بدون خلاصۀ ویرایش |
|||
| خط ۲۰۵: | خط ۲۰۵: | ||
=== مدارس جدید === | === مدارس جدید === | ||
از اواسط دورهٔ قاجار، بهدنبال آشنایی ایرانیان با فرهنگ و تمدن غرب، نظام مکتبخانهای مورد انتقاد شدید روشنفکران، نویسندگان و برخی روزنامهها قرار گرفت. انتقادات عمدتاً بر روشهای خشن آموزشی، عدم توجه به ویژگیهای جسمی و روانی کودکان، کیفیت نامناسب محیط آموزشی، و نبود تناسب محتوای درسی با نیازهای روز جامعه متمرکز بود. این نارضایتیها، همراه با اعزام نخستین محصلان ایرانی به اروپا (از ۱۸۱۰م) و سپس تأسیس دارالفنون در ۱۲۶۸ق، زمینههای شکلگیری مدارس جدید به سبک غربی را در اواخر دوره قاجار فراهم کرد. مدارس جدید که با حمایت برخی از روحانیون همچون شیخ هادی نجمآبادی و سید محمد طباطبایی و با الگوبرداری از نظام آموزشی اروپا تأسیس شدند، برنامههای درسی گستردهتری شامل علوم جدید، جغرافیا، حساب، و آموزش دختران را در دستور کار قرار دادند. با تصویب قانون اساسی معارف در ۱۲۹۰ش، گامهای نخستین برای ساماندهی نظام آموزشی نوین در ایران برداشته شد، هرچند این تحولات تا پایان دوره قاجار همچنان در مراحل ابتدایی خود باقی ماند.<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/1681808/%D8%A8%D8%B1%D8%B1%D8%B3%DB%8C-%D8%B3%DB%8C%D8%B1-%D8%AA%D8%AD%D9%88%D9%84%D8%A7%D8%AA-%D9%86%D8%B8%D8%A7%D9%85-%D8%A7%D9%85%D9%88%D8%B2%D8%B4%DB%8C-%D9%85%DA%A9%D8%AA%D8%A8-%D8%AE%D8%A7%D9%86%D9%87-%D8%A7%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D8%AF%D9%88%D8%B1%D9%87-%D9%82%D8%A7%D8%AC%D8%A7%D8%B1-%D9%88-%D9%BE%D9%87%D9%84%D9%88%DB%8C-%D8%A7%D9%88%D9%84 نصیری، «بررسى سیر تحولات نظام آموزشى مکتبخانهاى در دوره قاجار و پهلوى اول»، ۱۳۸۷ش، ص۲۳۸-۲۴۲.]</ref> | از اواسط دورهٔ قاجار، بهدنبال آشنایی ایرانیان با فرهنگ و تمدن غرب، نظام مکتبخانهای مورد انتقاد شدید روشنفکران، نویسندگان و برخی روزنامهها قرار گرفت. انتقادات عمدتاً بر روشهای خشن آموزشی، عدم توجه به ویژگیهای جسمی و روانی کودکان، کیفیت نامناسب محیط آموزشی، و نبود تناسب محتوای درسی با نیازهای روز جامعه متمرکز بود. این نارضایتیها، همراه با اعزام نخستین محصلان ایرانی به اروپا (از ۱۸۱۰م) و سپس تأسیس دارالفنون در ۱۲۶۸ق، زمینههای شکلگیری مدارس جدید به سبک غربی را در اواخر دوره قاجار فراهم کرد. مدارس جدید که با حمایت برخی از روحانیون همچون شیخ هادی نجمآبادی و سید محمد طباطبایی و با الگوبرداری از نظام آموزشی اروپا تأسیس شدند، برنامههای درسی گستردهتری شامل علوم جدید، جغرافیا، حساب، و آموزش دختران را در دستور کار قرار دادند. با تصویب قانون اساسی معارف در ۱۲۹۰ش، گامهای نخستین برای ساماندهی نظام آموزشی نوین در ایران برداشته شد، هرچند این تحولات تا پایان دوره قاجار همچنان در مراحل ابتدایی خود باقی ماند.<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/1681808/%D8%A8%D8%B1%D8%B1%D8%B3%DB%8C-%D8%B3%DB%8C%D8%B1-%D8%AA%D8%AD%D9%88%D9%84%D8%A7%D8%AA-%D9%86%D8%B8%D8%A7%D9%85-%D8%A7%D9%85%D9%88%D8%B2%D8%B4%DB%8C-%D9%85%DA%A9%D8%AA%D8%A8-%D8%AE%D8%A7%D9%86%D9%87-%D8%A7%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D8%AF%D9%88%D8%B1%D9%87-%D9%82%D8%A7%D8%AC%D8%A7%D8%B1-%D9%88-%D9%BE%D9%87%D9%84%D9%88%DB%8C-%D8%A7%D9%88%D9%84 نصیری، «بررسى سیر تحولات نظام آموزشى مکتبخانهاى در دوره قاجار و پهلوى اول»، ۱۳۸۷ش، ص۲۳۸-۲۴۲.]</ref> | ||
=== آموزش عالی === | |||
در دوره قاجار، آموزش عالی ایران با تأسیس دارالفنون در ۱۲۶۸ق<ref>محمودآبادی، «اصلاحات آموزشی از دارالفنون تا مدارس رشدیه»، 1391ش، ص۳۷–۳۸.</ref> و سپس ایجاد مدارس عالی دولتی مانند مدرسه همایون اصفهان و مدرسه فیوضات تبریز، گامهای نخستین خود را برداشت. سرانجام در ۱۲۷۲ق نخستین وزارت علوم تشکیل شد و در ۱۳۲۸ق قانون اداری وزارت معارف و اوقاف و صنایع مستظرفه به تصویب رسید که نظارت بر تمامی مدارس و تعلیمات عالی کشور را به این وزارتخانه سپرد و بدینترتیب، نظام آموزش عالی در ایران ساختاری متمرکز و رسمی یافت.<ref>[https://pasokh.org/fa/Question/View/9687/%D9%86%D9%87%D8%A7%D8%AF-%D8%AA%D8%B9%D9%84%D9%8A%D9%85-%D9%88-%D8%AA%D8%B1%D8%A8%D9%8A%D8%AA-%D9%88%E2%80%8C-%D8%A2%D9%85%D9%88%D8%B2%D8%B4-%D8%AF%D8%B1-%D8%B9%D8%B5%D8%B1-%D9%82%D8%A7%D8%AC%D8%A7%D8%B1-%DA%86%DA%AF%D9%88%D9%86%D9%87-%D9%88-%D8%AA%D8%AD%D8%AA-%D9%86%D8%B8%D8%B1-%DA%86%D9%87- «نهاد تعليم و تربيت و آموزش در عصر قاجار چگونه و تحت نظر چه نهادي بود.»، وبسایت اندیشه قم.]</ref> | |||
===روابط علمی با غرب=== | ===روابط علمی با غرب=== | ||
| خط ۲۱۰: | خط ۲۱۳: | ||
===تأسیس دارالفنون=== | ===تأسیس دارالفنون=== | ||
دارُالفُنون نام مدرسهای است که به ابتکار [[امیرکبیر]] در زمان ناصرالدینشاه برای آموزش علوم و فنون جدید در تهران تأسیس شد که محققان از آن بهعنوان نخستین دانشگاه در تاریخ مدرن ایران یاد میکنند. این مرکز آموزشی در ترویج عقلانیتگرایی در جامعه محصل ایران، توزیع آثاری با موضوع آشنایی با تمدن غرب در سراسر ایران، تأثیرگذاری بر درخواستهای مردم و مقدمهای برای ایجاد مشروطیت در ایران، نقش مهم داشت. | دارُالفُنون نام مدرسهای است که به ابتکار [[امیرکبیر]] در زمان ناصرالدینشاه برای آموزش علوم و فنون جدید در تهران تأسیس شد که محققان از آن بهعنوان نخستین دانشگاه در تاریخ مدرن ایران یاد میکنند. این مرکز آموزشی در ترویج عقلانیتگرایی در جامعه محصل ایران، توزیع آثاری با موضوع آشنایی با تمدن غرب در سراسر ایران، تأثیرگذاری بر درخواستهای مردم و مقدمهای برای ایجاد مشروطیت در ایران، نقش مهم داشت. | ||
===علوم عقلی و فلسفه=== | ===علوم عقلی و فلسفه=== | ||
| خط ۲۷۳: | خط ۲۷۶: | ||
*«نظام قضایی دورهٔ قاجار»، وبسایت دنیای اقتصاد، تاریخ درج مطلب: ۱۵ آذر ۱۳۹۵ش. | *«نظام قضایی دورهٔ قاجار»، وبسایت دنیای اقتصاد، تاریخ درج مطلب: ۱۵ آذر ۱۳۹۵ش. | ||
*«نظام طبقاتی دورهٔ قاجار از اشراف تا لوتیها»، وبسایت مرکز دائرةالمعارف بزرگ اسلامی، تاریخ درج مطلب: ۶ آذر ۱۴۰۱ش. | *«نظام طبقاتی دورهٔ قاجار از اشراف تا لوتیها»، وبسایت مرکز دائرةالمعارف بزرگ اسلامی، تاریخ درج مطلب: ۶ آذر ۱۴۰۱ش. | ||
*«نهاد تعليم و تربيت و آموزش در عصر قاجار چگونه و تحت نظر چه نهادي بود.»، وبسایت اندیشه قم، تاریخ بازدید: ۱۱ تیر ۱۴۰۵ش. | |||
*والنتین، ژوکوفسکی، اشعار عامیانهٔ ایران (در عصر قاجاری)، تصحیح و توضیح عبدالحسین نوایی، تهران، اساطیر، ۱۳۸۲ش. | *والنتین، ژوکوفسکی، اشعار عامیانهٔ ایران (در عصر قاجاری)، تصحیح و توضیح عبدالحسین نوایی، تهران، اساطیر، ۱۳۸۲ش. | ||
*هاشمیان، احمد، تحولات فرهنگی ایران در دورهٔ قاجاریه و مدرسهٔ دارالفنون، تهران، مؤسسهٔ جغرافیایی و کارتوگرافی سحاب، ۱۳۷۹ش. | *هاشمیان، احمد، تحولات فرهنگی ایران در دورهٔ قاجاریه و مدرسهٔ دارالفنون، تهران، مؤسسهٔ جغرافیایی و کارتوگرافی سحاب، ۱۳۷۹ش. | ||
* هاشمی، سید ضیاء و ایمانی خوشخو، محمدجواد، «مطالعه ابعاد هویت فرهنگی ایران در دوران صفویه و قاجاریه در سفرنامههای سفرنامهنویسان خارجی»، مجلۀ مطالعات ملی، شمارۀ ۶۷، ۱۳۹۵ش، ص۹-۱۲. | * هاشمی، سید ضیاء و ایمانی خوشخو، محمدجواد، «مطالعه ابعاد هویت فرهنگی ایران در دوران صفویه و قاجاریه در سفرنامههای سفرنامهنویسان خارجی»، مجلۀ مطالعات ملی، شمارۀ ۶۷، ۱۳۹۵ش، ص۹-۱۲. | ||
