نرگس علیپور (بحث | مشارکتها) بدون خلاصۀ ویرایش |
نرگس علیپور (بحث | مشارکتها) بدون خلاصۀ ویرایش |
||
| خط ۷۷: | خط ۷۷: | ||
* انفجار ساختمان نخستوزیری و شهادت محمدعلی رجایی (رئیسجمهور) و محمدجواد باهنر (نخستوزیر) در ۸ شهریور ۱۳۶۰ <ref>{{پک|حق بین|1383|ک=از مجاهدین تا منافقین|ص=194|ج=1}}</ref> | * انفجار ساختمان نخستوزیری و شهادت محمدعلی رجایی (رئیسجمهور) و محمدجواد باهنر (نخستوزیر) در ۸ شهریور ۱۳۶۰ <ref>{{پک|حق بین|1383|ک=از مجاهدین تا منافقین|ص=194|ج=1}}</ref> | ||
* ترور شخصیتهایی مانند سیداسدالله مدنی (امامجمعه تبریز)، علی قدوسی (دادستان کل انقلاب)، سیدعبدالکریم هاشمینژاد و سیدعبدالحسین دستغیب (امامجمعه شیراز)<ref>{{پک|حق بین|1383|ک=از مجاهدین تا منافقین|ص=199-206|ج=1}}</ref> | * ترور شخصیتهایی مانند سیداسدالله مدنی (امامجمعه تبریز)، علی قدوسی (دادستان کل انقلاب)، سیدعبدالکریم هاشمینژاد و سیدعبدالحسین دستغیب (امامجمعه شیراز)<ref>{{پک|حق بین|1383|ک=از مجاهدین تا منافقین|ص=199-206|ج=1}}</ref> | ||
سازمان مجاهدین خلق، عملیاتهایی را نیز علیه نیروهای مردمی و شهروندان عادی از اقشار و اصناف مختلف مانند معلم، کارگر، کارمند، دانشجو، کاسب و راننده انجام میداد. <ref>{{پک|حق بین|1383|ک=از مجاهدین تا منافقین|ص=160|ج=1}}</ref>اتهام این افراد از منظر سازمان، اموری چون داشتن ظاهر انقلابی، نصب عکس سران نظام در محل کار و ایستادگی در برابر تهدید و اخاذی گزارش شده است. برای نمونه، گزارش شده که بیش از ۷۵ درصد از اهداف ترورهای سازمان در نیمه دوم سال ۱۳۶۰، شهروندان عادی از اقشار و اصناف مختلف بوده است.<ref>{{پک|حق بین|1383|ک=از مجاهدین تا منافقین|ص=160|ج=1}}</ref> | |||
امام خمینی در واکنش به این اقدامات، آن را نشانه بیاعتقادی «منافقین» به اصول اسلامی و بینصیببودن از بینش سیاسی دانست؛ <ref>{{پک|خمینی|1389|ک=صحیفه امام|ص=503-504 و 519|ج=14}}</ref> همچنین با تشبیه آنان به گروه خوارج، این اعمال را مخالفت با اساس حکومت اسلامی خواند.<ref>{{پک|خمینی|1389|ک=صحیفه امام|ص=224-225|ج=15}}</ref> | امام خمینی در واکنش به این اقدامات، آن را نشانه بیاعتقادی «منافقین» به اصول اسلامی و بینصیببودن از بینش سیاسی دانست؛ <ref>{{پک|خمینی|1389|ک=صحیفه امام|ص=503-504 و 519|ج=14}}</ref> همچنین با تشبیه آنان به گروه خوارج، این اعمال را مخالفت با اساس حکومت اسلامی خواند.<ref>{{پک|خمینی|1389|ک=صحیفه امام|ص=224-225|ج=15}}</ref> | ||
| خط ۱۰۱: | خط ۱۰۲: | ||
پس از این انقلاب ایدئولوژیک، نظام کار شورایی به طور رسمی و با اعلام علنی، از میان رفت و رهبری نوین مصون از اشتباه و بازخواست زاده شد.<ref>{{پک|جمعی از پژوهشگران|1385|ک=سازمان مجاهدین خلق از پیدایی تا فرجام|ص=143|ج=3}}</ref> به گفته برخی محققان، سازمان در این دوره تحت قوانین سختگیرانه فرقهای در زمینههای سیاسی، خانوادگی و جنسی اداره میشد؛ قوانینی که بر اساس آن مخالفان یا منتقدان ایدئولوژی سازمان، زندانی و شکنجه میشدند تا از سازمان جدا نشوند. <ref>{{پک|آبراهامیان|1386|ک=اسلام رادیکال مجاهدین ایرانی|ص=284-293|ج=1}}</ref> <ref>{{پک|حق بین|1383|ک=از مجاهدین تا منافقین|ص=254-268|ج=1}}</ref> | پس از این انقلاب ایدئولوژیک، نظام کار شورایی به طور رسمی و با اعلام علنی، از میان رفت و رهبری نوین مصون از اشتباه و بازخواست زاده شد.<ref>{{پک|جمعی از پژوهشگران|1385|ک=سازمان مجاهدین خلق از پیدایی تا فرجام|ص=143|ج=3}}</ref> به گفته برخی محققان، سازمان در این دوره تحت قوانین سختگیرانه فرقهای در زمینههای سیاسی، خانوادگی و جنسی اداره میشد؛ قوانینی که بر اساس آن مخالفان یا منتقدان ایدئولوژی سازمان، زندانی و شکنجه میشدند تا از سازمان جدا نشوند. <ref>{{پک|آبراهامیان|1386|ک=اسلام رادیکال مجاهدین ایرانی|ص=284-293|ج=1}}</ref> <ref>{{پک|حق بین|1383|ک=از مجاهدین تا منافقین|ص=254-268|ج=1}}</ref> | ||
= | = پس از سقوط صدام: اشرف، لیبرتی و آلبانی = | ||
پس از سقوط | پس از حمله آمریکا به عراق و سقوط صدام حسین، وضعیت اعضای سازمان در قرارگاه اشرف و سپس کمپ لیبرتی به مسئلهای بینالمللی تبدیل شد. دولت عراق خواهان خروج اعضای سازمان از خاک عراق بود و سازمان نیز با بحران امنیتی و سیاسی جدیدی روبهرو شد. در نهایت، اعضا به آلبانی منتقل شدند و مرکز فعالیت تشکیلاتی سازمان به تیرانا انتقال یافت. (BBC Persian، ۲۰۰۹، منبع وب؛ BBC Persian، ۲۰۱۲، منبع وب؛ Deutsche Welle، ۲۰۱۶، منبع وب؛ تابناک، ۱۳۹۵، منبع وب). | ||
سازمان | انتقال به آلبانی سازمان را از جغرافیای جنگی عراق جدا کرد، اما فعالیت آن را بیشتر رسانهای، دیپلماتیک، شبکهای و سایبری ساخت. پس از این دوره، حضور نظامی گسترده در مرزهای ایران جای خود را به گردهماییهای بینالمللی، رسانههای برونمرزی، شبکههای اجتماعی و لابیگری سیاسی داد. | ||
= رسانه، تبلیغات، فعالیت سایبری و دیپلماسی عمومی = | |||
رسانه از آغاز پس از انقلاب، ابزار اصلی سازمان برای بسیج سیاسی بود. نشریه مجاهد، بیانیهها، کلاسهای تبیین جهان، کتابچهها و نوارها در دهه ۱۳۵۰ و ۱۳۶۰، و سپس سایتها، شبکههای اجتماعی، رسانههای برونمرزی و گردهماییهای آنلاین در دوره معاصر، بخش مهمی از کنش سازمان را تشکیل دادهاند. پس از کاهش توان نظامی، رسانه و دیپلماسی عمومی جایگزین اصلی حضور عملیاتی شد (مؤسسه مطالعات، ۱۳۸۵، ج۲، ص۳۷۴–۳۸۷؛ ویکیپدیا فارسی، ۲۰۲۶، منبع وب). | |||
در منابع نزدیک به جمهوری اسلامی، از فعالیت سایبری سازمان و نقش آن در شبکههای اجتماعی با تعبیرهایی مانند «لشکر سایبری» یاد شده است. چنین منابعی باید به عنوان روایت رسمی یا رسانهای جمهوری اسلامی نقل شوند، نه داده قطعی مستقل؛ با این حال، اهمیت فعالیت آنلاین سازمان در سالهای اخیر قابل انکار نیست، زیرا ساختار مستقر در آلبانی برای اثرگذاری بر سیاست ایران بیش از گذشته به رسانه، شبکه اجتماعی و ارتباطات خارجی متکی شده است (تسنیم، ۱۳۹۸، منبع وب؛ مرکز اسناد انقلاب اسلامی، ۱۳۹۶، منبع وب). | |||
= لابیگری خارجی، پرونده هستهای و تحریمها = | |||
سازمان مجاهدین خلق طی اطلاعیهای اعلام کرد با هدف جلوگیری از دستیابی حکومت ایران به سلاح هستهای و «خدمت به عالیترین مصالح خلق و میهن خود و صلح و امنیت منطقهای و بینالمللی»، در ۳۴ سال گذشته دست به «۱۳۳ رشته افشاگری» زده است.<ref>{{پک/بن|کد؟!|ک=https://www.iranintl.com/fa/202508082277|ف=سازمان مجاهدین خلق دست داشتن در ترور عوامل برنامه هسته ای جمهوری اسلامی را تکذیب کرد}}</ref> افشای فعّالیتهای مخفی هستهای جمهوری اسلامی از جمله سایت نطنز در سال ۲۰۰۲ برای اولین بار توسط سازمان مجاهدین صورت گرفت <ref>{{پک|Stolberg|2003-5-27|ک=https://www.nytimes.com/2003/05/27/world/group-says-iran-has-2-undisclosed-nuclear-laboratories.html|ف=Group Says Iran Has 2 Undisclosed Nuclear Laboratories|کد=en}}</ref>که در نهایت منجر به صدور چهار قطعنامه توسط شورای امنیت سازمان ملل متحد و اعمال تحریمهای مختلف علیه دولت جمهوری اسلامی شد. همچنین در سال ۲۰۰۹ میلادی، این سازمان ادعاهای تازهای پیرامون برنامهٔ هستهای ایران ارائه داد.<ref>{{پک/بن|کد؟!|ک=https://www.bbc.com/persian/iran/2009/09/090924_si_mojahedin_nuclear|ف=سازمان مجاهدین خلق: دو مرکز مخفی اتمی دیگر در ایران را شناسایی کرده ایم}}</ref> در مهر ۱۳۹۹ برابر با سپتامبر ۲۰۲۰ سازمان دو سایت سرخهحصار در تهران و مریوان در آباده، و فعالیتهای آنها برای «تولید سلاح هستهای» را افشا کرد.<ref>{{پک/بن|کد؟!|ک=https://www.iranintl.com/fa/202508082277|ف=سازمان مجاهدین خلق دست داشتن در ترور عوامل برنامه هسته ای جمهوری اسلامی را تکذیب کرد}}</ref> | |||
شایان ذکر است که این افشاگری ها نوعی فعالیت اطلاعاتی یا جاسوسی علیه کشور ایران بود که در عمل به افزایش فشار خارجی، بیاعتمادی بینالمللی و فضای تحریمی علیه ایران کمک کرده است. | |||
== '''وضعیت فعلی و بین المللی سازمان مجاهدین خلق''' == | |||
این سازمان پس از انتقال اعضای خود از عراق، از سال ۲۰۱۶ عمدتاً در اردوگاه «اشرف ۳» در کشور آلبانی مستقر است<ref>{{پک|حق بین|1383|ک=از مجاهدین تا منافقین|ص=310|ج=1}}</ref> و فعالیتهای سیاسی، رسانهای و بینالمللی خود را از آنجا دنبال میکند. برآوردهای منتشرشده در رسانههای بینالمللی، تعداد اعضای مستقر در آلبانی را حدود ۳ هزار نفر اعلام کردهاند. (DW News) | |||
در حال حاضر، رهبری سیاسی سازمان بر عهده '''مریم رجوی''' است و فعالیتهای آن عمدتاً شامل برگزاری نشستهای بینالمللی، ارتباط با برخی نمایندگان پارلمانها و سیاستمداران غربی، فعالیت رسانهای و حمایت سیاسی از اعتراضات علیه جمهوری اسلامی است. این سازمان خود را جایگزینی برای نظام جمهوری اسلامی معرفی میکند. (DW News) | |||
از نظر حقوقی، سازمان مجاهدین خلق در گذشته در فهرست سازمانهای تروریستی ایالات متحده و اتحادیه اروپا قرار داشت، اما پس از احکام قضایی و بازنگریهای حقوقی، نام آن در سال ۲۰۰۹ از فهرست اتحادیه اروپا و در سال ۲۰۱۲ از فهرست وزارت امور خارجه آمریکا حذف شد. با این حال، جمهوری اسلامی ایران همچنان این سازمان را یک گروه تروریستی میداند.<ref>{{پک|جمعی از پژوهشگران|1385|ک=سازمان مجاهدین خلق از پیدایی تا فرجام|ص=386|ج=3}}</ref> | |||
درباره میزان نفوذ و پایگاه اجتماعی این سازمان، ارزیابیها متفاوت است. سازمان مدعی برخورداری از شبکهای از هواداران در داخل و خارج ایران است، اما بسیاری از پژوهشگران و ناظران مستقل معتقدند که به دلیل سابقه همکاری با حکومت عراق در دوران جنگ ایران و عراق، ساختار تشکیلاتی بسته و سوابق فعالیت مسلحانه، از پایگاه اجتماعی گستردهای در داخل ایران برخوردار نیست. (DW News) | |||
در مجموع، میتوان گفت که سازمان مجاهدین خلق همچنان از نظر تشکیلاتی منسجم و از نظر رسانهای و بینالمللی فعال است، اما درباره میزان نفوذ واقعی آن در جامعه ایران اتفاقنظر وجود ندارد و این موضوع همچنان محل اختلاف میان خود سازمان، جمهوری اسلامی و تحلیلگران مستقل است. (DW News) | |||
== پانویس == | == پانویس == | ||
{{پانویس}} | {{پانویس}} | ||
| خط ۱۳۱: | خط ۱۵۱: | ||
* {{یادکرد کتاب|نام خانوادگی=هاشمی رفسنجانی|عنوان=پایان دفاع آغاز بازسازی|سال=1389|مکان=تهران|ناشر=دفتر نشر معارف انقلاب|مترجم=|نام=اکبر|کوشش=علیرضا هاشمی}} | * {{یادکرد کتاب|نام خانوادگی=هاشمی رفسنجانی|عنوان=پایان دفاع آغاز بازسازی|سال=1389|مکان=تهران|ناشر=دفتر نشر معارف انقلاب|مترجم=|نام=اکبر|کوشش=علیرضا هاشمی}} | ||
* {{یادکرد کتاب|عنوان=National Security and the Protection of Constitutional Liberties: How the Foreign Terrorist Organization List Satisfies Procedural Due Process|سال=2014|مکان=|ناشر=The Penn State Journal of Law & International Affairs|نام۱=Aaron|نام خانوادگی۱=Schwartz|صفحه=293-323|کد زبان=}} | * {{یادکرد کتاب|عنوان=National Security and the Protection of Constitutional Liberties: How the Foreign Terrorist Organization List Satisfies Procedural Due Process|سال=2014|مکان=|ناشر=The Penn State Journal of Law & International Affairs|نام۱=Aaron|نام خانوادگی۱=Schwartz|صفحه=293-323|کد زبان=}} | ||
* {{یادکرد وب|عنوان=سازمان مجاهدین خلق دست داشتن در ترور عوامل برنامه هسته ای جمهوری اسلامی را تکذیب کرد|نشانی=https://www.iranintl.com/fa/202508082277|تاریخ=17 مرداد 1404|تاریخ بازبینی=14 تیر 1405|شناسه={{شناسه یادکرد|کد؟!}}|وبگاه=iranintl}} | |||
* {{یادکرد وب|عنوان=Group Says Iran Has 2 Undisclosed Nuclear Laboratories|نشانی=https://www.nytimes.com/2003/05/27/world/group-says-iran-has-2-undisclosed-nuclear-laboratories.html|تاریخ=|تاریخ بازبینی=|کد زبان=ENG|وبگاه=The New York Times|نام خانوادگی۱=Stolberg|نام۱=Sheryl Gay}} | |||
* {{یادکرد وب|عنوان=سازمان مجاهدین خلق: دو مرکز مخفی اتمی دیگر در ایران را شناسایی کرده ایم|نشانی=https://www.bbc.com/persian/iran/2009/09/090924_si_mojahedin_nuclear|تاریخ=2 مهر 1388|تاریخ بازبینی=14 تیر 1405|شناسه={{شناسه یادکرد|کد؟!}}|وبگاه=BBC Persian}} | |||
