پیش‌نویس:مادری در اسلام: تفاوت میان نسخه‌ها

تفاوت با ویرایش جدیدتر ←

دیداریویکی‌متن

@@ خط ۱۶: / خط ۱۶: @@
 == مادران نمونه در تاریخ اسلام ==
 در سخن پیشوایان دین اسلام، جایگاه مادر چنان رفیع است که [[بهشت]] زیر پای مادران دانسته شده<ref>نوری، مستدرک الوسائل و مستنبط المسائل، 1408ق، ج15، ص180.</ref> و به اهمیت مادرانگی در تربیت فرزند و سلامت جامعه توجه داده‌اند.<ref>[https://quran.isca.ac.ir/fa/Attachment/ArticleFile/22959.pdf نوری، «نقش مادری در آموزه‌های قرآنی»، 1393ش، ص72.]</ref> در تاریخ اسلام، زنان بسیاری به‌عنوان اسوه‌های مادرانگی شناخته شده‌اند که نقش پررنگی در شکل‌گیری شخصیت افراد اثرگذار در اجتماع داشته‌اند. آمنه، مادر پیامبر اسلام، با فداکاری و دلسوزی، بستر تربیت [[حضرت محمد]] را فراهم ساخت. خدیجه، همسر پیامبر و نخستین بانوی مسلمان، در دامان خویش [[حضرت فاطمه]] را پرورش داد.<ref>[https://qudsdaily.com/Newspaper/item/118596 قاسمی، «نخستین الگوی مادری در اسلام»، وب‌سایت روزنامۀ قدس.]</ref> فاطمه زهرا، فرزندانی چون [[امام حسن]]، [[امام حسین]] و [[حضرت زینب]] را پرورش داد.<ref>[https://ensani.ir/fa/article/44639/بانوی-نمونه نساجی زواره، «بانوی نمونه»، وب‌سایت پرتال جامع علوم انسانی.]</ref> واقعهٔ کربلا در روز عاشورا نیز تجلی مادرانگی‌هایی بود که ثمره آن، فداکاری در راه [[ایمان]] و پایداری بر آرمان تا مرز [[شهادت]] و اهدای جان بود. در روز عاشورا فرزندان حضرت زینب و نیز فرزندان ام‌البنین ازجمله حضرت عباس، به‌خاطر وفاداری به امام زمان خویش، شهید شدند. مادر وهب نصرانی هم در آن روز، فرزند تازه‌دامادش را برای یاری امام حسین به میدان جنگ فرستاد و او را به پایداری در راه حق سفارش کرد. نقش الگویی این مادران تا دوران معاصر تداوم یافته و مادران شهدای دفاع مقدس و شهدای مدافع حرم، با صبر بر فراق فرزند و پایداری در مسیر ارزش‌ها، خود را میراث‌داران مادران کربلا می‌دانند.<ref>[https://rasekhoon.net/article/show/1562608 «از مادران شهدای مدافع حرم تا مادران شهدای کربلا»، وب‌سایت راسخون.]</ref>
+=== وظایف قبل از بارداری ===
+کودکان یکی از بهترین عوامل زیبایی بخش حیات آدمی و آینده‌سازان جامعه هستند. از آنجا که مادر فرزند را در رحم خود پرورش می‌دهد و بیشترین تعامل را در دوران حمل با جنین دارد برخی از اعمال و آدابی که قبل از تولد فرزند باید رعایت کنند، بدین قرار است:
+* انجام فرایض دینی
+* انس با قرآن و اهل‌بیت
+* مراعات آداب زناشویی
+* خوردن غذای حلال و پاکیزه و میوه‌های متنوع
+* انجام آزمایشات ژنتیکی
+* جلوگیری از افسردگی‌های روحی
+* تماشای مناظر زیبا
+* رعایت بهداشت جسمی، ورزش و…<ref name=":4">[https://www.islamquest.net/fa/archive/fa1122 «آدابی که پدر و مادر قبل از تولد فرزند باید رعایت کنند چیست؟»، وب‌سایت اسلام کوئست]</ref>
+=== وظایف در دوران بارداری ===
+جنین از زمان انعقاد نطفه، موجودی زنده است که دیگران موظف به حفظ شأن و حقوق او هستند. بر اساس همین دیدگاه، در قوانین فقهی اسلام، برای نطفه در همان لحظه نخست انعقاد نیز دیه تعیین شده و هیچ‌کس حق ندارد او را از حق زندگی کردن محروم کند. از آنجا که مادر بیشترین تعامل را در دوران [[بارداری]] با جنین دارد تمام حالات روحی و جسمی مادر و نیز محیط زندگی، بر کیفیت رشد معنوی او مؤثر خواهند بود، پس باید دقت داشت که تمام آنچه که مادر می‌خورد، می‌پوشد، می‌شنود، می‌گوید، می‌بیند، لمس می‌کند، احساس می‌کند و نیز تمام کنش‌ها و واکنش‌های قلبی و روحی او و حتی تمام اتفاقات پیرامون او، یعنی فضای زندگی، رفتار همسر، همنشینان و …، همه و همه بر تربیت روحی او مؤثرند.<ref name=":5">http://ensani.ir/file/download/article/1601463756-10302-1-8.pdf</ref><ref>قومی، «بررسی نقش مادری از دیدگاه اسلام و فمینیسم»، 1398ش</ref>‌‌ افزون بر این نکات، اسلام مجموعه ای از آداب مستحب را برای تضمین هر چه بهتر سلامت جسمی فرزندان مقرر کرده است که از آن جمله می‌توان مراقبت‌های مخصوص زمان انعقاد نطفه و دعاهایی را که در سلامت جسمی و ذهنی فرزندان مؤثر دانسته شده‌اند، یادآور شد.<ref>بستان، خانواده در اسلام، 1399ش،  ص128-130</ref>
+== وظایف پس از زایمان ==
+[[پرونده:نقش مادری۳.jpg|جایگزین=هم‌بازی شدن مادر با فرزندان در شهربازی|بندانگشتی|هم‌بازی شدن مادر با فرزندان در شهربازی؛ خانواده پاسندی، عکاس حدیثه پاسندی]]پس از تولد فرزند، وظایف مادر رنگ و صورت دیگری به خود می‌گیرد. بار مسئولیت مادر، سنگین‌تر می‌شود.. فکر و اندیشه، جهان‌بینی، ذوق و سلیقه، همه و همه فرم کامل‌تری پیدا می‌کند. مادر، خود را مسئول غذا، مراقب، حمایت و محبت فرزندش می‌داند. مهم‌ترین وظیفه مادر در این دوران پرورش انسانی مسئول و مکلف است. از جمله وظایف مهم این دوران می‌توان به موارد ذیل اشاره کرد:
+=== تعلیم و تربیت ===
+وظیفه مادر در زمینه تعلیم و تربیت شامل پرورش ابعاد جسمی، روحی و عقلی فرزند است. در روایات واردشده از امامان معصوم (ع) می‌توان به دستورات بسیار زیاد اخلاقی- تربیتی دربارهٔ برخورد با کودکان دست یافت، از جمله: تعلیم آداب نیک به فرزند، گذشتن از خطاهای وی، پوشاندن اشتباهات وی، ملاطفت و مدارا کردن با او، پرهیز از سرزنش او، وفای به عهد با او، پذیرش توانایی‌های او، نداشتن توقع بی جا از او و مشارکت دادن او در تصمیم‌گیری‌ها که همگی جلوه‌ای از تربیت صحیح و اکرام فرزند است. سیره تربیتی حضرت زهرا (س) نیز نشانگر اهتمام وی به رشد شخصیتی فرزندانشان است. آموزش معارف دین به کودکان هنگام بازی با آنها، رفق و مدارا با فرزندان، توجه به روحیات کودکان در تعامل با آنها، گوش سپردن به صحبت‌های فرزندان که موجب تکریم و تشویق آنها می‌شود، جلوه‌هایی از این سیره است.<ref>خدامی، مادری؛ حقوق و مسئولیت‌ها، 1396ش، ص82</ref>
+=== محبت و حمایت ===
+[[پرونده:نقش مادری۲.jpg|جایگزین=مادر به امیر علی و امیر مهدی در نوشتن تکالیف کمک می‌کند؛ خانواده قنبریان|بندانگشتی|مادر به امیر علی و امیر مهدی در نوشتن تکالیف کمک می‌کند؛ خانواده قنبریان؛ عکاس پیمان شاه‌سنایی]]در بعد حمایتی دست کم دو وظیفه مهم بر عهده والدین نسبت به فرزندان قرار داده شده است: نخست، وظیفه حمایت مالی از فرزندان نیازمند است و مدرک فقهی آن همان ادله‌ای است که متقابلاً لزوم انفاق بر پدر و مادر نیازمند را جزء وظایف فرزند به‌شمار آورده است.<ref>حر عاملی، وسائل الشیعه، ج15،ص 175</ref> بر این اساس، تأمین هزینه‌های ضروری زندگی فرزندان در صورت نیازمندی بر عهده والدین است و حتی اجبار و الزام قانونی در این باره مقرر شده است. وظیفه دوم، کمک والدین به فرزندان در انتخاب همسر و [[ازدواج]] است. در برخی روایات، فراهم کردن شرایط ازدواج و یافتن همسر مناسب برای فرزند بالغ (اعم از دختر و پسر) به عنوان یکی از حقوق وی به ویژه نسبت به پدر معرفی شده است.<ref>کنز العمال، ج16، ص442</ref>
+از دیگر توصیه‌های مهم بزرگان دین به والدین، اظهار محبت به فرزندان و برقرار کردن روابط عاطفی و شاد با آنان است.<ref>بستان، خانواده در اسلام، 1399ش، ص194</ref> نیاز به محبت و جنبه‌هایی از مراقبت و بهره‌مندی از محبت مادرانه نیازی است که حتی پس از ازدواج نیز وجود دارد و فرزند در سنین مختلف زندگی به دریافت آن نیازمند است. گرچه دستورات دینی بیشتر به دوران کودکی فرزند توجه می‌کند، نمی‌توان از این نیاز در دوران‌های دیگر چشم پوشید. فرزند در مواقع بیماری، وجود فشارهای روحی و بحران‌ها به مراقبت و محبت ویژه‌ای نیاز دارد که دریافت این محبت از سوی مادر تأثیرگذار است.<ref>خدامی، مادری؛ حقوق و مسئولیت‌ها، 1396ش، ص70</ref>
+=== جامعه‌پذیری ===
+[[جامعه‌پذیری جنسیتی در خانواده|جامعه‌پذیری]] فرآیندی است که فرد طی آن، تطابق با یک گروه را می‌آموزد و طوری رفتار می‌کند که مورد تأیید گروه (یا جامعه) است. در فرایند جامعه‌پذیری شخص با عقاید، ارزش‌ها و آداب رسوم جامعه خود آشنا می‌شود و شیوه‌های زندگی اجتماعی را فرا می‌گیرد. دراین ارتباط، در متون دینی سفارش‌های فراوانی به آموزش قرآن کریم، اعتقادات دینی و مناسک و احکام شرعی به فرزندان کودک و نوجوان دیده می‌شود. برای نمونه، تعلیم قرآن به فرزند از حقوق فرزند بر پدر و مادر به‌شمار آمده است.<ref>بستان، خانواده در اسلام، 1399ش، ص34</ref>
+یکی از مهم‌ترین نهادهایی که در آن فرایند جامعه‌پذیری صورت می‌گیرد، خانواده است؛ به گونه‌ای که جامعه‌پذیری افراد، نسبت مستقیمی با ساختار، کیفیت و نوع ارتباط افراد با خانواده با یکدیگر دارد. نقش مؤثر خانواده، خویشاوندی و همبستگی اجتماعی در این فرایند، در برخی متون روایی به روشنی مورد توجه قرار گرفته است. تأکید بر پیوند خویشاوندی و صله ارحام و آثار و نتایج آن در زندگی فردی و اجتماعی، محبت و شفقت به کودکان، تأکید بر نقش دادن به کودکان در خانواده و آمادگی برای ورود به اجتماع و مانند آن، از آموزه‌های مورد تأکید اسلام است.<ref>حرعاملی، وسائل الشیعه، ج21، ص485</ref><ref>حرعاملی، وسائل الشیعه،ج15، ص198، ح2</ref>
+همان‌طور که روشن است در فرایند جامعه‌پذیری، تعیین و شناخت ارزش‌ها و ایفای نقش مسئولانه انتقال آنها جایگاه مهمی دارد. با شناخت ارزش‌ها و باورهاست که می‌توان فرایند جامعه‌پذیری را مدیریت کرد؛ بنابراین آشنایی خانواده به خصوص مادر با ارزش‌ها و میزان اعتقاد او به عقاید و آداب و رسوم می‌تواند به میزان انتقال آنها به کودک اثر داشته باشد.<ref>حکمت‌نیا، حقوق زن و خانواده، 1392ش، ص114و115</ref>
+=== سبک زندگی ===
+مادر، نخستین منبع آموزش آداب زندگی به فرزند است و سبک زندگی فرزند در خانواده و جامعه بر پایهٔ رفتارها و ارزش‌های القایی از سوی مادر شکل می‌گیرد. خانواده بر محور مادرانگی و تربیت فرزند، ظرفیت بسیاری برای بهبود و ارتقای شاخص‌های زندگی و نهادینه‌سازی سبک زندگی مطلوب در جامعه دارد.<ref name=":6">[https://sid.ir/paper/828358/fa انصافی مهربانی و بیگی، «تبیین جایگاه مادر در سبک زندگی اسلامی با تأکید بر آیات و روایات»، 1395ش.]</ref> همچنین مادر با مشارکت در کار و تلاش برای بهبود [[اقتصاد خانواده]] و نیز با کنشگری اجتماعیِ فعال، نقش مهمی در ترویج فرهنگ کار و کسب روزی حلال، ایفا می‌کند.<ref>[https://tn.ai/2842482 «کارآفرین نمونه: یک زن در عین نقش مادری می‌تواند در تحولات جامعه اثرگذار باشد/ حجاب مانع آزادی نیست»، خبرگزاری تسنیم.]</ref>
 == پانویس ==