صفحهای تازه حاوی «سرمهدوزی == تعریف == سرمهدوزی یا ملیلهدوزی از رودوزیهای شاخص ایرانی است که در آن سطح پارچه را با نوعی مفتول فلزی توخالی به نام سرمه میپوشانند.<ref>{{پک|سیدصدر|1388|ک=دایرهالمعارف هنرهای صنایع دستی و حرف مربوط به آن|ص=197}}</ref> قدیمیها به هن...» ایجاد کرد |
بدون خلاصۀ ویرایش |
||
| خط ۱: | خط ۱: | ||
سرمهدوزی | '''سرمهدوزی؛''' دوخت رشتههای فلزی روی پارچه برای ایجاد طرح و نقش. | ||
سرمهدوزی از دوختهای اصیل ایرانی است که در همۀ ادوار تاریخی ایران رواج داشته است. اوج شکوفایی این هنر به دورۀ صفویه برمیگردد. در این دوره یکی از ارزشمندترین پردههای خانۀ خدا با نقوش محرابی و حیوانی، مزین به سرمهدوزی در ایران ساخته شد. سرمهدوزی دارای طرحها و نقشهای متعددی است که از آن برای تزیین انواع پوشاک و منسوجات استفاده میشود. | |||
== تعریف == | == تعریف == | ||
| خط ۱۴: | خط ۱۶: | ||
در دورۀ پهلوی سرمهدوزی در لباس اشراف و ثروتمندان بهکار میرفت. یک نمونه از آن، قبای اشرف پهلوی است که در مجموعۀ فرهنگی تاریخی سعدآباد نگهداری میشود. در این دوره سرمهدوزی علاوهبر تزیین لباس اشراف در وسایل روزمرۀ مردم بهصورت رومیزی و جهیزیۀ بانوان نیز بهکار میرفت.<ref name=":024">{{پک|موسوی|زکریایی کرمانی|1400|ک=کنفرانس بینالمللی علوم انسانی، اجتماعی و سبک زندگی|ف=مردمشناسی رودوزیهای سنتی اصفهان (بررسی نمونه موردی، زردوزی، سرمهدوزی و نقدهدوزی)|ص=10}}</ref> | در دورۀ پهلوی سرمهدوزی در لباس اشراف و ثروتمندان بهکار میرفت. یک نمونه از آن، قبای اشرف پهلوی است که در مجموعۀ فرهنگی تاریخی سعدآباد نگهداری میشود. در این دوره سرمهدوزی علاوهبر تزیین لباس اشراف در وسایل روزمرۀ مردم بهصورت رومیزی و جهیزیۀ بانوان نیز بهکار میرفت.<ref name=":024">{{پک|موسوی|زکریایی کرمانی|1400|ک=کنفرانس بینالمللی علوم انسانی، اجتماعی و سبک زندگی|ف=مردمشناسی رودوزیهای سنتی اصفهان (بررسی نمونه موردی، زردوزی، سرمهدوزی و نقدهدوزی)|ص=10}}</ref> | ||
== انواع نقوش سرمهدوزی == | |||
نقوش متعددی که در هنر سرمهدوزی بهکار گرفته میشود عبارت است از: انواع گلهای گلدانی، صحرایی، حاشیهای، جناغی، نقوش اسلیمی و ختایی، انواع بتهجقهها، سروها، سروچه، محرماتی راست و کج، گل بادامی، نقوش حیوانی و انسانی، انواع پرندگان بهخصوص طاووس و جغد، انواع میوهها، ستارهها، خوشههای انگوری، ترنج، نیمترنج و سرترنج، نقشهای کتیبهای و انواع خطوط و کلمات از جمله خطوط مثنی، دیوانی، طغرایی، معمایی و گلزار.<ref>{{پک|صحافی|۱۳۹۹|ک=انجمن نیوز (پایگاه خبری انجمن تاریخ ومیراث ایرانیان)|ف=نگاهی به هنرهای سنتی ایران- سرمهدوزی ((خراسان جنوبی))}}</ref> | |||
== انواع دوختهای سرمهدوزی == | == انواع دوختهای سرمهدوزی == | ||
بیشتر دوختهایی که در سرمهدوزی بهکار میرود شامل دوخت زنجیرهای، برگدوزی، جناغی، دوردوزی، مارپیچ، دوخت ساتن، دوخت مورب، دندانموشی، ساقهدوزی، بستدوزی، قیطاندوزی و دوختهای هلالی است. | بیشتر دوختهایی که در سرمهدوزی بهکار میرود شامل دوخت زنجیرهای، برگدوزی، جناغی، دوردوزی، مارپیچ، دوخت ساتن، دوخت مورب، دندانموشی، ساقهدوزی، بستدوزی، قیطاندوزی و دوختهای هلالی است.<ref name=":023">{{پک|زکریایی کرمانی|قاسمی فلاورجانی|1402|ک=نشریۀ هنرهای صناعی ایران|ف=مطالعۀ هنر سرمهدوزی استان اصفهان با رویکرد آیندهپژوهی|ص=108}}</ref> | ||
== | == شیوۀ دوخت == | ||
از | فرآیند سرمهدوزی با طراحی نقش بر روی کاغذ و انتقال دقیق آن به پارچه آغاز میشود. سپس، برای ایجاد حجم و برجستگی در طرح، بخشهای اصلی آن را با استفاده از پنبه، فیتیله یا ابریشم پر کرده و با کمک بخیههای ظریف یا چسب بر روی پارچه تثبیت میکنند. پس از آمادهسازی بستر کار، رشتههای سرمه را به ابعاد متناسب با طرح برش داده و با استفاده از سوزن و نخ به پارچه میدوزند و با کمک تکنیکهای دوختی مانند ساتندوزی یا زرکدوزی، فضاهای داخلی طرح را تکمیل میکنند.<ref>{{پک|اسفندیاری|1379|ک=نگرشی بر روند سوزندوزیهای سنتی ایران از هشت هزار سال قبل از میلاد تا امروز|ص=281}}</ref> هنرمند این کار را با دقت بالایی انجام میدهد؛ چرا که سرمهها باید به صورت موازی و کاملاً در کنار یکدیگر قرار گیرند تا پوششی یکنواخت و منظم در تمام قسمتهای نقش ایجاد شود.<ref>{{پک|صحافی|۱۳۹۹|ک=انجمن نیوز (پایگاه خبری انجمن تاریخ ومیراث ایرانیان)|ف=نگاهی به هنرهای سنتی ایران- سرمهدوزی ((خراسان جنوبی))}}</ref> | ||
== کاربرد == | == کاربرد == | ||
امروزه از سرمهدوزی برای تزیین تابلوهای دکوری، تزیین دور یقه و پیشسینه، کمربند، کیسه پول، سرمهدان، حنابندان عروس، سفره عقد، بقچه، سجاده، پرده، رومیزی و روکوسنی استفاده میشود. درگذشته بهدلیل استفاده از فلزات گرانبها در سرمه، این هنر، هنری اشرافی بهشمار میرفته و تنها روی لباسهای درباریان و لشکریان و همچنین پرچمهای نظامی بهکار میرفته است. | امروزه از سرمهدوزی برای تزیین تابلوهای دکوری، تزیین دور یقه و پیشسینه، کمربند، کیسه پول، سرمهدان، حنابندان عروس، سفره عقد، بقچه، سجاده، پرده، رومیزی و روکوسنی استفاده میشود.<ref>{{پک|صحافی|۱۳۹۹|ک=انجمن نیوز (پایگاه خبری انجمن تاریخ ومیراث ایرانیان)|ف=نگاهی به هنرهای سنتی ایران- سرمهدوزی ((خراسان جنوبی))}}</ref> درگذشته بهدلیل استفاده از فلزات گرانبها در سرمه، این هنر، هنری اشرافی بهشمار میرفته و تنها روی لباسهای درباریان و لشکریان و همچنین پرچمهای نظامی بهکار میرفته است.<ref>{{پک|اسعدی|1400|ک=وبسایت بتهجقه|ف=هنر سرمهدوزی چیست؟}}</ref> | ||
== ابزارهای لازم جهت سرمهدوزی == | == ابزارهای لازم جهت سرمهدوزی == | ||
نخ سرمه از جمله مواد اولیۀ اصلی در این هنر بهشمار میرود که از طلا، نقره، مطلا یا آلیاژ ساخته شدهاند. سرمه، لولههای صاف، محکم و قابل انعطافی هستند که به هرشکل ممکن حالت | نخ سرمه از جمله مواد اولیۀ اصلی در این هنر بهشمار میرود که از طلا، نقره، مطلا یا آلیاژ ساخته شدهاند. سرمه، لولههای صاف، محکم و قابل انعطافی هستند که به هرشکل ممکن حالت میگیرند.<ref>{{پک|صحافی|۱۳۹۹|ک=انجمن نیوز (پایگاه خبری انجمن تاریخ ومیراث ایرانیان)|ف=نگاهی به هنرهای سنتی ایران- سرمهدوزی ((خراسان جنوبی))}}</ref> سرمهها انواع مختلفی دارند و بهصورتهای مات، الماسی، شاین، ساده و باریک، ضخیم، فرانسوی و سرمۀ بلرست طلایی و نقرهای در بازار موجود هستند.<ref>{{پک/بن|هنر|ک=وبسایت بیتوته|ف=هنر سرمهدوزی}}</ref> سرمهدوزی معمولاً روی پارچههای مخمل، کتان، ماهوت، تافته، ابریشم، ساتن و اطلس انجام میشود.<ref>{{پک|صحافی|۱۳۹۹|ک=انجمن نیوز (پایگاه خبری انجمن تاریخ ومیراث ایرانیان)|ف=نگاهی به هنرهای سنتی ایران- سرمهدوزی ((خراسان جنوبی))}}</ref> | ||
== ترکیب سرمهدوزی با سایر دوختها == | == ترکیب سرمهدوزی با سایر دوختها == | ||
سرمهدوزی جزو هنرهایی است که در بیشتر موارد با سایر دوختها نظیر پیلهدوزی، گلابتوندوزی، ملیلهدوزی، شمسهدوزی، شرفهدوزی، دهیکدوزی، سنگدوزی، صدفدوزی، منجوقدوزی، مرصعدوزی، زغرهدوزی، پولکدوزی و مرواریددوزی همراه میشود. | سرمهدوزی جزو هنرهایی است که در بیشتر موارد با سایر دوختها نظیر پیلهدوزی، گلابتوندوزی، ملیلهدوزی، شمسهدوزی، شرفهدوزی، دهیکدوزی، سنگدوزی، صدفدوزی، منجوقدوزی، مرصعدوزی، زغرهدوزی، پولکدوزی و مرواریددوزی همراه میشود.<ref>{{پک|صحافی|۱۳۹۹|ک=انجمن نیوز (پایگاه خبری انجمن تاریخ ومیراث ایرانیان)|ف=نگاهی به هنرهای سنتی ایران- سرمهدوزی ((خراسان جنوبی))}}</ref> | ||
== سرمهدوزی مدرن == | |||
امروزه هنر سرمهدوزی تغییرات زیادی کرده و باعث شده آثار بسیار زیبا و باارزشی خلق شود. ویژگی اصلی سرمهدوزی مدرن، ترکیب کردن هنر قدیمی با تکنولوژیهای جدید است؛ به طوری که از رنگ، طرح، نقطه و خط در کنار ابزارهای نوین استفاده میشود. در این سبک جدید، سرمهها با چنان دقت و نظم خاصی دوخته میشوند که انگار طرحها را با مداد و خطوط ظریف ترسیم کردهاند. همچنین برای اینکه اثر زیباتر و رنگارنگتر شود، هنرمندان از وسایل دیگری مثل مروارید، منجوق، پولک و پارچههای مختلف مانند مخمل و ساتن هم در کنار سرمه استفاده میکنند.<ref name=":025">{{پک|زکریایی کرمانی|قاسمی فلاورجانی|1402|ک=نشریۀ هنرهای صناعی ایران|ف=مطالعۀ هنر سرمهدوزی استان اصفهان با رویکرد آیندهپژوهی|ص=110}}</ref> | |||
== مراکز دوخت سرمهدوزی == | |||
از مراکز دوخت سرمهدوزی میتوان به شهرهای تهران، اصفهان، کاشان، یزد، بندرعباس، قسمتی از استان کردستان، هرمزگان و قزوین اشاره کرد.<ref>{{پک|صحافی|۱۳۹۹|ک=انجمن نیوز (پایگاه خبری انجمن تاریخ ومیراث ایرانیان)|ف=نگاهی به هنرهای سنتی ایران- سرمهدوزی ((خراسان جنوبی))}}</ref> | |||
== منابع == | |||
* {{یادکرد کتاب|نام خانوادگی=اسفندیاری|نام=صبا|عنوان=نگرشی بر روند سوزندوزیهای سنتی ایران از هشت هزار سال قبل از میلاد تا امروز|سال=1379|مکان=تهران|ناشر=منتخب صبا}} | |||
* {{یادکرد کتاب|نام خانوادگی=حسنبیگی|نام=محمدرضا|عنوان=مروری بر صنایع دستی ایران|سال=1365|مکان=تهران|ناشر=ققنوس}} | * {{یادکرد کتاب|نام خانوادگی=حسنبیگی|نام=محمدرضا|عنوان=مروری بر صنایع دستی ایران|سال=1365|مکان=تهران|ناشر=ققنوس}} | ||
| خط ۴۰: | خط ۴۹: | ||
* {{یادکرد ژورنال|نام خانوادگی۱=موسوی|نام۱=ندا سادات|تاریخ=1400|عنوان=مردمشناسی رودوزیهای سنتی اصفهان (بررسی نمونه موردی، زردوزی، سرمهدوزی و نقدهدوزی)|پیوند=https://civilica.com/doc/1251132/|ژورنال=کنفرانس بینالمللی علوم انسانی، اجتماعی و سبک زندگی|دوره=ششم|صفحات=1-15|نام۲=ایمان|نام خانوادگی۲=زکریایی کرمانی}} | * {{یادکرد ژورنال|نام خانوادگی۱=موسوی|نام۱=ندا سادات|تاریخ=1400|عنوان=مردمشناسی رودوزیهای سنتی اصفهان (بررسی نمونه موردی، زردوزی، سرمهدوزی و نقدهدوزی)|پیوند=https://civilica.com/doc/1251132/|ژورنال=کنفرانس بینالمللی علوم انسانی، اجتماعی و سبک زندگی|دوره=ششم|صفحات=1-15|نام۲=ایمان|نام خانوادگی۲=زکریایی کرمانی}} | ||
* {{یادکرد وب|عنوان=نگاهی به هنرهای سنتی ایران- سرمهدوزی ((خراسان جنوبی))|نشانی=https://anjomankaraj.blogfa.com/post/5987|تاریخ=13 بهمن 1399|تاریخ بازبینی=20 تیر 1405|شناسه=<nowiki>{{شناسه یادکرد|سرمهدوزی}</nowiki>|وبگاه=انجمن نیوز (پایگاه خبری انجمن تاریخ ومیراث ایرانیان)}} | * {{یادکرد وب|عنوان=نگاهی به هنرهای سنتی ایران- سرمهدوزی ((خراسان جنوبی))|نشانی=https://anjomankaraj.blogfa.com/post/5987|تاریخ=13 بهمن 1399|تاریخ بازبینی=20 تیر 1405|شناسه=<nowiki>{{شناسه یادکرد|سرمهدوزی}</nowiki>|وبگاه=انجمن نیوز (پایگاه خبری انجمن تاریخ ومیراث ایرانیان)}} | ||
* {{یادکرد وب|عنوان=هنر سرمهدوزی|نشانی=https://www.beytoote.com/art/handicrafts/embroidered-gold.html|تاریخ بازبینی=21 تیر 1405|شناسه={{شناسه یادکرد|هنر}}|وبگاه=وبسایت بیتوته}} | |||
* {{یادکرد وب|عنوان=هنر سرمهدوزی چیست؟|نشانی=https://www.botehjegheh.com/about-sermeh/|تاریخ=24 مرداد 1400|تاریخ بازبینی=20 تیر 1405|شناسه={{شناسه یادکرد|بتهجقه}}|وبگاه=وبسایت بتهجقه}} | * {{یادکرد وب|عنوان=هنر سرمهدوزی چیست؟|نشانی=https://www.botehjegheh.com/about-sermeh/|تاریخ=24 مرداد 1400|تاریخ بازبینی=20 تیر 1405|شناسه={{شناسه یادکرد|بتهجقه}}|وبگاه=وبسایت بتهجقه}} | ||
* {{یادکرد کتاب|نام خانوادگی=سیدصدر|نام=ابوالقاسم|عنوان=دایرهالمعارف هنرهای صنایع دستی و حرف مربوط به آن|سال=1388|مکان=تهران|ناشر=سیمای دانش|شابک=9789648972320}} | * {{یادکرد کتاب|نام خانوادگی=سیدصدر|نام=ابوالقاسم|عنوان=دایرهالمعارف هنرهای صنایع دستی و حرف مربوط به آن|سال=1388|مکان=تهران|ناشر=سیمای دانش|شابک=9789648972320}} | ||
