بدون خلاصۀ ویرایش |
بدون خلاصۀ ویرایش |
||
| خط ۱۹: | خط ۱۹: | ||
===تعیین سیاستهای دفاعی و امنیتی=== | ===تعیین سیاستهای دفاعی و امنیتی=== | ||
این کارکرد، فرآیندهایی مانند سنت و قاعدهسازی، تدوین خطمشیها و تصمیمگیریهای راهبردی را در بر میگیرد. سیاستگذاری شورا در چهار حوزۀ دفاعی، اطلاعاتی، خارجی و اقتصادی اعمال میشود. در نگرش موسع به امنیت، این شأن سیاستگذاری به حفاظت از اصول نظام، جمهوري بودن نظام، ولایت امر و امامت امت، استقلال و آزادي،<ref name=":0214">{{پک|اصلانی|فرد کاردل|1391|ک=فصلنامۀ حقوق، مجلۀ دانشکدۀ حقوق و علوم سیاسی|ف=امنیت، جمهوری اسلامی و نهادهای سیاستگذار|ص=31}}</ref> توسعۀ اقتصادی و محیطزیست، حفظ تمامیت ارضی، حفظ حاکمیت ملی و نهادهاي اثرگذار، حفظ وحدت و همبستگی ملی، عدالت، تساوي حقوق، رشد اقتصادي و فنون و نیز حفظ بنیان خانواده تسری مییابد.<ref name=":0215">{{پک|کامکار|زنجانی|1386|ک=ماهنامۀ نگرش راهبردی|ف=درآمدی بر امنیت ملی در قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران|ص=23-24}}</ref> نمونۀ بارز این توان قاعدهسازی، تشکیل ستاد تدابیر ویژۀ مقابله با تحریم است.<ref name=":022">{{پک|روزیطلب|پروین|1400|ک=دانش حقوق عمومی|ف=تأملی حقوقی در ساختار و صلاحیت مصوبهگذاری دبیرخانۀ شورای عالی امنیت ملی|ص=114}}</ref> همچنین، تدوین اسناد بالادستی امنیت ملی مانند راهبردهای دفاعی یا ضدتروریسم در این حوزه قرار میگیرد.<ref name=":0211">{{پک|عبداللهی ضیاءالدینی|ریحانی|1402|ک=فصلنامۀ مطالعات راهبردی|ف=الگوی کارکردی شعام در حکمرانی امنیت ملی: اولویت نقش هدایتی و محدودیت مداخلۀ اجرایی|ص=48}}</ref> | این کارکرد، فرآیندهایی مانند سنت و قاعدهسازی، تدوین خطمشیها و تصمیمگیریهای راهبردی را در بر میگیرد. سیاستگذاری شورا در چهار حوزۀ دفاعی، اطلاعاتی، خارجی و اقتصادی اعمال میشود. در نگرش موسع به امنیت، این شأن سیاستگذاری به حفاظت از اصول نظام، جمهوري بودن نظام، ولایت امر و امامت امت، استقلال و آزادي،<ref name=":0214">{{پک|اصلانی|فرد کاردل|1391|ک=فصلنامۀ حقوق، مجلۀ دانشکدۀ حقوق و علوم سیاسی|ف=امنیت، جمهوری اسلامی و نهادهای سیاستگذار|ص=31}}</ref> توسعۀ اقتصادی و محیطزیست، حفظ تمامیت ارضی، حفظ حاکمیت ملی و نهادهاي اثرگذار، حفظ وحدت و همبستگی ملی، عدالت، تساوي حقوق، رشد اقتصادي و فنون و نیز حفظ بنیان خانواده تسری مییابد.<ref name=":0215">{{پک|کامکار|عمید زنجانی|1386|ک=ماهنامۀ نگرش راهبردی|ف=درآمدی بر امنیت ملی در قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران|ص=23-24}}</ref> نمونۀ بارز این توان قاعدهسازی، تشکیل ستاد تدابیر ویژۀ مقابله با تحریم است.<ref name=":022">{{پک|روزیطلب|پروین|1400|ک=دانش حقوق عمومی|ف=تأملی حقوقی در ساختار و صلاحیت مصوبهگذاری دبیرخانۀ شورای عالی امنیت ملی|ص=114}}</ref> همچنین، تدوین اسناد بالادستی امنیت ملی مانند راهبردهای دفاعی یا ضدتروریسم در این حوزه قرار میگیرد.<ref name=":0211">{{پک|عبداللهی ضیاءالدینی|ریحانی|1402|ک=فصلنامۀ مطالعات راهبردی|ف=الگوی کارکردی شعام در حکمرانی امنیت ملی: اولویت نقش هدایتی و محدودیت مداخلۀ اجرایی|ص=48}}</ref> | ||
===هماهنگی امور کشور با تدابیر دفاعی و امنیتی=== | ===هماهنگی امور کشور با تدابیر دفاعی و امنیتی=== | ||
| خط ۱۱۰: | خط ۱۱۰: | ||
==فرآیند تصمیمگیری و چرخۀ تنظیمی== | ==فرآیند تصمیمگیری و چرخۀ تنظیمی== | ||
شورای عالی امنیت ملی متولی اصلی سیاستگذاری و هماهنگی در ساختار امنیتی کشور است. این نهاد در قلب یک ساختار سیستمی، ورودیها و ابزارهای محیط داخلی و بینالمللی را دریافت و مدیریت میکند. سیاستگذاری در این شورا شامل دو سطح کلان یا راهبردها برای تعیین مسیر عمومی کشور و سطح خرد برای تدوین راهکارهای اجرایی است. فرآیند تصمیمگیری از مسئلهیابی تخصصی آغاز میشود و پس از بررسی گزینهها و انتخاب راهکار مناسب، منوط به تأیید رهبری است. سیاستهای مصوب پس از اجرا، به صورت رسمی و غیررسمی ارزیابی شده و نتایج آن در قالب چرخه بازخورد برای اصلاح تصمیمات آتی به سیستم تزریق میشود. این چرخه سبب شکلگیری رویکرد تنظیمی و مشارکتی میشود که در آن شورا به جای کنترل یکجانبه، با هماهنگی و ظرفیتسازی سایر بازیگران لشکری و کشوری به مدیریت امنیت میپردازد.<ref>{{پک|باقری|1401|ک=مطالعات راهبردی|ف=نقش شورای عالی امنیت ملی در حکمرانی امنیت ملی جمهوری اسلامی|ص=104-106}}</ref><br>شورای عالی امنیت ملی از زمان آغاز بهکار رسمی خود در مهرماه ۱۳۶۸ش، هدایت و اتخاذ تصمیم در حساسترین پروندههای کلان ملی را بر عهده داشته است. از مهمترین تصمیمات راهبردی و اقدامات کلیدی این نهاد در ادوار مختلف، میتوان به اتخاذ تصمیمات مقتضی برای اجرای قطعنامۀ ۵۹۸ در بدو تأسیس شورا، اتخاذ راهبرد عاقلانه بیطرفی فعال در جریان حملۀ نیروهای ائتلاف به عراق در سال ۱۳۶۹ش، مدیریت بحران و واکنش سنجیده به حادثۀ کشته شدن دیپلماتهای ایرانی در افغانستان، هدایت پروندۀ هستهای که در سال ۱۳۹۴ش به خروج رسمی ایران از ذیل بندهای فصل هفتم منشور ملل متحد انجامید و همچنین بررسی، اثرگذاری راهبردی یا تصویب استثنایی موافقتنامه بینالمللی برنامۀ جامع اقدام مشترک (برجام) اشاره کرد.<ref>{{پک/بن|نقش1؟!|ک=خبرگزاری دنیای اقتصاد|ف=نقش شورای عالی امنیت ملی در تصمیمات سرنوشتساز کشور}}</ref> | شورای عالی امنیت ملی متولی اصلی سیاستگذاری و هماهنگی در ساختار امنیتی کشور است. این نهاد در قلب یک ساختار سیستمی، ورودیها و ابزارهای محیط داخلی و بینالمللی را دریافت و مدیریت میکند. سیاستگذاری در این شورا شامل دو سطح کلان یا راهبردها برای تعیین مسیر عمومی کشور و سطح خرد برای تدوین راهکارهای اجرایی است. فرآیند تصمیمگیری از مسئلهیابی تخصصی آغاز میشود و پس از بررسی گزینهها و انتخاب راهکار مناسب، منوط به تأیید رهبری است. سیاستهای مصوب پس از اجرا، به صورت رسمی و غیررسمی ارزیابی شده و نتایج آن در قالب چرخه بازخورد برای اصلاح تصمیمات آتی به سیستم تزریق میشود. این چرخه سبب شکلگیری رویکرد تنظیمی و مشارکتی میشود که در آن شورا به جای کنترل یکجانبه، با هماهنگی و ظرفیتسازی سایر بازیگران لشکری و کشوری به مدیریت امنیت میپردازد.<ref>{{پک|باقری|1401|ک=مطالعات راهبردی|ف=نقش شورای عالی امنیت ملی در حکمرانی امنیت ملی جمهوری اسلامی|ص=104-106}}</ref><br>شورای عالی امنیت ملی از زمان آغاز بهکار رسمی خود در مهرماه ۱۳۶۸ش، هدایت و اتخاذ تصمیم در حساسترین پروندههای کلان ملی را بر عهده داشته است. از مهمترین تصمیمات راهبردی و اقدامات کلیدی این نهاد در ادوار مختلف، میتوان به اتخاذ تصمیمات مقتضی برای اجرای قطعنامۀ ۵۹۸ در بدو تأسیس شورا، اتخاذ راهبرد عاقلانه بیطرفی فعال در جریان حملۀ نیروهای ائتلاف به عراق در سال ۱۳۶۹ش، مدیریت بحران و واکنش سنجیده به حادثۀ کشته شدن دیپلماتهای ایرانی در افغانستان، هدایت پروندۀ هستهای که در سال ۱۳۹۴ش به خروج رسمی ایران از ذیل بندهای فصل هفتم منشور ملل متحد انجامید و همچنین بررسی، اثرگذاری راهبردی یا تصویب استثنایی موافقتنامه بینالمللی برنامۀ جامع اقدام مشترک (برجام) اشاره کرد.<ref>{{پک/بن|نقش1؟!|ک=خبرگزاری دنیای اقتصاد|ف=نقش شورای عالی امنیت ملی در تصمیمات سرنوشتساز کشور}}</ref> | ||
== منابع == | |||
* {{یادکرد ژورنال|نام خانوادگی۱=اصلانی|نام۱=فیروز|تاریخ=1391|عنوان=امنیت، جمهوری اسلامی و نهادهای سیاستگذار|پیوند=https://jlq.ut.ac.ir/article_29947_0.html|ژورنال=فصلنامۀ حقوق، مجلۀ دانشکدۀ حقوق و علوم سیاسی|دوره=|شماره=سوم|صفحات=|نام۲=محمود|نام خانوادگی۲=فرد کاردل|نام۳=|نام خانوادگی۳=}} | |||
* {{یادکرد کتاب|عنوان=حقوق اداری|سال=1392|مکان=تهران|ناشر=میزان|پیوند=|کوشش=|نام۱=محمد|نام۲=کوروش|نام خانوادگی۱=امامی|نام خانوادگی۲=استوار سنگری|پیوند نویسنده۱=|پیوند نویسنده۲=|دوره=|شابک=}} | |||
* {{یادکرد ژورنال|نام خانوادگی۱=باقری|نام۱=عبداله|تاریخ=1401|عنوان=نقش شورای عالی امنیت ملی در حمرانی امنیت ملی جمهوری اسلامی|پیوند=https://quarterly.risstudies.org/article_166560.html|ژورنال=مطالعات راهبردی|دوره=بیست و پنج|شماره=چهارم|صفحات=}} | |||
* {{یادکرد کتاب|نام خانوادگی=عبدالرضا|نام=باقری|عنوان=گذری بر سیاستگذاری امنیت ملی در جمهوری اسلامی ایران|سال=1401|مکان=تهران|ناشر=مرکز آموزشی- پژوهشی شهید سپهبد صیادشیرازی|پیوند نویسنده=|پیوند=|کوشش=|مترجم=|شابک=|دوره=}} | |||
* {{یادکرد وب|عنوان=تصمیمگیری دربارۀ جنگ و مذاکره بر عهدۀ رهبری و شورای عالی امنیت ملی است/ همه جریانها باید خود را ملزم به تبعیت از تصمیمات متنی بر نظر رهبر عالیقدر انقلاب بدانند|نشانی=https://dolat.ir/detail/483094|تاریخ=24 خرداد 1405|تاریخ بازبینی=|شناسه={{شناسه یادکرد|ت1؟!}}|وبگاه=پایگاه اطلاعرسانی دولت}} | |||
* {{یادکرد ژورنال|نام خانوادگی۱=باقری|نام۱=عبدالرضا|تاریخ=1398|عنوان=الگوی مطلوب مسئلهیابی در فرآیند سیاستگذاری شورای عالی امنیت ملی جمهوری اسلامی ایران|پیوند=https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/1674310/%D8%A7%D9%84%DA%AF%D9%88%DB%8C-%D9%85%D8%B7%D9%84%D9%88%D8%A8-%D9%85%D8%B3%DB%8C%D9%84%D9%87-%DB%8C%D8%A7%D8%A8%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D9%81%D8%B1%D8%A7%DB%8C%D9%86%D8%AF-%D8%B3%DB%8C%D8%A7%D8%B3%D8%AA-%DA%AF%D8%B0%D8%A7%D8%B1%DB%8C-%D8%B4%D9%88%D8%B1%D8%A7%DB%8C-%D8%B9%D8%A7%D9%84%DB%8C-%D8%A7%D9%85%D9%86%DB%8C%D8%AA-%D9%85%D9%84%DB%8C-%D8%AC-%D8%A7-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86|ژورنال=پژوهشهای حفاظتی-امنیت دانشگاه جامع امام حسین|دوره=|شماره=سیام|صفحات=|نام۲=حمیدرضا|نام خانوادگی۲=پیشگاه هادیان|نام۳=|نام خانوادگی۳=}} | |||
* {{یادکرد وب|عنوان=جزئیاتی از شورای عالی امنیت ملی (شعام) و ترکیب اعضا و حق رأی|نشانی=https://v-o-h.ir/%D8%AC%D8%B2%D8%A6%DB%8C%D8%A7%D8%AA%DB%8C-%D8%A7%D8%B2-%D8%B4%D9%88%D8%B1%D8%A7%DB%8C-%D8%B9%D8%A7%D9%84%DB%8C-%D8%A7%D9%85%D9%86%DB%8C%D8%AA-%D9%85%D9%84%DB%8C-%D8%B4%D8%B9%D8%A7%D9%85-%D9%88-%D8%AA%D8%B1%DA%A9%DB%8C%D8%A8-%D8%A7%D8%B9%D8%B6%D8%A7%D8%A1-%D9%88-%D8%AD%D9%82-%D8%B1%D8%A3%DB%8C/|تاریخ=22 اردیبهشت 1405|تاریخ بازبینی=|شناسه={{شناسه یادکرد|ج1؟!}}|وبگاه=پایگاه خبری تحلیلی صدای حوزه}} | |||
* {{یادکرد ژورنال|نام خانوادگی۱=رضوینژاد|نام۱=سیدامین|تاریخ=1397|عنوان=درآمدی تحلیلی بر مسئلهشناسی در سیاستگذاری امنیتی|پیوند=https://www.sid.ir/FileServer/JF/4023113972713.pdf|ژورنال=فصلنامۀ مطالعات راهبردی سیاستگذاری عمومی|دوره=|شماره=بیست و هفتم|صفحات=|نام۲=حمیدرضا|نام خانوادگی۲=ملکمحمدی|نام۳=|نام خانوادگی۳=}} | |||
* {{یادکرد ژورنال|نام خانوادگی۱=روزیطلب|نام۱=محمدحسین|تاریخ=1400|عنوان=تأملی حقوقی در ساختار و صلاحیت مصوبهگذاری دبیرخانۀ شورای عالی امنیت ملی|پیوند=https://www.sid.ir/paper/410761/fa|ژورنال=دانش حقوق عمومی|دوره=دهم|شماره=سی و دوم|صفحات=|نام۲=خیراله|نام خانوادگی۲=پروین|نام۳=|نام خانوادگی۳=}} | |||
* {{یادکرد ژورنال|نام خانوادگی۱=رهپیک|نام۱=سیامک|تاریخ=1384|عنوان=تعامل بنیانهای حقوقی و راهبردهای امنیت ملی در استراتژی امنیت ملی در جمهوری اسلامی ایران|پیوند=|ژورنال=پژوهشکدۀ مطالعات راهبردی|دوره=|شماره=|صفحات=}} | |||
* {{یادکرد کتاب|نام خانوادگی=روحانی|نام=حسن|عنوان=امنیت ملی و دیپلماسی هستهای|سال=1391|مکان=تهران|ناشر=مرکز تحقیقات استراتژیک مجمع تشخیص مصلحت نظام|پیوند نویسنده=حسن روحانی|پیوند=|کوشش=|مترجم=|شابک=|دوره=}} | |||
* {{یادکرد ژورنال|نام خانوادگی۱=عبداللهی ضیاءالدینی|نام۱=مهدی|تاریخ=1402|عنوان=الگوی کارکردی شعام در حکمرانی امنیت ملی: اولویت نقش هدایتی و محدودیت مداخلۀ اجرایی|پیوند=https://quarterly.risstudies.org/article_172408.html|ژورنال=فصلنامۀ مطالعات راهبردی|دوره=بیست و ششم|شماره=یکم|صفحات=|نام۲=علیرضا|نام خانوادگی۲=ریحانی|نام۳=|نام خانوادگی۳=}} | |||
* {{یادکرد ژورنال|نام خانوادگی۱=کامکار|نام۱=مهدی|تاریخ=1386|عنوان=درآمدی بر امنیت ملی در قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران|پیوند=https://ensani.ir/fa/article/23113/%D8%AF%D8%B1%D8%A2%D9%85%D8%AF%DB%8C-%D8%A8%D8%B1-%D8%A7%D9%85%D9%86%DB%8C%D8%AA-%D9%85%D9%84%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D9%82%D8%A7%D9%86%D9%88%D9%86-%D8%A7%D8%B3%D8%A7%D8%B3%DB%8C-%D8%AC%D9%85%D9%87%D9%88%D8%B1%DB%8C-%D8%A7%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85%DB%8C-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86|ژورنال=ماهنامۀ نگرش راهبردی|دوره=|شماره=هشتاد و سوم و هشتاد و چهارم|صفحات=|نام۲=عباسعلی|نام خانوادگی۲=عمید زنجانی|نام۳=|نام خانوادگی۳=}} | |||
* {{یادکرد کتاب|نام خانوادگی=مجلس شورای اسلامی|نام=|عنوان=صورت مشروح مذاکرات شورای بازنگری قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران|سال=1369|مکان=تهران|ناشر=مجلس شورای اسلامی، ادارۀ کل امور فرهنگی و روابط عمومی، ادارۀ تبلیغات و انتشارات|پیوند نویسنده=|پیوند=|کوشش=|مترجم=|شابک=|دوره=}} | |||
* {{یادکرد وب|عنوان=معرفی دبیران شورای عالی امنیت ملی از سال 1366/ از روحانی و سعید جلیلی تا علی لاریجانی|نشانی=https://donya-e-eqtesad.com/%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D8%B3%D8%A7%DB%8C%D8%AA-%D8%AE%D9%88%D8%A7%D9%86-62/4202451-%D9%85%D8%B9%D8%B1%D9%81%DB%8C-%D8%AF%D8%A8%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%B4%D9%88%D8%B1%D8%A7%DB%8C-%D8%B9%D8%A7%D9%84%DB%8C-%D8%A7%D9%85%D9%86%DB%8C%D8%AA-%D9%85%D9%84%DB%8C-%D8%A7%D8%B2-%D8%B3%D8%A7%D9%84-%D8%A7%D8%B2-%D8%B1%D9%88%D8%AD%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%B3%D8%B9%DB%8C%D8%AF-%D8%AC%D9%84%DB%8C%D9%84%DB%8C-%D8%AA%D8%A7-%D8%B9%D9%84%DB%8C-%D9%84%D8%A7%D8%B1%DB%8C%D8%AC%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%A7%DB%8C%D9%86%D9%81%D9%88%DA%AF%D8%B1%D8%A7%D9%81%DB%8C|تاریخ=15 مرداد 1404|تاریخ بازبینی=|شناسه={{شناسه یادکرد|معرفی1؟!}}|وبگاه=خبرگزاری دنیای اقتصاد}} | |||
* {{یادکرد ژورنال|نام خانوادگی۱=مقدسی|نام۱=مهدی|تاریخ=۱۳۹6|عنوان=جایگاه حقوقی مصوبات شورای عالی امنیت ملی در نظام حقوق اساسی ایران|پیوند=https://sid.ir/paper/251355/fa|ژورنال=مطالعات حقوق عمومی|دوره=چهل و هفتم|شماره=چهارم|صفحات=|نام۲=احسان|نام خانوادگی۲=اکبری|نام۳=|نام خانوادگی۳=}} | |||
* {{یادکرد کتاب|عنوان=جایگاه حقوقی و صلاحیتهای شورای عالی امنیت ملی|سال=1397|مکان=تهران|ناشر=مجد|پیوند=|کوشش=|نام۱=مهدی|نام۲=احسان|نام خانوادگی۱=مقدسی|نام خانوادگی۲=اکبری|پیوند نویسنده۱=|پیوند نویسنده۲=|دوره=|شابک=}} | |||
* {{یادکرد وب|عنوان=تغییرات در شورای عالی امنیت ملی: رویکرد نوین در حکمرانی یا مبارزه با انفعال مدیریتی؟|نشانی=https://civilica.com/note/14224/|تاریخ=16 مرداد 1404|تاریخ بازبینی=|کد زبان=|وبگاه=وبسایت سیویلیکا|نام خانوادگی۱=موسوی فرد|نام۱=سیدمحمدرضا}} | |||
* {{یادکرد وب|عنوان=نقش شورای عالی امنیت ملی در تصمیمات سرنوشتساز کشور|نشانی=https://donya-e-eqtesad.com/%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D8%B3%D8%A7%DB%8C%D8%AA-%D8%AE%D9%88%D8%A7%D9%86-62/3807195-%D9%86%D9%82%D8%B4-%D8%B4%D9%88%D8%B1%D8%A7%DB%8C-%D8%B9%D8%A7%D9%84%DB%8C-%D8%A7%D9%85%D9%86%DB%8C%D8%AA-%D9%85%D9%84%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D8%AA%D8%B5%D9%85%DB%8C%D9%85%D8%A7%D8%AA-%D8%B3%D8%B1%D9%86%D9%88%D8%B4%D8%AA-%D8%B3%D8%A7%D8%B2-%DA%A9%D8%B4%D9%88%D8%B1|تاریخ=23 مهر 1400|تاریخ بازبینی=|شناسه={{شناسه یادکرد|نقش1؟!}}|وبگاه=خبرگزاری دنیای اقتصاد}} | |||
* {{یادکرد کتاب|نام خانوادگی=هاشمی|نام=محمد|عنوان=حقوق اساسی جمهوری اسلامی ایران|سال=1389|مکان=تهران|ناشر=میزان|پیوند نویسنده=|پیوند=|کوشش=|مترجم=|شابک=|دوره=}} | |||
