پیشنویس:حسن عاقبت: تفاوت میان نسخهها
| خط ۱۲: | خط ۱۲: | ||
=== بُعد روانشناختی-تربیتی حسن عاقبت === | === بُعد روانشناختی-تربیتی حسن عاقبت === | ||
حسن عاقبت در تعالیم اسلام، تعادلی پویا میان [[خوف و رجا]] در روان انسان ایجاد میکند که انسان را از نومید شدن از رحمت الهی و غرور از اعمال صالح دور میکند.<ref>[https://fa.shafaqna.com/news/775092/ «مشهورترین دعاها برای عاقبتبهخیری»، وبسایت شفقنا.]</ref><ref group="دیدگاه">لطفا این مطالب را به منابع اصلی ارجاع دهید.</ref> به | حسن عاقبت در تعالیم اسلام، تعادلی پویا میان [[خوف و رجا]] در روان انسان ایجاد میکند که انسان را از نومید شدن از رحمت الهی و غرور از اعمال صالح دور میکند.<ref>[https://fa.shafaqna.com/news/775092/ «مشهورترین دعاها برای عاقبتبهخیری»، وبسایت شفقنا.]</ref><ref group="دیدگاه">لطفا این مطالب را به منابع اصلی ارجاع دهید.</ref> به عقیده کارشناسان دینی، خوف و رجا همواره مایهٔ امید و انگیزه برای اصلاح و مراقبت اخلاقی دانسته شدهاند و بر همین اساس در آموزههای دینی تأکید شده که بخش پایانی عمل و نحوهٔ عبور از خط پایان زندگی بسیار مهمتر از آغاز آن است.<ref>[https://www.balagh.ir/content/17575 «اهمیت و جایگاه عاقبتبهخیری در آیات و روایات و ادعیه»، وبسایت بلاغ.]</ref> | ||
== عوامل اصلی عاقبتبهخیری == | == عوامل اصلی عاقبتبهخیری == | ||
بر اساس برخی منابع، عاقبت بهخیری برخواسته از عوامل متعددی است؛ از جمله: | |||
# '''اصلاح نیت و ایمان:''' | # '''اصلاح نیت و ایمان:''' برخی کارشناسان دینی، با توجه به آیهٔ ۸۴ سوره اسراء، ریشهٔ اعمال انسان را [[نیت]] و ساختار وجودی او تفسیر کرده است؛ به این معنی که کسی که باطنش آلوده به نفاق یا کینه باشد، حتی اگر ظاهرش خوب باشد، ممکن است در پایان رسوا شود.<ref>[https://wiki.ahlolbait.com/آیه_84_سوره_اسراء سوره اسراء، آیه ۸۴.]</ref><ref group="دیدگاه">علی الاصول وقتی شما از کسی مطلب نقل میکنید باید به خود او آدرس دهید. اینجا شما از محسن قرائتی در تفسیر نور مطلب نقل کردید ولی آدرس آیه قرآن است. </ref> | ||
# '''خدمت به خلق و نیکی به والدین:''' در روایات | # '''خدمت به خلق و نیکی به والدین:''' در برخی روایات معصومین یکی از راههای تضمین عاقبتبهخیری، دعای پدر و مادر است.<ref>[https://www.tebyan.net/news/519434/عواملی-که-انسان-را-عاقبت-بخیر-می-کند «عواملی که انسان را عاقبتبهخیر میکند»، وبسایت تبیان.]</ref><ref group="دیدگاه">این مورد و تمام موارد دیگر را که از روایات استفاده کرده اید به منابع اصلی ارجاع دهید نه سایت های خبری و امثال آن. همچنین در اینجا دعای والدین آمده است در حالی که عنوان نیکی به والدین است. این دو متفاوت است. در این قسمت در مورد بخش آول عنوان که خدمت به خلق باشد اشاره نشده است. </ref> همچنین نیکی به والدین، سختیهای مرگ را آسان میکند.<ref>شیخ طوسی، الامالی، ۱۴۱۴ق، ج۱، ص۴۳۲.</ref> | ||
# '''نقش خانواده''': از منظر کارشناسان امور تربیتی والدین با الگوسازی عملی، انتقال ارزشها، ایجاد محیط امن عاطفی و تربیت صحیح، فرزندان را بهسوی عاقبتبهخیری هدایت میکنند و خود نیز از دعای خیر آنها بهرهمند میشوند.<ref>[https://www.balagh.ir/content/14028 «نقش والدین در تربیت فرزندان»، وبسایت بلاغ.] | # '''نقش خانواده''': از منظر کارشناسان امور تربیتی والدین با الگوسازی عملی، انتقال ارزشها، ایجاد محیط امن عاطفی و تربیت صحیح، فرزندان را بهسوی عاقبتبهخیری هدایت میکنند و خود نیز از دعای خیر آنها بهرهمند میشوند.<ref>[https://www.balagh.ir/content/14028 «نقش والدین در تربیت فرزندان»، وبسایت بلاغ.]</ref> از جمله راهکارهای والدین برای عاقبتبهخیری فرزندان که از آیات و روایات استخراج شده عبارتند از: ارائه الگو، لقمه حلال، تحکیم و تثبیت عقاید، امید دادن، دعا کردن، آموزش نماز و قرآن.<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/2177028/نقش-والدین-در-عاقبت-به-خیری-فرزند فلاحی، «نقش والدین در عاقبتبهخیری فرزند»، 1402ش، ص947.]</ref> | ||
# '''مداومت بر دعا:''' | # '''مداومت بر دعا:''' در برخی آیات قرآن<ref>[https://wiki.ahlolbait.com/آیه_8_سوره_آل_عمران سوره آلعمران، آیه ۸.]</ref> و نیز در توصیههای ائمه اطهار تأکید شده است که انسان نباید به ایمان فعلی خود مغرور شود و باید دائماً از خدا بخواهد که او را ثابتقدم نگه دارد.<ref>[https://www.tebyan.net/news/519434/عواملی-که-انسان-را-عاقبت-بخیر-می-کند «عواملی که انسان را عاقبتبهخیر میکند»، وبسایت تبیان.]</ref> | ||
# '''بزرگشمردن گناه:''' در روایات | # '''بزرگشمردن گناه:''' در روایات اهلبیت سبکشمردن گناه یکی از اعوامل در تداوم رفتار ناپسند و قساوت قلب دانسته شده است. در حالی که توجه به بزرگی گناه و پرهیز از عادیانگاری آن باعث گرایش بیشتر به توبه و افزایش پایبندی دینی میشود.<ref>[https://hawzah.net/fa/Article/View/107022/بعضیها-جوانی-خوبی-داشتند،-امان-از-پیریشان?rcids=96307,99577 «کلید عاقبتبهخیری انسان»، پایگاه اطلاعرسانی حوزه.]</ref> | ||
# '''عاقبتاندیشی:''' در آیات و روایات زیادی عاقبتاندیشی شرط دستیابی به عاقبتبهخیری دانسته شده است؛<ref>[https://wiki.ahlolbait.com/آیه_36_سوره_اسراء سوره اسراء، آیه ۳۶.]</ref> در همین زمینه پیامبر اکرم نیز به مسلمانان توصیه میکرد، هرگاه قصد کاری داشته باشند باید در عاقبت و نتیجهٔ آن بیندیشند؛ اگر پایانش خیر بود یا مقدمهای برای خیر، پیگیری کرده و اگر شرّ یا گمراهی به دنبال داشت، از آن دوری جویند.<ref>کلینی، کافی، ۱۴۰۷ق، ج۸، ص۱۵۰.</ref> | # '''عاقبتاندیشی:''' در آیات و روایات زیادی عاقبتاندیشی شرط دستیابی به عاقبتبهخیری دانسته شده است؛<ref>[https://wiki.ahlolbait.com/آیه_36_سوره_اسراء سوره اسراء، آیه ۳۶.]</ref> در همین زمینه پیامبر اکرم نیز به مسلمانان توصیه میکرد، هرگاه قصد کاری داشته باشند باید در عاقبت و نتیجهٔ آن بیندیشند؛ اگر پایانش خیر بود یا مقدمهای برای خیر، پیگیری کرده و اگر شرّ یا گمراهی به دنبال داشت، از آن دوری جویند.<ref>کلینی، کافی، ۱۴۰۷ق، ج۸، ص۱۵۰.</ref> | ||
# '''توبه:''' | # '''توبه:''' برخی مفسران، توبه را از عوامل مؤثر در عاقبتبهخیری دانستهاند. بر پایه این دیدگاه، ممکن است فردی در بخشی از زندگی دچار خطا شود، اما با توبه پیش از مرگ و اصلاح مسیر رفتاری، به پایان یافتن زندگی بر ایمان و عمل صالح برسد.<ref>[https://makarem.ir/news/fa/News/Details/420972#:~:text=%D8%B3%D8%AE%D9%86%20%D8%A2%D8%AE%D8%B1%3A%20(%D8%B9%D8%A7%D9%82%D8%A8%D8%AA%20%D8%A8%D8%AE%DB%8C%D8%B1%DB%8C%D8%9B,%E2%80%8F%20%D9%85%D8%A7%D9%87%20%D9%85%D8%A8%D8%A7%D8%B1%DA%A9%20%D8%B1%D9%85%D8%B6%D8%A7%D9%86%20%D8%A7%D8%B3%D8%AA. «حقیقت توبه از منظر آیتالله مکارم شیرازی»، خبرگزاری دفتر حضرت آیتالله مکارم شیرازی.]</ref> | ||
== عوامل سوء عاقبت (بد عاقبتی) == | == عوامل سوء عاقبت (بد عاقبتی) == | ||
پژوهشگران اسلامی | برخی پژوهشگران اسلامی عواملی را برشمردهاند که منجر به بدعاقبتی و سوء عاقبت میشود؛ از جمله دشمنی و بغض نسبت به اهلبیت، دلبستگی شدید به دنیا و دنیاپرستی، شناخت حق و عدم یاری آن همراه با تکبر و غرور، ستم و بیعدالتی، ترک [[صله رحم]]، [[عاق والدین]]، تضییع حقوق خانواده و دوستان، همنشینی با افراد بدکار و ترک امر به معروف و نهی از منکر.<ref>حسینی، عاقبتبهخیری، ۱۳۸۴ش، ص۴۵–۶۴.</ref> ریشۀ این عوامل اصرار بر گناه، ضعف عقیده و قساوت قلب ذکر شده که انسان را از ثبات ایمانی و نجات نهایی محروم میسازند.<ref>[https://gharaati.ir/عاقبت-بخيري/# قرائتی، «عاقبتبهخیری»، وبسایت مرکز فرهنگی درسهایی از قرآن.]</ref> | ||
== داستانهای عبرتآموز == | == داستانهای عبرتآموز == | ||
| خط ۳۷: | خط ۳۴: | ||
* '''ساحران فرعون''': ساحران فرعون که برای مقابله با معجزهٔ موسی جمع شده بودند، ابتدا با سِحر خود طنابها و عصاهایشان را به مار تبدیل کردند، اما وقتی عصای موسی اژدهایی شد و سحرشان را بلعید، حقیقت را شناختند و فوراً سجده کرده و ایمان آوردند. این ایمان بهموقع علیرغم شرک اولیهشان نیز نماد عاقبتبهخیری است.<ref group="دیدگاه">تعابیر مثل حقیقت را شناخت و فورا سجده کرد، ایمان به موقع و شرک اولیه با ویکی نگاری سنخیت ندارد</ref> | * '''ساحران فرعون''': ساحران فرعون که برای مقابله با معجزهٔ موسی جمع شده بودند، ابتدا با سِحر خود طنابها و عصاهایشان را به مار تبدیل کردند، اما وقتی عصای موسی اژدهایی شد و سحرشان را بلعید، حقیقت را شناختند و فوراً سجده کرده و ایمان آوردند. این ایمان بهموقع علیرغم شرک اولیهشان نیز نماد عاقبتبهخیری است.<ref group="دیدگاه">تعابیر مثل حقیقت را شناخت و فورا سجده کرد، ایمان به موقع و شرک اولیه با ویکی نگاری سنخیت ندارد</ref> | ||
* '''حر بن یزید ریاحی''': حر بن یزید ریاحی، فرمانده هزار نفری سپاه عبیدالله بن زیاد، در کربلا ابتدا راه [[امام حسین]] را بست و مانع ورود وی به کوفه شد، اما در [[روز عاشورا]] پس از تردید و | * '''حر بن یزید ریاحی''': حر بن یزید ریاحی، فرمانده هزار نفری سپاه عبیدالله بن زیاد، در کربلا ابتدا راه [[امام حسین]] را بست و مانع ورود وی به کوفه شد، اما در [[روز عاشورا]] پس از تردید و توجه، توبه کرد و در نهایت به شهادت رسید.<ref>[https://gharaati.ir/خوش-عاقبتی-و-بد-عاقبتی/ قرائتی، «خوش عاقبتی و بد عاقبتی»، وبسایت مرکز فرهنگی درسهایی از قرآن.]</ref> | ||
* '''شاهرخ ضرغام''': معروف به حر [[انقلاب اسلامی]] | * '''شاهرخ ضرغام''': معروف به حر [[انقلاب اسلامی]] از چهرههای ورزشی پیش از انقلاب اسلامی ایران بود و در حوزههایی مانند کشتی حرفهای فعالیت داشت.<ref>عبارت «در مسیر گمراهی بود» قضاوت ارزشی است. بجای آن از عبارت های اینچنینی استفاده کنید : دلیل سبک زندگی خاص خود در محیطهایی همچون کابارهها شناخته میشد.</ref> پس از پیروزی انقلاب اسلامی، در مواضع و فعالیتهای خود تغییراتی ایجاد کرد و به جریانهای حامی امام خمینی پیوست. او در جریان جنگ ایران و عراق، در ۱۷ آذر ۱۳۵۹ در آبادان شهید شد.<ref>[https://fashnews.ir/news/51904/%C2«ØÙر-اÙÙÙاب%C2»Ø±Ù-صد-ساÙÙ-را-ÛÚ©-شبÙ-Ù¾ÛÙ
Ùد/ «حُر انقلاب ره صد ساله را یک شبه پیمود»، وبسایت فاشنیوز.]</ref> | ||
=== نماد بدعاقبتی === | === نماد بدعاقبتی === | ||
* '''برصیصای عابد''': برصیصا، عابد | * '''برصیصای عابد''': برصیصا، عابد برجسته بنیاسرائیل بود که پس از ۷۰ سال عبادت خالصانه، به مقام مستجابالدعوه رسید. بههمین دلیل برادران زنی بیمار، خواهر خود را برای شفا نزد او بردند؛ شیطان ابتدا او را به تنهایی با زن وسوسه کرد، سپس به زنا وادارش کرد. زن باردار شد، برصیصا او را کشت و دفن کرد؛ اما پس از مدتی، حقیقت آشکار شد و برصیصا به دار آویخته شد. در آخرین لحظه، شیطان ظاهر شد و در ازای سجده بر خود، وعده نجات به او داد؛ برصیصا تسلیم شد، خدا را انکار کرد و بدعاقبت به هلاکت افتاد.<ref>[https://lib.eshia.ir/50082/23/544/برصیصا مکارم شیرازی، تفسیر نمونه، 1374ش، ج23، ص544.]</ref><ref group="دیدگاه">تعابیر چون: عبادت خالصانه، عالم برجسته، مسیر گمراهی، تحولی عمیق، قلبش سیاه شد، رسوایی، ویکی نگارانه نیست. نویسنده نباید جهت گیری داشته باشد. نویسنده واقعیت را بی طرفانه روایت کند قضاوت را به خواننده بسپارد. مثلا بنویسید: او ۷۰ سال به زهد و عبادت اشتغال داشت. قضاوت درباره «خلوص» یا «گمراهی» بر عهده خواننده است. همچنین لازم نیست که داستان در قالب رماتیک از اول تا ابتدا نگارش شود. این نگارش متن شما را به وعظ و خطابه تبدیل میکند. لطفا هر سه بند اصلاح شود.</ref> | ||
* '''بلعم باعورا''': بلعم باعورا، عالم برجستهٔ بنیاسرائیل در زمان موسی، با دعای مستجابش شناخته میشد اما به حرص قدرت افتاد و با فرعون همپیمان شد، تا جایی که قلبش سیاه شد و بدعاقبت مرد.<ref>[https://gharaati.ir/عاقبت-بخيري/# قرائتی، «عاقبتبهخیری»، وبسایت مرکز فرهنگی درسهایی از قرآن.]</ref> | * '''بلعم باعورا''': بلعم باعورا، عالم برجستهٔ بنیاسرائیل در زمان موسی، با دعای مستجابش شناخته میشد اما به حرص قدرت افتاد و با فرعون همپیمان شد، تا جایی که قلبش سیاه شد و بدعاقبت مرد.<ref>[https://gharaati.ir/عاقبت-بخيري/# قرائتی، «عاقبتبهخیری»، وبسایت مرکز فرهنگی درسهایی از قرآن.]</ref> | ||
* '''ثعلبة بن حاطب''': ثعلبة بن حاطب انصاری، صحابی پیامبر و شرکتکننده در غزوههای بدر و احد، از فقر نزد پیامبر شکایت کرد و بارها از او خواست برای ثروتمند شدنش دعا کند. پیامبر ابتدا امتناع میورزید اما پس از پیمان ثعلبة مبنی بر پرداخت حقوق مال (زکات)، دعا کرد؛ پس از مدتی گوسفندان ثعلبه چنان زیاد شد که از مدینه خارج شد و فقط نماز جمعه میآمد. وقتی زکات واجب شد، وی مأموران پیامبر را به جزیه تشبیه کرد و پرداخت نکرد؛ آیاتی در قرآن دربارهٔ او نازل شد<ref>[https://wiki.ahlolbait.com/آیه_76_سوره_توبه سوره توبه، آیه 76] و [https://wiki.ahlolbait.com/آیه_77_سوره_توبه 77].</ref> و پیامبر صدقاتش را نپذیرفت. خلفا هم زکاتش را رد کردند و بدعاقبت ماند.<ref>[https://rasekhoon.net/article/show/1647241 منتظمی، «پایانهای ناخوشایند: تأملی در سرنوشت بدعاقبتان و عوامل آن»، وبسایت راسخون.]</ref> | * '''ثعلبة بن حاطب''': ثعلبة بن حاطب انصاری، صحابی پیامبر و شرکتکننده در غزوههای بدر و احد، از فقر نزد پیامبر شکایت کرد و بارها از او خواست برای ثروتمند شدنش دعا کند. پیامبر ابتدا امتناع میورزید اما پس از پیمان ثعلبة مبنی بر پرداخت حقوق مال (زکات)، دعا کرد؛ پس از مدتی گوسفندان ثعلبه چنان زیاد شد که از مدینه خارج شد و فقط نماز جمعه میآمد. وقتی زکات واجب شد، وی مأموران پیامبر را به جزیه تشبیه کرد و پرداخت نکرد؛ آیاتی در قرآن دربارهٔ او نازل شد<ref>[https://wiki.ahlolbait.com/آیه_76_سوره_توبه سوره توبه، آیه 76] و [https://wiki.ahlolbait.com/آیه_77_سوره_توبه 77].</ref> و پیامبر صدقاتش را نپذیرفت. خلفا هم زکاتش را رد کردند و بدعاقبت ماند.<ref>[https://rasekhoon.net/article/show/1647241 منتظمی، «پایانهای ناخوشایند: تأملی در سرنوشت بدعاقبتان و عوامل آن»، وبسایت راسخون.]</ref> | ||
نسخهٔ ۱۶ دی ۱۴۰۴، ساعت ۱۲:۳۶
حسن عاقبت؛ آموزهای دینی بهمعنای پایان یافتن زندگی انسان با ایمان، توبه، رضایت الهی و دوری از انحراف.
حسن عاقبت از مفاهیم مهم و پرتکرار در تعالیم اسلام و اخلاق اسلامی است که در آیات، روایات و دعاهای بسیاری به اهمیت آن تأکید شده است. این اصطلاح به این معنا است که پایان کار و زندگی یک انسان بهویژه در لحظۀ مرگ و انتقال به سرای باقی، با ایمان، پاکی و رضایت الهی همراه باشد. پژوهشگران دینی عواملی مانند، اصلاح نیت، ایمان و تقوا، توسل و دعا، خدمت به خلق، نیکی به والدین و محاسبۀ نفس را در عاقبتبهخیری مؤثر دانستهاند و عواملی مانند حب دنیا، گناهان کبیره و اصرار بر آن، ظلم و حقالناس، تکبر، حسادت، همنشین بد و ترک امر به معروف و نهی منکر را از موانع اصلی حسن عاقبت برشمردهاند.
مفهومشناسی حسن عاقبت
در تعالیم اسلام، حُسن عاقبت از اهداف مهم انسان مؤمن دانسته شده است و در مقابل بدعاقبتی قرار دارد.[۱] در فرهنگ اسلامی، ملاک اصلی قضاوت دربارۀ سعادت یک انسان، نه لزوماً گذشتۀ او، بلکه وضعیت نهایی او شناخته میشود. همچنین در متون اسلامی، حسن عاقبت به پایان زندگی انسان همراه با ایمان به خدا، شرافت انسانی و دوری از خشم الهی تعریف شده و معیار ارزشگذاری نهایی انسان، چگونگی پایان کار او دانسته شده است.[۲]
جایگاه و ابعاد حسن عاقبت
حسن عاقبت در قرآن، ادعیه و روایات
- حسن عاقبت در قرآن: قرآن به پیوند مستقیم ایمان، عمل صالح و عاقبت نیک اشاره دارد[۳] و خداوند نعمت جاودانه را به وی عطا میکند.[۴] خداوند به مؤمنان سفارش نموده است که مراقب لحظهٔ مرگشان باشند تا عاقبتبهخیر از دنیا بروند.[۵] حضرت یوسف، از خدا میخواهد که وی را مسلمان بمیراند و به صالحان ملحق کند.[۶] در آیۀ دیگری قرآن به انسان یاد میدهد که از خدا بخواهد بعد از ایمان آوردن و یافتن راه حق، منحرف نشود و بر همان هدایت و ایمان از دنیا برود.[۷]
- حسن عاقبت در روایات: طبق فرمودۀ حضرت محمد ارزش اعمال به نحوهٔ پایان آنها مربوط است:[۸] یعنی ممکن است فردی سالها عبادت کند، اما در لحظات آخر عمر دچار لغزش شود و همه چیز را ببازد و برعکس، ممکن است کسی گناهکار باشد اما در پایان عمر توبه کند و رستگار شود مانند ماجرای حر بن یزید ریاحی در کربلا.[۹]
- حسن عاقبت در ادعیه: در دعاها و مناجات اسلامی نیز حسن عاقبت همواره مورد توجه و استغاثه بزرگان دین، عالمان و مردم عادی قرار گرفته است. این مفهوم در دعای مشهور اللهم اجعل عواقب امورنا خیراً بهمعنی خدایا، سرانجام همه کارهای ما را نیکفرجام گردان،[۱۰] برجسته است. در دعای یازدهم صحیفه سجادیه علی ابن الحسین،[۱۱] حسن عاقبت چنین طلب میشود[۱۲] که دل به ذکر خدا، زبان به شکر، اعضا به طاعت و اعمال به توبۀ پذیرفتهشده ختم شود.[۱۳]
بُعد روانشناختی-تربیتی حسن عاقبت
حسن عاقبت در تعالیم اسلام، تعادلی پویا میان خوف و رجا در روان انسان ایجاد میکند که انسان را از نومید شدن از رحمت الهی و غرور از اعمال صالح دور میکند.[۱۴][دیدگاه ۱] به عقیده کارشناسان دینی، خوف و رجا همواره مایهٔ امید و انگیزه برای اصلاح و مراقبت اخلاقی دانسته شدهاند و بر همین اساس در آموزههای دینی تأکید شده که بخش پایانی عمل و نحوهٔ عبور از خط پایان زندگی بسیار مهمتر از آغاز آن است.[۱۵]
عوامل اصلی عاقبتبهخیری
بر اساس برخی منابع، عاقبت بهخیری برخواسته از عوامل متعددی است؛ از جمله:
- اصلاح نیت و ایمان: برخی کارشناسان دینی، با توجه به آیهٔ ۸۴ سوره اسراء، ریشهٔ اعمال انسان را نیت و ساختار وجودی او تفسیر کرده است؛ به این معنی که کسی که باطنش آلوده به نفاق یا کینه باشد، حتی اگر ظاهرش خوب باشد، ممکن است در پایان رسوا شود.[۱۶][دیدگاه ۲]
- خدمت به خلق و نیکی به والدین: در برخی روایات معصومین یکی از راههای تضمین عاقبتبهخیری، دعای پدر و مادر است.[۱۷][دیدگاه ۳] همچنین نیکی به والدین، سختیهای مرگ را آسان میکند.[۱۸]
- نقش خانواده: از منظر کارشناسان امور تربیتی والدین با الگوسازی عملی، انتقال ارزشها، ایجاد محیط امن عاطفی و تربیت صحیح، فرزندان را بهسوی عاقبتبهخیری هدایت میکنند و خود نیز از دعای خیر آنها بهرهمند میشوند.[۱۹] از جمله راهکارهای والدین برای عاقبتبهخیری فرزندان که از آیات و روایات استخراج شده عبارتند از: ارائه الگو، لقمه حلال، تحکیم و تثبیت عقاید، امید دادن، دعا کردن، آموزش نماز و قرآن.[۲۰]
- مداومت بر دعا: در برخی آیات قرآن[۲۱] و نیز در توصیههای ائمه اطهار تأکید شده است که انسان نباید به ایمان فعلی خود مغرور شود و باید دائماً از خدا بخواهد که او را ثابتقدم نگه دارد.[۲۲]
- بزرگشمردن گناه: در روایات اهلبیت سبکشمردن گناه یکی از اعوامل در تداوم رفتار ناپسند و قساوت قلب دانسته شده است. در حالی که توجه به بزرگی گناه و پرهیز از عادیانگاری آن باعث گرایش بیشتر به توبه و افزایش پایبندی دینی میشود.[۲۳]
- عاقبتاندیشی: در آیات و روایات زیادی عاقبتاندیشی شرط دستیابی به عاقبتبهخیری دانسته شده است؛[۲۴] در همین زمینه پیامبر اکرم نیز به مسلمانان توصیه میکرد، هرگاه قصد کاری داشته باشند باید در عاقبت و نتیجهٔ آن بیندیشند؛ اگر پایانش خیر بود یا مقدمهای برای خیر، پیگیری کرده و اگر شرّ یا گمراهی به دنبال داشت، از آن دوری جویند.[۲۵]
- توبه: برخی مفسران، توبه را از عوامل مؤثر در عاقبتبهخیری دانستهاند. بر پایه این دیدگاه، ممکن است فردی در بخشی از زندگی دچار خطا شود، اما با توبه پیش از مرگ و اصلاح مسیر رفتاری، به پایان یافتن زندگی بر ایمان و عمل صالح برسد.[۲۶]
عوامل سوء عاقبت (بد عاقبتی)
برخی پژوهشگران اسلامی عواملی را برشمردهاند که منجر به بدعاقبتی و سوء عاقبت میشود؛ از جمله دشمنی و بغض نسبت به اهلبیت، دلبستگی شدید به دنیا و دنیاپرستی، شناخت حق و عدم یاری آن همراه با تکبر و غرور، ستم و بیعدالتی، ترک صله رحم، عاق والدین، تضییع حقوق خانواده و دوستان، همنشینی با افراد بدکار و ترک امر به معروف و نهی از منکر.[۲۷] ریشۀ این عوامل اصرار بر گناه، ضعف عقیده و قساوت قلب ذکر شده که انسان را از ثبات ایمانی و نجات نهایی محروم میسازند.[۲۸]
داستانهای عبرتآموز
در متون اسلامی دو نماد برای این موضوع وجود دارد:
نماد عاقبتبهخیری
- ساحران فرعون: ساحران فرعون که برای مقابله با معجزهٔ موسی جمع شده بودند، ابتدا با سِحر خود طنابها و عصاهایشان را به مار تبدیل کردند، اما وقتی عصای موسی اژدهایی شد و سحرشان را بلعید، حقیقت را شناختند و فوراً سجده کرده و ایمان آوردند. این ایمان بهموقع علیرغم شرک اولیهشان نیز نماد عاقبتبهخیری است.[دیدگاه ۴]
- حر بن یزید ریاحی: حر بن یزید ریاحی، فرمانده هزار نفری سپاه عبیدالله بن زیاد، در کربلا ابتدا راه امام حسین را بست و مانع ورود وی به کوفه شد، اما در روز عاشورا پس از تردید و توجه، توبه کرد و در نهایت به شهادت رسید.[۲۹]
- شاهرخ ضرغام: معروف به حر انقلاب اسلامی از چهرههای ورزشی پیش از انقلاب اسلامی ایران بود و در حوزههایی مانند کشتی حرفهای فعالیت داشت.[۳۰] پس از پیروزی انقلاب اسلامی، در مواضع و فعالیتهای خود تغییراتی ایجاد کرد و به جریانهای حامی امام خمینی پیوست. او در جریان جنگ ایران و عراق، در ۱۷ آذر ۱۳۵۹ در آبادان شهید شد.[۳۱]
نماد بدعاقبتی
- برصیصای عابد: برصیصا، عابد برجسته بنیاسرائیل بود که پس از ۷۰ سال عبادت خالصانه، به مقام مستجابالدعوه رسید. بههمین دلیل برادران زنی بیمار، خواهر خود را برای شفا نزد او بردند؛ شیطان ابتدا او را به تنهایی با زن وسوسه کرد، سپس به زنا وادارش کرد. زن باردار شد، برصیصا او را کشت و دفن کرد؛ اما پس از مدتی، حقیقت آشکار شد و برصیصا به دار آویخته شد. در آخرین لحظه، شیطان ظاهر شد و در ازای سجده بر خود، وعده نجات به او داد؛ برصیصا تسلیم شد، خدا را انکار کرد و بدعاقبت به هلاکت افتاد.[۳۲][دیدگاه ۵]
- بلعم باعورا: بلعم باعورا، عالم برجستهٔ بنیاسرائیل در زمان موسی، با دعای مستجابش شناخته میشد اما به حرص قدرت افتاد و با فرعون همپیمان شد، تا جایی که قلبش سیاه شد و بدعاقبت مرد.[۳۳]
- ثعلبة بن حاطب: ثعلبة بن حاطب انصاری، صحابی پیامبر و شرکتکننده در غزوههای بدر و احد، از فقر نزد پیامبر شکایت کرد و بارها از او خواست برای ثروتمند شدنش دعا کند. پیامبر ابتدا امتناع میورزید اما پس از پیمان ثعلبة مبنی بر پرداخت حقوق مال (زکات)، دعا کرد؛ پس از مدتی گوسفندان ثعلبه چنان زیاد شد که از مدینه خارج شد و فقط نماز جمعه میآمد. وقتی زکات واجب شد، وی مأموران پیامبر را به جزیه تشبیه کرد و پرداخت نکرد؛ آیاتی در قرآن دربارهٔ او نازل شد[۳۴] و پیامبر صدقاتش را نپذیرفت. خلفا هم زکاتش را رد کردند و بدعاقبت ماند.[۳۵]
پانویس
- ↑ حسینی، عاقبتبهخیری، ۱۳۸۴ش، ص۱۰.
- ↑ مکارم شیرازی، پیام امام امیرالمومنین، ۱۳۸۶ش، ج۱۳، ص۲۶۲.
- ↑ سوره قصص، آیه ۸۳.
- ↑ سوره رعد، آیه ۲۹.
- ↑ سوره آلعمران، آیه ۱۰۲.
- ↑ سوره یوسف، آیه ۱۰۱.
- ↑ سوره آلعمران، آیه 8.
- ↑ مجلسی، بحارالانوار، ۱۴۰۳ق، ج۶۸، ص۳۶۲
- ↑ عالی، «شاهکلید عاقبت بخیری چیست؟»، خبرگزاری بینالمللی قرآن: ایکنا.
- ↑ «معنا و سند دعای اللهم افتح لنا بالخیر و اجعل عواقب امورنا الی الخیر برحمتک یا ارحم الراحمین»، پایگاه علوم اسلامی ثقلین.
- ↑ دانیاری، «اهمیت و جایگاه عاقبتبهخیری در آیات و روایات و ادعیه»، 1401ش، ص59.
- ↑ انصاریان، دیارعاشقان، ۱۳۷۲ش، ج۵، ص۱۰۱-۱۲۲؛ ممدوحی، شهود و شناخت، ۱۳۸۸ش، ج۱، ص۴۸۵-۵۰۰.
- ↑ دعای یازدهم صحیفه سجادیه.
- ↑ «مشهورترین دعاها برای عاقبتبهخیری»، وبسایت شفقنا.
- ↑ «اهمیت و جایگاه عاقبتبهخیری در آیات و روایات و ادعیه»، وبسایت بلاغ.
- ↑ سوره اسراء، آیه ۸۴.
- ↑ «عواملی که انسان را عاقبتبهخیر میکند»، وبسایت تبیان.
- ↑ شیخ طوسی، الامالی، ۱۴۱۴ق، ج۱، ص۴۳۲.
- ↑ «نقش والدین در تربیت فرزندان»، وبسایت بلاغ.
- ↑ فلاحی، «نقش والدین در عاقبتبهخیری فرزند»، 1402ش، ص947.
- ↑ سوره آلعمران، آیه ۸.
- ↑ «عواملی که انسان را عاقبتبهخیر میکند»، وبسایت تبیان.
- ↑ «کلید عاقبتبهخیری انسان»، پایگاه اطلاعرسانی حوزه.
- ↑ سوره اسراء، آیه ۳۶.
- ↑ کلینی، کافی، ۱۴۰۷ق، ج۸، ص۱۵۰.
- ↑ «حقیقت توبه از منظر آیتالله مکارم شیرازی»، خبرگزاری دفتر حضرت آیتالله مکارم شیرازی.
- ↑ حسینی، عاقبتبهخیری، ۱۳۸۴ش، ص۴۵–۶۴.
- ↑ قرائتی، «عاقبتبهخیری»، وبسایت مرکز فرهنگی درسهایی از قرآن.
- ↑ قرائتی، «خوش عاقبتی و بد عاقبتی»، وبسایت مرکز فرهنگی درسهایی از قرآن.
- ↑ عبارت «در مسیر گمراهی بود» قضاوت ارزشی است. بجای آن از عبارت های اینچنینی استفاده کنید : دلیل سبک زندگی خاص خود در محیطهایی همچون کابارهها شناخته میشد.
- ↑ «حُر انقلاب ره صد ساله را یک شبه پیمود»، وبسایت فاشنیوز.
- ↑ مکارم شیرازی، تفسیر نمونه، 1374ش، ج23، ص544.
- ↑ قرائتی، «عاقبتبهخیری»، وبسایت مرکز فرهنگی درسهایی از قرآن.
- ↑ سوره توبه، آیه 76 و 77.
- ↑ منتظمی، «پایانهای ناخوشایند: تأملی در سرنوشت بدعاقبتان و عوامل آن»، وبسایت راسخون.
- دیدگاههای ارزیابان
- ↑ لطفا این مطالب را به منابع اصلی ارجاع دهید.
- ↑ علی الاصول وقتی شما از کسی مطلب نقل میکنید باید به خود او آدرس دهید. اینجا شما از محسن قرائتی در تفسیر نور مطلب نقل کردید ولی آدرس آیه قرآن است.
- ↑ این مورد و تمام موارد دیگر را که از روایات استفاده کرده اید به منابع اصلی ارجاع دهید نه سایت های خبری و امثال آن. همچنین در اینجا دعای والدین آمده است در حالی که عنوان نیکی به والدین است. این دو متفاوت است. در این قسمت در مورد بخش آول عنوان که خدمت به خلق باشد اشاره نشده است.
- ↑ تعابیر مثل حقیقت را شناخت و فورا سجده کرد، ایمان به موقع و شرک اولیه با ویکی نگاری سنخیت ندارد
- ↑ تعابیر چون: عبادت خالصانه، عالم برجسته، مسیر گمراهی، تحولی عمیق، قلبش سیاه شد، رسوایی، ویکی نگارانه نیست. نویسنده نباید جهت گیری داشته باشد. نویسنده واقعیت را بی طرفانه روایت کند قضاوت را به خواننده بسپارد. مثلا بنویسید: او ۷۰ سال به زهد و عبادت اشتغال داشت. قضاوت درباره «خلوص» یا «گمراهی» بر عهده خواننده است. همچنین لازم نیست که داستان در قالب رماتیک از اول تا ابتدا نگارش شود. این نگارش متن شما را به وعظ و خطابه تبدیل میکند. لطفا هر سه بند اصلاح شود.
منابع
- قرآن کریم.
- انصاریان، حسین، دیار عاشقان: تفسیر جامع صحیفه سجادیه، تهران، پیام آزادی، ۱۳۷۲ش.
- «اهمیت و جایگاه عاقبتبهخیری در آیات و روایات و ادعیه»، وبسایت بلاغ، تاریخ درج مطلب: ۱۲ فروردین ۱۴۰۱ش.
- «حُر انقلاب ره صد ساله را یک شبه پیمود»، وبسایت فاشنیوز، تاریخ بازدید: ۲۴ آذر ۱۴۰۴ش.
- حسینی، سیدحسین، عاقبتبهخیری، قم، مرکز پژوهشهای اسلامی صدا و سیما، ۱۳۸۴ش.
- «حقیقت توبه از منظر آیتالله مکارم شیرازی»، خبرگزاری دفتر حضرت آیتالله مکارم شیرازی، تاریخ بازدید: 8 دی 1404ش.
- دانیاری، محسن، «اهمیت و جایگاه عاقبتبهخیری در آیات و روایات و ادعیه»، فصلنامه علمی تخصصی ویژه مبلغان: رهتوشه، شماره ۱۳۷، ۱۴۰۱ش.
- دعای یازدهم صحیفه سجادیه.
- شیخ طوسی، محمد بن حسن، الامالی، قم، دارالثقافه، ۱۴۱۴ق.
- طاهری، محمد، «عاقبتبهخیری و چهار عامل بدست آوردن آن»، وبسایت راسخون، تاریخ درج مطلب: ۲۳ دی ۱۳۹۸ش.
- عالی، مسعود، «شاهکلید عاقبت بخیری چیست؟»، خبرگزاری بینالمللی قرآن: ایکنا، تاریخ درج مطلب: ۲۵ فروردین ۱۴۰۲ش.
- «عواملی که انسان را عاقبتبهخیر میکند»، وبسایت تبیان، تاریخ درج مطلب: ۱۶ اسفند ۱۳۹۰ش.
- فلاحی، رامین، «نقش والدین در عاقبتبهخیری فرزند»، مجله علوم انسانی و اسلامی در هزاره سوم، دوره ۷، شماره ۴، ۱۴۰۲ش.
- قرائتی، محسن، «خوش عاقبتی و بد عاقبتی»، وبسایت مرکز فرهنگی درسهایی از قرآن، تاریخ درج مطلب: ۵ بهمن ۱۳۸۵ش.
- قرائتی، محسن، «عاقبتبهخیری»، وبسایت مرکز فرهنگی درسهایی از قرآن، تاریخ درج مطلب: ۲۲ مرداد ۱۳۹۶ش.
- کلینی، محمد بن یعقوب، کافی، تهران، دار الکتب الاسلامیه، ۱۴۰۷ق.
- مجلسی، محمدباقر، بحارالانوار، تهران، بیجا، ۱۴۰۳ق.
- «مشهورترین دعاها برای عاقبتبهخیری»، وبسایت شفقنا، تاریخ درج مطلب: 15 تیر 1398ش.
- «معنا و سند دعای اللهم افتح لنا بالخیر و اجعل عواقب امورنا الی الخیر برحمتک یا ارحم الراحمین»، پایگاه علوم اسلامی ثقلین، تاریخ بازدید: ۲۲ آذر ۱۴۰۴ش.
- مکارم شیرازی، ناصر، تفسیر نمونه، تهران، دارالکتب الاسلامیه، ۱۳۷۴ش.
- مکارم شیرازی، ناصر، پیام امام امیرالمومنین، تهران، دار الکتب الاسلامیه، ۱۳۸۶ش.
- ممدوحی کرمانشاهی، حسن، شهود و شناخت، ترجمه و شرح صحیفه سجادیه، مقدمه آیتالله جوادی آملی، قم، بوستان کتاب، ۱۳۸۸ش.
- منتظمی، قربان، «پایانهای ناخوشایند: تأملی در سرنوشت بدعاقبتان و عوامل آن»، وبسایت راسخون، تاریخ درج مطلب: ۲۸ بهمن ۱۴۰۳ش.
- «نقش والدین در تربیت فرزندان»، وبسایت بلاغ، تاریخ درج مطلب: ۹ بهمن ۱۳۹۹ش.