نرگس علیپور (بحث | مشارکتها) بدون خلاصۀ ویرایش |
نرگس علیپور (بحث | مشارکتها) |
||
| خط ۱۲: | خط ۱۲: | ||
== '''ایدئولوژی، اسلام انقلابی و جامعه بیطبقه توحیدی''' == | == '''ایدئولوژی، اسلام انقلابی و جامعه بیطبقه توحیدی''' == | ||
ایدئولوژی نخستین سازمان مجاهدین خلق ایران بر ترکیبی از اسلام انقلابی، عدالت اجتماعی، نفی امپریالیسم و مبارزه با سرمایهداری وابسته استوار بود.<ref>{{پک|دارابی|1384|ک=جریان شناسی سیاسی در ایران|ص=404|ج=1}}</ref>در این چارچوب، توحید صرفاً یک گزارهی کلامی محسوب نمیشد، بلکه معنایی سیاسی-اجتماعی داشت و به نفی سلطه، نفی استثمار و حذف فاصلههای طبقاتی تعبیر میگردید. بر اساس این تلقی، مبارزهی مسلحانه به مثابه ابزاری برای تحقق جامعهی بیطبقهی توحیدی در نظر گرفته میشد.<ref>{{پک|آبراهامیان|1382|ک=ایران بین دو انقلاب|ص=605|ج=}}</ref><ref>{{پک|فوزی|1384|ک=تحولات سیاسی اجتماعی ایران بعد از انقلاب|ص=111|ج=1}}</ref> این نگاه در نماد سازمان نیز تجلی یافت؛ جایی که ترکیب آیهی «فَضَّلَ اللهُ المُجاهِدینَ...» با نشانههایی چون داس و چکش، ستاره، اسلحه و خوشه گندم | ایدئولوژی نخستین سازمان مجاهدین خلق ایران بر ترکیبی از اسلام انقلابی، عدالت اجتماعی، نفی امپریالیسم و مبارزه با سرمایهداری وابسته استوار بود.<ref>{{پک|دارابی|1384|ک=جریان شناسی سیاسی در ایران|ص=404|ج=1}}</ref>در این چارچوب، توحید صرفاً یک گزارهی کلامی محسوب نمیشد، بلکه معنایی سیاسی-اجتماعی داشت و به نفی سلطه، نفی استثمار و حذف فاصلههای طبقاتی تعبیر میگردید. بر اساس این تلقی، مبارزهی مسلحانه به مثابه ابزاری برای تحقق جامعهی بیطبقهی توحیدی در نظر گرفته میشد.<ref>{{پک|آبراهامیان|1382|ک=ایران بین دو انقلاب|ص=605|ج=}}</ref><ref>{{پک|فوزی|1384|ک=تحولات سیاسی اجتماعی ایران بعد از انقلاب|ص=111|ج=1}}</ref> این نگاه در نماد سازمان نیز تجلی یافت؛ جایی که ترکیب آیهی «فَضَّلَ اللهُ المُجاهِدینَ...» با نشانههایی چون داس و چکش، ستاره، اسلحه و خوشه گندم حاکی از آن بود که سازمان میکوشد از زبان اسلام، انقلاب و عدالت اجتماعی همزمان بهره برداری کند.<ref>{{پک|دارابی|1389|ک=جریان شناسی سیاسی در ایران|ص=100|ج=}}</ref> <ref>{{پک|جعفریان|1396|ک=جریانها و سازمانهای مذهبی-سیاسی ایران (از سال ۱۳۲۰ تا ۱۳۵۷)|ص=381-382|ج=}}</ref>حاصل این تلفیق در نظام آموزشی سازمان، ساختاری بود که نه کاملاً مذهبی بود و نه مادیگرایانه.<ref>{{پک|جعفریان|1396|ک=جریانها و سازمانهای مذهبی-سیاسی ایران|ص=686|ج=1}}</ref> مجاهدین مارکسیستهای غیرمادیگرا خوانده شدهاند؛ آنان مهمترین اصل مادیگرایی را رد میکردند، ولی در باقی اصول بنیادی آن با مارکسیستها همنظر بودند.<ref>{{پک|آبراهامیان|1386|ک=اسلام رادیکال مجاهدین ایرانی|ص=127|ج=1}}</ref>یکی از اصول بنیادین سازمان مجاهدین، تحت تأثیر نظریه مهدی بازرگان، یکی بودن راه خدا و تکامل بشر به عنوان یک اصل مارکسیستی بوده است. بر اساس این نگرش، مجاهدین از یکسو با مخلوقدانستن این روند، آن را دینی تلقی میکردند و قیامهای انبیا و امامان شیعه، مانند قیام عاشورا، را با استفاده از آن تبیین میکردند؛ و از سوی دیگر، افرادی مانند کارل مارکس و مائو در عین مادیگرابودن مؤمن تلقی میشدند؛ چون در راه تکامل بشر، که با راه خدا و دین یکی بود، گام میزدند.<ref>{{پک|جعفریان|1396|ک=جریانها و سازمانهای مذهبی-سیاسی ایران|ص=687-688|ج=1}}</ref> امام خمینی معتقد بود این گروه به دین نگاه التقاطی و تکبعدی داشتهاست.<ref>{{پک|خمینی|1389|ک=صحیفه امام|ص=459-460|ج=10}}</ref> | ||
=== منابع مطالعاتی و آثار منتشرشده === | === منابع مطالعاتی و آثار منتشرشده === | ||
| خط ۱۹: | خط ۱۹: | ||
از جمله آثار منتشرشده سازمان میتوان به موارد زیر اشاره کرد: | از جمله آثار منتشرشده سازمان میتوان به موارد زیر اشاره کرد: | ||
* '''متدولوژی شناخت''': نخستین اثر سازمان که تلاشی برای تبیین «شیوه و متد برخورد صحیح و علمی | * '''متدولوژی شناخت''': نخستین اثر سازمان که تلاشی برای تبیین «شیوه و متد برخورد صحیح و علمی با پدیدهها و هماهنگی و انطباق آن با متد برخورد قرآن» بوده است. این کتاب در سال ۱۳۵۱ به دست امام خمینی رسید و او آن را کتابی مارکسیستی با پوستهای اسلامی برشمرد. | ||
* '''راه انبیاء راه بشر''': تألیف محمد حنیفنژاد بر اساس تئوری مهدی بازرگان در کتاب راه طیشده نوشته شده، با این تفاوت که صورتی مارکسیستی پیدا کرده است. در این کتاب شیوههای مبارزه عیناً از آثار مائو نقل شده است. | * '''راه انبیاء راه بشر''': تألیف محمد حنیفنژاد بر اساس تئوری مهدی بازرگان در کتاب راه طیشده نوشته شده، با این تفاوت که صورتی مارکسیستی پیدا کرده است. در این کتاب شیوههای مبارزه عیناً از آثار مائو نقل شده است. | ||
* '''سیمای یک مسلمان''' (یا امام حسین(ع) یا راه امام حسین(ع): نظام توحیدی موردنظر پیامبر اسلام را نوعی نظام بیطبقه توحیدی در راستای صلاح عامه معرفی میکرد. | * '''سیمای یک مسلمان''' (یا امام حسین(ع) یا راه امام حسین(ع): نظام توحیدی موردنظر پیامبر اسلام را نوعی نظام بیطبقه توحیدی در راستای صلاح عامه معرفی میکرد. | ||
| خط ۱۲۶: | خط ۱۲۶: | ||
در سینما و تلویزیون ایران، سازمان مجاهدین خلق معمولاً در قالب روایتهای امنیتی، تاریخی یا خانوادگی بازنمایی شده است. آثار قدیمیتر مانند «توهم»، «پناهنده» و «روز شیطان» بیشتر به ترور، نفوذ و خشونت سیاسی میپردازند. آثار جدیدتر مانند «سیانور»، «ماجرای نیمروز»، «ماجرای نیمروز: رد خون» و «سرهنگ ثریا» به تغییر ایدئولوژی، درگیریهای دهه ۱۳۶۰، عملیات فروغ جاویدان و تجربه خانوادههای درگیر با اردوگاه اشرف پرداختهاند.<ref>{{پک/بن|کد؟!|ک=https://ana.ir/fa/news/854641/%DB%B1%DB%B2-%D8%B1%D9%88%D8%A7%DB%8C%D8%AA-%D8%B3%DB%8C%D9%86%D9%85%D8%A7%DB%8C%DB%8C-%D8%A7%D8%B2-%DA%86%D9%87%D8%A7%D8%B1-%D8%AF%D9%87%D9%87-%D8%AE%DB%8C%D8%A7%D9%86%D8%AA-%D9%85%D9%86%D8%A7%D9%81%D9%82%DB%8C%D9%86|ف=۱۲ روایت سینمایی از چهار دهه خیانت منافقین}}</ref> | در سینما و تلویزیون ایران، سازمان مجاهدین خلق معمولاً در قالب روایتهای امنیتی، تاریخی یا خانوادگی بازنمایی شده است. آثار قدیمیتر مانند «توهم»، «پناهنده» و «روز شیطان» بیشتر به ترور، نفوذ و خشونت سیاسی میپردازند. آثار جدیدتر مانند «سیانور»، «ماجرای نیمروز»، «ماجرای نیمروز: رد خون» و «سرهنگ ثریا» به تغییر ایدئولوژی، درگیریهای دهه ۱۳۶۰، عملیات فروغ جاویدان و تجربه خانوادههای درگیر با اردوگاه اشرف پرداختهاند.<ref>{{پک/بن|کد؟!|ک=https://ana.ir/fa/news/854641/%DB%B1%DB%B2-%D8%B1%D9%88%D8%A7%DB%8C%D8%AA-%D8%B3%DB%8C%D9%86%D9%85%D8%A7%DB%8C%DB%8C-%D8%A7%D8%B2-%DA%86%D9%87%D8%A7%D8%B1-%D8%AF%D9%87%D9%87-%D8%AE%DB%8C%D8%A7%D9%86%D8%AA-%D9%85%D9%86%D8%A7%D9%81%D9%82%DB%8C%D9%86|ف=۱۲ روایت سینمایی از چهار دهه خیانت منافقین}}</ref> | ||
در تلویزیون، سهگانه «ارمغان تاریکی»، «پروانه» و «نفس» به کارگردانی جلیل سامان با داستانهایی پیرامون سازمان ساخته شده است. مستند «به نام خلق» نیز بر روایت اعضای سابق سازمان از شکلگیری تا دوره معاصر تمرکز دارد. بازنمایی فرهنگی سازمان در ایران عمدتاً در چارچوب حافظه امنیتی جمهوری اسلامی شکل گرفته است؛ یعنی سازمان بیشتر به عنوان شبکهای مخفی، خشونتمحور، وابسته یا فرقهای نمایش داده میشود تا به عنوان یک حزب سیاسی عادی.<ref>{{پک/بن|کد؟!|ک=https://www.yjc.ir/fa/news/8987504/%D8%B3%D8%B1%DB%8C%D8%A7%D9%84%E2%80%8C%D9%87%D8%A7%DB%8C%DB%8C-%DA%A9%D9%87-%D9%BE%D8%B1%D9%88%D9%86%D8%AF%D9%87-%D9%85%D9%86%D8%A7%D9%81%D9%82%DB%8C%D9%86-%D8%B1%D8%A7-%D9%88%D8%B1%D9%82-%D9%85%DB%8C%E2%80%8C%D8%B2%D9%86%D9%86%D8%AF|ف=سریالهایی که پرونده منافقین را ورق میزنند}}</ref> | در تلویزیون، سهگانه «ارمغان تاریکی»، «پروانه» و «نفس» به کارگردانی جلیل سامان با داستانهایی پیرامون سازمان ساخته شده است. سریال تلویزیونی «شاهرگ» به کارگردانی سید جلال دهقانی نیز داستان پر چالش دیگری از تاریخ منافقین و بمب گذاریهای آنان را در قالب درام و خرده داستانهایی به جریان گذاشته است. در سریال دو نیمه ماه نیز به موضوع روابط درون سازمانی و اقدامات خرابکارانه اعضای سازمان در ایران پرداخته شده است. مستند «به نام خلق» نیز بر روایت اعضای سابق سازمان از شکلگیری تا دوره معاصر تمرکز دارد. بازنمایی فرهنگی سازمان در ایران عمدتاً در چارچوب حافظه امنیتی جمهوری اسلامی شکل گرفته است؛ یعنی سازمان بیشتر به عنوان شبکهای مخفی، خشونتمحور، وابسته یا فرقهای نمایش داده میشود تا به عنوان یک حزب سیاسی عادی.<ref>{{پک/بن|کد؟!|ک=https://www.yjc.ir/fa/news/8987504/%D8%B3%D8%B1%DB%8C%D8%A7%D9%84%E2%80%8C%D9%87%D8%A7%DB%8C%DB%8C-%DA%A9%D9%87-%D9%BE%D8%B1%D9%88%D9%86%D8%AF%D9%87-%D9%85%D9%86%D8%A7%D9%81%D9%82%DB%8C%D9%86-%D8%B1%D8%A7-%D9%88%D8%B1%D9%82-%D9%85%DB%8C%E2%80%8C%D8%B2%D9%86%D9%86%D8%AF|ف=سریالهایی که پرونده منافقین را ورق میزنند}}</ref> | ||
== جدول بازنمایی سینمایی و تلویزیونی == | == جدول بازنمایی سینمایی و تلویزیونی == | ||
| خط ۱۸۴: | خط ۱۸۴: | ||
|فیلم سینمایی | |فیلم سینمایی | ||
|عملیات فروغ جاویدان/مرصاد | |عملیات فروغ جاویدان/مرصاد | ||
|- | |||
|شاهرگ | |||
|1399 | |||
|مجموعه تلوزیونی | |||
|بمب گذاری های سازمان در دهه شصت | |||
|- | |- | ||
|سرهنگ ثریا | |سرهنگ ثریا | ||
| خط ۱۸۹: | خط ۱۹۴: | ||
|فیلم سینمایی | |فیلم سینمایی | ||
|خانوادهها و اردوگاه اشرف | |خانوادهها و اردوگاه اشرف | ||
|- | |||
|دو نیمه ماه | |||
|1403 | |||
|مجموعه تلوزیونی | |||
|اعضا و فعالیتهای خرابکارانه سازمان قبل و بعد از انقلاب | |||
|} | |} | ||
| خط ۲۳۷: | خط ۲۴۷: | ||
|۱۳۹۵ به بعد | |۱۳۹۵ به بعد | ||
|انتقال به آلبانی و تمرکز بیشتر بر فعالیت رسانهای، دیپلماتیک و آنلاین | |انتقال به آلبانی و تمرکز بیشتر بر فعالیت رسانهای، دیپلماتیک و آنلاین | ||
|} | |} | ||
| خط ۲۸۹: | خط ۲۶۱: | ||
* {{یادکرد کتاب|نام خانوادگی=جعفریان|نام=رسول|عنوان=جریانها و سازمانهای مذهبی-سیاسی ایران (از سال ۱۳۲۰ تا ۱۳۵۷)|سال=1396|مکان=تهران|ناشر=نشر علم|مترجم=}} | * {{یادکرد کتاب|نام خانوادگی=جعفریان|نام=رسول|عنوان=جریانها و سازمانهای مذهبی-سیاسی ایران (از سال ۱۳۲۰ تا ۱۳۵۷)|سال=1396|مکان=تهران|ناشر=نشر علم|مترجم=}} | ||
* {{یادکرد کتاب|نام خانوادگی=جمعی از پژوهشگران|عنوان=سازمان مجاهدین خلق پیدایی تا فرجام|سال=1385|مکان=تهران|ناشر=مرکز اسناد انقلاب اسلامی|مترجم=}} | * {{یادکرد کتاب|نام خانوادگی=جمعی از پژوهشگران|عنوان=سازمان مجاهدین خلق پیدایی تا فرجام|سال=1385|مکان=تهران|ناشر=مرکز اسناد انقلاب اسلامی|مترجم=}} | ||
* {{یادکرد کتاب|نام خانوادگی=جمعی از پژوهشگران|عنوان=سازمان مجاهدین خلق از پیدایی تا فرجام(1344-1384ش)|سال=1385|مکان=تهران|ناشر=مؤسسه مطالعات و پژوهشهای سیاسی|مترجم=|نام=|پیوند نویسنده=|پیوند=|کوشش=|شابک=|دوره=2}} | |||
* {{یادکرد کتاب|نام خانوادگی=حق بین|عنوان=از مجاهدین تا منافقین|سال=1393|مکان=تهران|ناشر=مرکز اسناد انقلاب اسلامی|مترجم=|نام=علی}} | * {{یادکرد کتاب|نام خانوادگی=حق بین|عنوان=از مجاهدین تا منافقین|سال=1393|مکان=تهران|ناشر=مرکز اسناد انقلاب اسلامی|مترجم=|نام=علی}} | ||
* {{یادکرد کتاب|نام خانوادگی=دارابی|عنوان=جریان شناسی سیاسی در ایران|سال=1389|مکان=تهران|ناشر=پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی|مترجم=|نام=علی}} | * {{یادکرد کتاب|نام خانوادگی=دارابی|عنوان=جریان شناسی سیاسی در ایران|سال=1389|مکان=تهران|ناشر=پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی|مترجم=|نام=علی}} | ||
| خط ۳۰۸: | خط ۲۸۱: | ||
* {{یادکرد وب|عنوان=خروج آخرین اعضای سازمان مجاهدین خلق از عراق|نشانی=https://www.dw.com/fa-ir/%D8%AE%D8%B1%D9%88%D8%AC-%D8%A2%D8%AE%D8%B1%DB%8C%D9%86-%D8%A7%D8%B9%D8%B6%D8%A7%DB%8C-%D8%B3%D8%A7%D8%B2%D9%85%D8%A7%D9%86-%D9%85%D8%AC%D8%A7%D9%87%D8%AF%DB%8C%D9%86-%D8%AE%D9%84%D9%82-%D8%A7%D8%B2-%D8%B9%D8%B1%D8%A7%D9%82/a-19541672|تاریخ=1395|تاریخ بازبینی=|شناسه={{شناسه یادکرد|کد؟!}}|وبگاه=دویچوله}} | * {{یادکرد وب|عنوان=خروج آخرین اعضای سازمان مجاهدین خلق از عراق|نشانی=https://www.dw.com/fa-ir/%D8%AE%D8%B1%D9%88%D8%AC-%D8%A2%D8%AE%D8%B1%DB%8C%D9%86-%D8%A7%D8%B9%D8%B6%D8%A7%DB%8C-%D8%B3%D8%A7%D8%B2%D9%85%D8%A7%D9%86-%D9%85%D8%AC%D8%A7%D9%87%D8%AF%DB%8C%D9%86-%D8%AE%D9%84%D9%82-%D8%A7%D8%B2-%D8%B9%D8%B1%D8%A7%D9%82/a-19541672|تاریخ=1395|تاریخ بازبینی=|شناسه={{شناسه یادکرد|کد؟!}}|وبگاه=دویچوله}} | ||
* {{یادکرد وب|عنوان=از بغداد تا تیرانا:پایان سی سال حضور مجاهدین خلق در عراق|نشانی=https://www.bbc.com/persian/iran/2016/09/160912_l44_albania_iraq_mujahedin|تاریخ=1395|تاریخ بازبینی=|شناسه={{شناسه یادکرد|کد؟!}}|وبگاه=BBC Persian}} | * {{یادکرد وب|عنوان=از بغداد تا تیرانا:پایان سی سال حضور مجاهدین خلق در عراق|نشانی=https://www.bbc.com/persian/iran/2016/09/160912_l44_albania_iraq_mujahedin|تاریخ=1395|تاریخ بازبینی=|شناسه={{شناسه یادکرد|کد؟!}}|وبگاه=BBC Persian}} | ||
* {{یادکرد وب|عنوان=لشکر سایبری منافقین در شبکههای اجتماعی ما چگونه فعالیت میکند؟|نشانی=https://www.tasnimnews.ir/fa/news/1398/04/20/2052024/%D9%84%D8%B4%DA%A9%D8%B1-%D8%B3%D8%A7%DB%8C%D8%A8%D8%B1%DB%8C-%D9%85%D9%86%D8%A7%D9%81%D9%82%DB%8C%D9%86-%D8%AF%D8%B1-%D8%B4%D8%A8%DA%A9%D9%87-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%A7%D8%AC%D8%AA%D9%85%D8%A7%D8%B9%DB%8C-%D9%85%D8%A7-%DA%86%DA%AF%D9%88%D9%86%D9%87-%D9%81%D8%B9%D8%A7%D9%84%DB%8C%D8%AA-%D9%85%DB%8C-%DA%A9%D9%86%D8%AF|تاریخ=1398|تاریخ بازبینی=|شناسه={{شناسه یادکرد|کد؟!}}|وبگاه=خبرگزاری تسنیم}} | * {{یادکرد وب|عنوان=لشکر سایبری منافقین در شبکههای اجتماعی ما چگونه فعالیت میکند؟|نشانی=https://www.tasnimnews.ir/fa/news/1398/04/20/2052024/%D9%84%D8%B4%DA%A9%D8%B1-%D8%B3%D8%A7%DB%8C%D8%A8%D8%B1%DB%8C-%D9%85%D9%86%D8%A7%D9%81%D9%82%DB%8C%D9%86-%D8%AF%D8%B1-%D8%B4%D8%A8%DA%A9%D9%87-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%A7%D8%AC%D8%AA%D9%85%D8%A7%D8%B9%DB%8C-%D9%85%D8%A7-%DA%86%DA%AF%D9%88%D9%86%D9%87-%D9%81%D8%B9%D8%A7%D9%84%DB%8C%D8%AA-%D9%85%DB%8C-%DA%A9%D9%86%D8%AF|تاریخ=1398|تاریخ بازبینی=|شناسه={{شناسه یادکرد|کد؟!}}|وبگاه=خبرگزاری تسنیم}} | ||
* {{یادکرد وب|عنوان=Mujahadeen-e-Khalq (MEK)|نشانی=https://www.cfr.org/backgrounders/mujahadeen-e-khalq-mek|تاریخ=2014|تاریخ بازبینی=|شناسه={{شناسه یادکرد|کد؟!}}|وبگاه=Council on Foreign Relations(CFR)}} | * {{یادکرد وب|عنوان=Mujahadeen-e-Khalq (MEK)|نشانی=https://www.cfr.org/backgrounders/mujahadeen-e-khalq-mek|تاریخ=2014|تاریخ بازبینی=|شناسه={{شناسه یادکرد|کد؟!}}|وبگاه=Council on Foreign Relations(CFR)}} | ||
