زهرا غلامی (بحث | مشارکتها) بدون خلاصۀ ویرایش |
زهرا غلامی (بحث | مشارکتها) |
||
| خط ۲۹: | خط ۲۹: | ||
{{درشت|'''کارتنخوابی'''}}؛ زندگی در شرایط و مکانهای نامساعد بهدلیل نداشتن سرپناه. | {{درشت|'''کارتنخوابی'''}}؛ زندگی در شرایط و مکانهای نامساعد بهدلیل نداشتن سرپناه. | ||
کارتنخوابی | کارتنخوابی پدیدهای است که در آن افراد بیسرپناه در مکانهای عمومی مانند خیابانها، پارکها و زیر پلها زندگی میکنند. این معضل اجتماعی ریشه در عواملی مانند فقر، اعتیاد، طلاق، خشونت خانگی و نبود مسکن مناسب دارد. کارتنخوابی پیامدهای سنگینی ازجمله بیماریهای جسمی و روانی، افزایش جرم و بزهکاری، و آسیبپذیری شدید زنان و کودکان را به همراه دارد. این پدیده در جوامع امروزی، بهویژه در کشورهای در حال توسعه و حتی توسعهیافته، بهدلیل افزایش هزینههای مسکن، بیکاری، مهاجرت و نابرابریهای اقتصادی، روندی صعودی داشته و به یکی از چالشهای جدی اجتماعی تبدیل شده است. | ||
== مفهومشناسی == | == مفهومشناسی == | ||
کارتنخوابی به وضعیتی اطلاق میشود که در آن افراد بهدلیل نداشتن سرپناه، در مکانهای عمومی و نامساعد مانند خیابانها، پارکها، زیر پلها،<ref>[https://www.sid.ir/paper/992812/fa | کارتنخوابی به وضعیتی اطلاق میشود که در آن افراد بهدلیل نداشتن سرپناه، در مکانهای عمومی و نامساعد مانند خیابانها، پارکها، زیر پلها،<ref>[https://www.sid.ir/paper/992812/fa سبزی خوشنامی و همکاران، «از جدایی تا هویت باختگی: تبیین کیفی کارتنخوابی در معتادان شهر تهران»، 1400ش، ص64-65.]</ref> ایستگاههای اتوبوس، گاراژها، یا کنار سطلهای زباله زندگی میکنند.<ref>[https://www.sid.ir/paper/956917/fa دیاری و کرمانی، «مطالعۀ جامعهشناختی ناهنجاریهای جنسی در پاتوقهای کارتنخوابی شهرهای تهران و مشهد»، 1399ش، ص31.]</ref> این پدیده که بهعنوان یکی از بارزترین اشکال بیخانمانی شناخته میشود،<ref>[https://www.sid.ir/paper/1060141/fa اعتمادیفرد و اکرامی حصاری، «تجربۀ زیستۀ زنان بیخانمان از خانوادۀ مورد مطالعه: زنان بیخانمان مقیم مرکز اقامتی مهر»، 1400ش، ص31.]</ref> محصول زندگی شهری مدرن<ref>[https://sobherouyesh.com/آیا-کارتن-خوابی-جرم-است؟/ «آیا کارتنخوابی جرم است؟»، وبسایت مدرسۀ صبح رویش.]</ref> و از پیامدهای جوامع در حال توسعه است.<ref>[https://dmngo.ir/کارتن-خوابی-و-دلایل-آن/ «کارتنخوابی و دلایل کارتنخواب شدن افراد»، وبسایت بنیاد دستان مهربان.]</ref> همچنین برخی گونههای کارتنخوابی در زمرهٔ ولگردی محسوب شده و از منظر قانونی، جرم بهشمار میآیند.<ref>[https://sobherouyesh.com/آیا-کارتن-خوابی-جرم-است؟/ «آیا کارتنخوابی جرم است؟»، وبسایت مدرسۀ صبح رویش.]</ref> افراد کارتنخواب با عناوینی چون بیسرپناه، خیابانخواب و معتاد خیابانی نیز شناخته میشوند.<ref>[https://www.sid.ir/paper/966430/fa بخشینیا و دیگران، «الگوی توانمندسازی افراد کارتنخواب با رویکرد مددکاری اجتماعی»، 1398ش، ص16.]</ref> | ||
== انواع کارتنخواب == | == انواع کارتنخواب == | ||
| خط ۴۰: | خط ۴۰: | ||
* '''بیخانمانهای موقت''': افرادی که در مکانهای موقت مانند پناهگاهها یا خانههای دوستان اقامت دارند. | * '''بیخانمانهای موقت''': افرادی که در مکانهای موقت مانند پناهگاهها یا خانههای دوستان اقامت دارند. | ||
* '''ساکنان اماکن ناامن''': افرادی که در مکانهای غیراستاندارد و خطرناک زندگی میکنند. | * '''ساکنان اماکن ناامن''': افرادی که در مکانهای غیراستاندارد و خطرناک زندگی میکنند. | ||
* '''ساکنان اجباری جمعی''': افرادی که بهدلیل ناتوانی در تهیه مسکن مستقل، در مراکز جمعی سکونت دارند.<ref>[https://ac.kheir.ir/ | * '''ساکنان اجباری جمعی''': افرادی که بهدلیل ناتوانی در تهیه مسکن مستقل، در مراکز جمعی سکونت دارند.<ref>[https://ac.kheir.ir/blog/understanding-of-the-phenomenon-of-homeless-people/ منظم، «شناخت صحیح از پدیدۀ کارتنخوابی و ابعاد آن»، وبسایت خیر.]</ref> | ||
== علل و عوامل کارتنخوابی == | == علل و عوامل کارتنخوابی == | ||
کارتنخوابی نتیجه تعامل پیچیدهای از عوامل ساختاری، اجتماعی و فردی است. ازجمله مهمترین این عوامل عبارتند از: | کارتنخوابی نتیجه تعامل پیچیدهای از عوامل ساختاری، اجتماعی و فردی است. ازجمله مهمترین این عوامل عبارتند از: | ||
* '''عوامل اقتصادی''': فقر، بیکاری، تورم، گرانی مسکن،<ref>[https://dmngo.ir/کارتن-خوابی-و-دلایل-آن/ «کارتنخوابی و دلایل کارتنخواب شدن افراد»، وبسایت بنیاد دستان مهربان.]</ref> ورشکستگی مالی،<ref>[https://ac.kheir.ir/ | * '''عوامل اقتصادی''': فقر، بیکاری، تورم، گرانی مسکن،<ref>[https://dmngo.ir/کارتن-خوابی-و-دلایل-آن/ «کارتنخوابی و دلایل کارتنخواب شدن افراد»، وبسایت بنیاد دستان مهربان.]</ref> ورشکستگی مالی،<ref>[https://ac.kheir.ir/blog/understanding-of-the-phenomenon-of-homeless-people/ منظم، «شناخت صحیح از پدیدۀ کارتنخوابی و ابعاد آن»، وبسایت خیر.]</ref> و نبود شغلهای پایدار؛<ref>[https://sobherouyesh.com/آیا-کارتن-خوابی-جرم-است؟/ «آیا کارتنخوابی جرم است؟»، وبسایت صبح رویش.]</ref> | ||
* '''عوامل اجتماعی و خانوادگی''': طردشدگی از سوی خانواده،<ref>[https://ac.kheir.ir/ | * '''عوامل اجتماعی و خانوادگی''': طردشدگی از سوی خانواده،<ref>[https://ac.kheir.ir/blog/understanding-of-the-phenomenon-of-homeless-people/ منظم، «شناخت صحیح از پدیدۀ کارتنخوابی و ابعاد آن»، وبسایت خیر.]</ref> طلاق، خشونت خانگی، از همگسیختگی خانواده،<ref>[https://www.sharghdaily.com/بخش-جامعه-220/878465-از-کارتن-خواب-ها-نترسید فرخه، «از کارتنخوابها نترسید»، وبسایت شبکۀ شرق.]</ref> و کاهش حمایتهای اجتماعی؛<ref>[https://ac.kheir.ir/blog/understanding-of-the-phenomenon-of-homeless-people/ منظم، «شناخت صحیح از پدیدۀ کارتنخوابی و ابعاد آن»، وبسایت خیر.]</ref> | ||
* '''عوامل روانی و فردی''': اعتیاد به موادمخدر و الکل،<ref>[https://www.jamaran.news/%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D8%AC%D8%A7%D9%85%D8%B9%D9%87-132/562691-%DA%A9%D8%B4%D9%88%D8%B1%D9%87%D8%A7-%D8%A8%D8%A7-%D9%BE%D8%AF%DB%8C%D8%AF%D9%87-%DA%A9%D8%A7%D8%B1%D8%AA%D9%86-%D8%AE%D9%88%D8%A7%D8%A8%DB%8C-%DA%86%DA%AF%D9%88%D9%86% | * '''عوامل روانی و فردی''': اعتیاد به موادمخدر و الکل،<ref>[https://www.jamaran.news/%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D8%AC%D8%A7%D9%85%D8%B9%D9%87-132/562691-%DA%A9%D8%B4%D9%88%D8%B1%D9%87%D8%A7-%D8%A8%D8%A7-%D9%BE%D8%AF%DB%8C%D8%AF%D9%87-%DA%A9%D8%A7%D8%B1%D8%AA%D9%86-%D8%AE%D9%88%D8%A7%D8%A8%DB%8C-%DA%86%DA%AF%D9%88%D9%86%D9%87-%D8%A8%D8%B1%D8%AE%D9%88%D8%B1%D8%AF-%D9%85%DB%8C-%DA%A9%D9%86%D9%86%D8%AF «کشورها با پدیدۀ کارتنخوابی چگونه برخورد میکنند؟»، پایگاه اطلاعرسانی و خبری جماران.]</ref> بیماریهای روانی مانند اسکیزوفرنی و اختلال دوقطبی،<ref>[https://www.imna.ir/news/521886/دو-روی-سکه-کارتن-خوابی «دو روی سکه کارتنخوابی»، خبرگزاری ایمنا.]</ref> ناتوانیهای جسمی و ذهنی،<ref>[https://www.sid.ir/paper/477037/fa صدیق سروستانی و نصراصفهانی، «اعتیاد، طرد اجتماعی و کارتنخوابی در شهر تهران؛ پژوهشی کیفی»، 1389ش، ص1-2.]</ref> و فقدان مهارتهای زندگی؛<ref>[https://www.imna.ir/news/521886/دو-روی-سکه-کارتن-خوابی «دو روی سکه کارتنخوابی»، خبرگزاری ایمنا.]</ref> | ||
* '''عوامل ساختاری''': ضعف سیستم تأمین اجتماعی، نبود مسکن ارزانقیمت، ناکارآمدی سیاستهای حمایتی،<ref>[https://ana.ir/fa/news/587507/مهمترین-عامل-اصلی-کارتنخوابی-در-شهرهای-بز «مهمترین عامل اصلی کارتنخوابی در شهرهای بزرگ | * '''عوامل ساختاری''': ضعف سیستم تأمین اجتماعی، نبود مسکن ارزانقیمت، ناکارآمدی سیاستهای حمایتی،<ref>[https://ana.ir/fa/news/587507/مهمترین-عامل-اصلی-کارتنخوابی-در-شهرهای-بز «مهمترین عامل اصلی کارتنخوابی در شهرهای بزرگ چیست؟، خطری که دختران کارتنخواب را تهدید میکند»، خبرگزاری آنا.]</ref> و افزایش مهاجرتهای بیرویه به شهرها.<ref>[https://journals.shahed.ac.ir/article_3721_4e400ea1cb202bfa2b76097f3217e250.pdf سهیلی، «صورتبندی نسبت آسیبهای اجتماعی ذیل مفهوم مدرن شهر از منظر حکمت متعالیه»، 1399ش، ص31.]</ref> | ||
== پیامدهای فردی و اجتماعی کارتنخوابی == | == پیامدهای فردی و اجتماعی کارتنخوابی == | ||
کارتنخوابی پیامدهای گستردهای در سطوح فردی و اجتماعی به دنبال دارد: | کارتنخوابی پیامدهای گستردهای در سطوح فردی و اجتماعی به دنبال دارد: | ||
* '''پیامدهای فردی''': ابتلا به بیماریهای جسمی و روانی مانند ایدز، هپاتیت،<ref>[https://www.mizanonline.ir/fa/news/184125/معتادان-و-کارتن-خواب-ها-مبتلا-به-ایدز-و-هپا | * '''پیامدهای فردی''': ابتلا به بیماریهای جسمی و روانی مانند ایدز، هپاتیت،<ref>[https://www.mizanonline.ir/fa/news/184125/معتادان-و-کارتن-خواب-ها-مبتلا-به-ایدز-و-هپا «معتادان و کارتنخوابها مبتلا به ایدز و هپاتیت، طراحی مراقبتهای ویژه»، خبرگزاری میزان.]</ref> بیماریهای پوستی، سوءتغذیه، افسردگی و اضطراب، افزایش خطر مرگومیر ناشی از سرما، بیماری و مصرف مواد،<ref>[https://www.sid.ir/paper/966430/fa بخشینیا و دیگران، «الگوی توانمندسازی افراد کارتنخواب با رویکرد مددکاری اجتماعی»، 1398ش، ص16.]</ref> کاهش امید به زندگی و خودکشی؛<ref>[https://www.khabaronline.ir/news/621413/%DA%A9%D8%A7%D8%B1%D8%AA%D9%86-%D8%AE%D9%88%D8%A7%D8%A8%DB%8C-%D9%88-%D9%85%D9%88%D8%A7%D9%86%D8%B9-%D9%85%D8%AF%DB%8C%D8%B1%DB%8C%D8%AA-%D8%B9%D9%84%D9%85%DB%8C-%D9%BE%DB%8C%D8%B4%DA%AF%DB%8C%D8%B1%DB%8C-%D8%A7%D8%B2-%D8%A2%D8%B3%DB%8C%D8%A8-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%A7%D8%AC%D8%AA%D9%85%D8%A7%D8%B9%DB%8C-%D8%AF%D8%B1 علیوردینیا، «کارتنخوابی و موانع مدیریت علمی پیشگیری از آسیبهای اجتماعی در ایران»، خبرآنلاین.]</ref> | ||
* '''پیامدهای اجتماعی''': تهدید امنیت عمومی،<ref>[https://journals.shahed.ac.ir/article_3721_4e400ea1cb202bfa2b76097f3217e250.pdf | * '''پیامدهای اجتماعی''': تهدید امنیت عمومی،<ref>[https://journals.shahed.ac.ir/article_3721_4e400ea1cb202bfa2b76097f3217e250.pdf سهیلی، «صورتبندی نسبت آسیبهای اجتماعی ذیل مفهوم مدرن شهر از منظر حکمت متعالیه»، 1399ش، ص31-32.]</ref> افزایش جرم و بزهکاری مانند سرقت، تکدیگری،<ref>[https://dmngo.ir/کارتن-خوابی-و-دلایل-آن/ «کارتنخوابی و دلایل کارتنخواب شدن افراد»، وبسایت بنیاد خیریل دستان مهربان.]</ref> و فروش موادمخدر، تضعیف بنیان خانواده،<ref>[https://www.imna.ir/news/521886/دو-روی-سکه-کارتن-خوابی «دو روی سکه کارتنخوابی»، خبرگزاری ایمنا.]</ref> گسترش روابط نامشروع<ref>[https://www.khabaronline.ir/news/621413/%DA%A9%D8%A7%D8%B1%D8%AA%D9%86-%D8%AE%D9%88%D8%A7%D8%A8%DB%8C-%D9%88-%D9%85%D9%88%D8%A7%D9%86%D8%B9-%D9%85%D8%AF%DB%8C%D8%B1%DB%8C%D8%AA-%D8%B9%D9%84%D9%85%DB%8C-%D9%BE%DB%8C%D8%B4%DA%AF%DB%8C%D8%B1%DB%8C-%D8%A7%D8%B2-%D8%A2%D8%B3%DB%8C%D8%A8-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%A7%D8%AC%D8%AA%D9%85%D8%A7%D8%B9%DB%8C-%D8%AF%D8%B1 علیوردینیا، «کارتنخوابی و موانع مدیریت علمی پیشگیری از آسیبهای اجتماعی در ایران»، خبرآنلاین.]</ref> و تولد کودکان بیسرپرست، ایجاد ناامنی و نارضایتی در محلات شهری،<ref>[https://www.sid.ir/paper/966430/fa بخشینیا و دیگران، «الگوی توانمندسازی افراد کارتنخواب با رویکرد مددکاری اجتماعی»، 1398ش، ص16.]</ref> و تحمیل هزینههای سنگین بر نظام سلامت و رفاه اجتماعی.<ref>[https://www.tabnak.ir/fa/news/144953/زنان-كارتن-خواب-زير-پوست-شهر «زنان کارتنخواب زیر پوست شهر»، وبسایت تابناک.]</ref> | ||
== | == آسیبهای کارتنخوابی == | ||
=== زمینهسازی جرم === | === زمینهسازی جرم === | ||
[[پرونده:بیخانمان-آمریکایی.jpg|بندانگشتی|400x400پیکسل|بیخانمان آمریکایی]] | [[پرونده:بیخانمان-آمریکایی.jpg|بندانگشتی|400x400پیکسل|بیخانمان آمریکایی]] | ||
کارتنخوابی بهتنهایی جرم محسوب نمیشود و در قانون، جرمانگاری نشده است؛<ref>[https://sobherouyesh.com/آیا-کارتن-خوابی-جرم-است؟/ | کارتنخوابی بهتنهایی جرم محسوب نمیشود و در قانون، جرمانگاری نشده است؛<ref>[https://sobherouyesh.com/آیا-کارتن-خوابی-جرم-است؟/ «آیا کارتنخوابی جرم است؟»، وبسایت مدرسۀ صبح رویش.]</ref> اما زندگی کارتنخوابی زمینه را برای ارتکاب جرم و افزایش بزهکاری فراهم میکند.<ref>[https://journals.shahed.ac.ir/article_3721_4e400ea1cb202bfa2b76097f3217e250.pdf سهیلی، «صورتبندی نسبت آسیبهای اجتماعی ذیل مفهوم مدرن شهر از منظر حکمت متعالیه»، 1399ش، ص29.]</ref> بسیاری از کارتنخوابها بهدلیل سرقت، اخاذی، گدایی، تجاوز، توزیع و فروش موادمخدر، مجازات میشوند.<ref>[https://sobherouyesh.com/آیا-کارتن-خوابی-جرم-است؟/ «آیا کارتنخوابی جرم است؟»، وبسایت مدرسۀ صبح رویش.]</ref> سازمان بهزیستی، نیروی انتظامی و شهرداریها در اقداماتی مانند اسکان گورخوابها در مراکز نگهداری و گرمخانهها یا انتقال آنها به کمپهای ترک اعتیاد، فعال هستند؛ اما بسیاری از این افراد در بازگشت به اجتماع با چالشهای پیشین مانند آوارگی و فقر، روبرو میشوند.<ref>[https://melliun.org/iran/131265 «گور خوابها، نینشین شدند، بازگشت ۸۰ درصد گورخوابها»، وبسایت ملیون.]</ref> | ||
=== گورخوابی === | === گورخوابی === | ||
گروهی از افراد بیسرپناه، بهویژه در کلانشهرها و در فصول سرد سال، برای در امان ماندن از سرما به گورستانها پناه میبرند و حتی درون قبرهای خالی میخوابند.<ref>[https://www.mehrnews.com/news/3861533/زندگی-در-گور . «زندگی در گور»، خبرگزاری مهر.]</ref> | گروهی از افراد بیسرپناه، بهویژه در کلانشهرها و در فصول سرد سال، برای در امان ماندن از سرما به گورستانها پناه میبرند و حتی درون قبرهای خالی میخوابند.<ref>[https://www.mehrnews.com/news/3861533/زندگی-در-گور . «زندگی در گور»، خبرگزاری مهر.]</ref> آنها با استفاده از مقوا و ضایعات، روی گورها را میپوشانند تا سرپناهی موقت برای خود فراهم کنند. این مکانها عمدتاً در شب مورد استفاده قرار میگیرند و در طول روز، این افراد برای تأمین هزینههای زندگی، تهیهٔ موادمخدر، غذا، جمعآوری ضایعات یا گدایی، گورستان را ترک میکنند.<ref>[https://www.mashreghnews.ir/news/883044/گورخوابی-که-دانشجوی-دکترا-شد-عکس «گورخوابی که دانشجوی دکترا شد»، وبسایت مشرق نیوز.]</ref> | ||
=== کودکان کار === | === کودکان کار === | ||
افزایش تولد کودکان در میان جمعیت کارتنخواب، یکی از چالشهای جدی فراروی جامعه محسوب میشود. بهدلیل هویت نامشخص پدر و ناتوانی یا فقدان صلاحیت مادر در نگهداری از کودک، این کودکان معمولاً به شیرخوارگاهها سپرده میشوند و در بسیاری از موارد، با قیمتهای ناچیز به فروش میرسند تا در آینده بهعنوان کودکان کار مورد بهرهکشی قرار گیرند.<ref>[https://farsnews.ir/news/13950122000663/تازه-واردانی-به-دنیا-از-ریشه-کارتن-خوابی--2-م «تازهواردانی به دنیا از ریشۀ | افزایش تولد کودکان در میان جمعیت کارتنخواب، یکی از چالشهای جدی فراروی جامعه محسوب میشود. بهدلیل هویت نامشخص پدر و ناتوانی یا فقدان صلاحیت مادر در نگهداری از کودک، این کودکان معمولاً به شیرخوارگاهها سپرده میشوند و در بسیاری از موارد، با قیمتهای ناچیز به فروش میرسند تا در آینده بهعنوان کودکان کار مورد بهرهکشی قرار گیرند.<ref>[https://farsnews.ir/news/13950122000663/تازه-واردانی-به-دنیا-از-ریشه-کارتن-خوابی--2-م «تازهواردانی به دنیا از ریشۀ کارتنخوابی، 2 میلیون تومان بهای کودکان کار آینده»، خبرگزاری فارس.]</ref> کودکان کارتنخواب، معمولا معتاد به دنیا میآیند و احتمال دارا بودن بیماری ایدز در آنها بالا است<ref>[https://life.shafaqna.com/FA/5924/کودکان-کارتن-خواب؛-پدیده-ای-هولناک-در-ت «کودکان کارتنخواب: پدیدههای هولناک در تهران»، وبسایت شفقنا.]</ref> و بهعلت نوع و شرایط زندگی مورد تجاوز واقع میشوند.<ref>[https://ana.ir/fa/news/587507/مهمترین-عامل-اصلی-کارتنخوابی-در-شهرهای-بز «مهمترین عامل اصلی کارتنخوابی در شهرهای بزرگ چیست؟، خطری که دختران کارتنخواب را تهدید میکند»، خبرگزاری آنا.]</ref> | ||
=== زنان کارتنخواب === | === زنان کارتنخواب === | ||
در دهه اخیر، کارتنخوابی زنان افزایش یافته<ref>[https://snn.ir/fa/news/1011276/%D8%A2%D9%85%D8%A7%D8%B1-%D8%B2%D9%86%D8%A7%D9%86-%DA%A9%D8%A7%D8%B1%D8%AA%D9%86-%D8%AE%D9%88%D8%A7%D8%A8-%D8%B1%D9%88-%D8%A8%D9%87-%D8%A7%D9%81%D8%B2%D8%A7%DB%8C%D8%B4-%D8%A7%D8%B3%D8%AA-%D8%AA%D8%B9%D8%AF%D8%A7%D8%AF-%D9%8 | در دهه اخیر، کارتنخوابی زنان افزایش یافته<ref>[https://snn.ir/fa/news/1011276/%D8%A2%D9%85%D8%A7%D8%B1-%D8%B2%D9%86%D8%A7%D9%86-%DA%A9%D8%A7%D8%B1%D8%AA%D9%86-%D8%AE%D9%88%D8%A7%D8%A8-%D8%B1%D9%88-%D8%A8%D9%87-%D8%A7%D9%81%D8%B2%D8%A7%DB%8C%D8%B4-%D8%A7%D8%B3%D8%AA-%D8%AA%D8%B9%D8%AF%D8%A7%D8%AF-%D9%8 «آمار زنان کارتنخواب رو به افزایش است»، خبرگزاری دانشجو.]</ref> و آنان حدود ۵ تا ۱۰درصد جمعیت کارتنخوابها را تشکیل میدهند.<ref>[https://www.khabaronline.ir/news/501637/رÙاÛت-ÙاÛÛ-تÙØ®-از-کارتÙ-Ø®ÙابÛ-Ù-اعتÛاد-زÙا٠«روایتهایی تلخ از کارتنخوابی و اعتیاد زنان، بهتر است بگوییم پناهگاه، کمپ و یا زندان؟»، خبرآنلاین.]</ref> بیشتر این زنان معتاد هستند و برخی دارای فرزند هستند.<ref>[https://www.imna.ir/news/521886/دو-روی-سکه-کارتن-خوابی «دو روی سکه کارتنخوابی»، خبرگزاری ایمنا.]</ref> این وضعیت آنان را در معرض آزار جنسی و تولد کودکان نامشروع قرار میدهد.<ref>[https://snn.ir/fa/news/1011276/%D8%A2%D9%85%D8%A7%D8%B1-%D8%B2%D9%86%D8%A7%D9%86-%DA%A9%D8%A7%D8%B1%D8%AA%D9%86-%D8%AE%D9%88%D8%A7%D8%A8-%D8%B1%D9%88-%D8%A8%D9%87-%D8%A7%D9%81%D8%B2%D8%A7%DB%8C%D8%B4-%D8%A7%D8%B3%D8%AA-%D8%AA%D8%B9%D8%AF%D8%A7%D8%AF-%D9%8 «آمار زنان کارتنخواب رو به افزایش است»، خبرگزاری دانشجو.]</ref> فرار دختران از خانه و روی آوردن به کارتنخوابی عمدتاً به دلایل اقتصادی، خشونت خانوادگی، بیسرپرستی یا بدسرپرستی، فقر فرهنگی، نابسامانی خانواده و تأثیر از دوستان رخ میدهد. همچنین عواملی مانند تنفروشی،<ref>[https://www.imna.ir/news/521886/دو-روی-سکه-کارتن-خوابی «دو روی سکۀ «کارتنخوابی»»، خبرگزاری ایمنا.]</ref> افزایش طلاق و افزایش زنان سرپرست خانواده، ازجمله دلایل افزایش کارتنخوابی در زنان است.<ref>[https://ana.ir/fa/news/587507/مهمترین-عامل-اصلی-کارتنخوابی-در-شهرهای-بز «مهمترین عامل اصلی کارتنخوابی در شهرهای بزرگ چیست؟، خطری که دختران کارتنخواب را تهدید میکند»، خبرگزاری آنا.]</ref> | ||
== کارتنخوابی در جهان == | == کارتنخوابی در جهان == | ||
| خط ۷۶: | خط ۷۶: | ||
=== در آمریکا و کشورهای غربی === | === در آمریکا و کشورهای غربی === | ||
کارتنخوابی یک معضل جهانی است و در بسیاری از کشورهای توسعهیافته و در حال توسعه دیده میشود. براساس آمارها، در آمریکا صدها هزار نفر بیخانمان هستند که بسیاری از آنها در خیابانها زندگی میکنند.<ref>[https://snn.ir/fa/news/984644/%D8%A2%D9%85%D8%A7%D8%B1-%DB%8C%DA%A9-%D8%B4%D8%A8%DA%A9%D9%87-%D8%A2%D9%85%D8%B1%DB%8C%DA%A9%D8%A7%DB%8C%DB%8C-%D8%A7%D8%B2-%D8%AA%D8%B9%D8%AF%D8%A7%D8%AF-%D9%88%D8%AD%D8%B4%D8%AA%D9%86%D8%A7%DA%A9-%DA%A9%D8%A7%D8%B1%D8%AA%D | کارتنخوابی یک معضل جهانی است و در بسیاری از کشورهای توسعهیافته و در حال توسعه دیده میشود. براساس آمارها، در آمریکا صدها هزار نفر بیخانمان هستند که بسیاری از آنها در خیابانها زندگی میکنند.<ref>[https://snn.ir/fa/news/984644/%D8%A2%D9%85%D8%A7%D8%B1-%DB%8C%DA%A9-%D8%B4%D8%A8%DA%A9%D9%87-%D8%A2%D9%85%D8%B1%DB%8C%DA%A9%D8%A7%DB%8C%DB%8C-%D8%A7%D8%B2-%D8%AA%D8%B9%D8%AF%D8%A7%D8%AF-%D9%88%D8%AD%D8%B4%D8%AA%D9%86%D8%A7%DA%A9-%DA%A9%D8%A7%D8%B1%D8%AA%D «آمار یک شبکۀ آمریکایی از تعداد وحشتناک کارتنخوابها در آمریکا»، خبرگزاری دانشجو.]</ref> در اروپا نیز کشورهایی مانند فرانسه، آلمان، انگلستان و ایتالیا<ref>[https://www.imna.ir/news/521886/دو-روی-سکه-کارتن-خوابی «دو روی سکه کارتنخوابی»، خبرگزاری ایمنا.]</ref> با معضل کارتنخوابی مواجه هستند. در سالهای اخیر، تعداد بیخانمانها در بسیاری از کشورهای پیشرفته افزایش یافته است<ref>[https://www.mizanonline.ir/fa/news/590196/%D9%88%D8%B6%D8%B9%DB%8C%D8%AA-%D8%A8%DB%8C-%D8%AE%D8%A7%D9%86%D9%85%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D8%A7%D8%B1%D9%88%D9%BE%D8%A7-%D9%88-%D8%A2%D9%85%D8%B1%DB%8C%DA%A9%D8%A7-%D8%AF%D8%B1-%D8%A2%DB%8C%D9%86%D9%87- «وضعیت بیخانمانی در اروپا و آمریکا در آینۀ آمار»، خبرگزاری میزان.]</ref> و عواملی مانند مهاجرت، تبعیض نژادی، نابرابری در دسترسی به خدمات بهداشتی و مسکن، و افزایش هزینههای زندگی، این پدیده را تشدید کردهاند.<ref>[https://ac.kheir.ir/blog/understanding-of-the-phenomenon-of-homeless-people/ «شناخت صحیح از پدیده کارتن خوابی و ابعاد آن»، وبسایت آکادمی خیر ایران.]</ref> در برخی کشورها مانند فرانسه، گزارشهایی از مرگومیر سالانه صدها نفر از بیخانمانها بر اثر سرما و بیماری منتشر شده است.<ref name=":0">[https://www.mizanonline.ir/fa/news/590196/وضعیت-بی-خانمانی-در-اروپا-و-آمریکا-در-آینه- «وضعیت بیخانمانی در اروپا و آمریکا در آینۀ آمار»، خبرگزاری میزان.]</ref> | ||
=== در ایران === | === در ایران === | ||
کارتنخوابی در ایران پدیدهای نسبتاً نوپدید است<ref>[https://www.sid.ir/paper/992812/fa | کارتنخوابی در ایران پدیدهای نسبتاً نوپدید است<ref>[https://www.sid.ir/paper/992812/fa سبزی خوشنامی و همکاران، «از جدایی تا هویت باختگی: تبیین کیفی کارتنخوابی در معتادان شهر تهران»، 1400ش، ص64-65.]</ref> و ریشه در تحولات اجتماعی و اقتصادی دهههای اخیر، ازجمله توسعه شتابزده شهرنشینی، افزایش فاصله طبقاتی،<ref>[https://journals.shahed.ac.ir/article_3721_4e400ea1cb202bfa2b76097f3217e250.pdf سهیلی، «صورتبندی نسبت آسیبهای اجتماعی ذیل مفهوم مدرن شهر از منظر حکمت متعالیه»، 1399ش، ص35.]</ref> گسترش مهاجرت<ref>[https://sid.ir/fA/Journal/SearchPaper.aspx?journal=&subject=&writer=108835&year=1400&PDF=Y&Filter= سبزی خوشنامی و دیگران، «از جدایی تا هویتباختگی: تبیین کیفی کارتنخوابی در معتادان شهر تهران»، 1400ش، ص67.]</ref> و تضعیف نظام خانواده دارد.<ref>[https://www.sid.ir/paper/956917/fa دیاری و کرمانی، «مطالعۀ جامعهشناختی ناهنجاریهای جنسی در پاتوقهای کارتنخوابی شهرهای تهران و مشهد»، 1399ش، ص27.]</ref> این پدیده برای اولین بار در اوایل دهه ۱۳۸۰ش بهعنوان یک معضل اجتماعی در تهران مطرح شد.<ref>[https://www.sid.ir/paper/215502/fa فتحی و دیگران، «تبیین عدم تمایل کارتنخوابان شهر تهران در استفاده از گرمخانههای شهرداری: یک مطالعۀ کیفی»، 1397ش، ص280.]</ref> براساس برآوردهای رسمی، در سالهای اخیر، هزاران کارتنخواب<ref>[https://snn.ir/fa/news/986984/%DB%B2%DB%B4-%D9%87%D8%B2%D8%A7%D8%B1-%DA%A9%D8%A7%D8%B1%D8%AA%D9%86-%D8%AE%D9%88%D8%A7%D8%A8-%D9%88-%D8%A8%DB%8C%D8%AE%D8%A7%D9%86%D9%85%D8%A7%D9%86-%D8%AF%D8%A7%D8%B1%DB%8C%D9%85-%D8%A7%D8%AA%D9%88%D8%A8%D9%88%D8%B3%E2%80%8 «بیست و چهار هزار کارتنخواب و بیخانمان داریم»، خبرگزاری دانشجو.]</ref> در تهران و سایر کلانشهرها شناسایی شدهاند.<ref>[https://www.sid.ir/paper/966430/fa بخشینیا و همکاران، «الگوی توانمندسازی افراد کارتنخواب با رویکرد مددکاری اجتماعی»، 1398ش، ص14.]</ref> اکثر این افراد را مردان تشکیل میدهند، اما تعداد زنان و کودکان کارتنخواب نیز رو به افزایش است که اتباع خارجی نیز بخشی از این تعداد را تشکیل میدهند.<ref>[https://37080434.khabarban.com/ «بخشی از کارتنخوابها اتباع خارجی هستند»، وبسایت باشگاه خبربان.]</ref> عواملی مانند اعتیاد، طلاق، خشونت خانگی،<ref>[https://www.tabnak.ir/fa/news/144953/زنان-كارتن-خواب-زير-پوست-شهر «زنان کارتنخواب زیر پوست شهر»، وبسایت تابناک.]</ref> و مشکلات اقتصادی، از مهمترین دلایل کارتنخوابی در ایران بهشمار میروند.<ref>[https://dmngo.ir/کارتن-خوابی-و-دلایل-آن/ «کارتنخوابی و دلایل کارتنخواب شدن افراد»، وبسایت بنیاد خیریل دستان مهربان.]</ref> براساس قانون ایران، شناسایی و اسکان کارتنخوابها در تهران بر عهدهٔ شوای شهر، نیروی انتظامی و بهزیستی است.<ref>[https://sobherouyesh.com/آیا-کارتن-خوابی-جرم-است؟/ «آیا کارتنخوابی جرم است؟»، وبسایت صبح رویش.]</ref> | ||
== | == راهکارهای مقابله با کارتنخوابی == | ||
مقابله با کارتنخوابی نیازمند مشارکت نهادهای دولتی، سازمانهای غیردولتی و جامعه است. راهکارهای اصلی شامل موارد زیر است: | |||
* '''پیشگیری''': توانمندسازی اقتصادی و اجتماعی اقشار آسیبپذیر، ایجاد اشتغال پایدار، کنترل تورم مسکن، و تقویت بنیان خانواده؛<ref>[https://www.sid.ir/paper/966430/fa بخشینیا و دیگران، «الگوی توانمندسازی افراد کارتنخواب با رویکرد مددکاری اجتماعی»، 1398ش، ص23-25.]</ref> | |||
* '''حمایت اجتماعی''': ارائه خدمات مشاوره، درمان اعتیاد و بیماریهای روانی،<ref>[https://www.imna.ir/news/521886/دو-روی-سکه-کارتن-خوابی «دو روی سکۀ «کارتنخوابی»»، خبرگزاری ایمنا.]</ref> ایجاد مراکز اسکان موقت مانند گرمخانهها، و بازگرداندن افراد به خانواده؛<ref>[https://www.madadkarnews.ir/%d8%b1%d8%a7%d9%87%d9%87%d8%a7%db%8c-%d8%af%d8%b1%d9%85%d8%a7%d9%86-%da%a9%d8%a7%d8%b1%d8%aa%d9%86-%d8%ae%d9%88%d8%a7%d8%a8%db%8c/ مهدوی، «راههای درمان کارتنخوابی»، وبسایت مددکار نیوز.]</ref> | |||
* '''توانمندسازی''': آموزش مهارتهای زندگی و کارآفرینی<ref>[https://www.khabaronline.ir/news/621413/%DA%A9%D8%A7%D8%B1%D8%AA%D9%86-%D8%AE%D9%88%D8%A7%D8%A8%DB%8C-%D9%88-%D9%85%D9%88%D8%A7%D9%86%D8%B9-%D9%85%D8%AF%DB%8C%D8%B1%DB%8C%D8%AA-%D8%B9%D9%84%D9%85%DB%8C-%D9%BE%DB%8C%D8%B4%DA%AF%DB%8C%D8%B1%DB%8C-%D8%A7%D8%B2-%D8%A2%D8%B3%DB%8C%D8%A8-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%A7%D8%AC%D8%AA%D9%85%D8%A7%D8%B9%DB%8C-%D8%AF%D8%B1 علیوردینیا، «کارتنخوابی و موانع مدیریت علمی پیشگیری از آسیبهای اجتماعی در ایران»، خبرآنلاین.]</ref> برای بازگشت افراد به جامعه و کسب استقلال مالی؛<ref>[https://www.sid.ir/paper/966430/fa بخشینیا و دیگران، «الگوی توانمندسازی افراد کارتنخواب با رویکرد مددکاری اجتماعی»، 1398ش، ص23-25.]</ref> | |||
* '''سیاستگذاری کلان''': اصلاح قوانین مسکن، گسترش بیمههای اجتماعی،<ref>[https://vakiljo.ir/guides/how-to-get-government-help-for-homeless «نحوه دریافت کمکهای دولتی برای بیخانمانها»، وبسایت وکیلجو.]</ref> و ایجاد بسترهای اشتغالزایی در مناطق محروم.<ref>[https://www.irankhabar.ir/fa/doc/news/78095/%D8%B1%D9%88%D8%A7%DB%8C%D8%AA-%DB%8C%DA%A9-%DA%A9%D8%A7%D8%B1%D8%AA%D9%86-%D8%AE%D9%88%D8%A7%D8%A8-%D8%B2%D9%86%D8%AF%DA%AF%DB%8C-%D8%A7%D8%B4 «روایت یک کارتنخواب از زندگیاش»، پایگاه خبری تحلیلی ایرانخبر.]</ref> | |||
در ایران، سازمانهایی مانند بهزیستی، شهرداری و نیروی انتظامی مسئولیت ساماندهی کارتنخوابها را بر عهده دارند. ایجاد گرمخانهها، طرحهای توانمندسازی و اسکان موقت، ازجمله اقداماتی است که در سالهای اخیر انجام شده است. بااینحال، این اقدامات اغلب جنبه موقت داشته و نیازمند راهکارهای اساسیتر و پایدارتر است.<ref>[https://www.khabaronline.ir/news/621413/%DA%A9%D8%A7%D8%B1%D8%AA%D9%86-%D8%AE%D9%88%D8%A7%D8%A8%DB%8C-%D9%88-%D9%85%D9%88%D8%A7%D9%86%D8%B9-%D9%85%D8%AF%DB%8C%D8%B1%DB%8C%D8%AA-%D8%B9%D9%84%D9%85%DB%8C-%D9%BE%DB%8C%D8%B4%DA%AF%DB%8C%D8%B1%DB%8C-%D8%A7%D8%B2-%D8%A2%D8%B3%DB%8C%D8%A8-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%A7%D8%AC%D8%AA%D9%85%D8%A7%D8%B9%DB%8C-%D8%AF%D8%B1 علیوردینیا، «کارتنخوابی و موانع مدیریت علمی پیشگیری از آسیبهای اجتماعی در ایران»، خبرآنلاین.]</ref>[[پرونده:حاشیه-نشینی.jpg|بندانگشتی|385x385px|عواملی مانند مدرنسازی و افزایش شکاف طبقاتی موجب حاشیهنشینی در شهرهای بزرگ ایران شد]] | |||
[[پرونده:بیخانمان.jpg|بندانگشتی|383x383پیکسل|بیخانمان]] | |||
[[پرونده:کارتن-خوابی۱.jpg|بندانگشتی|کارتنخوابی، شیوهٔ زندگی رایج میان افراد بیسرپناه است|325x325پیکسل]] | [[پرونده:کارتن-خوابی۱.jpg|بندانگشتی|کارتنخوابی، شیوهٔ زندگی رایج میان افراد بیسرپناه است|325x325پیکسل]] | ||
== پانویس == | == پانویس == | ||
{{پانویس}} | {{پانویس}} | ||
| خط ۱۷۸: | خط ۱۴۴: | ||
* «معتادان و کارتنخوابها مبتلا به ایدز و هپاتیت/ طراحی مراقبتهای ویژه»، خبرگزاری میزان، تاریخ درج مطلب: ۲۱ خرداد ۱۳۹۵ش. | * «معتادان و کارتنخوابها مبتلا به ایدز و هپاتیت/ طراحی مراقبتهای ویژه»، خبرگزاری میزان، تاریخ درج مطلب: ۲۱ خرداد ۱۳۹۵ش. | ||
* «نمایی از وضعیت کارتنخوابهای لسآنجلس»، وبسایت همشهری آنلاین، تاریخ درج مطلب: ۲۵ آذر ۱۴۰۱ش. | * «نمایی از وضعیت کارتنخوابهای لسآنجلس»، وبسایت همشهری آنلاین، تاریخ درج مطلب: ۲۵ آذر ۱۴۰۱ش. | ||
* «نحوه دریافت کمکهای دولتی برای بیخانمانها»، وبسایت وکیلجو، تاریخ درج مطلب: 22 اردیبهشت 1404ش. | |||
* «۲۴ هزار کارتنخواب و بیخانمان داریم»، خبرگزاری دانشجو، تاریخ درج مطلب: ۱۱ دی ۱۴۰۰ش. | * «۲۴ هزار کارتنخواب و بیخانمان داریم»، خبرگزاری دانشجو، تاریخ درج مطلب: ۱۱ دی ۱۴۰۰ش. | ||
{{پایان منابع}} | {{پایان منابع}} | ||
{{خواب}} | {{خواب}} | ||
