زهرا فاضل (بحث | مشارکت‌ها)
زهرا فاضل (بحث | مشارکت‌ها)
خط ۵۸: خط ۵۸:
# تحقق موضوع حکم ثانویه: در این حوزه، مجمع با تشخیص مصالح ملزمه به شکل‌گیری حکم ثانویه کمک می‌کند؛ مانند محدود کردن تسلط مالک بر زمین به‌دلیل مصالح اقتصادی در شرایطی که اجرای احکام اولیه با مصالح جامعه یا حفظ نظام در تعارض باشد.<ref>{{پک|خمینی|1378|ک=صحیفه امام|ص=452 و 464|ج=20}}</ref>
# تحقق موضوع حکم ثانویه: در این حوزه، مجمع با تشخیص مصالح ملزمه به شکل‌گیری حکم ثانویه کمک می‌کند؛ مانند محدود کردن تسلط مالک بر زمین به‌دلیل مصالح اقتصادی در شرایطی که اجرای احکام اولیه با مصالح جامعه یا حفظ نظام در تعارض باشد.<ref>{{پک|خمینی|1378|ک=صحیفه امام|ص=452 و 464|ج=20}}</ref>
# تحقق موضوع حکم حکومتی: مجمع به‌عنوان بازوی مشورتی رهبری، با استناد به قاعدۀ تقدیم اهم بر مهم و تشخیص مصلحت نظام در موارد تزاحم، زمینه را برای وضع و صدور احکام حکومتی و قوانین الزام‌آور ولی‌فقیه فراهم می‌سازد.<ref>{{پک|شیرازی حسینی|1413|ک=الفقه، القواعدالفقیه|ص=141-146|ج=}}</ref>
# تحقق موضوع حکم حکومتی: مجمع به‌عنوان بازوی مشورتی رهبری، با استناد به قاعدۀ تقدیم اهم بر مهم و تشخیص مصلحت نظام در موارد تزاحم، زمینه را برای وضع و صدور احکام حکومتی و قوانین الزام‌آور ولی‌فقیه فراهم می‌سازد.<ref>{{پک|شیرازی حسینی|1413|ک=الفقه، القواعدالفقیه|ص=141-146|ج=}}</ref>
===مبنای حقوقی و فرآیند قانونی<ref group="دیدگاه">این بحث مبنای حقوقی نیست. منتقل شود به ذیل بحث فرآیندهای ارجاع</ref>===
فرآیند قانونی ارجاع مصوبات به مجمع تشخیص مصلحت نظام، بر اساس مادۀ ۲۰۰ آیین‌نامۀ داخلی مجلس و مادۀ ۲۱ آیین‌نامۀ داخلی مجمع، شامل مراحل متنی زیر است:<ref>{{پک|مرکز تحقیقات شورای نگهبان|1389|ک=مجموعه نظریات شورای نگهبان (1380-1395)|ص=489|ج=}}</ref>
# مرحلۀ نخست: مصوبۀ مجلس شورای اسلامی پس از بررسی در شورای نگهبان، مغایر با موازین شرع یا قانون اساسی تشخیص داده شده و به مجلس بازگردانده می‌شود.
# مرحلۀ دوم: کمیسیون تخصصی مجلس ایرادات را بررسی می‌کند و گزارش آن برای رأی‌گیری مجدد به صحن علنی مجلس می‌آید تا مصوبه اصلاح‌شده برای شورای نگهبان ارسال شود.
# مرحلۀ سوم: در صورت عدم تأمین نظرات شورای نگهبان در مصوبۀ جدید، مجلس شورای اسلامی با در نظر گرفتن مصلحت نظام و علم به دیدگاه شورای نگهبان، بر رأی قبلی خود اصرار می‌ورزد.
# مرحلۀ چهارم: با ایجاد تعارض قطعی و ناامیدی از دستیابی به توافق، رئیس مجلس مصوبه را به‌همراه گزارش مکتوب نظر شورای نگهبان، صورت مذاکرات و دلایل اصرار مجلس، برای مجمع تشخیص مصلحت نظام ارسال می‌کند.<ref>{{پک|ارسطا|1389|ک=مبانی تحلیلی نظام جمهوری اسلامی ایران|ص=40|ج=}}</ref>
==چالش‌های حقوقی و نظارت بر مصوبات<ref group="دیدگاه">این بحث هم مختصر تر به بخش وظایف منتقل شود</ref>==
==چالش‌های حقوقی و نظارت بر مصوبات<ref group="دیدگاه">این بحث هم مختصر تر به بخش وظایف منتقل شود</ref>==
اقدامات مجمع در حوزۀ سیاست‌گذاری ماهیت مشورتی دارد اما در مقام حل اختلاف واجد آثار قانونی است. آیین‌نامۀ داخلی مجمع در مواردی با قوانین مصوب مجلس تعارض دارد؛ برای مثال، مادۀ ۲۹ آیین‌نامۀ مجمع به اعضا اجازۀ بازبینی بخش‌های غیراختلافی را می‌دهد، در حالی‌که آیین‌نامۀ مجلس صلاحیت مجمع را تنها محدود به موارد اختلاف می‌داند. در حال حاضر هیئت عمومی دیوان عدالت اداری از رسیدگی به اعتراضات علیه مصوبات مجمع خودداری کرده و آنها را در شمار قوانین و خارج از صلاحیت نظارتی خود می‌داند. این رویکرد که تفکیکی میان مصوبات تشکیلاتی و مصوبات مصلحتی قائل نمی‌شود، مورد نقد حقوقی است.<ref name=":022">{{پک|واعظی|حسینی|1397|ک=فصلنامۀ حقوق اداری|ف=نظارت قضایی دیوان عدالت اداری بر مصوبات مجمع تشخیص مصلحت نظام، مجلس خبرگان و شورای نگهبان|ص=236-239}}</ref>
اقدامات مجمع در حوزۀ سیاست‌گذاری ماهیت مشورتی دارد اما در مقام حل اختلاف واجد آثار قانونی است. آیین‌نامۀ داخلی مجمع در مواردی با قوانین مصوب مجلس تعارض دارد؛ برای مثال، مادۀ ۲۹ آیین‌نامۀ مجمع به اعضا اجازۀ بازبینی بخش‌های غیراختلافی را می‌دهد، در حالی‌که آیین‌نامۀ مجلس صلاحیت مجمع را تنها محدود به موارد اختلاف می‌داند. در حال حاضر هیئت عمومی دیوان عدالت اداری از رسیدگی به اعتراضات علیه مصوبات مجمع خودداری کرده و آنها را در شمار قوانین و خارج از صلاحیت نظارتی خود می‌داند. این رویکرد که تفکیکی میان مصوبات تشکیلاتی و مصوبات مصلحتی قائل نمی‌شود، مورد نقد حقوقی است.<ref name=":022">{{پک|واعظی|حسینی|1397|ک=فصلنامۀ حقوق اداری|ف=نظارت قضایی دیوان عدالت اداری بر مصوبات مجمع تشخیص مصلحت نظام، مجلس خبرگان و شورای نگهبان|ص=236-239}}</ref>