بدون خلاصۀ ویرایش
خط ۱: خط ۱:
'''<big>عبدالرحیم سلیمانی اردستانی</big>؛''' روحانی اصلاح‌طلب و پژوهشگر دینی.
'''<big>عبدالرحیم سلیمانی اردستانی</big>؛''' روحانی اصلاح‌طلب و پژوهشگر دینی.


عبدالرحیم سلیمانی اردستانی، روحانی اصلاح‌طلب، پژوهشگر ادیان و از شاگردان [[حسینعلی منتظری]] است. او استاد بازنشسته [[دانشگاه مفید]] قم بوده و با رویکرد عقلانیت مدرن و الهیات نوین، قرائت‌هایی متفاوت از [[تاریخ تشیع]] ارائه می‌دهد. دیدگاه‌های او، به‌ویژه در مناظره با [[حامد کاشانی]] درباره برخی وقایع تاریخی شیعه، واکنش‌های گسترده‌ای در [[حوزه علمیه]]، [[جناح اصلاح‌طلبان|جریان اصلاح‌طلب]] و رسانه‌ها برانگیخته و او را به چهره‌ای بحث‌برانگیز در [[روشن‌فکری دینی|نواندیشی دینی]] معاصر بدل کرده است.
عبدالرحیم سلیمانی اردستانی، روحانی اصلاح‌طلب، پژوهشگر ادیان و از شاگردان [[حسینعلی منتظری]] است. او استاد بازنشسته [[دانشگاه مفید]] قم بوده و با رویکرد عقلانیت مدرن و الهیات نوین، قرائت‌هایی متفاوت از [[تاریخ تشیع]] ارائه می‌دهد. دیدگاه‌های او، به‌ویژه در مناظره با [[حامد کاشانی]] درباره برخی وقایع تاریخی [[شیعه]]، واکنش‌های گسترده‌ای در [[حوزه علمیه]]، [[جناح اصلاح‌طلبان|جریان اصلاح‌طلب]] و رسانه‌ها برانگیخته و او را به چهره‌ای بحث‌برانگیز در [[روشن‌فکری دینی|نواندیشی دینی]] معاصر بدل کرده است.


== '''تولد و تحصیلات''' ==
== '''تولد و تحصیلات''' ==
عبدالرحیم سلیمانی اردستانی در سال ۱۳۴۱ش در [[شهرستان بهبهانِ]] [[استان خوزستان]] متولد شد و پس از پایان تحصیلات دوره سوم راهنمایی در سال ۱۳۵۸ش به [[تهران]] رفت. او حدود شش ماه پس از تحصیل در [[مدرسه علمیه آیت‌الله مجتهدی|مدرسه علمیه مجتهدی]]، راهی قم شد و تحصیلات حوزوی خود را در [[مدرسه حقانی|مدرسه علمیه حقانی]] تکمیل کرد.<ref>[https://tirdadname.ir/ardestani-bio/ صالح‌زاده، «بیوگرافی عبدالرحیم سلیمانی اردستانی و اظهارات او درباره حضرت علی (ع) و فاطمه (س)»، وب‌سایت تیردادنامه.] </ref>
عبدالرحیم سلیمانی اردستانی در سال ۱۳۴۱ش در [[شهرستان بهبهانِ]] [[استان خوزستان]] متولد شد و پس از پایان تحصیلات دوره سوم راهنمایی در سال ۱۳۵۸ش به [[تهران]] رفت. او حدود شش ماه پس از تحصیل در [[مدرسه علمیه آیت‌الله مجتهدی|مدرسه علمیه مجتهدی]]، راهی [[قم]] شد و تحصیلات حوزوی خود را در [[مدرسه حقانی|مدرسه علمیه حقانی]] تکمیل کرد.<ref>[https://tirdadname.ir/ardestani-bio/ صالح‌زاده، «بیوگرافی عبدالرحیم سلیمانی اردستانی و اظهارات او درباره حضرت علی (ع) و فاطمه (س)»، وب‌سایت تیردادنامه.] </ref>


== '''فعالیت‌های علمی و سیاسی''' ==
== '''فعالیت‌های علمی و سیاسی''' ==
خط ۱۹: خط ۱۹:
3. '''دیدگاه درباره [[فلسطین]] و [[رژیم صهیونیستی]]''': او ضمن انتقاد از اشغالگری اسرائیل، شعار [[نابودی اسرائیل در سیاست جمهوری اسلامی ایران|نابودی اسرائیل]] را به نفع خود اسرائیل و باعث تداوم جنگ بی‌پایان می‌داند. او معتقد است راهکار نظامی نتیجه‌بخش نیست و باید بر راهکارهای دیپلماتیک تمرکز کرد و نباید دلسوزتر از خود مردم فلسطین بود.<ref>[https://www.rouydad24.ir/fa/news/437976/%D8%B9%D8%A8%D8%AF%D8%A7%D9%84%D8%B1%D8%AD%DB%8C%D9%85-%D8%B3%D9%84%DB%8C%D9%85%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%A7%D8%B1%D8%AF%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86%DB%8C-%DA%A9%DB%8C%D8%B3%D8%AA-%7C-%D8%B1%D9%88%D8%AD%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%B4%DB%8C%D8%B9%D9%87-%D8%A8%D8%A7-%D8%A7%D8%AF%D8%B9%D8%A7%DB%8C-%D8%B9%D8%AC%DB%8C%D8%A8-%D8%AF%D8%B1%D8%A8%D8%A7%D8%B1%D9%87-%D8%B4%D9%87%D8%A7%D8%AF%D8%AA-%D8%AD%D8%B6%D8%B1%D8%AA-%D8%B2%D9%87%D8%B1%D8%A7-%D8%B3-%D9%88-%D8%B3%D8%A7%D8%A8%D9%82%D9%87-%D8%B2%D9%86%D8%AF%D8%A7%D9%86-%D8%AF%D8%B1-%D8%B3%D8%A7%D9%84-%DB%B8%DB%B8 «عبدالرحیم سلیمانی اردستانی کیست؟ | روحانی شیعه با ادعای عجیب درباره شهادت حضرت زهرا (س) و سابقه زندان در سال ۸۸»، وب‌سایت رویداد24.]</ref>
3. '''دیدگاه درباره [[فلسطین]] و [[رژیم صهیونیستی]]''': او ضمن انتقاد از اشغالگری اسرائیل، شعار [[نابودی اسرائیل در سیاست جمهوری اسلامی ایران|نابودی اسرائیل]] را به نفع خود اسرائیل و باعث تداوم جنگ بی‌پایان می‌داند. او معتقد است راهکار نظامی نتیجه‌بخش نیست و باید بر راهکارهای دیپلماتیک تمرکز کرد و نباید دلسوزتر از خود مردم فلسطین بود.<ref>[https://www.rouydad24.ir/fa/news/437976/%D8%B9%D8%A8%D8%AF%D8%A7%D9%84%D8%B1%D8%AD%DB%8C%D9%85-%D8%B3%D9%84%DB%8C%D9%85%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%A7%D8%B1%D8%AF%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86%DB%8C-%DA%A9%DB%8C%D8%B3%D8%AA-%7C-%D8%B1%D9%88%D8%AD%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%B4%DB%8C%D8%B9%D9%87-%D8%A8%D8%A7-%D8%A7%D8%AF%D8%B9%D8%A7%DB%8C-%D8%B9%D8%AC%DB%8C%D8%A8-%D8%AF%D8%B1%D8%A8%D8%A7%D8%B1%D9%87-%D8%B4%D9%87%D8%A7%D8%AF%D8%AA-%D8%AD%D8%B6%D8%B1%D8%AA-%D8%B2%D9%87%D8%B1%D8%A7-%D8%B3-%D9%88-%D8%B3%D8%A7%D8%A8%D9%82%D9%87-%D8%B2%D9%86%D8%AF%D8%A7%D9%86-%D8%AF%D8%B1-%D8%B3%D8%A7%D9%84-%DB%B8%DB%B8 «عبدالرحیم سلیمانی اردستانی کیست؟ | روحانی شیعه با ادعای عجیب درباره شهادت حضرت زهرا (س) و سابقه زندان در سال ۸۸»، وب‌سایت رویداد24.]</ref>


4. '''رویکرد الهیاتی''': او به‌جای [[فقه سنتی]] و اتمیستیک (تک‌نگر)، طرفدار الهیات سیستماتیک است. او معتقد است اگر حُکمی حتی با وجود روایت با اصول بنیادین مانند عدالت خداوند در تضاد باشد، باید کنار گذاشته شود.<ref>[https://www.rouydad24.ir/fa/news/437976/%D8%B9%D8%A8%D8%AF%D8%A7%D9%84%D8%B1%D8%AD%DB%8C%D9%85-%D8%B3%D9%84%DB%8C%D9%85%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%A7%D8%B1%D8%AF%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86%DB%8C-%DA%A9%DB%8C%D8%B3%D8%AA-%7C-%D8%B1%D9%88%D8%AD%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%B4%DB%8C%D8%B9%D9%87-%D8%A8%D8%A7-%D8%A7%D8%AF%D8%B9%D8%A7%DB%8C-%D8%B9%D8%AC%DB%8C%D8%A8-%D8%AF%D8%B1%D8%A8%D8%A7%D8%B1%D9%87-%D8%B4%D9%87%D8%A7%D8%AF%D8%AA-%D8%AD%D8%B6%D8%B1%D8%AA-%D8%B2%D9%87%D8%B1%D8%A7-%D8%B3-%D9%88-%D8%B3%D8%A7%D8%A8%D9%82%D9%87-%D8%B2%D9%86%D8%AF%D8%A7%D9%86-%D8%AF%D8%B1-%D8%B3%D8%A7%D9%84-%DB%B8%DB%B8 «عبدالرحیم سلیمانی اردستانی کیست؟ | روحانی شیعه با ادعای عجیب درباره شهادت حضرت زهرا (س) و سابقه زندان در سال ۸۸»، وب‌سایت رویداد24.]</ref>
4. '''رویکرد الهیاتی''': او به‌جای [[فقه سنتی]] و اتمیستیک (تک‌نگر)، طرفدار [[الهیات سیستماتیک]] است. او معتقد است اگر حُکمی حتی با وجود روایت با اصول بنیادین مانند [[عدالت خداوند]] در تضاد باشد، باید کنار گذاشته شود.<ref>[https://www.rouydad24.ir/fa/news/437976/%D8%B9%D8%A8%D8%AF%D8%A7%D9%84%D8%B1%D8%AD%DB%8C%D9%85-%D8%B3%D9%84%DB%8C%D9%85%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%A7%D8%B1%D8%AF%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86%DB%8C-%DA%A9%DB%8C%D8%B3%D8%AA-%7C-%D8%B1%D9%88%D8%AD%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%B4%DB%8C%D8%B9%D9%87-%D8%A8%D8%A7-%D8%A7%D8%AF%D8%B9%D8%A7%DB%8C-%D8%B9%D8%AC%DB%8C%D8%A8-%D8%AF%D8%B1%D8%A8%D8%A7%D8%B1%D9%87-%D8%B4%D9%87%D8%A7%D8%AF%D8%AA-%D8%AD%D8%B6%D8%B1%D8%AA-%D8%B2%D9%87%D8%B1%D8%A7-%D8%B3-%D9%88-%D8%B3%D8%A7%D8%A8%D9%82%D9%87-%D8%B2%D9%86%D8%AF%D8%A7%D9%86-%D8%AF%D8%B1-%D8%B3%D8%A7%D9%84-%DB%B8%DB%B8 «عبدالرحیم سلیمانی اردستانی کیست؟ | روحانی شیعه با ادعای عجیب درباره شهادت حضرت زهرا (س) و سابقه زندان در سال ۸۸»، وب‌سایت رویداد24.]</ref>


5. '''همسویی [[اسلام]] با [[مدرنیته]] و [[حقوق بشر]]''': اردستانی بر همسویی کامل اسلام با مدرنیته تأکید دارد. او با نظریه پیامبر ظاهر ([[قرآن]]) و پیامبر باطن (عقل جمعی)، [[اعلامیه جهانی حقوق بشر]] را تجلی عقل و جوهره پیام قرآن می‌داند. به باور او، قرائت رسمی فقهی ممکن است با حقوق بشر در تضاد باشد؛ اما فهم عقلانی از [[دین]] با آن سازگار است.<ref>[https://www.didarnews.ir/fa/news/168544/%D8%B9%D8%A8%D8%AF%D8%A7%D9%84%D8%B1%D8%AD%DB%8C%D9%85-%D8%B3%D9%84%DB%8C%D9%85%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%A7%D8%B1%D8%AF%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%A8%D8%B2%D8%B1%DA%AF%D8%AA%D8%B1%DB%8C%D9%86-%D8%AF%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%88%D8%B1%D8%AF-%D9%BE%DB%8C%D8%A7%D9%85%D8%A8%D8%B1-%D8%A8%D8%A7%D8%B7%D9%86-%D8%A7%D8%B9%D9%84%D8%A7%D9%85%DB%8C%D9%87-%D8%AC%D9%87%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%AD%D9%82%D9%88%D9%82-%D8%A8%D8%B4%D8%B1-%D8%A7%D8%B3%D8%AA «عبدالرحیم سلیمانی اردستانی: «بزرگترین دستاورد پیامبر باطن اعلامیه جهانی حقوق بشر است»»، دیدارنیوز.]</ref>
5. '''همسویی [[اسلام]] با [[مدرنیته]] و [[حقوق بشر]]''': اردستانی بر همسویی کامل اسلام با مدرنیته تأکید دارد. او با نظریه پیامبر ظاهر ([[قرآن]]) و پیامبر باطن (عقل جمعی)، [[اعلامیه جهانی حقوق بشر]] را تجلی [[عقل]] و جوهره پیام قرآن می‌داند. به باور او، قرائت رسمی فقهی ممکن است با [[حقوق بشر]] در تضاد باشد؛ اما فهم عقلانی از [[دین]] با آن سازگار است.<ref>[https://www.didarnews.ir/fa/news/168544/%D8%B9%D8%A8%D8%AF%D8%A7%D9%84%D8%B1%D8%AD%DB%8C%D9%85-%D8%B3%D9%84%DB%8C%D9%85%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%A7%D8%B1%D8%AF%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%A8%D8%B2%D8%B1%DA%AF%D8%AA%D8%B1%DB%8C%D9%86-%D8%AF%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%88%D8%B1%D8%AF-%D9%BE%DB%8C%D8%A7%D9%85%D8%A8%D8%B1-%D8%A8%D8%A7%D8%B7%D9%86-%D8%A7%D8%B9%D9%84%D8%A7%D9%85%DB%8C%D9%87-%D8%AC%D9%87%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%AD%D9%82%D9%88%D9%82-%D8%A8%D8%B4%D8%B1-%D8%A7%D8%B3%D8%AA «عبدالرحیم سلیمانی اردستانی: «بزرگترین دستاورد پیامبر باطن اعلامیه جهانی حقوق بشر است»»، دیدارنیوز.]</ref>


== '''مناظره عبدالرحیم سلیمانی اردستانی با حامد کاشانی''' ==
== '''مناظره عبدالرحیم سلیمانی اردستانی با حامد کاشانی''' ==
پس از اظهارات عبدالرحیم سلیمانی اردستانی در [[شبکه کلمه|شبکه تلویزیونی کلمه]] و تشکیک در [[شهادت حضرت فاطمه|شهادت حضرت زهرا]]، جمعی از علما خواستار پاسخگویی شدند. حامد کاشانی نیز با شرط رعایت موازین اخلاقی آمادگی خود را برای مناظره اعلام کرد. در ادامه، رسانه «آزاد» از برگزاری مناظره زنده میان این دو در ۹ [[آذر]] خبر داد؛ مناظره‌ای که به‌سرعت بازتاب گسترده‌ای در شبکه‌های اجتماعی یافت.<ref>[https://www.rouydad24.ir/fa/news/437976/%D8%B9%D8%A8%D8%AF%D8%A7%D9%84%D8%B1%D8%AD%DB%8C%D9%85-%D8%B3%D9%84%DB%8C%D9%85%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%A7%D8%B1%D8%AF%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86%DB%8C-%DA%A9%DB%8C%D8%B3%D8%AA-%7C-%D8%B1%D9%88%D8%AD%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%B4%DB%8C%D8%B9%D9%87-%D8%A8%D8%A7-%D8%A7%D8%AF%D8%B9%D8%A7%DB%8C-%D8%B9%D8%AC%DB%8C%D8%A8-%D8%AF%D8%B1%D8%A8%D8%A7%D8%B1%D9%87-%D8%B4%D9%87%D8%A7%D8%AF%D8%AA-%D8%AD%D8%B6%D8%B1%D8%AA-%D8%B2%D9%87%D8%B1%D8%A7-%D8%B3-%D9%88-%D8%B3%D8%A7%D8%A8%D9%82%D9%87-%D8%B2%D9%86%D8%AF%D8%A7%D9%86-%D8%AF%D8%B1-%D8%B3%D8%A7%D9%84-%DB%B8%DB%B8 «عبدالرحیم سلیمانی اردستانی کیست؟ | روحانی شیعه با ادعای عجیب درباره شهادت حضرت زهرا (س) و سابقه زندان در سال ۸۸»، وب‌سایت رویداد24.]</ref>
پس از اظهارات عبدالرحیم سلیمانی اردستانی در [[شبکه کلمه|شبکه تلویزیونی کلمه]] و تشکیک در [[شهادت حضرت فاطمه|شهادت حضرت زهرا]]، جمعی از علما خواستار پاسخگویی شدند. حامد کاشانی نیز با شرط رعایت موازین اخلاقی آمادگی خود را برای مناظره اعلام کرد. در ادامه، رسانه «آزاد» از برگزاری مناظره زنده میان این دو در ۹ [[آذر]] خبر داد؛ مناظره‌ای که به‌سرعت بازتاب گسترده‌ای در [[شبکه‌ اجتماعی|شبکه‌های اجتماعی]] یافت.<ref>[https://www.rouydad24.ir/fa/news/437976/%D8%B9%D8%A8%D8%AF%D8%A7%D9%84%D8%B1%D8%AD%DB%8C%D9%85-%D8%B3%D9%84%DB%8C%D9%85%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%A7%D8%B1%D8%AF%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86%DB%8C-%DA%A9%DB%8C%D8%B3%D8%AA-%7C-%D8%B1%D9%88%D8%AD%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%B4%DB%8C%D8%B9%D9%87-%D8%A8%D8%A7-%D8%A7%D8%AF%D8%B9%D8%A7%DB%8C-%D8%B9%D8%AC%DB%8C%D8%A8-%D8%AF%D8%B1%D8%A8%D8%A7%D8%B1%D9%87-%D8%B4%D9%87%D8%A7%D8%AF%D8%AA-%D8%AD%D8%B6%D8%B1%D8%AA-%D8%B2%D9%87%D8%B1%D8%A7-%D8%B3-%D9%88-%D8%B3%D8%A7%D8%A8%D9%82%D9%87-%D8%B2%D9%86%D8%AF%D8%A7%D9%86-%D8%AF%D8%B1-%D8%B3%D8%A7%D9%84-%DB%B8%DB%B8 «عبدالرحیم سلیمانی اردستانی کیست؟ | روحانی شیعه با ادعای عجیب درباره شهادت حضرت زهرا (س) و سابقه زندان در سال ۸۸»، وب‌سایت رویداد24.]</ref>


سلیمانی اردستانی در این مناظره، [[هجوم به خانه حضرت فاطمه]] را به‌سبب ناسازگاری با [[عدالت]] و [[مروت]] حضرت علی رد کرد و آن را با شیوۀ حکمرانی خلیفه وقت ـ که به‌گفته او مخالفانش را به [[قتل]] نمی‌رساند ـ ناسازگار دانست. او همچنین علت شهادت [[امام محمد تقی|امام جواد]] را [[حسادت]] همسرش، [[ام‌ فضل دختر مأمون]]، عنوان کرد و تأکید کرد که پس از گذشت حدود ۱۳۰۰ سال، [[عزاداری]] برای این واقعه بی‌معنی است.<ref>[https://www.tasnimnews.com/fa/news/1404/09/11/3461583/%D9%86%D9%82%D8%AF-%D8%A7%D8%B8%D9%87%D8%A7%D8%B1%D8%A7%D8%AA-%D8%B3%D9%84%DB%8C%D9%85%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%A7%D8%B1%D8%AF%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%AF%D8%B1%D8%A8%D8%A7%D8%B1%D9%87-%D8%A7%D9%85%D8%A7%D9%85-%D8%AC%D9%88%D8%A7%D8%AF-%D8%B9 «نقد اظهارات سلیمانی اردستانی درباره امام جواد (ع)»، خبرگزاری تسنیم.]</ref>
سلیمانی اردستانی در این مناظره، [[هجوم به خانه حضرت فاطمه]] را به‌سبب ناسازگاری با [[عدالت]] و [[مروت]] [[امام علی|حضرت علی]] رد کرد و آن را با شیوۀ حکمرانی خلیفه وقت ـ که به‌گفته او مخالفانش را به [[قتل]] نمی‌رساند ـ ناسازگار دانست. او همچنین علت شهادت [[امام محمد تقی|امام جواد]] را [[حسادت]] همسرش، [[ام‌ فضل دختر مأمون]]، عنوان کرد و تأکید کرد که پس از گذشت حدود ۱۳۰۰ سال، [[عزاداری]] برای این واقعه بی‌معنی است.<ref>[https://www.tasnimnews.com/fa/news/1404/09/11/3461583/%D9%86%D9%82%D8%AF-%D8%A7%D8%B8%D9%87%D8%A7%D8%B1%D8%A7%D8%AA-%D8%B3%D9%84%DB%8C%D9%85%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%A7%D8%B1%D8%AF%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%AF%D8%B1%D8%A8%D8%A7%D8%B1%D9%87-%D8%A7%D9%85%D8%A7%D9%85-%D8%AC%D9%88%D8%A7%D8%AF-%D8%B9 «نقد اظهارات سلیمانی اردستانی درباره امام جواد (ع)»، خبرگزاری تسنیم.]</ref>


=== '''واکنش‌ها به مناظره''' '''اردستانی و کاشانی''' ===
=== '''واکنش‌ها به مناظره''' '''اردستانی و کاشانی''' ===
خط ۳۲: خط ۳۲:


== '''آثار سلیمانی اردستانی''' ==
== '''آثار سلیمانی اردستانی''' ==
برخی از کتاب‌های عبدالرحیم سلیمانی اردستانی شامل «دین و خودفرمانروایی انسان»، «ادیان ابتدایی و خاموش»، «بررسی متنی و سندی متون مقدّس یهودی-مسیحی» و «ادیان زنده جهان» است. آثار ترجمه‌ای او نیز شامل «سرشت انسان در اسلام و مسیحیت»، «اسطوره تجسد خدا» و «فلسفه در مسیحیت باستان» است.<ref>[https://www.iranketab.ir/profile/23057-%D8%B9%D8%A8%D8%AF%D8%A7%D9%84%D8%B1%D8%AD%DB%8C%D9%85-%D8%B3%D9%84%DB%8C%D9%85%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%A7%D8%B1%D8%AF%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86%DB%8C «معرفی عبدالرحیم سلیمانی اردستانی»، وب‌سایت ایران کتاب.]</ref>
برخی از کتاب‌های عبدالرحیم سلیمانی اردستانی شامل «دین و خودفرمانروایی انسان»، «ادیان ابتدایی و خاموش»، «بررسی متنی و سندی متون مقدّس یهودی-مسیحی» و «ادیان زنده جهان» و «سرشت انسان در اسلام و مسیحیت»است. آثار ترجمه‌ای او نیز شامل «اسطوره تجسد خدا» و «فلسفه در مسیحیت باستان» است.<ref>[https://www.iranketab.ir/profile/23057-%D8%B9%D8%A8%D8%AF%D8%A7%D9%84%D8%B1%D8%AD%DB%8C%D9%85-%D8%B3%D9%84%DB%8C%D9%85%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%A7%D8%B1%D8%AF%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86%DB%8C «معرفی عبدالرحیم سلیمانی اردستانی»، وب‌سایت ایران کتاب.]</ref>


== پانویس ==
== پانویس ==