ابرابزار |
پالایش متن |
||
| خط ۱: | خط ۱: | ||
'''مبلمان شهری؛''' تجهیزات نصبشده در فضای عمومی شهر برای رفاه، ایمنی و زیبایی. | '''مبلمان شهری؛''' تجهیزات نصبشده در فضای عمومی شهر برای رفاه، ایمنی و زیبایی. | ||
مجموعهای از تجهیزات و عناصر ثابت یا نیمهثابت در فضاهای عمومی شهری که بهمنظور رفع نیازهای کارکردی، رفاهی، زیباییشناختی و اجتماعی شهروندان در محیطهای بیرونی نصب میشوند | مبلمان شهری، مجموعهای از تجهیزات و عناصر ثابت یا نیمهثابت در فضاهای عمومی شهری است که بهمنظور رفع نیازهای کارکردی، رفاهی، زیباییشناختی و اجتماعی شهروندان در محیطهای بیرونی نصب میشوند. این عناصر جزء جداییناپذیر از منظر و ساختار شهر هستند و کیفیت زندگی در فضای عمومی را تحتتأثیر قرار میدهند. طراحی مناسب آنها نیازمند توجه همزمان به کارکرد، زیبایی، [[هویت فرهنگی]] و پایداری شهری است که در واقع، آیینهٔ تمامنمای سطح توسعهیافتگی، دغدغههای اجتماعی و ذوق هنری یک [[جامعه]] است. | ||
== مفهومشناسی == | == مفهومشناسی == | ||
واژهٔ مبلمان که ریشهٔ فرانسوی دارد بهمعنای مبلها، اثاثه و دکوراسیون یک محل | واژهٔ مبلمان که ریشهٔ فرانسوی دارد بهمعنای مبلها، اثاثه و دکوراسیون یک محل است.<ref>[https://www.gahr.ir/article_170418.html آریانکیا، «ارزیابی توزیع فضایی- مکانی و بررسی وضعیت طراحی مبلمان شهری در سطح شهر گرگان با استفاده ازGIS»، 1401ش، ص283.]</ref> مبلمان شهری نیز به مجموعهٔ کاملی از تجهیزات و تسهیلات نصبشده در فضاهای عمومی شهر اطلاق میشود<ref>[https://magirans.com/دانلود-مقاله-طراحی-فضاها-و-مبلمان-شهری.htm «طراحی فضاها و مبلمان شهری درراستای پایداری شهری با تأکید بر سنگفرش یاده و مطالعة موردی: محدودة چهارراه آبرسان - تقاطع شهید بهشتی (تبریز)»، وبسایت مگیران.]</ref> که شهروندان برای رفع نیازهای روزمرهٔ خود از آنها استفاده میکنند.<ref>[https://magirans.com/مقاله-چالش-های-مبلمان-شهری-در-شهر-اردبی.htm «چالشهای مبلمان شهری در شهر اردبیل»، وبسایت مگیران.]</ref> | ||
اصطلاح مبلمان و اثاثهٔ شهری یا خیابانی، در انگلستان به مبلمان خیابانی و در | اصطلاح مبلمان و اثاثهٔ شهری یا خیابانی، در [[انگلستان]] به مبلمان خیابانی و در [[آمریکا]]، مبلمان همگانی یا مبلمان فضای باز نامیده میشوند.<ref>[https://sabzzivar.com/article/7.pdf «مبلمان شهری، هویت و تاریخچۀ آن»، وبسایت سبز زیور.]</ref> این عناصر بهصورت دائمی یا فصلی در فضاهای باز شهری مکانیابی و نصب میشوند.<ref>[https://www.gahr.ir/article_170418.html آریانکیا، «ارزیابی توزیع فضایی- مکانی و بررسی وضعیت طراحی مبلمان شهری در سطح شهر گرگان با استفاده ازGIS»، 1401ش، ص284.]</ref> نخستین ضوابط نظاممند برای طراحی آن هم در سال ۱۹۷۰م توسط کشور [[مالت]] تدوین شد.<ref>[https://www.srds.ir/article_220199.html بهادری و همکاران، «مطالعۀ تطبیقی مناطق کلانشهر تبریز بر مبنای مؤلفههای مبلمان شهری»، 1405ش، ص92.]</ref> | ||
== خاستگاه و سیر تحول == | == خاستگاه و سیر تحول == | ||
مبلمان شهری پیوندی تاریخی و تفکیکناپذیر با خاستگاه خود یعنی | مبلمان شهری پیوندی تاریخی و تفکیکناپذیر با خاستگاه خود یعنی [[شهر]]، [[کوچه]]، [[میدان]] و [[بوستان]] دارد. شهر بر ساختار [[خیابان]] تأثیر میگذارد و خیابان نیز به نوبه خود بر شکلگیری و طراحی مبلمان شهری اثر میگذارد و این رابطهای متقابل و مستقیم است.<ref>[https://magirans.com/دانلود-مقاله-طراحی-فضاها-و-مبلمان-شهری.htm «طراحی فضاها و مبلمان شهری درراستای پایداری شهری با تأکید بر سنگفرش یاده و مطالعة موردی: محدودۀ چهارراه آبرسان - تقاطع شهید بهشتی (تبریز)»، وبسایت مگیران.]</ref> در بررسی سیر تاریخی، در [[ایران باستان]] نمونههایی چون سنگنوشتههای هگمتانه در دورهٔ مادها و تندیسهای هخامنشی و سپس سکوهای صفوی و سقاخانههای اسلامی کارکردهایی مشابه داشتهاند؛ با این حال تاریخچهٔ مدونی در ایران ندارد.<ref>[https://gps.gu.ac.ir/article_7386.html لحمیان و همکاران، «نقش مبلمان شهری در توسعۀ گردشگری. مطالعۀ موردی: شهر ساری»، 1392ش، ص107.]</ref> نخستین بار اصطلاح مبلمان شهری در قرن بیستم میلادی در [[اروپا]] و آمریکای شمالی بهکار رفت.<ref>[https://www.srds.ir/article_220199.html بهادری و همکاران، «مطالعۀ تطبیقی مناطق کلانشهر تبریز بر مبنای مؤلفههای مبلمان شهری»، 1405ش، ص93.]</ref> پس از [[جنگ جهانی دوم]] برای پیادهمحوری و زیستپذیری فضاها، مبلمان شهری بهطور نظاممند اهمیت یافت<ref>[https://magirans.com/مقاله-جایگاه-مبلمان-شهری-در-تعامل-پایدار-و-منظر-پایدار-شهری-بررسی-بوستان-نهج-البلاغه-تهران «جایگاه مبلمان شهری در تعامل پایدار و منظر پایدار شهری بررسی بوستان نهجالبلاغه تهران»، وبسایت مگیران.]</ref> و با ظهور طراحان و نوآوری در مواد، با فرآیندهای تولید و فناوری، طرحهای جامعی پدید آمد و مفاهیمی چون یکپارچگی، هماهنگی، هویت و دوام محور طراحی قرار گرفت.<ref>[https://sabzzivar.com/article/7.pdf «مبلمان شهری، هویت و تاریخچۀ آن»، وبسایت سبز زیور.]</ref> | ||
== راهبرد کلان در طراحی == | == راهبرد کلان در طراحی == | ||
مبلمان شهری، فضاهای بین ساختمانها را تکمیل کرده، زندگی در محیط سخت شهری را ممکن ساخته و با تنظیم جریان حرکت و سکون، به فضای شهری روح میبخشد.<ref>[https://sabzzivar.com/article/7.pdf «مبلمان شهری، هویت و تاریخچۀ آن»، وبسایت سبز زیور.]</ref> چارچوب اصلی در طراحی، ادغام و عملکرد هماهنگ عناصر بر اساس اصول کاربری، | مبلمان شهری، فضاهای بین ساختمانها را تکمیل کرده، زندگی در محیط سخت شهری را ممکن ساخته و با تنظیم جریان حرکت و سکون، به فضای شهری روح میبخشد.<ref>[https://sabzzivar.com/article/7.pdf «مبلمان شهری، هویت و تاریخچۀ آن»، وبسایت سبز زیور.]</ref> چارچوب اصلی در طراحی، ادغام و عملکرد هماهنگ عناصر بر اساس اصول کاربری، هویتمندی، زیبایی بصری، بافت، اقلیم، دسترسی مناسب و نیاز تمام شهروندان است<ref>[https://www.srds.ir/article_220199.html بهادری و همکاران، «مطالعۀ تطبیقی مناطق کلانشهر تبریز بر مبنای مؤلفههای مبلمان شهری»، 1405ش، ص102-101.]</ref> که با حذف اغتشاشات بصری، تصاویر ماندگاری خلق کرده<ref>[https://www.sid.ir/paper/874692/fa#pointx سالاری، «نقش مبلمان در طراحی شهری»، 1395ش، ص12.]</ref> و به صرفهجویی در فضا، هزینه و ایجاد یکپارچگی میانجامد.<ref>[https://magirans.com/مقاله-اثرات-مبلمان-شهری-بر-روابط-اجتما.htm «اثرات مبلمان شهری بر روابط اجتماعی»، وبسایت مگیران.]</ref> | ||
== انواع == | == انواع == | ||
برخی از عناصر و تجهیزاتی که در فضای عمومی برای ساماندهی و هویتبخشی به شهر، طراحی و اجرا میشوند | برخی از عناصر و تجهیزاتی که در فضای عمومی برای ساماندهی و هویتبخشی به شهر، طراحی و اجرا میشوند عبارتاند از: | ||
# '''تجهیزات رفاهی و استراحت:''' نیمکت، سایهبان، آبخوری، وسایل بازی کودکان و مبلمان پارک. | # '''تجهیزات رفاهی و استراحت:''' نیمکت، سایهبان، آبخوری، وسایل بازی کودکان و مبلمان پارک. | ||
# '''تجهیزات حملونقل و دسترسی:''' ایستگاه اتوبوس، علائم راهنمایی، پارکینگ دوچرخه و گذرگاه عابر پیاده. | # '''تجهیزات حملونقل و دسترسی:''' ایستگاه اتوبوس، علائم راهنمایی، پارکینگ دوچرخه و گذرگاه عابر پیاده. | ||
| خط ۴۳: | خط ۴۳: | ||
مکانیابی صحیح شامل رفع موانع، جانمایی نشیمنگاهها بدون تداخل با مسیر پیاده، جلوگیری از ورود وسیله نقلیه، تأمین فضای انتظار، پراکندگی متناسب با ظرفیت و تعداد کاربران، مشارکت عمومی در طراحی، ساخت و نگهداری، دسترسی آسان، رعایت فواصل مناسب،<ref>[https://www.sid.ir/paper/874692/fa#pointx سالاری، «نقش مبلمان در طراحی شهری»، 1395ش، ص16-15.]</ref> توجه به نرخ تردد، عوامل جوی، رفتار کاربران، رؤیتپذیری، ابعاد، محدودیت فضا، امکانات و نصب تجهیزات جانبی، نکات بهداشتی است.<ref>[https://magirans.com/مقاله-اثرات-مبلمان-شهری-بر-روابط-اجتما.htm «اثرات مبلمان شهری بر روابط اجتماعی»، وبسایت مگیران.]</ref> | مکانیابی صحیح شامل رفع موانع، جانمایی نشیمنگاهها بدون تداخل با مسیر پیاده، جلوگیری از ورود وسیله نقلیه، تأمین فضای انتظار، پراکندگی متناسب با ظرفیت و تعداد کاربران، مشارکت عمومی در طراحی، ساخت و نگهداری، دسترسی آسان، رعایت فواصل مناسب،<ref>[https://www.sid.ir/paper/874692/fa#pointx سالاری، «نقش مبلمان در طراحی شهری»، 1395ش، ص16-15.]</ref> توجه به نرخ تردد، عوامل جوی، رفتار کاربران، رؤیتپذیری، ابعاد، محدودیت فضا، امکانات و نصب تجهیزات جانبی، نکات بهداشتی است.<ref>[https://magirans.com/مقاله-اثرات-مبلمان-شهری-بر-روابط-اجتما.htm «اثرات مبلمان شهری بر روابط اجتماعی»، وبسایت مگیران.]</ref> | ||
== تأثیرات | == تأثیرات و پیامدها == | ||
مبلمان شهری پدیدهای فرهنگبنیاد بوده و طراحی دقیق جزئیات با تأکید بر کارکرد و هماهنگی با محیط، فضاها را به محلی برای تنفس و تعامل اجتماعی تبدیل میسازد؛<ref>[https://magirans.com/مقاله-چالش-های-مبلمان-شهری-در-شهر-اردبی.htm «چالشهای مبلمان شهری در شهر اردبیل»، وبسایت مگیران.]</ref> بنابراین هر عنصر در پیوستگی کامل با محیط، منظر و بافت فرهنگی شهر طراحی میشود.<ref>[https://magirans.com/مقاله-اثرات-مبلمان-شهری-بر-روابط-اجتما.htm «اثرات مبلمان شهری بر روابط اجتماعی»، وبسایت مگیران.]</ref> اصول استقرار این عناصر شامل اقلیم، تردد، ایمنی، هماهنگی با هویت بصری، هزینه نگهداری پایین،<ref>[https://ssa.co.ir/urban-furniture/ «اثرات مبلمان شهری بر روابط اجتماعی»، وبسایت مگیران.]</ref> شکل زمین، دید بصری، فرهنگ کاربران، زیبایی، ابعاد، استانداردها، استحکام، مقاومت در برابر وندالیسم یا تخریب عمدی اموال<ref>[https://www.imna.ir/news/521478/وندالیسم-و-پیامدهای-آن-در-محیط-شهری «وندالیسم و پیامدهای آن در محیط شهری»، خبرگزاری ایمنا.]</ref> و هماهنگی با دیگر اجزاست و طرح پویا، خود را با محیط در حال تغییر سازگار کرده و نیاز کاربران را رفع میکند.<ref>[https://magirans.com/مقاله-اثرات-مبلمان-شهری-بر-روابط-اجتما.htm «اثرات مبلمان شهری بر روابط اجتماعی»، وبسایت مگیران.]</ref> | مبلمان شهری پدیدهای فرهنگبنیاد بوده و طراحی دقیق جزئیات با تأکید بر کارکرد و هماهنگی با محیط، فضاها را به محلی برای تنفس و تعامل اجتماعی تبدیل میسازد؛<ref>[https://magirans.com/مقاله-چالش-های-مبلمان-شهری-در-شهر-اردبی.htm «چالشهای مبلمان شهری در شهر اردبیل»، وبسایت مگیران.]</ref> بنابراین هر عنصر در پیوستگی کامل با محیط، منظر و بافت فرهنگی شهر طراحی میشود.<ref>[https://magirans.com/مقاله-اثرات-مبلمان-شهری-بر-روابط-اجتما.htm «اثرات مبلمان شهری بر روابط اجتماعی»، وبسایت مگیران.]</ref> اصول استقرار این عناصر شامل اقلیم، تردد، ایمنی، هماهنگی با هویت بصری، هزینه نگهداری پایین،<ref>[https://ssa.co.ir/urban-furniture/ «اثرات مبلمان شهری بر روابط اجتماعی»، وبسایت مگیران.]</ref> شکل زمین، دید بصری، فرهنگ کاربران، زیبایی، ابعاد، استانداردها، استحکام، مقاومت در برابر وندالیسم یا تخریب عمدی اموال<ref>[https://www.imna.ir/news/521478/وندالیسم-و-پیامدهای-آن-در-محیط-شهری «وندالیسم و پیامدهای آن در محیط شهری»، خبرگزاری ایمنا.]</ref> و هماهنگی با دیگر اجزاست و طرح پویا، خود را با محیط در حال تغییر سازگار کرده و نیاز کاربران را رفع میکند.<ref>[https://magirans.com/مقاله-اثرات-مبلمان-شهری-بر-روابط-اجتما.htm «اثرات مبلمان شهری بر روابط اجتماعی»، وبسایت مگیران.]</ref> از همین رو، مبلمان شهری با تأثیر بر کیفیت چشمانداز و سلامت روان، نقش اساسی در ایجاد شهری زیبا و سالم دارد<ref>[https://www.gahr.ir/article_170418.html آریانکیا، «ارزیابی توزیع فضایی- مکانی و بررسی وضعیت طراحی مبلمان شهری در سطح شهر گرگان با استفاده ازGIS»، 1401ش، ص301-300.]</ref> و موفقیت آن نیز در گرو اصول هماهنگی، وحدت، تنوع، تکرار و انعطافپذیری است.<ref>[https://sabzzivar.com/article/7.pdf «مبلمان شهری، هویت و تاریخچۀ آن»، وبسایت سبز زیور.]</ref> | ||
کارایی مبلمان شهری زمانی است که با اقلیم، معماری، فرهنگ منطقه و همچنین مصالح و رنگهای بومی هماهنگ باشد و واکنشهای بصری و روانی مثبتی را برانگیزد.<ref>[https://www.sid.ir/paper/874692/fa#pointx سالاری، «نقش مبلمان در طراحی شهری»، 1395ش، ص17.]</ref> بهرهگیری از الگوهای معماری بومی، نقوش سنتی و رنگهای محلی، ضمن افزایش زیبایی بصری، حس تعلق، افتخار و مسئولیتپذیری شهروندان را نیز تقویت میکند.<ref>[https://letkatarahan.com/طراحی-مبلمان-شهری-به-عنوان-نماد-هویت-شه/ «طراحی مبلمان شهری به عنوان نماد هویت شهری»، وبسایت لتکا طراحان ایده]</ref> فضاهای باز شهری و مبلمان آنها، بستری برای ارتباط ناخودآگاه مردم با نمادهای فرهنگی و بازتابی از هویت، تاریخ و خاطرات جمعی است<ref>[https://www.sid.ir/paper/863882/fa قربانفرخانی و بیجاریپور، «نقش مبلمان شهری در هویت و سیمای شهری»، 1392ش، ص6.]</ref> که با تکیه بر سابقهٔ کهن معماری ایران، آشفتگیهای بصری شهر را کاهش میدهد.<ref>[https://www.majournal.ir/index.php/ma/article/view/2933 مرادی غیاثی، «بررسی مبلمان شهری با رویکرد عناصر سازندۀ فضای شهری»، 1403ش، ص186.]</ref> | کارایی مبلمان شهری زمانی است که با اقلیم، معماری، فرهنگ منطقه و همچنین مصالح و رنگهای بومی هماهنگ باشد و واکنشهای بصری و روانی مثبتی را برانگیزد.<ref>[https://www.sid.ir/paper/874692/fa#pointx سالاری، «نقش مبلمان در طراحی شهری»، 1395ش، ص17.]</ref> بهرهگیری از الگوهای معماری بومی، نقوش سنتی و رنگهای محلی، ضمن افزایش زیبایی بصری، حس تعلق، افتخار و مسئولیتپذیری شهروندان را نیز تقویت میکند.<ref>[https://letkatarahan.com/طراحی-مبلمان-شهری-به-عنوان-نماد-هویت-شه/ «طراحی مبلمان شهری به عنوان نماد هویت شهری»، وبسایت لتکا طراحان ایده]</ref> فضاهای باز شهری و مبلمان آنها، بستری برای ارتباط ناخودآگاه مردم با نمادهای فرهنگی و بازتابی از هویت، تاریخ و خاطرات جمعی است<ref>[https://www.sid.ir/paper/863882/fa قربانفرخانی و بیجاریپور، «نقش مبلمان شهری در هویت و سیمای شهری»، 1392ش، ص6.]</ref> که با تکیه بر سابقهٔ کهن معماری ایران، آشفتگیهای بصری شهر را کاهش میدهد.<ref>[https://www.majournal.ir/index.php/ma/article/view/2933 مرادی غیاثی، «بررسی مبلمان شهری با رویکرد عناصر سازندۀ فضای شهری»، 1403ش، ص186.]</ref> | ||
== | == مبلمان هوشمند == | ||
شهر هوشمند با نسل نوینی از مبلمان شهری مثل نیمکتهای شارژری، روشناییهای هوشمند، سامانههای پایش محیطی طراحی شده که ضمن زیباسازی و کاهش مصرف | شهر هوشمند با نسل نوینی از مبلمان شهری مثل نیمکتهای شارژری، روشناییهای هوشمند، سامانههای پایش محیطی طراحی شده که ضمن زیباسازی و کاهش [[مصرف انرژی]]، کیفیت خدمات را افزایش داده<ref>[https://ssa.co.ir/urban-furniture/ «مبلمان شهری، کاربرد و انواع آن در زیباسازی شهری»، وبسایت شرکت سپهر صنعت آداک.]</ref> و با بهینهسازی ترافیک، کاهش آلودگی و ناهنجاریهای اجتماعی به رضایت شهروندان و توسعهٔ پایدار کمک میکند.<ref>[https://irana.app/blog/نقش-مبلمان-شهری-در-هویت-بخشی-به-شهرها/ «نقش مبلمان شهری در هویتبخشی به شهرها و روانسازی ترافیک»، وبلاگ ایرانآپ.]</ref> نوع مبلمان نشانگر هویت و فرهنگ شهر است و طراحی مناسب آن، نیازهای مردم را در پیوند با [[فرهنگ]] و رفتار شهروندی تأمین میکند.<ref>[https://www.srds.ir/article_220199.html بهادری و همکاران، «مطالعۀ تطبیقی مناطق کلانشهر تبریز بر مبنای مؤلفههای مبلمان شهری»، 1405ش، ص101.]</ref> | ||
== | == بهینهسازی مبلمان شهری == | ||
برخی از محورهای | با توجه به اهمیت و کارکردهای مبلمان شهری در سبک زندگی، امروزه تلاش میشود تا مبلمان شهری، بهینهسازی و ساماندهی شود. برخی از محورهای ساماندهی مبلمان شهری عبارتند از: حذف عناصر مزاحم و جایگزینی تجهیزات استاندارد هماهنگ با بافت شهر؛<ref>[https://www.gahr.ir/article_170418.html «طراحی مبلمان شهری به عنوان نماد هویت شهری»، وبسایت لتکا طراحان ایده.]</ref> انتخاب مصالح مقاوم؛<ref>[https://letkatarahan.com/طراحی-مبلمان-شهری-به-عنوان-نماد-هویت-شه/ «طراحی مبلمان شهری به عنوان نماد هویت شهری»، وبسایت لتکا طراحان ایده.]</ref> گسترش پیادهروها؛ تفکیک کفپوشها؛ ایجاد نقاط انتظار ایمن؛ رفع موانع و اختلاف سطح؛<ref>[https://www.sid.ir/paper/874692/fa#pointx سالاری، «نقش مبلمان در طراحی شهری»، 1395ش، ص19-18.]</ref> تبدیل پله به رمپ یا سطح شیبدار؛<ref>[https://haftshahraria.com/articles/اصول-طراحی-محاسبه-شیب-رمپ/ «اصول طراحی و محاسبۀ شیب رمپ؛ ضوابط و اجرا»، وبسایت هفت شهر آریا.]</ref> طراحی پلهای مناسب با روکشهای منعطف و شیببندیهای درست؛<ref>[https://magirans.com/مقاله-اثرات-مبلمان-شهری-بر-روابط-اجتما.htm «اثرات مبلمان شهری بر روابط اجتماعی»، وبسایت مگیران.]</ref> طراحی متناسب با اقلیم و فرهنگ؛ ایجاد مسیر ویژه معلولان؛<ref>[https://www.sid.ir/paper/1172004/fa جلالی و همکاران، «ارزیابی میزان رضایتمندی شهروندان با تأکید بر مبلمان شهری»، 1403ش، ص62.]</ref> افزایش سرویسهای بهداشتی متناسب با بافت؛ احداث فضاهای مکث کوتاه با نیمکت در مراکز شلوغ؛ طراحی جذاب و یکپارچه و منظم عناصر خدماتی و بصری؛<ref>[https://magirans.com/مقاله-اثرات-مبلمان-شهری-بر-روابط-اجتما.htm «اثرات مبلمان شهری بر روابط اجتماعی»، وبسایت مگیران.]</ref> تقویت حس تعلقخاطر مردم از طریق آموزش و فرهنگسازی.<ref>[https://www.sid.ir/paper/1172004/fa جلالی و همکاران، «ارزیابی میزان رضایتمندی شهروندان با تأکید بر مبلمان شهری»، 1403ش، ص48.]</ref> | ||
== پانویس == | == پانویس == | ||
