| خط ۹۹: | خط ۹۹: | ||
===سرمایه انسانی=== | ===سرمایه انسانی=== | ||
در دورهٔ قاجار نهاد روحانیت نقش مهمی در حمایت مردم در برابر ستم دستگاه حکومتی شاه و حفاظت از فرهنگ و آموزههای مذهبی داشت. در طول حکومت قاجار، علما با ترویج نظام اعتقادی، ارزشی و نمادی تشیع در ایران توانستند مراتبی از فرهنگ مذهبی را در ایران پیریزی کنند که به موازات رواج فرهنگ تشیع، تجدد و پویایی شیعی نیز بیشتر شد. بر اثر فعالیت علمای [[دین]]، آگاهی سیاسی و اجتماعی مردم بهگونهای افزایش یافت که از آن پس در بحرانها و جریانهای سیاسی و اجتماعی مهم بیتفاوت نبودند. علمای دین با همکاری مردم، نهاد «عدالتخانه» را در زمان مظفرالدین شاه به وجود آوردند و در گام بعدی، نهضت مشروطه را رهبری کردند و به پیروزی رساندند. به نظر محققان آنها با ایجاد این تحولات بزرگ نه تنها جلو ستم و اجحاف دولت علیه مردم را گرفتند که در بیداری دینی و زمینهسازی [[انقلاب اسلامی ایران|انقلاب اسلامی]] نیز نقشی مهم ایفا کردند.<ref>رمضاننرگسی، «تأثیر فرهنگ سیاسی تشیع در بیداری مردم ایران در دورهٔ قاجاریه»، 1387ش، ص139.</ref> | در دورهٔ قاجار نهاد روحانیت نقش مهمی در حمایت مردم در برابر ستم دستگاه حکومتی شاه و حفاظت از فرهنگ و آموزههای مذهبی داشت. در طول حکومت قاجار، علما با ترویج نظام اعتقادی، ارزشی و نمادی تشیع در ایران توانستند مراتبی از فرهنگ مذهبی را در ایران پیریزی کنند که به موازات رواج فرهنگ تشیع، تجدد و پویایی شیعی نیز بیشتر شد. بر اثر فعالیت علمای [[دین]]، آگاهی سیاسی و اجتماعی مردم بهگونهای افزایش یافت که از آن پس در بحرانها و جریانهای سیاسی و اجتماعی مهم بیتفاوت نبودند. علمای دین با همکاری مردم، نهاد «عدالتخانه» را در زمان مظفرالدین شاه به وجود آوردند و در گام بعدی، نهضت مشروطه را رهبری کردند و به پیروزی رساندند. به نظر محققان آنها با ایجاد این تحولات بزرگ نه تنها جلو ستم و اجحاف دولت علیه مردم را گرفتند که در بیداری دینی و زمینهسازی [[انقلاب اسلامی ایران|انقلاب اسلامی]] نیز نقشی مهم ایفا کردند.<ref>رمضاننرگسی، «تأثیر فرهنگ سیاسی تشیع در بیداری مردم ایران در دورهٔ قاجاریه»، 1387ش، ص139.</ref> | ||
=== خانواده === | |||
خانواده در دوره قاجار عمدتاً ساختاری گسترده داشت و خانواده اصلی معمولاً با فرزندان مذکر و همسرانشان بهصورت جمعی زندگی میکردند. ساختار خانه بهگونهای طراحی میشد که هم امکان زندگی گروهی و هم استقلال نسبی هر خانواده را فراهم آورد. خانوادهها شامل خدمتکاران، نوکران، بستگان دور و مهمانان نیز میشدند و جمعیت آنها همواره در نوسان بود.<ref>[https://www.cgie.org.ir/fa/news/154633/%D8%B1%D9%88%D8%A7%DB%8C%D8%AA%E2%80%8C%D9%87%D8%A7%DB%8C%DB%8C-%D8%A7%D8%B2-%D8%AE%D8%A7%D9%86%D9%87-%D9%88-%D8%AE%D8%A7%D9%86%D9%88%D8%A7%D8%AF%D9%87-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D8%B1%D9%88%D8%B2%DA%AF%D8%A7%D8%B1-%D9%82%D8%A7%D8%AC%D8%A7%D8%B1 «روایتهایی از خانه و خانواده ایرانی در روزگار قاجار»، وبسایت مرکز مطالعات ایران و اسلامی.]</ref> | |||
تشکیل خانواده با خواستگاری آغاز میشد که اغلب از طریق زنان واسطه انجام میگرفت و انتخاب همسر بر اساس نظر والدین صورت میپذیرفت. پس از توافق اولیه، خانواده داماد به خانه عروس میرفت و درباره مسائل مالی از جمله شیربها و جهیزیه گفتوگو میکرد. مراسم نامزدی و عقد در روزی خوشیمن برگزار میشد و عقدنامه صرفاً توسط عاقد امضا میگردید.مهریه در این دوره اهمیت یافت و خانوادهها ترجیح میدادند بهجای شیربهای نقد، مهر دختر را افزایش دهند. ازدواجهای دائم رایجترین شکل ازدواج بود، اما چندهمسری، ازدواج موقت (صیغه) و طلاق نیز وجود داشت. در جامعه مردسالار آن دوره، زنان نفوذ چندانی نداشتند و اغلب مطیع شوهر یا پدر خود بودند. طلاق بهصورت رجعی و قطعی انجام میشد و فرزندان در همه موارد نزد پدر باقی میماندند.<ref>''' '''[https://sid.ir/paper/828533/fa#downloadbottom داوودی و ابطحی «بررسی خانواده و ازدواج در دوره قاجار با تکیه بر سفرنامه های خارجی»، پایگاه مرکز اطلاعات علمی جهاد دانشگاهی.]</ref> | |||
==هویت دینی== | ==هویت دینی== | ||
| خط ۱۸۸: | خط ۱۹۳: | ||
*حاجی آقابابایی، محمدرضا، گونهشناسی نثر فارسی در عصر قاجار، تهران، مهراندیش، ۱۴۰۰ش. | *حاجی آقابابایی، محمدرضا، گونهشناسی نثر فارسی در عصر قاجار، تهران، مهراندیش، ۱۴۰۰ش. | ||
*«خارجیها کدام آیینهای نوروزی را تغییر دادند»، وبسایت مرکز پژوهشهای ایرانی و اسلامی، تاریخ بازدید: ۱۰ تیر ۱۴۰۵ش. | *«خارجیها کدام آیینهای نوروزی را تغییر دادند»، وبسایت مرکز پژوهشهای ایرانی و اسلامی، تاریخ بازدید: ۱۰ تیر ۱۴۰۵ش. | ||
*داوودی، سمانه و ابطحی علیرضا، «بررسی خانواده و ازدواج در دوره قاجار با تکیه بر سفرنامه های خارجی»، پایگاه مرکز اطلاعات علمی جهاد دانشگاهی، تاریخ بازدید: ۱۱ تیر ۱۴۰۵ش. | |||
*دهقانی، محمدمهدی و دیگران، «تحلیل ظهور و سقوط سلسله قاجاریه براساس نظریهٔ ابن خلدون»، مجلهٔ جامعهشناسی سیاسی جهان اسلام، دورهٔ ۱۰، شمارهٔ ۱، ۱۴۰۱ش. | *دهقانی، محمدمهدی و دیگران، «تحلیل ظهور و سقوط سلسله قاجاریه براساس نظریهٔ ابن خلدون»، مجلهٔ جامعهشناسی سیاسی جهان اسلام، دورهٔ ۱۰، شمارهٔ ۱، ۱۴۰۱ش. | ||
*رمضاننرگسی، رضا، «تأثیر فرهنگ سیاسی تشیع در بیداری مردم ایران در دورهٔ قاجاریه»، مجلهٔ مطالعات انقلاب اسلامی، شمارهٔ ۱۴، پاییز ۱۳۸۷ش. | *رمضاننرگسی، رضا، «تأثیر فرهنگ سیاسی تشیع در بیداری مردم ایران در دورهٔ قاجاریه»، مجلهٔ مطالعات انقلاب اسلامی، شمارهٔ ۱۴، پاییز ۱۳۸۷ش. | ||
*«روایتهایی از خانه و خانواده ایرانی در روزگار قاجار»، وبسایت مرکز مطالعات ایران و اسلامی، تاریخ درج مطلب: ۱۰ بهمن ۱۳۹۵ش. | |||
*زرگرینژاد، غلامحسین و علیپور، نرگس، «نگاهی به وضعیت کنیزان، غلامان و خواجگان در عصر قاجار»، مجلهٔ پژوهشهای تاریخی، دورهٔ ۱، شمارهٔ ۲، مرداد ۱۳۸۸ش. | *زرگرینژاد، غلامحسین و علیپور، نرگس، «نگاهی به وضعیت کنیزان، غلامان و خواجگان در عصر قاجار»، مجلهٔ پژوهشهای تاریخی، دورهٔ ۱، شمارهٔ ۲، مرداد ۱۳۸۸ش. | ||
*شریفی شکوه، زینب، «وضعیت فکری و فرهنگی ایران در عصر قاجار»، مجلهٔ فرهنگ پژوهش، شمارهٔ ۳۳، بهار ۱۳۹۷ش. | *شریفی شکوه، زینب، «وضعیت فکری و فرهنگی ایران در عصر قاجار»، مجلهٔ فرهنگ پژوهش، شمارهٔ ۳۳، بهار ۱۳۹۷ش. | ||
