد که در یکدسته با فعل اختیاری انسان پیوند داده و دسته دیگر با علم خداوند. بدین مضامین: «بداء» در اصطلاح به معنای تغییر مقدّرات در قضای مشروط الهی از سوی خداوند بر اساس برخی حوادث و تحت شرایط و عوامل ویژه است. برخی گفته «اظهار امر مخفی از جانب خداوند برای بندگان» بنابراین تعریف بدا به مطلق ظهور امر متفاوت با آنچه پیش بینی می شد و هیچ اسمی از اراده و یا علم خداوند نباشد دقیق نیست. تعاریف باید دقیق باشد. خوب است که به منابع اصلی ارجاع داده شود. نه مثل دایرت المعارف اسلامی. در این بحث منابع اصلی زیاد در دسترس است. اینکه گفتم دقیق تعریف شود بدین معنا نیست که تعاریف مختلف بدا بیاید. چون بدا مقاله جداگانه دارد.
- ↑ شما بدا به معنای لغوی و اصطلاحی را تعریف کردید، ولی عنوان مدخل خود را تعریف نکردید. فقط به حوزه های بحث اشاره کردید. این سوال پاسخ داده نشد که تعریف بدا در زمان ظهر امام مهدی چیست. تعریف حوزه های بحث غیر از جوهر مشترک است. در ضمن در منبعی که ذکر کرده اید گفته شده است که بحث بدا صرفا در زمان و نشانههای غیر قطعی مطرح است. از نظر مبانی نیز اساسا بدا در امور قطعی مطرح نیست.
- ↑ در جای مناسب فلسفه یا تاریخچه مطرح شدن باور به بدا در ارتباط با ظهور و تطورات این مفهوم بررسی شود. این مطلب بحث را وارد فضای اجتماعی می کند. چرا بحث بدا در مورد ظهور امام مهدی مطرح شده است؟ بسترهای اجتماعی و عینی این بحث چیست؟ این بحث دستخوش چه نوع تحولات شده است؟
- ↑ از عنوان مدخل پیداست که عدم بدا در اصل ظهور مسلم انگاشته شده است. بنابراین بنابراین با افزودن تعبیر وقوع نشدن بدا در اصل ظهور در تعریف اول دیگر این عنوان و مطالب ذیل آن ضرورت ندارد
- ↑ مقصود شما از منابع اسلامی شامل منابع اهل سنت هم میشود. در حالیکه دیدگاه اهل سنت در مورد بدا با شعیان متفاوت است.
- ↑ درج چندین منبع در صورتی که همه یک مطلب را بیان می کند ضرورت ندارد. در اینگونه موارد منبع اصلی ذکر شود کافی است
- ↑ توجه کنید که این امر اختصاص به زمان ظهور ندارد. اساسا در مورد اصل بدا این دو دیدگاه وجود دارد.
- ↑ دقت کنید نفس پیوند زدن بدا با اختیار انسان بحث را از دایره کلامی بودن خارج نمی کند. باز هم بحث کلامی است. زمانی بحث اجتماعی میشود که پیامدهای آن در جامعه و فرهنگ بررسی شود. مثلا اعتقاد به بدا در پیوند با ظهور چه کارکرد هایی دارد؟ چه نوع رفتارهایی سبب به تأخیر افتادن ظهور میشود؟ مثلا گناه سبب می شود که ظهور مدام به تأخیر بیفتد. یا مثلا یاری نکردن ولی، یا مهیا نشدن مردم برای همراهی با امام. این سنخ مباحث بحث را اجتماعی می سازد.
- ↑ پرداختن به آثار فردی و اجتماعی بدا کاملا بحث را اجتماعی کرده است. این سنخ مباحث مطلوب ماست.
- ↑ در کدام منظومه فکری؟
- ↑ توجه داشته باشد که بحث شما بدا ... است نه انتظار. بحث انتظار هم اگر میاید پیوندش با بدا روشن باشد
- ↑ در اصل تحقق ظهور که بدا نیست. پس انتظار به ماهوه انتظار با بدا ربطی پیدا نمی کند. آن رفتارهایی انتظاری مرتبط است که با جابجایی در نشانه های غیر قطعی ظهور یا زمینه سازی ظهور مرتبط است.
- ↑ اصل دیدگاه ها در مورد نشانههای قطعی بیاید که میشود در یک سطح جمع کرد. تمام جزئیات حذف شود و ضرورتی ندارد. معمولا در ویکی به اختلاف دیدگاه ها و نظریات و مباحث استدلالی نظریات پرداخته نمی شود. قرار ویکی بر نگارش مقالات و کتابهای استدلالی نست. تمایز ویکی ما از دیگران هم در پرداختن به مباحث درون متنی نیست، بلکه برجسته ساختن ابعاد فرهنگی و اجتماعی مباحث است که صورت عینی و انضمامی دارد. این نکته در مقالات دیگر هم رعایت شود.
منابع
- «آثار و فایدههای خواندن دعای سلامتی امام زمان (عج)». بیتوته. دریافتشده در ۳۰ خرداد ۱۴۰۵.
- «آیا در نشانههای حتمی ظهور و یمانی، امکان «تغییر»، «بداء» و «عدم وقوع» مطرح است». پایگاه اطلاعرسانی حوزه. ۲۰ دی ۱۳۹۴. دریافتشده در ۳۰ خرداد ۱۴۰۵.
- آیتی، نصرتالله (۱۳۹۰). تأمل در نشانههای حتم ظهور. قم: آینده روشن. شابک ۹۷۸-۶۰۰-۵۰۷۳-۲۸-۷.
- ابن شهر آشوب مازندرانی، محمد بن علی (۱۳۷۹). مناقب آل ابی طالب (ع). قم: علامه.
- ابن منظور، ابوالفضل جمالالدین محمد (۱۳۶۳). لسان العرب. قم: ادب الحوزه.
- «استاد دانشگاه تهران: نبرد رمضان به طور قطعی نشانه حتمی ظهور نیست». ایسنا. ۳۰ اردیبهشت ۱۴۰۵. دریافتشده در ۲ تیر ۱۴۰۵.
- برنجکار، رضا؛ ترجمان، مکارم؛ امیران (۱۳۹۱). «آموزهٔ بداء و علم الهی». علوم حدیث. هفدهم (شصت و سه): ۲۲–۴۱.
- پورسعیدی، محمد (۱۳۹۶). «نسخ و بداء در ظهور و علایم ظهور منجی عالم و بررسی اتهام فخررازی و توابعش به شیعیان». سخن جامعه. ششم (چهارده): ۷–۱۶.
- ترجمان، مکارم (۱۴۰۳). «بداء؛ پاسخ به شبهات دکتر ناصر القفاری و آثار فردی و اجتماعی اعتقاد به آن». مطالعات فرهنگی قرآن. یکم (دو): ۳۰۸–۳۴۲.
- ترمذی، محمد بن عیسی (۱۴۰۳). سنن ترمذی. بیروت: دارالفکر للطباعه و النشر و التوزیع.
- «تاکید بر دعای جمعی برای تعجیل فرج امام زمان (عج) در روز اربعین». قم نیوز. ۱۴ شهریور ۱۴۰۱. دریافتشده در ۳۰ خرداد ۱۴۰۵.
- خالد، حسین (۱۴۰۲). «تحلیل مهدویت (ظهور، بداء، حکومت مهدوی) در احادیث امام جواد علیهالسلام». مطالعات حدیثپژوهی. هشتم (پانزده): ۵۹–۸۲.
- خوشنویسزاده اصفهانی، مرتضی (۱۳۹۱). «بررسی تحلیلی نشانههای حتمیالوقوع ظهور امام مهدی علیهالسلام در روایات». پایاننامه کارشناسیارشد، دانشگاه اصفهان، دانشکده ادبیات و علوم انسان.
- دایرةالمعارف بزرگ اسلامی. به کوشش کاظم موسوی بجنوردی. تهران: مرکز دایرةالمعارف بزرگ اسلامی. ۱۳۸۱.
- راغب اصفهانی، حسین بن محمد (۱۴۱۲). المفردات. دمشق: الدار الشامیه.
- زهادت، عبدالمجید (۱۳۹۶). معارف و عقاید 5. قم: مرکز مدیریت حوزه علمیه قم. شابک ۶۰۰۷۵۵۰۸۰X.
- سلیمیان، خدامراد (۱۳۸۸). «ارتباط بداء با ظهور حضرت مهدی عجل الله تعالی فرجه الشریف». انتظار موعود. نهم (سی): ۸۹–۱۱۶.
- صافی گلپایگانی، لطفالله (۱۳۸۰). اسخ به ده پرسش. قم: دفتر تنظیم و نشر آثار حضرت آیتالله صافی گلپایگانی.
- صبایی، مهدی؛ شاکر، محمدتقی؛ رضوی، رسول (۱۳۹۷). «امکان پیدایشی دیگر در نشانههای حتمی ظهور». تحقیقات کلامی. ششم (بیست): ۲۱۵–۲۳۳.
- صدوق، محمد بن علی (۱۳۷۸). عیون اخبار الرضا (ع). تهران: جهان.
- صدوق، محمد بن علی (۱۴۰۵). کمال الدین و تمام النعمة. به کوشش علیاکبر غفاری. قم: جامعه مدرسین.
- صمدی، قنبرعلی (۱۳۸۶). «نقش مردم در تعجیل ظهور». مشرق موعود. دوم (چهار): ۵۷–۷۲.
- طباطبایی، محمد حسین (۱۳۶۳). المیزان فی تفسیر القرآن. قم: اسماعیلیان.
- طوسی، محمد بن حسن (۱۴۱۱). الغیبه. قم: مؤسسه معارف اسلامی.
- ««چرا امام زمان (عج) غایب شد؟». توکا مگ. ۵ آذر ۱۴۰۴. دریافتشده در ۳۰ خرداد ۱۴۰۵.
- کورانی، علی (۱۴۲۸). معجم احادیث الامام المهدی. قم: مسجد جمکران.
- گودرزی، مجتبی (۱۳۹۸). «تعیین وقت برای ظهور (توقیت)». مشرق موعود. سیزدهم (چهل و نه): ۴۳–۶۸.
- مجلسی، محمدباقر (۱۴۰۳). بحارالانوار. بیروت: الوفاء.
- مجلسی، محمدباقر (۱۴۰۴). مرآة العقول فی شرح أخبار آل الرسول (ص). تهران: دار الکتب الإسلامیه.
- محمدی ریشهری، محمد (۱۳۹۳). دانشنامه امام مهدی. قم: دار الحدیث.
- مفید، محمد بن محمد (۱۴۱۳). الارشاد فی معرفه حجج الله علی العباد. قم: مؤسسه آلالبیت علیهمالسلام، کنگره شیخ مفید.
- موسویاصفهانی، سید محمدتقی (۱۳۶۳). مکیالالمکارم فی فوائد الدعاء للقائم. به کوشش مؤسسة الامام المهدی (ع). قم: مدرسة الامام المهدی (ع).
- مولایینیا، عزتالله (۱۳۹۹). «بررسی مسئله «بداء» از دیدگاه فریقین در قرآن و سنّت». پژوهشنامه مذاهب اسلامی. هفتم (چهارده): ۳۸–۶۱.
- «مهمترین عوامل در زمینهسازی ظهور و برطرف کردن موانع آن کدامند؟». امام مهدی (علیه السلام) کیست؟. دریافتشده در ۳۰ خرداد ۱۴۰۵.
- «نقش انتظار در آمادگی برای ظهور امام زمان (عج)». سیویلیکا. ۱۹ اردیبهشت ۱۴۰۵. دریافتشده در ۳۰ خرداد ۱۴۰۵.
- نمازی شاهرودی، علی (۱۳۸۴). مستدرکات علم رجال الحدیث. قم: جامعه مدرسین حوزه علمیه قم.
- هادیزاده، محمدتقی؛ توحید، حبیب (۱۴۰۰). «بداء و نشانههای حتمی ظهور». مشرق موعود. پانزدهم (پنجاه و نه): ۸۹–۱۱۶.