| خط ۳۴: | خط ۳۴: | ||
== مفهومشناسی == | == مفهومشناسی == | ||
مادری مفهوم مرتبط با مفهوم مادر است؛ در منابع لغوی، مادر به زنی اطلاق میشود که فرزندی را بهدنیا میآورد، تغذیه، نگهداری و سرپرستی او را بر عهده دارد.<ref>دهخدا، لغتنامه، ذیل واژهٔ مادر، 1377ش، ج13، ص19928.</ref> مفهوم مادری در رویکرد سنتی، امر بدیهی و غیر قابل تردید تلقی میشد؛ اما در رویکردهای معاصر، تعریفهای متفاوتی از آن ارائه شده است؛ در رویکردهای دینی، فلسفی و عمدتاً علمی، مادری ویژگی ذاتی برای زنان و حامل نقشهای مادرانه دانسته میشود؛ اما در رویکرد فمینیستی، مفهوم مادری برساخته اجتماعی بهشمار میآید؛ برای نمونه، حالت تهوع زنان در زمان [[بارداری]]، در این رویکرد بهمثابه نوعی طغیان بدن علیه پذیرش فرزند، تفسیر میشود.<ref>[https://journals.ut.ac.ir/article_72129.html بوذرینژاد و جهانشاهی، «بررسی مقایسهای نقش زنان در پایگاه مادری در اندیشه عالمه طباطبایی و آمینه ودود«، 1398ش، ص85.]</ref> در رویکرد سنتی مادری مهمترین نقش مادر بیولوژیک بهشمار میرود که شامل مراقبت و تربیت کودک میشود و زن از طریق ایفای این نقشها به کمال میرسد. در مقابل، برخی محققان مادری را برساخت اجتماعی تعریف میکنند که شامل پرورش و مراقبت از کودک میشود. بهطور کلی در ادبیات مربوط به مادری دو مفهوم عمده ایدئولژی مادری و تجربه مادری مطرح است، مفهوم اولی ناظر به تعاریف سنتی، عامگرایانه و رایج از مادری و ویژگیهای نوعی یک «مادر شایسته» از منظر جامعه است. تجربه مادری به تفاوت ایفای نقش مادری در واقعیت زندگی پرداخته و تجربههای متفاوت مادری در میان زنان روستایی، شهری، عشایری، طبقات اجتماعی، زنان شاغل و تحصیل کرده را بازتاب میهد.<ref>[https://www.jsi-isa.ir/article_33891.html رفعتجاه، «زنان جوان و بازتعریف معنا و نقش مادری مطالعهای بر روی مادران 25 تا 40 ساله ساکن شهر ری»، 1396ش، ص132.]</ref> برپایه این دو مفهوم تعاریف مختلفی از مادری ارائه شده است که وجه مشترک اغلب آنها زنانه بودن این نقش است با این تفاوت در تأکید بر زن در نقش «زاینده فرزند» ناظر به مادرانگی طبیعی است و تأکید بر زن بهعنوان «پرورش دهنده فرزند» ناظر به مادرانگی اجتماعی که معمولا میان این دو وجه تفکیکی صورت نمیگیرد. بهطور کلی؛ مادری در رویکرد سنتی و دینی، وظیفهای تکوینی و کنشی مقدس است که زنان از طریق آن، هم استعدادهای خود را به ظهور میرسانند و هم بستر رشد فرزند را فراهم میکند؛ اما در رویکرد مدرن، نهاد مادری از تجریه مادری تفکیک شده و بر این امر تأکید میشود که زنان با بازتعریف نقش مادری و نقد مردسالاری میتوانند «مادری قرتمندانه» را تجربه کنند. | مادری مفهوم مرتبط با مفهوم مادر است؛ در منابع لغوی، مادر به زنی اطلاق میشود که فرزندی را بهدنیا میآورد، تغذیه، نگهداری و سرپرستی او را بر عهده دارد.<ref>دهخدا، لغتنامه، ذیل واژهٔ مادر، 1377ش، ج13، ص19928.</ref> مفهوم مادری در رویکرد سنتی، امر بدیهی و غیر قابل تردید تلقی میشد؛ اما در رویکردهای معاصر، تعریفهای متفاوتی از آن ارائه شده است؛ در رویکردهای دینی، فلسفی و عمدتاً علمی، مادری ویژگی ذاتی برای زنان و حامل نقشهای مادرانه دانسته میشود؛ اما در رویکرد فمینیستی، مفهوم مادری برساخته اجتماعی بهشمار میآید؛ برای نمونه، حالت تهوع زنان در زمان [[بارداری]]، در این رویکرد بهمثابه نوعی طغیان بدن علیه پذیرش فرزند، تفسیر میشود.<ref>[https://journals.ut.ac.ir/article_72129.html بوذرینژاد و جهانشاهی، «بررسی مقایسهای نقش زنان در پایگاه مادری در اندیشه عالمه طباطبایی و آمینه ودود«، 1398ش، ص85.]</ref> در رویکرد سنتی مادری مهمترین نقش مادر بیولوژیک بهشمار میرود که شامل مراقبت و تربیت کودک میشود و زن از طریق ایفای این نقشها به کمال میرسد. در مقابل، برخی محققان مادری را برساخت اجتماعی تعریف میکنند که شامل پرورش و مراقبت از کودک میشود. بهطور کلی در ادبیات مربوط به مادری دو مفهوم عمده ایدئولژی مادری و تجربه مادری مطرح است، مفهوم اولی ناظر به تعاریف سنتی، عامگرایانه و رایج از مادری و ویژگیهای نوعی یک «مادر شایسته» از منظر جامعه است. تجربه مادری به تفاوت ایفای نقش مادری در واقعیت زندگی پرداخته و تجربههای متفاوت مادری در میان زنان روستایی، شهری، عشایری، طبقات اجتماعی، زنان شاغل و تحصیل کرده را بازتاب میهد.<ref>[https://www.jsi-isa.ir/article_33891.html رفعتجاه، «زنان جوان و بازتعریف معنا و نقش مادری مطالعهای بر روی مادران 25 تا 40 ساله ساکن شهر ری»، 1396ش، ص132.]</ref> برپایه این دو مفهوم تعاریف مختلفی از مادری ارائه شده است که وجه مشترک اغلب آنها زنانه بودن این نقش است با این تفاوت در تأکید بر زن در نقش «زاینده فرزند» ناظر به مادرانگی طبیعی است و تأکید بر زن بهعنوان «پرورش دهنده فرزند» ناظر به مادرانگی اجتماعی که معمولا میان این دو وجه تفکیکی صورت نمیگیرد.<ref></ref> بهطور کلی؛ مادری در رویکرد سنتی و دینی، وظیفهای تکوینی و کنشی مقدس است که زنان از طریق آن، هم استعدادهای خود را به ظهور میرسانند و هم بستر رشد فرزند را فراهم میکند؛<ref>[https://www.ensani.ir/file/download/article/1618042842-9959-86-3.pdf افضلي و انتظاري، «جایگاه مادري از منظر شهید مطهري در مقایسه با فمینیسم»، بهار1399ش، ص102.]</ref> اما در رویکرد مدرن، نهاد مادری از تجریه مادری تفکیک شده و بر این امر تأکید میشود که زنان با بازتعریف نقش مادری و نقد مردسالاری میتوانند «مادری قرتمندانه» را تجربه کنند. <ref>[https://www.jsi-isa.ir/article_33891.html رفعتجاه، «زنان جوان و بازتعریف معنا و نقش مادری مطالعهای بر روی مادران 25 تا 40 ساله ساکن شهر ری»، 1396ش، ص142-141.]</ref> | ||
== خاستگاه مادری == | == خاستگاه مادری == | ||
