مبلمان شهری: تفاوت میان نسخه‌ها

واژۀ مبلمان که ریشۀ فرانسوی دارد به‌معنای مبل‌ها، اثاثه و دکوراسیون یک محل است؛<ref>[https://www.gahr.ir/article_170418.html آریان‌کیا، «ارزیابی توزیع فضایی- مکانی و بررسی وضعیت طراحی مبلمان شهری در سطح شهر گرگان با استفاده ازGIS»، 1401ش، ص283.]</ref> اما به مجموعۀ کاملی از تجهیزات، تسهیلات نصب‌شده در فضاهای عمومی شهر مبلمان شهری اطلاق می‌شود<ref>[https://magirans.com/%D8%AF%D8%A7%D9%86%D9%84%D9%88%D8%AF-%D9%85%D9%82%D8%A7%D9%84%D9%87-%D8%B7%D8%B1%D8%A7%D8%AD%DB%8C-%D9%81%D8%B6%D8%A7%D9%87%D8%A7-%D9%88-%D9%85%D8%A8%D9%84%D9%85%D8%A7%D9%86-%D8%B4%D9%87%D8%B1%DB%8C.htm «طراحی فضاها و مبلمان شهری درراستای پایداری شهری با تأکید بر سنگ فرش یاده و مطالعة موردی: محدودة چهارراه آبرسان - تقاطع شهید بهشتی (تبریز)»، وب‌سایت مگیران.]</ref> که شهروندان برای رفع نیازهای روزمرۀ خود از آنها استفاده می‌کنند.<ref>[https://magirans.com/%D9%85%D9%82%D8%A7%D9%84%D9%87-%DA%86%D8%A7%D9%84%D8%B4-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D9%85%D8%A8%D9%84%D9%85%D8%A7%D9%86-%D8%B4%D9%87%D8%B1%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D8%B4%D9%87%D8%B1-%D8%A7%D8%B1%D8%AF%D8%A8%DB%8C.htm «چالش‌های مبلمان شهری در شهر اردبیل»، وب‌سایت مگیران.]</ref>

==کارکرد و اهداف بنیادین در طراحی==  

مبلمان شهری، فضاهای بین ساختمان‌ها را تکمیل کرده، زندگی در محیط سخت شهری را ممکن ساخته و با تنظیم جریان حرکت و سکون، به فضای شهری روح می‌بخشد.<ref>[https://sabzzivar.com/article/7.pdf «مبلمان شهري، هویت و تاریخچۀ آن»، وب‌سایت سبز زیور.]</ref>  این عناصر با تأمین رفاه، آسایش، ایمنی و زیباسازی، کیفیت زندگی و هویت بصری را ارتقا،<ref>[https://ssa.co.ir/urban-furniture/ «مبلمان شهری، کاربرد و انواع آن در زیباسازی شهری»، وب‌سایت شرکت سپهر صنعت آداک.]</ref> منظر شهری را تحت‌تأثیر قرار داده<ref>[https://magirans.com/%D9%85%D9%82%D8%A7%D9%84%D9%87-%DA%86%D8%A7%D9%84%D8%B4-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D9%85%D8%A8%D9%84%D9%85%D8%A7%D9%86-%D8%B4%D9%87%D8%B1%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D8%B4%D9%87%D8%B1-%D8%A7%D8%B1%D8%AF%D8%A8%DB%8C.htm «چالش‌های مبلمان شهری در شهر اردبیل»، وب‌سایت مگیران.]</ref> و حس آرامش روانی و نظم را ایجاد می‌کنند.<ref>[https://magirans.com/%D9%85%D9%82%D8%A7%D9%84%D9%87-%D8%A7%D8%AB%D8%B1%D8%A7%D8%AA-%D9%85%D8%A8%D9%84%D9%85%D8%A7%D9%86-%D8%B4%D9%87%D8%B1%DB%8C-%D8%A8%D8%B1-%D8%B1%D9%88%D8%A7%D8%A8%D8%B7-%D8%A7%D8%AC%D8%AA%D9%85%D8%A7.htm «اثرات مبلمان شهری بر روابط اجتماعی»، وب‌سایت مگیران.]</ref> اهداف بنیادین در طراحی مبلمان شهری یا کارکردی است مثل رفع نیازهای روزمره یا زیبایی‌شناختی است مثل ارتقای بصری و هویت‌بخشی<ref>[https://www.sid.ir/paper/1172004/fa جلالی و همکاران، «ارزیابی میزان رضایت‌مندی شهروندان با تأکید بر مبلمان شهری»، 1403ش، ص47.]</ref> یا ارتباطات اجتماعی است مثل تشویق به تعاملات اجتماعی یا پایداری محیطی است مثل استفاده از مواد سازگار با محیط زیست برای کاهش آلودگی<ref>[https://magirans.com/%D9%85%D9%82%D8%A7%D9%84%D9%87-%D8%AC%D8%A7%DB%8C%DA%AF%D8%A7%D9%87-%D9%85%D8%A8%D9%84%D9%85%D8%A7%D9%86-%D8%B4%D9%87%D8%B1%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D8%AA%D8%B9%D8%A7%D9%85%D9%84-%D9%BE%D8%A7%DB%8C%D8%AF%D8%A7%D8%B1-%D9%88-%D9%85%D9%86%D8%B8%D8%B1-%D9%BE%D8%A7%DB%8C%D8%AF%D8%A7%D8%B1-%D8%B4%D9%87%D8%B1%DB%8C-%D8%A8%D8%B1%D8%B1%D8%B3%DB%8C-%D8%A8%D9%88%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86-%D9%86%D9%87%D8%AC-%D8%A7%D9%84%D8%A8%D9%84%D8%A7%D8%BA%D9%87-%D8%AA%D9%87%D8%B1%D8%A7%D9%86 «جایگاه مبلمان شهری در تعامل پایدار و منظر پایدار شهری بررسی بوستان نهج‌البلاغه تهران»، وب‌سایت مگیران.]</ref> و یا تأمین امنیت و امکان دسترسی برای گروه‌های مختلف است.<ref>[https://ssa.co.ir/urban-furniture/ «مبلمان شهری، کاربرد و انواع آن در زیباسازی شهری»، وب‌سایت شرکت سپهر صنعت آداک.]</ref> البته راهبرد کلیدی در طراحی، ادغام و عملکرد هماهنگ عناصر بر اساس اصول کاربری، هویتمندی، زیبایی بصری، بافت، اقلیم، دسترسی مناسب و نیاز تمام شهروندان است<ref>[https://www.srds.ir/article_220199.html بهادری و همکاران، «مطالعۀ تطبیقی مناطق کلان‌شهر تبریز بر مبنای مؤلفه‌های مبلمان شهری»، 1405ش، ص102-101.]</ref> که با حذف اغتشاشات بصری، تصاویر ماندگاری خلق کرده<ref>[https://www.sid.ir/paper/874692/fa#pointx سالاری، «نقش مبلمان در طراحی شهری»، 1395ش، ص12.]</ref> و به صرفه‌جویی در فضا، هزینه و ایجاد یکپارچگی می‌انجامد.<ref>[https://magirans.com/%D9%85%D9%82%D8%A7%D9%84%D9%87-%D8%A7%D8%AB%D8%B1%D8%A7%D8%AA-%D9%85%D8%A8%D9%84%D9%85%D8%A7%D9%86-%D8%B4%D9%87%D8%B1%DB%8C-%D8%A8%D8%B1-%D8%B1%D9%88%D8%A7%D8%A8%D8%B7-%D8%A7%D8%AC%D8%AA%D9%85%D8%A7.htm «اثرات مبلمان شهری بر روابط اجتماعی»، وب‌سایت مگیران.]</ref>  

برخی از تجهیزات و عناصر نصب‌شده در فضای عمومی برای رفاه، زیباسازی، ساماندهی و هویت‌بخشی به شهر طراحی و اجرا می‌شودند عبارتند از:

# '''تجهیزات رفاهی و استراحت:''' نیمکت، سایه‌بان، آبخوری، وسایل بازی کودکان و مبلمان پارک.

# '''تجهیزات حمل‌ونقل و دسترسی:''' ایستگاه اتوبوس، علائم راهنمایی، پارکینگ دوچرخه و گذرگاه عابر پیاده.

# '''تجهیزات خدماتی:''' سطل زباله و بازیافت، باجۀ تلفن، پایۀ برق و روشنایی و سرویس بهداشتی.

# '''تجهیزات امنیتی و روشنایی:''' چراغ معابر، دوربین نظارتی و نردۀ حفاظتی.

# '''تجهیزات اطلاع‌رسانی:''' تابلو اطلاع‌رسانی، نقشۀ شهری و ساعت عمومی.

# '''عناصر هویت‌بخش و هنری:''' مجسمه، گلدان، کتیبه، اِلمان نمادین و [[دیوارنگاری|دیوارنگاره‌ها]].<ref>[https://www.majournal.ir/index.php/ma/article/view/2933 مرادی غیاثی، «بررسی مبلمان شهری با رویکرد عناصر سازندۀ فضای شهری»، 1403ش، ص196-184.]</ref>

== معیارهای مکان‌یابی ==

مکان‌یابی صحیح شامل رفع موانع، جانمایی نشیمن‌گاه‌ها بدون تداخل با مسیر پیاده، جلوگیری از ورود وسیله نقلیه، تأمین فضای انتظار، پراکندگی متناسب با ظرفیت و تعداد کاربران، مشارکت عمومی در طراحی، ساخت و نگهداری، دسترسی آسان، رعایت فواصل مناسب،<ref>[https://www.sid.ir/paper/874692/fa#pointx سالاری، «نقش مبلمان در طراحی شهری»، 1395ش، ص16-15.]</ref> توجه به نرخ تردد، عوامل جوی، رفتار کاربران، رؤیت‌پذیری، ابعاد، محدودیت فضا، امکانات و نصب تجهیزات جانبی، نکات بهداشتی است.<ref>[https://magirans.com/%D9%85%D9%82%D8%A7%D9%84%D9%87-%D8%A7%D8%AB%D8%B1%D8%A7%D8%AA-%D9%85%D8%A8%D9%84%D9%85%D8%A7%D9%86-%D8%B4%D9%87%D8%B1%DB%8C-%D8%A8%D8%B1-%D8%B1%D9%88%D8%A7%D8%A8%D8%B7-%D8%A7%D8%AC%D8%AA%D9%85%D8%A7.htm «اثرات مبلمان شهری بر روابط اجتماعی»، وب‌سایت مگیران.]</ref>   

=== 2. تقویت تعاملات اجتماعی ===

== تأثیر فرهنگ و اقلیم بر توسعهٔ معماری پایدار ==

مبلمان شهری پدیده‌ای فرهنگ‌بنیاد بوده و طراحی دقیق جزئیات با تأکید بر کارکرد و هماهنگی با محیط، فضاها را به محلی برای تنفس و تعامل اجتماعی تبدیل می‌سازد؛ <ref>[https://magirans.com/%D9%85%D9%82%D8%A7%D9%84%D9%87-%DA%86%D8%A7%D9%84%D8%B4-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D9%85%D8%A8%D9%84%D9%85%D8%A7%D9%86-%D8%B4%D9%87%D8%B1%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D8%B4%D9%87%D8%B1-%D8%A7%D8%B1%D8%AF%D8%A8%DB%8C.htm «چالش‌های مبلمان شهری در شهر اردبیل»، وب‌سایت مگیران.]</ref> بنابراین هر عنصر در پیوستگی کامل با محیط، منظر و بافت فرهنگی شهر طراحی می‌شود.<ref>[https://magirans.com/%D9%85%D9%82%D8%A7%D9%84%D9%87-%D8%A7%D8%AB%D8%B1%D8%A7%D8%AA-%D9%85%D8%A8%D9%84%D9%85%D8%A7%D9%86-%D8%B4%D9%87%D8%B1%DB%8C-%D8%A8%D8%B1-%D8%B1%D9%88%D8%A7%D8%A8%D8%B7-%D8%A7%D8%AC%D8%AA%D9%85%D8%A7.htm «اثرات مبلمان شهری بر روابط اجتماعی»، وب‌سایت مگیران.]</ref> اصول استقرار این عناصر شامل اقلیم، تردد، ایمنی، هماهنگی با هویت بصری، هزینه نگهداری پایین،<ref>[https://ssa.co.ir/urban-furniture/ «اثرات مبلمان شهری بر روابط اجتماعی»، وب‌سایت مگیران.]</ref> شکل زمین، دید بصری، فرهنگ کاربران، زیبایی، ابعاد، استانداردها، استحکام، مقاومت در برابر وندالیسم یا تخریب عمدی اموال<ref>[https://www.imna.ir/news/521478/%D9%88%D9%86%D8%AF%D8%A7%D9%84%DB%8C%D8%B3%D9%85-%D9%88-%D9%BE%DB%8C%D8%A7%D9%85%D8%AF%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%A2%D9%86-%D8%AF%D8%B1-%D9%85%D8%AD%DB%8C%D8%B7-%D8%B4%D9%87%D8%B1%DB%8C «وندالیسم و پیامدهای آن در محیط شهری»، خبرگزاری ایمنا.]</ref> و هماهنگی با دیگر اجزاست و طرح پویا، خود را با محیط در حال تغییر سازگار کرده و نیاز کاربران را رفع می‌کند.<ref>[https://magirans.com/%D9%85%D9%82%D8%A7%D9%84%D9%87-%D8%A7%D8%AB%D8%B1%D8%A7%D8%AA-%D9%85%D8%A8%D9%84%D9%85%D8%A7%D9%86-%D8%B4%D9%87%D8%B1%DB%8C-%D8%A8%D8%B1-%D8%B1%D9%88%D8%A7%D8%A8%D8%B7-%D8%A7%D8%AC%D8%AA%D9%85%D8%A7.htm «اثرات مبلمان شهری بر روابط اجتماعی»، وب‌سایت مگیران.]</ref>

از همین رو، مبلمان شهری با تأثیر بر کیفیت چشم‌انداز و سلامت روان، نقش اساسی در ایجاد شهری زیبا و سالم دارد<ref>[https://www.gahr.ir/article_170418.html آریان‌کیا، «ارزیابی توزیع فضایی- مکانی و بررسی وضعیت طراحی مبلمان شهری در سطح شهر گرگان با استفاده ازGIS»، 1401ش، ص301-300.]</ref> و موفقیت آن نیز در گرو اصول هماهنگی، وحدت، تنوع، تکرار و انعطاف‌پذیری است.<ref>[https://sabzzivar.com/article/7.pdf «مبلمان شهري، هویت و تاریخچۀ آن»، وب‌سایت سبز زیور.]</ref>  

 

== مبلمان هوشمند شهری؛ از کارآمدی تا هویت‌سازی ==

 

== نقش فرهنگ و نمادهای بومی در ارتقای کیفی فضای عمومی ==  

کارآیی مبلمان شهری زمانی است که با اقلیم، معماری، فرهنگ منطقه و همچنین مصالح و رنگ‌های بومی هماهنگ باشد و واکنش‌های بصری و روانی مثبتی را برانگیزد.<ref>[https://www.sid.ir/paper/874692/fa#pointx سالاری، «نقش مبلمان در طراحی شهری»، 1395ش، ص17.]</ref> بهره‌گیری از الگوهای معماری بومی، نقوش سنتی و رنگ‌های محلی، ضمن افزایش زیبایی بصری، حس تعلق، افتخار و مسئولیت‌پذیری شهروندان را نیز تقویت می‌کند.<ref>[https://letkatarahan.com/%D8%B7%D8%B1%D8%A7%D8%AD%DB%8C-%D9%85%D8%A8%D9%84%D9%85%D8%A7%D9%86-%D8%B4%D9%87%D8%B1%DB%8C-%D8%A8%D9%87-%D8%B9%D9%86%D9%88%D8%A7%D9%86-%D9%86%D9%85%D8%A7%D8%AF-%D9%87%D9%88%DB%8C%D8%AA-%D8%B4%D9%87/ «طراحی مبلمان شهری به عنوان نماد هویت شهری»، وب‌سایت لتکا طراحان ایده]</ref> فضاهای باز شهری و مبلمان آنها، بستری برای ارتباط ناخودآگاه مردم با نمادهای فرهنگی و بازتابی از هویت، تاریخ و خاطرات جمعی است<ref>[https://www.sid.ir/paper/863882/fa قربان‌فرخانی و بیجاری‌پور، «نقش مبلمان شهری در هویت و سیمای شهری»، 1392ش، ص6.]</ref> که با تکیه بر سابقۀ کهن معماری ایران، آشفتگی‌های بصری شهر را کاهش می‌دهد.<ref>[https://www.majournal.ir/index.php/ma/article/view/2933 مرادی غیاثی، «بررسی مبلمان شهری با رویکرد عناصر سازندۀ فضای شهری»، 1403ش، ص186.]</ref>  

 

== پیامدهای طراحی نامناسب ==

# '''پیامدهای روانی:''' زدودن هویت شهری و آسیب به سلامت روان ساکنان، افزایش ناهنجاری‌های رفتاری و فشارهای روانی در کلان‌شهرها و دشواری زندگی مدرن شهری و ایجاد حس تنگی فضا.<ref>[https://www.gahr.ir/article_170418.html آریان‌کیا، «ارزیابی توزیع فضایی- مکانی و بررسی وضعیت طراحی مبلمان شهری در سطح شهر گرگان با استفاده ازGIS»، 1401ش، ص301-283.]</ref>

* اقدامات پایه‌ای و استانداردسازی: حذف عناصر مزاحم، جایگزینی تجهیزات استاندارد هماهنگ با بافت شهر،<ref>[https://www.gahr.ir/article_170418.html «طراحی مبلمان شهری به عنوان نماد هویت شهری»، وب‌سایت لتکا طراحان ایده.]</ref>  انتخاب متریال مقاوم و نظارت بر کیفیت ساخت.<ref>[https://letkatarahan.com/%D8%B7%D8%B1%D8%A7%D8%AD%DB%8C-%D9%85%D8%A8%D9%84%D9%85%D8%A7%D9%86-%D8%B4%D9%87%D8%B1%DB%8C-%D8%A8%D9%87-%D8%B9%D9%86%D9%88%D8%A7%D9%86-%D9%86%D9%85%D8%A7%D8%AF-%D9%87%D9%88%DB%8C%D8%AA-%D8%B4%D9%87/ «طراحی مبلمان شهری به عنوان نماد هویت شهری»، وب‌سایت لتکا طراحان ایده.]</ref>

* بهسازی فضاهای پیاده و سواره: گسترش پیاده‌روها، تفکیک کف‌پوش‌ها، ایجاد نقاط انتظار ایمن، رفع موانع و اختلاف سطح،<ref>[https://www.sid.ir/paper/874692/fa#pointx سالاری، «نقش مبلمان در طراحی شهری»، 1395ش، ص19-18.]</ref> تبدیل پله به رمپ<ref>رمپ: سطح شیب‌داری است که حرکت ایمن و روان را برای همه شهروندان فراهم می‌کند. [https://haftshahraria.com/articles/%D8%A7%D8%B5%D9%88%D9%84-%D8%B7%D8%B1%D8%A7%D8%AD%DB%8C-%D9%85%D8%AD%D8%A7%D8%B3%D8%A8%D9%87-%D8%B4%DB%8C%D8%A8-%D8%B1%D9%85%D9%BE/ «اصول طراحی و محاسبۀ شیب رمپ؛ ضوابط و اجرا»، وب‌سایت هفت شهر آریا.]</ref> و طراحی پل‌های مناسب با روکش‌های منعطف و شیب‌بندی‌های درست.<ref>[https://magirans.com/%D9%85%D9%82%D8%A7%D9%84%D9%87-%D8%A7%D8%AB%D8%B1%D8%A7%D8%AA-%D9%85%D8%A8%D9%84%D9%85%D8%A7%D9%86-%D8%B4%D9%87%D8%B1%DB%8C-%D8%A8%D8%B1-%D8%B1%D9%88%D8%A7%D8%A8%D8%B7-%D8%A7%D8%AC%D8%AA%D9%85%D8%A7.htm «اثرات مبلمان شهری بر روابط اجتماعی»، وب‌سایت مگیران.]</ref>

* اصول هویتی و بومی: طراحی متناسب با اقلیم و فرهنگ، حمایت از نوآوری و ساماندهی.

* دسترسی همگانی و عدالت فضایی: ایجاد مسیر ویژه معلولان،<ref>[https://www.sid.ir/paper/1172004/fa جلالی و همکاران، «ارزیابی میزان رضایت‌مندی شهروندان با تأکید بر مبلمان شهری»، 1403ش، ص62.]</ref> افزایش سرویس‌های بهداشتی متناسب با بافت و نظارت مستمر و احداث فضاهای مکث کوتاه با نیمکت در مراکز شلوغ.

* ساماندهی عناصر خدماتی و بصری: طراحی جذاب و یکپارچه و منظم آنها در اماکن عمومی.<ref>[https://magirans.com/%D9%85%D9%82%D8%A7%D9%84%D9%87-%D8%A7%D8%AB%D8%B1%D8%A7%D8%AA-%D9%85%D8%A8%D9%84%D9%85%D8%A7%D9%86-%D8%B4%D9%87%D8%B1%DB%8C-%D8%A8%D8%B1-%D8%B1%D9%88%D8%A7%D8%A8%D8%B7-%D8%A7%D8%AC%D8%AA%D9%85%D8%A7.htm «اثرات مبلمان شهری بر روابط اجتماعی»، وب‌سایت مگیران.]</ref>

* مشارکت و آموزش شهروندی: تقویت حس تعلق‌خاطر از طریق آموزش و فرهنگ‌سازی و مشارکت مردم در طراحی، نصب و نگهداری.<ref>[https://www.sid.ir/paper/1172004/fa جلالی و همکاران، «ارزیابی میزان رضایت‌مندی شهروندان با تأکید بر مبلمان شهری»، 1403ش، ص48.]</ref>