مجسمه والرین

مجسمه والرین
مجسمه زانو زدن والرین امپراتور روم در مقابل شاپورشاه ساسانی
پادکست مقاله | 🡇 noicon

مجسمه والِریَن؛ مجسمه‌ای با نمادی از شکست امپراتور روم در برابر پادشاه ایران.

مجسمه والرین، اثر پیام قانع، که در آبان ۱۴۰۴ در میدان انقلاب تهران رونمایی شد، شاپور یکم ساسانی را سوار بر اسب و امپراتور اسیر روم، والرین، را در حالت زانو زده به تصویر می‌کشد. این اثر با ارتفاع حدود ۷ متر و پایه‌ای حاوی ۱۲ پرده روایی از تاریخ ایران، از رستم و آرش کمان‌گیر تا دفاع مقدس و جنگ ۱۲ روزه، با هدف تأکید بر مفهوم مقاومت و اقتدار ملی در برابر تجاوز خارجی طراحی شد. این مجسمه پس از حدود ۴۰ روز، در آذر ۱۴۰۴ش به ورودی فرودگاه مهرآباد منتقل شد.

پیشینه تاریخی

والرین با نام کامل Publius Licinius Valerianus، امپراتور روم بود که از سال ۲۵۳ تا ۲۶۰م حکمرانی می‌کرد. به‌گفته منابع تاریخی او قصد داشت با عقب‌راندن شاپور ساسانی، اقتدار روم را ترمیم کند، اما شکست خورد و به اسارت پادشاه ایران درآمد. برخی این نبرد را از مهم‌ترین رویدادهای قرن سوم میلادی و نشان‌دهنده قدرت ایران در دورهٔ ساسانی در برابر امپراتوری روم می‌دانند. در محوطه نقش رستم و نزدیک آرامگاه داریوش اول هخامنشی، سنگ‌نگارهٔ پیروزی شاپور بر امپراتوران روم بر صخره‌ای به طول ۱۱ متر و عرض ۵ متر، تراشیده شده است. در این نقش‌برجسته، زیر پای اسب شاپور یکی از امپراتوران روم به نام گوردیان سوم به زمین افتاده است؛ در سمت چپ شاپور، فیلیپ عرب قرار دارد که پس از مرگ گوردیان، پول هنگفتی پرداخت کرد و صلح را از شاپور خرید. سومین امپراتور در این سنگ‌نگاره، والرین است که به دست شاپور اسیر شد.

مشخصات فنی و طراحی مجسمه والرین

مجسمهٔ والرین در ارتفاع ۷ متر و پهنای حدود ۶ متر توسط پیام قانع طراحی شده است. در ساخت آن از ترکیبی از نمادهای هنر ساسانی و هنرهای معاصر استفاده شده است. ساختار اصلی مجسمه، شاپور ساسانی را سوار بر اسب و والرین را در وضعیت زانوزده نشان می‌دهد. در پایه این مجسمه ۱۲ پرده روایی طراحی شده است که به ترتیب مقاطع مختلفی از تاریخ ایران را به تصویر می‌کشند. این روایت‌ها شامل موارد زیر است:

• دوران باستان و اساطیر: رستم، آرش کمانگیر، سورنا و آریوبرزن.
• دوران معاصر: ژنرال بایندر، رئیس‌علی دلواری، میرزا کوچک‌خان جنگلی و میرمهنا.
• انقلاب اسلامی و پس از آن: وقایع انقلاب اسلامی ایران، دفاع مقدس، مقابله با تروریسم و جنگ ۱۲ روزه.

نمادپردازی و هدف از طراحی مجسمه والرین

بخش اصلی مجسمه، شاپور ساسانی را سوار بر اسب و والرین را در حالت زانوزده نشان می‌دهد که بیانگر اقتدار نظامی ایران در دورهٔ باستان است. در پایه این تندیس، ۱۲ پرده روایی طراحی شده که سیر تاریخی ایستادگی در ایران را از دورهٔ اساطیری و باستان تا دورهٔ معاصر به تصویر می‌کشد که در انتها روایت‌های تصویری به وقایع جنگ ۱۲ روزه پیوند می‌خورد. به گفته مسئولان شورای اسلامی شهر تهران، هدف از این طراحی، زنده نگه‌داشتن مفهوم مقاومت در برابر تجاوز خارجی و انطباق آن با بیانات آیت‌الله سید علی خامنه‌ای رهبر جمهوری اسلامی ایران دربارهٔ شکست‌های تاریخی امپراتوری‌های مهاجم بوده است.

مراسم رونمایی از مجسمه والرین

مراسم رونمایی در شامگاه جمعه ۱۶ آبان ۱۴۰۴ش، توسط سازمان زیباسازی شهرداری تهران در قالب رویدادی با عنوان «ایونت شب ایران» و در قالب پویش «مقابل ایران دوباره زانو می‌زنید» برگزار شد. این مراسم شامل اجرای ارکستر سمفونیک تهران و برنامه‌های موسیقی بود. در طراحی صحنه این رویداد، نمادهایی از سربازان دورهٔ ساسانی در کنار نیروهای مسلح معاصر ایران قرار گرفته بود که هدف از آن تقارن تاریخی میان قدرت نظامی دو دوران عنوان شد.

واکنش‌ها به مجسمه والرین

نصب این مجسمه بازتاب‌های متفاوتی در میان چهره‌های سیاسی و فرهنگی داشت:

حامیان این طرح، از جمله سیدعباس موسوی (دیپلمات) و علیرضا سلیمی (نماینده مجلس)، این اثر را بازخوانی صحیح تاریخ و نمادی از اقتدار ملی در برابر فشارهای خارجی دانستند. همچنین محمدرضا جوادی یگانه، این اقدام را در تقویت هویت ملی پس از درگیری‌های نظامی اخیر مؤثر دانست. در فضای مجازی نیز گروهی از کاربران از این اقدام به‌عنوان پاسخی به بازنمایی‌های رسانه‌های بین‌المللی از وضعیت داخلی ایران استقبال کردند.

نصب این اثر با انتقاداتی نیز همراه بود:

• ملاحظات شهرسازی: عبدالرضا چراغعلی، سرپرست مرکز امور اجتماعی استانداری تهران، به‌دلیل آنچه عدم برنامه‌ریزی دقیق و جانمایی نادرست در ساختار شهری نامید، از این اقدام انتقاد کرد.
• ملاحظات اخلاقی و تاریخی: احمد زیدآبادی، فعال سیاسی، انتخاب صحنه زانو زدن رقیب را با اخلاق ملی و تعالیم دینی ایرانیان مغایر دانست و پیشنهاد داد نمادهایی مانند منشور کوروش که حاوی پیام‌های صلح‌آمیزتر هستند، جایگزین شوند.
• ملاحظات دیپلماتیک: علی مطهری، نماینده سابق مجلس شورای اسلامی، این اثر را محرک تعصبات نژادی توصیف کرد و بیان داشت که چنین نمادهایی ممکن است طرف‌های مقابل را به بازخوانی شکست‌های تاریخی ایران از روم و یونان ترغیب کند.

جابه‌جایی مجسمه والرین

این مجسمه پس از حدود ۴۰ روز استقرار در میدان انقلاب، در تاریخ ۲۴ آذر ۱۴۰۴ش به محوطهٔ ورودی فرودگاه مهرآباد منتقل شد. مسئولان شهرداری دلیل این جابه‌جایی را مشاهده اثر توسط مقامات و دیپلمات‌های بین‌المللی در بدو ورود به کشور اعلام کردند.

منابع

• «انتقاد تند زیدآبادی از رونمایی از مجسمه والرین/ جماعتی از هر میراث تاریخی فقط جنبه‌های آزاردهنده‌اش را می‌پسندد و ترویج می‌کند!»، وب‌سایت دنیای اقتصاد، تاریخ درج مطلب: ۱۸ آبان ۱۴۰۴ش.
• «بازتاب رونمایی از مجسمه والرین در فضای مجازی»، وب‌سایت همشهری آنلاین، تاریخ درج مطلب: ۱۸ آبان ۱۴۰۴ش.
• «جزییات رونمایی از مجسمه والرین امپراتور رم در میدان انقلاب»، خبرگزاری تسنیم، تاریخ درج مطلب: ۱۶ آبان ۱۴۰۴ش.
• «زانو زدن والرین به چشم خارجی‌ها آمد»، وب‌سایت همشهری‌آنلاین، تاریخ درج مطلب: ۱۷ آبان ۱۴۰۴ش.
• «فلسفه نصب مجسمه والرین در میدان انقلاب تهران چیست؟»، خبرگزاری مهر، تاریخ درج مطلب: ۲۹ آبان ۱۴۰۴ش.
• «ماجرای جابجایی مجسمه والرین از میدان انقلاب چیست؟»، خبرگزاری مهر، تاریخ درج مطلب: ۲۵ آذر ۱۴۰۴ش.
• «مجسمه والرین با هویت و فرهنگ ایرانی همخوانی ندارد + فیلم»، خبرگزاری جمهوری اسلامی، تاریخ درج مطلب: ۲۵ آبان ۱۴۰۴ش.
• «مجسمه والرین چیست و اصلش کجاست؟ + معنی والرین و داستان»، وب‌سایت نمناک، تاریخ درج مطلب: ۱۷ آبان ۱۴۰۴ش.
• «مجسمه والرین چیست و به چه معناست؟ + تاریخچه، مکان اصلی و داستان»، وب‌سایت خبرپو، تاریخ درج مطلب: ۱۷ آبان ۱۴۰۴ش.
• «نصب مجسمه ۷متری امپراتور رم در میدان انقلاب+ جزییات»، وب‌سایت همشهری آنلاین، تاریخ درج مطلب: ۳ آبان ۱۴۰۴ش.
• «نقش شاپور داراب، روایتی از اسارت امپراتور روم به دست ایرانیان»، وب‌سایت سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی، تاریخ بازدید: ۱۰ دی ۱۴۰۴ش.
• «واکنش علی مطهری به ساخت مجسمه والرین»، وب‌سایت دنیای اقتصاد، تاریخ درج مطلب: ۲۱ آبان ۱۴۰۴ش.
• «والرین، امپراتور رومی اسیر شده به دست شاپور چه سرنوشتی داشت؟»، وب‌سایت فرارو، تاریخ درج مطلب: ۱۷ آبان ۱۴۰۴ش.