زهرا غلامی (بحث | مشارکتها) بدون خلاصۀ ویرایش |
|||
| خط ۳۱: | خط ۳۱: | ||
<big>'''بلوغ زودرس'''</big>؛ تجربه زودهنگام و غیرطبیعی بلوغ جنسی در کودکان. | <big>'''بلوغ زودرس'''</big>؛ تجربه زودهنگام و غیرطبیعی بلوغ جنسی در کودکان. | ||
بلوغ زودرس (pubertas praecox)، نوعی اختلال و بیماری در فرایند رشد طبیعی کودکان است که باعث میشود [[دختر|دختران]] و [[پسر|پسران]] | بلوغ زودرس (pubertas praecox)، نوعی اختلال و بیماری در فرایند رشد طبیعی کودکان است که باعث میشود [[دختر|دختران]] و [[پسر|پسران]] بهنحوِ غیرطبیعی و زودتر از موعد به [[بلوغ (انسان)|بلوغ]] جنسی برسند و گرایش به جنس مخالف در آنها پدیدار شود. بلوغ زودهنگام تبعات منفی فراوانی دارد و نوعی بیماری به حساب میآید. | ||
==مفهومشناسی== | ==مفهومشناسی== | ||
بلوغ، فرایند تکامل جسمى و عبور از کودکى به بزرگسالى است. آغاز این فرایند همزمان با افزايش جهش در ترشح هورمونهاى جنسى است.<ref>[https://doctoreto.com/blog/sexual-maturation-of-girls/ خرمآبادی، «نکاتی که باید درباره بلوغ جنسی دختران بدانید»، وبسایت دکترتو.]</ref> بلوغ زودرس به ایجاد ویژگیهای ثانویۀ جنسی و بروز علائم بلوغ قبلاز 8 سالگی در دختران و قبلاز 9 سالگی در پسران اطلاق میشود.<ref>[https://tumj.tums.ac.ir/article-1-1266-fa.html مویری و ربانی، «انواع بلوغ زودرس و علل زمینهای آن و لزوم درمان بیمارستان امام»، وبسایت مجلۀ دانشکدۀ پزشکی دانشگاه علوم پزشکی دانشگاه تهران.]</ref> در فرایند بلوغ زودرس، مغز فرایند بلوغ را با تولید هورمون آزادکنندۀ گنادوتروپین آغاز میکند که این هورمون بعداز رسیدن به غدۀ هیپوفیز، باعث تولید بیشتر هورمون در تخمدان و بیضه میشود.<ref>[https://urologykarami.com/%D8%A8%D9%84%D9%88%D8%BA-%D8%B2%D9%88%D8%AF%D8%B1%D8%B3-%DA%86%DB%8C%D8%B3%D8%AA%D8%9F-%D8%B9%D9%84%D8%A7%DB%8C%D9%85%D8%8C-%D8%AF%D9%84%D8%A7%DB%8C%D9%84%D8%8C-%D8%AA%D8%B4%D8%AE%DB%8C%D8%B5-%D9%88/ کرمی، «بلوغ زودرس چیست؟ علائم، دلایل، تشخیص و درمان»، وبسایت ارولوژی کرمی.]</ref> | |||
==بلوغ زودرس در ایران و جهان== | ==بلوغ زودرس در ایران و جهان== | ||
طبق نظر | طبق نظر محققان، سن بلوغ انسان در بازههای زمانی مختلف در نوسان بوده است. سن بلوغ در برهههایی از تاریخ، روند افزایشی و در مقاطعی سیر کاهشی داشته است.<ref>[https://www.mehrnews.com/news/5135594/%D8%B2%D9%86%DA%AF-%D8%AE%D8%B7%D8%B1-%D8%A8%D9%84%D9%88%D8%BA-%D8%B2%D9%88%D8%AF%D8%B1%D8%B3 «زنگ خطر بلوغ زودرس»، خبرگزاری مهر.]</ref> روند کاهشی سن بلوغ از سال 1920م آغاز شده است<ref>[https://donya-e-eqtesad.com/%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D8%B3%D8%A7%DB%8C%D8%AA-%D8%AE%D9%88%D8%A7%D9%86-62/3513958-%D8%B9%D9%84%D8%AA-%DA%A9%D8%A7%D9%87%D8%B4-%D8%B3%D9%86-%D8%A8%D9%84%D9%88%D8%BA-%D8%AF%D8%B1-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%AF%D9%86%DB%8C%D8%A7-%DA%86%DB%8C%D8%B3%D8%AA «علت کاهش سن بلوغ در ایران و جهان چیست؟»، وبسایت دنیای اقتصاد.]</ref> و از دهۀ 1970 میلادی به بعد، به ازای هر دهه، سن بلوغ حداقل سه ماه کاهش داشته است. دختران در جهان در مقایسه با 40 سال قبل، حداقل یک سال زودتر بالغ میشوند.<ref>[https://www.bartarinha.ir/%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D8%A7%D8%AE%D8%A8%D8%A7%D8%B1-%D8%B1%D9%88%D8%B2-20/1268092-%D8%B3%D9%86-%D8%A8%D9%84%D9%88%D8%BA-%D8%AF%D8%B1-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%DA%A9%D8%A7%D9%87%D8%B4-%DB%8C%D8%A7%D9%81%D8%AA «سن بلوغ در ایران کاهش یافت»، پایگاه خبری برترینها.]</ref> تخمین زده شده که در سطح جهانی، حداقل 1 در 5000 تا 1 در 10000 نفر از کودکان مبتلا به بلوغ زودرس میشوند. در این میان میزان ابتلا در دختران، بسیار بیشتر از پسران است. در دو دهۀ اخیر، تعداد قابل توجهی بلوغ زودرس ثبت شده است. بنابر گزارش ادارۀ سلامت جوانان ایران، سن بلوغ دختران ایرانی از 13.8 به 12.65 رسیده است و در سالهای اخیر ابتلا به بلوغ زودرس میان کودکان ایرانی افزایش یافته است.<ref>[https://journal.ut.ac.ir/article_56207_0.html صداقتزادگان و امیدوار، «بررسی تأثیر عوامل اجتماعی و بلوغ زودرس بر جامعهپذیری دختران (مطالعۀ موردی: دختران دورۀ راهنمایی شهر شیراز)»، 1394ش، ص530.]</ref> | ||
== انواع بلوغ زودرس == | |||
بلوغ زودرس به دو نوع اصلی مرکزی و محیطی تقسیم میشود: | |||
* بلوغ زودرس مرکزی، ریشهٔ مغزی دارد. از مهمترین علل آن میتوان به تومورهای مغزی، آسیبهای تروماتیک مغز و پرتودرمانی ناحیهٔ سر اشاره کرد. این نوع بلوغ موجب افزایش ترشح هورمونهای تخمدان، بیضهها و غدد آدرنال میشود.<ref>جاودانی، «بلوغ زودرس مرکزی»، وبسایت دُروانا.</ref> | |||
* بلوغ زودرس محیطی ریشهٔ مغزی ندارد و ناشی از اختلال در غدد محیطی بدن مانند غدد فوقکلیوی، غدهٔ هیپوفیز، تخمدانها یا بیضهها است.<ref>کرمی، «بلوغ زودرس چیست؟ علائم، دلایل، تشخیص و درمان»، وبسایت ارولوژی کرمی.</ref> این اختلالات موجب ترشح زودهنگام و بیشازحد استروژن و تستوسترون شده و در نتیجه، نشانههای بلوغ را بدون فعالشدن محور مرکزی مغزی به وجود میآورند.<ref>«پیشگیری، تشخیص و درمان بلوغ زودرس دختر و پسر»، وبسایت آزمایشگاه پاتوبیولوژی ایران.</ref> | |||
==عوامل== | ==عوامل== | ||
عوامل متعددی همچون محیط جغرافیایی، ژنتیک، ترکیب چربی بدن، رژیم غذایی، وراثت و جنسیت در تعیین سن شروع بلوغ نقش دارند.<ref>آزادی، غلامی و بخشایش، «تجربۀ زیستۀ دختران از بلوغ زودرس: مطالعۀ کیفی»، 1399ش، ص67.</ref> همچنین برخی اختلالات مانند عفونتها، مشکلات هورمونی، تومورها، ناهنجاریهای مغزی یا صدمات جسمی نیز میتوانند موجب بلوغ زودرس شوند.<ref>[https://www.roshdmag.ir/fa/article/25943/%D8%A8%DA%86%D9%87-%D8%A7-%DB%8C-%D8%A8%D8%A7-%D8%AD%D8%B1%D9%81-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%DA%AF%D9%86%D8%AF%D9%87-%DA%AF%D9%86%D8%AF%D9%87 عطایی، «بچهای با حرفهای گنده گنده»، وبسایت دفتر انتشارات و فناوری آموزشی.]</ref> عواملی نیز مانند حضور طولانیمدت والدین خارج از خانه، مشکلات خانوادگی، دسترسی بدون نظارت کودکان به اینترنت و فضای مجازی، ورود شبکههای ماهوارهای، ریختن قبح مسائل جنسی در جامعه،<ref>«کاهش نظارت خانواده و بلوغ زودرس فرزندان»، روزنامۀ رسالت، 1386ش، ص20.</ref> شوخی جنسی والدین در حضور کودکان، همنشینی با دوستان بزرگتر و حضور بیشازحد کودکان در جمع بزرگسالان، ازجمله عواملی هستند که به رشد هورمونی و بروز بلوغ زودرس در کودکان دامن میزنند. وراثت، [[چاقی]] و [[جنسیت]] از دیگر عوامل وقوع بلوغ زودرس هستند.<ref>رامجردزاده و حکیمزاده، «بلوغ زودرس»، ماهنامۀ الکترونیکی سیب.</ref> | |||
براساس پژوهشها، شیوع بلوغ زودرس در دختران حدود پنجبرابر پسران است<ref>«بلوغ زودرس»، وبسایت آزمایشگاه نیلو.</ref> و استرس و اضطراب نقش قابلتوجهی در ایجاد این اختلال در دختران دارد.<ref>«کاهش نظارت خانواده و بلوغ زودرس فرزندان»، روزنامۀ رسالت، 1386ش، ص20.</ref> | |||
== | ==تشخیص و علائم== | ||
بلوغ زودرس | علائم بلوغ زودرس در پسران رشد سریع قد، رشد آلت تناسلی، رشد مو در زیر بغل و ناحیه آلت تناسلی<ref>«پیشگیری، تشخیص و درمان بلوغ زودرس دختر و پسر»، وبسایت آزمایشگاه پاتوبیولوژی ایران.</ref> و در دختران [[قاعدگی]]، آکنه، رشد سینهها و رشد مو در ناحیۀ آلت تناسلی است.<ref>مزارعی، «بلوغ زودرس دختران چیست و چرا رخ میدهد؟»، مجلۀ اینترنتی دکتردکتر.</ref> از طریق آزمایش خون، رادیوگرافی استخوانهای دستوپا، معاینه، تحلیل تاریخچۀ خانوادگی، ام.آر.آی مغزی و آزمایش تیروئید میتوان بلوغ زودرس را تشخیص داد.<ref>بابکان راد، «بلوغ زودرس»، مجلۀ اینترنتی مرکز مام.</ref> | ||
==عوارض== | ==عوارض== | ||
کوتاهی قد،<ref>بابکان راد، «بلوغ زودرس»، مجلۀ اینترنتی مرکز مام.</ref> | بلوغ زودرس پیامدهای منفی گستردهای در ابعاد جسمی، روانی و اجتماعی برای کودکان به همراه دارد. در بعد جسمی، این اختلال میتواند موجب کوتاهی قد،<ref>بابکان راد، «بلوغ زودرس»، مجلۀ اینترنتی مرکز مام.</ref> ضعف عمومی بدن، اختلال در خواب،<ref>نجفی علمی، «فناوری و تربیت: فناوری اطلاعات و تأثیر آن بر بلوغ زودرس آسیبها، راهکارها»، 1389ش، ص46.</ref> توقف رشد عقلی و جسمی و حتی افزایش خطر ابتلا به برخی سرطانها در بزرگسالی شود.<ref>خبازی، «حقایقی که والدین باید در مورد بلوغ زودرس بدانند»، وبسایت آزمایشگاه قدس.</ref> در بعد روانی و رفتاری، کودکان مبتلا به بلوغ زودرس با مشکلاتی چون اضطراب، وسواس، ضعف روحیه، اختلال فکری و نیز گرایش به خودارضایی و بیبندوباری مواجه میشوند. در سطح اجتماعی نیز این کودکان اغلب با دشواریهایی در تحصیل و مدرسه روبرو شده و ممکن است بهسمت بزهکاری و ناهنجاریهای رفتاری سوق یابند.<ref>قایمی، «بلوغ زودرس»، 1364ش، ص893.</ref> | ||
==پیشگیری== | ==پیشگیری== | ||
| خط ۷۱: | خط ۷۳: | ||
* «رشد فیزیولوژیک»، وبسایت ویستا، تاریخ بازدید: ۵ فروردین ۱۴۰۲ش. | * «رشد فیزیولوژیک»، وبسایت ویستا، تاریخ بازدید: ۵ فروردین ۱۴۰۲ش. | ||
* «زنگ خطر بلوغ زودرس»، خبرگزاری مهر، تاریخ درج مطلب: ۱۳ بهمن ۱۳۹۹ش. | * «زنگ خطر بلوغ زودرس»، خبرگزاری مهر، تاریخ درج مطلب: ۱۳ بهمن ۱۳۹۹ش. | ||
* «سن بلوغ در ایران کاهش | * «سن بلوغ در ایران کاهش یافت»، پایگاه خبری برترینها، تاریخ درج مطلب: ۲۴ آذر ۱۴۰۱ش. | ||
* «علت کاهش سن بلوغ در ایران و جهان چیست؟»، وبسایت دنیای اقتصاد، تاریخ درج مطلب: ۲۳ فروردین ۱۳۹۸ش. | * «علت کاهش سن بلوغ در ایران و جهان چیست؟»، وبسایت دنیای اقتصاد، تاریخ درج مطلب: ۲۳ فروردین ۱۳۹۸ش. | ||
* «کاهش نظارت خانواده و بلوغ زودرس فرزندان»، روزنامهٔ رسالت، شمارهٔ ۶۳۴۷، تاریخ انتشار: ۲ بهمن ۱۳۸۶ش. | * «کاهش نظارت خانواده و بلوغ زودرس فرزندان»، روزنامهٔ رسالت، شمارهٔ ۶۳۴۷، تاریخ انتشار: ۲ بهمن ۱۳۸۶ش. | ||
| خط ۷۹: | خط ۸۱: | ||
* حجاری، سارا، «بلوغ دیررس، بلوغ زودرس»، مجلهٔ پیوند، شمارهٔ ۳۱۳، ۱۳۸۴ش. | * حجاری، سارا، «بلوغ دیررس، بلوغ زودرس»، مجلهٔ پیوند، شمارهٔ ۳۱۳، ۱۳۸۴ش. | ||
* خبازی، نرجس، «حقایقی که والدین باید در مورد بلوغ زودرس بدانند»، وبسایت آزمایشگاه قدس، تاریخ درج مطلب: ۷ سپتامبر ۲۰۲۰م. | * خبازی، نرجس، «حقایقی که والدین باید در مورد بلوغ زودرس بدانند»، وبسایت آزمایشگاه قدس، تاریخ درج مطلب: ۷ سپتامبر ۲۰۲۰م. | ||
* خرمآبادی، فاطمه، «نکاتی که باید درباره بلوغ جنسی دختران بدانید»، وبسایت دکترتو، آخرین بهروزرسانی: 16 اردیبهشت 1405ش. | |||
* رامجردزاده، زینب و حکیمزاده، افسون، «بلوغ زودرس»، ماهنامهٔ الکترونیکی سیب، فروردین و اردیبهشت ۱۳۹۹ش. | * رامجردزاده، زینب و حکیمزاده، افسون، «بلوغ زودرس»، ماهنامهٔ الکترونیکی سیب، فروردین و اردیبهشت ۱۳۹۹ش. | ||
* سعیدی، زهرا، «چطور از بلوغ زودرس بچهها جلوگیری کنیم؟ / راهکارهای مؤثر در تربیت جنسی بچهها»، فارسنیوز، تاریخ درج مطلب: ۵ مرداد ۱۴۰۰ش. | * سعیدی، زهرا، «چطور از بلوغ زودرس بچهها جلوگیری کنیم؟ / راهکارهای مؤثر در تربیت جنسی بچهها»، فارسنیوز، تاریخ درج مطلب: ۵ مرداد ۱۴۰۰ش. | ||
* صداقتزادگان، شهناز و امیدوار، پوران، «بررسی تأثیر عوامل اجتماعی و بلوغ زودرس بر جامعهپذیری دختران (مطالعهٔ موردی: دختران دورهٔ راهنمایی شهر شیراز)»، فصلنامهٔ مطالعات و تحقیقات اجتماعی در ایران، دورهٔ ۴، شمارهٔ ۳، پاییز ۱۳۹۴ش. | * صداقتزادگان، شهناز و امیدوار، پوران، «بررسی تأثیر عوامل اجتماعی و بلوغ زودرس بر جامعهپذیری دختران (مطالعهٔ موردی: دختران دورهٔ راهنمایی شهر شیراز)»، فصلنامهٔ مطالعات و تحقیقات اجتماعی در ایران، دورهٔ ۴، شمارهٔ ۳، پاییز ۱۳۹۴ش. | ||
* عطایی، فاطمه، «بچهای با حرفهای گنده | * عطایی، فاطمه، «بچهای با حرفهای گنده گنده»، وبسایت دفتر انتشارات و فناوری آموزشی، تاریخ درج مطلب: 9 فروردین 1400ش. | ||
* علوی لنگرودی، سید کاظم، «بررسی پدیدهٔ بلوغ زودرس»، کاوشنامهٔ زبان و ادبیات فارسی، شمارهٔ ۵ و ۶، پاییز و زمستان ۱۳۸۱ش. | * علوی لنگرودی، سید کاظم، «بررسی پدیدهٔ بلوغ زودرس»، کاوشنامهٔ زبان و ادبیات فارسی، شمارهٔ ۵ و ۶، پاییز و زمستان ۱۳۸۱ش. | ||
* قایمی، علی، «بلوغ زودرس»، مجلهٔ پیوند، شمارهٔ ۷۳، آبان ۱۳۶۴ش. | * قایمی، علی، «بلوغ زودرس»، مجلهٔ پیوند، شمارهٔ ۷۳، آبان ۱۳۶۴ش. | ||
