| خط ۷۲: | خط ۷۲: | ||
=== معماری === | === معماری === | ||
معماری ایران در | معماری ایران در دورۀ قاجار، بهویژه از اواسط سلطنت ناصرالدینشاه، با تأثیرپذیری از هنر اروپا دستخوش تحول شد و تلفیقی از سنتهای ایرانی و عناصر غربی را به نمایش گذاشت. در این دوره، بناهای شاخصی همچون کاخ گلستان با تالارهای آینهکاری، گچبریهای ظریف و کاشیکاریهای هفترنگ، و نیز شمسالعماره بهعنوان نخستین بنای بلندمرتبهٔ تهران، نماد این تلفیق محسوب میشوند. معماری مذهبی دوره قاجار، از جمله مسجد شاه تهران و مسجد سپهسالار، همچنان به سنتهای صفوی وفادار ماند و با طرحهای چهارایوانی و گنبدهای عظیم، جلوهگر شکوه معماری ایرانی-اسلامی است. در عرصهٔ کاخسازی و عمارتهای مسکونی نیز استفاده از ارسیهای رنگی، حوضخانههای زیرزمینی، بادگیرها و تزئینات لاکی، هویتی متمایز به معماری این دوره بخشید.<ref>[https://marmolakechagh.blogfa.com/post/2 «هنر در دورۀ قاجاریه»، وبلاگ تاریخ ما.]</ref> | ||
=== هنر === | === هنر === | ||
هنر قاجار که ریشه در سنتهای زندیه داشت، در دوران | هنر در دوره قاجار که ریشه در سنتهای زندیه داشت، در دوران فتحعلیشاه با مکتب پیکرنگاری درباری به شکوفایی رسید و با تأکید بر شکوه سلطنتی، تصاویری آرمانی از شاه و درباریان ارائه داد. از اواسط دوره ناصری، با بازگشت نقاشان تحصیلکرده در اروپا مانند ابوالحسن غفاری (صنیعالملک) و محمد غفاری (کمالالملک)، سبکهای جدیدی با نگاه واقعگرایانه و طبیعتنگاری وارد نقاشی ایران شد. هنرهای کاربردی مانند نقاشی لاکی بر روی قلمدانها و جلدهای کتاب، و نیز نقاشی روی شیشه و میناکاری، در این دوره رونق یافت و تلفیقی از نقوش سنتی و تأثیرات غربی را به نمایش گذاشت. نقاشی قهوهخانهای نیز بهعنوان هنری مردمی، با مضامین حماسی شاهنامه و مذهبی، در فضای قهوهخانهها رواج یافت و هویتی مستقل از هنر درباری یافت.<ref>[https://marmolakechagh.blogfa.com/post/2 «هنر در دورۀ قاجاریه»، وبلاگ تاریخ ما.] </ref> در این دوره، فناوریهای نوینی چون لیتوگرافی و عکاسی نیز با حمایت ناصرالدینشاه و تأسیس دارالفنون، بهعنوان ابزارهای نوین تصویرگری و مستندسازی وارد عرصه هنر شدند و عکاسان بهتدریج جایگزین نقاشان حکومتی شدند. سرانجام، کمالالملک با بنیانگذاری مدرسه صنایع مستظرفه در سال ۱۳۲۹ق، تحولی بنیادین در نقاشی ایران ایجاد کرد و آن را به سوی طبیعتنگاری و بازنمایی زندگی روزمره سوق داد.<ref>[http://donya-e-eqtesad.com/%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D8%AA%D8%A7%D8%B1%DB%8C%D8%AE-%D8%A7%D9%82%D8%AA%D8%B5%D8%A7%D8%AF-31/740447-%D8%A2%D8%BA%D8%A7%D8%B2-%D8%AA%D8%B5%D9%88%DB%8C%D8%B1%DA%AF%D8%B1%DB%8C-%D9%85%D8%AF%D8%B1%D9%86-%D8%AF%D8%B1-%D8%B9%D8%B5%D8%B1-%D9%82%D8%A7%D8%AC%D8%A7%D8%B1 «آغاز تصویرگری مدرن در عصر قاجار»، وبسایت روزنامۀ دنیای اقتصاد.]</ref> | ||
==ساختار اجتماعی== | ==ساختار اجتماعی== | ||
| خط ۱۸۷: | خط ۱۸۷: | ||
#صنایع غذایی و دارویی شامل رشتههای گوناگون مانند نانوایی، قنادی، [[عصاری]] (کشیدن عصارهٔ گیاهان) تدارک گیاهان دارویی مانند گل گاوزبان، خاکشیر و زرشک سیاه. | #صنایع غذایی و دارویی شامل رشتههای گوناگون مانند نانوایی، قنادی، [[عصاری]] (کشیدن عصارهٔ گیاهان) تدارک گیاهان دارویی مانند گل گاوزبان، خاکشیر و زرشک سیاه. | ||
#صنایع جدید بهصورت ابتدایی آن در انحصار دولت بود که شامل کارخانههای ضرب سکه، قورخانه، تسلیحات، بلورسازی، چینیسازی که بانی آن میرزا تقیخان [[امیرکبیر]] بود. صنعت چاپ نیز ابتدا در آذربایجان و سپس در [[تهران]] رواج یافت و چاپ سنگی به تدیج به چاپ سربی تبدیل شد و این در توسعهٔ سواد و بالابردن اطلاعات عمومی و سطح فکر مردم نقش مهم داشت.<ref>شمیم، ایران در دورهٔ سلطنت قاجار، 1387ش، ص265-367.</ref> | #صنایع جدید بهصورت ابتدایی آن در انحصار دولت بود که شامل کارخانههای ضرب سکه، قورخانه، تسلیحات، بلورسازی، چینیسازی که بانی آن میرزا تقیخان [[امیرکبیر]] بود. صنعت چاپ نیز ابتدا در آذربایجان و سپس در [[تهران]] رواج یافت و چاپ سنگی به تدیج به چاپ سربی تبدیل شد و این در توسعهٔ سواد و بالابردن اطلاعات عمومی و سطح فکر مردم نقش مهم داشت.<ref>شمیم، ایران در دورهٔ سلطنت قاجار، 1387ش، ص265-367.</ref> | ||
=== معادن === | |||
با وجود معادن غنی در دوره قاجار، بهدلیل فقدان دانش فنی و نبود زیرساختهای مناسب، استخراج معادن عمدتاً در دست خارجیان بود و سهم ناچیزی در اقتصاد داخلی داشت. تولید شمشیرهای مرغوب (دمشقی) در شیراز و مشهد و نیز ساخت اسلحههای آتشین در کارگاههای اصفهان، شیراز و تهران، از جمله صنایع محدودی بودند که تا حدودی رونق داشتند. با این حال، تنها سرب و لاجورد به مقدار زیاد و با کیفیت مطلوب تولید میشدند و بقیه فلزات مورد نیاز از خارج وارد میگردید.<ref>[https://donya-e-eqtesad.com/%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D8%A7%D9%82%D8%AA%D8%B5%D8%A7%D8%AF-36/3884246-%D8%B5%D9%86%D8%A7%DB%8C%D8%B9-%D8%AF%D8%B3%D8%AA%DB%8C-%D8%AF%D9%88%D8%B1%D9%87-%D9%82%D8%A7%D8%AC%D8%A7%D8%B1 «صنایعدستی دوره قاجار»، تاریخ درج مطلب: وبسایت روزنامۀ دنیای اقتصاد.]</ref> | |||
=== نظام پولی === | === نظام پولی === | ||
| خط ۲۲۱: | خط ۲۲۴: | ||
*آبراهامیان، یرواند، ایران بین دو انقلاب؛ درآمدی بر جامعهشناسی سیاسی ایران معاصر، ترجمهٔ احمد گلمحمدی و محمدابراهیم فتاحی، تهران، نی، ۱۳۷۸ش. | *آبراهامیان، یرواند، ایران بین دو انقلاب؛ درآمدی بر جامعهشناسی سیاسی ایران معاصر، ترجمهٔ احمد گلمحمدی و محمدابراهیم فتاحی، تهران، نی، ۱۳۷۸ش. | ||
*آدمیت، فریدون، امیرکبیر و ایران، تهران، خوارزمی، ۱۳۶۲ش. | *آدمیت، فریدون، امیرکبیر و ایران، تهران، خوارزمی، ۱۳۶۲ش. | ||
*«آغاز تصویرگری مدرن در عصر قاجار»، وبسایت روزنامۀ دنیای اقتصاد، تاریخ درج مطلب: ۲۶ تیر ۱۳۹۲ش. | |||
*«ادبیات در عصر فریادهای در گلو مانده»، وبسایت روزنامهٔ خراسان، تاریخ بازدید: ۲۷ مهر ۱۴۰۲ش. | *«ادبیات در عصر فریادهای در گلو مانده»، وبسایت روزنامهٔ خراسان، تاریخ بازدید: ۲۷ مهر ۱۴۰۲ش. | ||
*«اسنادی از جشن میلاد امام رضا(ع) در دوره قاجار در مرکز اسناد آستان قدس رضوی»، وبسایت مرکز پژوهشهای ایرانی و اسلامی، تاریخ درج مطلب: ۱۶ مرداد ۱۳۹۶ش. | *«اسنادی از جشن میلاد امام رضا(ع) در دوره قاجار در مرکز اسناد آستان قدس رضوی»، وبسایت مرکز پژوهشهای ایرانی و اسلامی، تاریخ درج مطلب: ۱۶ مرداد ۱۳۹۶ش. | ||
| خط ۲۴۶: | خط ۲۵۰: | ||
* شکاریان، محمدعلی و دیگران، «تحلیل وضعیت زبان، گویش و لهجههای ایران باتوجه به اطلاعات ارائهشده در سفرنامههای خارجی عصر قاجار»، مجلۀ زبان فارس و گویشهای ایرانی، شماره ۱۵، ۱۴۰۲ش. | * شکاریان، محمدعلی و دیگران، «تحلیل وضعیت زبان، گویش و لهجههای ایران باتوجه به اطلاعات ارائهشده در سفرنامههای خارجی عصر قاجار»، مجلۀ زبان فارس و گویشهای ایرانی، شماره ۱۵، ۱۴۰۲ش. | ||
*شمیم، علیاصغر، ایران در دورهٔ سلطنت قاجار (قرن سیزدهم و نیمهٔ اول قرن چهاردهم)، تهران، بهزاد، ۱۳۸۷ش. | *شمیم، علیاصغر، ایران در دورهٔ سلطنت قاجار (قرن سیزدهم و نیمهٔ اول قرن چهاردهم)، تهران، بهزاد، ۱۳۸۷ش. | ||
*«صنایعدستی دوره قاجار»، تاریخ درج مطلب: وبسایت روزنامۀ دنیای اقتصاد، تاریخ درج مطلب: ۲ مرداد ۱۴۰۱ش. | |||
*طباطبایی، سیدجواد، ایران در دورهٔ فتحعلیشاه، تهران، مرکز دائرةالمعارف بزرگ اسلامی، چاپ اول، ۱۳۹۳ش. | *طباطبایی، سیدجواد، ایران در دورهٔ فتحعلیشاه، تهران، مرکز دائرةالمعارف بزرگ اسلامی، چاپ اول، ۱۳۹۳ش. | ||
*علیزاد بیرجندی، زهرا، «عوامل مؤثر بر گزینش الگوهای سبک زنگی در دورهٔ قاجار»، مجلهٔ جستارهای تاریخیهٔ سال یازدهم، شمارهٔ ۲، پاییز و زمستان ۱۳۹۹ش. | *علیزاد بیرجندی، زهرا، «عوامل مؤثر بر گزینش الگوهای سبک زنگی در دورهٔ قاجار»، مجلهٔ جستارهای تاریخیهٔ سال یازدهم، شمارهٔ ۲، پاییز و زمستان ۱۳۹۹ش. | ||
