بیعت: تفاوت میان نسخهها
بدون خلاصۀ ویرایش |
|||
| خط ۴: | خط ۴: | ||
== مفهومشناسی == | == مفهومشناسی == | ||
بیعت در لغت از ریشه بیع به معنای دست دادن برای قطعی کردن معامله است.<ref>{{پک|راغب اصفهانی|۱۴۱۲|ک=مفردات الفاظ قرآن|ص=۶۷|ج=}}</ref><ref>{{پک|ابن فارس|۱۹۷۹|ک=معجم مقاییس اللغة|ص=۳۲۷|ج=۱}}</ref> پیش از اسلام، در زمان خرید و فروش، دست راست خود را بر روی یکدیگر میگذاشتند و آن را صفقه یا بیعت مینامیدند.<ref>{{پک|ابن منظور|۱۳۶۳|ک=لسان العرب|ص=ذیل «بیع»|ج=}}</ref><ref>{{پک|طریحی|۱۳۷۵|ک=مجمع البحرین|ص=۲۰۲|ج=۵}}</ref> در اصطلاح سیاسی و شرعی، این واژه به معنای پیمان | بیعت در لغت از ریشه بیع به معنای دست دادن برای قطعی کردن معامله است.<ref>{{پک|راغب اصفهانی|۱۴۱۲|ک=مفردات الفاظ قرآن|ص=۶۷|ج=}}</ref><ref>{{پک|ابن فارس|۱۹۷۹|ک=معجم مقاییس اللغة|ص=۳۲۷|ج=۱}}</ref> پیش از اسلام، در زمان خرید و فروش، دست راست خود را بر روی یکدیگر میگذاشتند و آن را صفقه یا بیعت مینامیدند.<ref>{{پک|ابن منظور|۱۳۶۳|ک=لسان العرب|ص=ذیل «بیع»|ج=}}</ref><ref>{{پک|طریحی|۱۳۷۵|ک=مجمع البحرین|ص=۲۰۲|ج=۵}}</ref> در اصطلاح سیاسی و شرعی، این واژه به معنای پیمان اطاعت از حاکم و پذیرش مسئولیت اداره جامعه توسط اوست که ابعاد اعتقادی، اجتماعی و نظامی دارد.<ref name=":0292">{{پک|احمدنژاد|داورپناه|۱۳۹۴|ک=شیعهشناسی|ف=مفهومشناسی «بیعت» در فرهنگ اسلامی و نقش آن در اثبات امامّت|ص=۱۳۷ و ۱۴۴}}</ref> این مفهوم در طول تاریخ توسعه یافته است<ref name=":02182">{{پک|احمدنژاد|داورپناه|۱۳۹۴|ک=شیعهشناسی|ف=مفهومشناسی «بیعت» در فرهنگ اسلامی و نقش آن در اثبات امامّت|ص=۱۴۴}}</ref> و از جهت اهداف و محتوا شامل بیعت متابعت و پیروی از خدا و رسول، بیعت جهاد و بیعت خلافت و امامت میشود.<ref>{{پک|میبدى|۱۳۷۶|ک=حکومت اسلامی|ف=بیعت و نقش آن در حکومت اسلامى|ص=۱۸۳-۱۸۴}}</ref> | ||
== پیشینه == | == پیشینه == | ||
| خط ۱۵: | خط ۱۵: | ||
== دیدگاه مذاهب == | == دیدگاه مذاهب == | ||
بیعت در اندیشه سیاسی شیعه اعلام تعهد نسبت به حاکمی که از پیش منصوب شده به حساب میآید. در این دیدگاه بیعت منشأ مشروعیت امام نیست و تنها جنبه تأکیدی برای حمایت عملی دارد.<ref name=":0223">{{پک|احمدنژاد|داورپناه|۱۳۹۴|ک=شیعهشناسی|ف=مفهومشناسی «بیعت» در فرهنگ اسلامی و نقش آن در اثبات امامّت|ص=۱۴۰}}</ref><ref>{{پک|عمید زنجانی|۱۳۷۷|ک=فقه سیاسی|ص=۲۰۳|ج=۲}}</ref><ref>{{پک|سبحانی تبريزی|۱۳۶۴|ک=مفاهيم القرآن في معالم الحكومه الاسلاميه|ص=۲۶۱-۲۶۳|ج=۱}}</ref> در عصر غیبت، برخی فقها | بیعت در اندیشه سیاسی شیعه اعلام تعهد نسبت به حاکمی که از پیش منصوب شده به حساب میآید. در این دیدگاه بیعت منشأ مشروعیت امام نیست و تنها جنبه تأکیدی برای حمایت عملی دارد.<ref name=":0223">{{پک|احمدنژاد|داورپناه|۱۳۹۴|ک=شیعهشناسی|ف=مفهومشناسی «بیعت» در فرهنگ اسلامی و نقش آن در اثبات امامّت|ص=۱۴۰}}</ref><ref>{{پک|عمید زنجانی|۱۳۷۷|ک=فقه سیاسی|ص=۲۰۳|ج=۲}}</ref><ref>{{پک|سبحانی تبريزی|۱۳۶۴|ک=مفاهيم القرآن في معالم الحكومه الاسلاميه|ص=۲۶۱-۲۶۳|ج=۱}}</ref> در عصر غیبت، برخی فقها بیعت را در شکلگیری ولایت فقیه مؤثر میدانند.<ref>{{پک|مهسوری|۱۳۷۷|ک=حکومت اسلامی|ف=بیعت یا انتخابات|ص=۷۵-۷۹}}</ref><ref>{{پک|مکارم شیرازی|۱۴۲۵|ک=انوار الفقاهة: کتاب البیع|ص=۵۱۹|ج=۱}}</ref> همچنین اهلسنت بیعت را راه تحقق خلافت میدانند که از طریق نخبگان یا بیعت عمومی صورت میگیرد.<ref>{{پک|حاتمی|۱۳۸۴|ک=دانش سیاسی|ف=بررسی و نقد مبانی مشروعیت حکومت از دیدگاه اهلسنت|ص=۸۶-۸۷}}</ref> در این دیدگاه، مقبولیت اجتماعی بر مشروعیت الهی مقدم است<ref name=":02152">{{پک|اخوان کاظمی|رستمی|۱۳۹۶|ک=پژوهش ملل|ف=بيعت و اشکال آن در اندیشه سياسی اسلام|ص=۷۳}}</ref> و بیعت نقش اعطای حاکمیت و ایجاد قدرت سیاسی جدید دارد.<ref name=":0222">{{پک|احمدنژاد|داورپناه|۱۳۹۴|ک=شیعهشناسی|ف=مفهومشناسی «بیعت» در فرهنگ اسلامی و نقش آن در اثبات امامّت|ص=۱۴۰}}</ref> | ||
== نسبت بیعت با مفاهیم مدرن == | == نسبت بیعت با مفاهیم مدرن == | ||
در دوران معاصر، نسبت بیعت با انتخابات محل بحث است.<ref>{{پک/بن|بیعت۲|ک=خبرگزاری رسا|ف=شرکت در انتخابات نوعی بیعت و اعلام وفاداری به نظام اسلامی است / ۹دی روز دفاع جانانه مردم از ارزش های دینی و انقلابی است}}</ref> گروهی بیعت را تکلیفی شرعی و متفاوت با رأیگیری مدرن میدانند.<ref>{{پک/بن|بیعت۱|ک=خبرگزاری مهر|ف=رأی در جامعه اسلامی به مثابه بیعت است/ تفاوت بیعت و انتخابات}}</ref><ref>{{پک/بن|بیعت۳|ک=خبرگزاری مهر|ف=نقش امت در شكلگيری حكومت دينی/ رای با بیعت تفاوت دارد}}</ref> در مقابل، اندیشمندانی چون محمد عبده<ref>{{پک|عنایت|۱۳۸۹|ک=اندیشه سیاسی در اسلام معاصر|ص=۲۳۶|ج=}}</ref> و سید روحالله خمینی،<ref>{{پک/بن|بیعت۴|ک=خبرگزاری رسمی حوزه|ف=بیعت در فلسفه سیاسی اسلام؛ از پیمان مشروع الهی تا همراهی مردمی در عصر انقلاب}}</ref> بیعت را با قراردادهای اجتماعی و آرای اکثریت قابل تطبیق دانستهاند.<ref>{{پک/بن|بیعت۶|ک=خبرگزاری فارس|ف=ماهیت بیعت و نقش آن در مشروعیت حاکم اسلامی}}</ref><ref>{{پک/بن|بیعت۵|ک=وبسایت پرتال امام خمینی|ف=نقش مردم در حاکمیت در عصر غیبت از دیدگاه امام خمینی س)}}</ref><ref>{{پک|موسویان|۱۳۸۰|ک=نامه مفید|ف=بیعت و رأی|ص=۵۹}}</ref> برخی معتقدند در نظام جمهوری اسلامی ایران، بیعت از طریق مشارکت در انتخابات و به صورت غیرمستقیم از طریق مجلس خبرگان برای تعیین ولیفقیه نهادینه شده است.<ref name=":02172">{{پک|اخوان کاظمی|رستمی|۱۳۹۶|ک=پژوهش ملل|ف=بيعت و اشکال آن در اندیشه سياسی اسلام|ص=۷۴}}</ref> با این حال، اندیشمندانی چون علی عبدالرازق با نقد تاریخی، بیعت را ابزاری برای مشروعیتبخشی به قدرتهای استبدادی دانستهاند.<ref>{{پک|یوسفی اشکوری|۱۳۸۱|ک=بازتاب اندیشه|ف=اسلام و مبانی قدرت|ص=بدون صفحه}}</ref> امروزه بیعت در گروههایی مانند طالبان برای انسجام درونگروهی و در جوامع غیراسلامی بهعنوان یک مسئله فقهی نوظهور در قالب وفاداری به قوانین مدنی مطرح است.<ref>{{پک/بن|بیعت۹|ک=پایگاه تحلیلی-پژوهشی مطالعات شرق|ف=واکاوی نقش و کارکرد سیاسی – اجتماعی بیعت در ساختار حکمرانی طالبان}}</ref><ref>{{پک|مصباح یزدی|۱۳۷۵|ک=پایگاه اطلاعرسانی آثار حضرت آیتالله مصباح یزدی|ف=اختیارات ولى فقیه در خارج از مرزها}}</ref> | در دوران معاصر، نسبت بیعت با انتخابات محل بحث است.<ref>{{پک/بن|بیعت۲|ک=خبرگزاری رسا|ف=شرکت در انتخابات نوعی بیعت و اعلام وفاداری به نظام اسلامی است / ۹دی روز دفاع جانانه مردم از ارزش های دینی و انقلابی است}}</ref> گروهی بیعت را تکلیفی شرعی و متفاوت با رأیگیری مدرن میدانند.<ref>{{پک/بن|بیعت۱|ک=خبرگزاری مهر|ف=رأی در جامعه اسلامی به مثابه بیعت است/ تفاوت بیعت و انتخابات}}</ref><ref>{{پک/بن|بیعت۳|ک=خبرگزاری مهر|ف=نقش امت در شكلگيری حكومت دينی/ رای با بیعت تفاوت دارد}}</ref> در مقابل، اندیشمندانی چون محمد عبده<ref>{{پک|عنایت|۱۳۸۹|ک=اندیشه سیاسی در اسلام معاصر|ص=۲۳۶|ج=}}</ref> و سید روحالله خمینی،<ref>{{پک/بن|بیعت۴|ک=خبرگزاری رسمی حوزه|ف=بیعت در فلسفه سیاسی اسلام؛ از پیمان مشروع الهی تا همراهی مردمی در عصر انقلاب}}</ref> بیعت را با قراردادهای اجتماعی و آرای اکثریت قابل تطبیق دانستهاند.<ref>{{پک/بن|بیعت۶|ک=خبرگزاری فارس|ف=ماهیت بیعت و نقش آن در مشروعیت حاکم اسلامی}}</ref><ref>{{پک/بن|بیعت۵|ک=وبسایت پرتال امام خمینی|ف=نقش مردم در حاکمیت در عصر غیبت از دیدگاه امام خمینی س)}}</ref><ref>{{پک|موسویان|۱۳۸۰|ک=نامه مفید|ف=بیعت و رأی|ص=۵۹}}</ref> برخی معتقدند در نظام جمهوری اسلامی ایران، بیعت از طریق مشارکت در انتخابات و به صورت غیرمستقیم از طریق مجلس خبرگان رهبری برای تعیین ولیفقیه نهادینه شده است.<ref name=":02172">{{پک|اخوان کاظمی|رستمی|۱۳۹۶|ک=پژوهش ملل|ف=بيعت و اشکال آن در اندیشه سياسی اسلام|ص=۷۴}}</ref> با این حال، اندیشمندانی چون علی عبدالرازق با نقد تاریخی، بیعت را ابزاری برای مشروعیتبخشی به قدرتهای استبدادی دانستهاند.<ref>{{پک|یوسفی اشکوری|۱۳۸۱|ک=بازتاب اندیشه|ف=اسلام و مبانی قدرت|ص=بدون صفحه}}</ref> امروزه بیعت در گروههایی مانند طالبان برای انسجام درونگروهی و در جوامع غیراسلامی بهعنوان یک مسئله فقهی نوظهور در قالب وفاداری به قوانین مدنی مطرح است.<ref>{{پک/بن|بیعت۹|ک=پایگاه تحلیلی-پژوهشی مطالعات شرق|ف=واکاوی نقش و کارکرد سیاسی – اجتماعی بیعت در ساختار حکمرانی طالبان}}</ref><ref>{{پک|مصباح یزدی|۱۳۷۵|ک=پایگاه اطلاعرسانی آثار حضرت آیتالله مصباح یزدی|ف=اختیارات ولى فقیه در خارج از مرزها}}</ref> | ||
== منابع == | == منابع == | ||
نسخهٔ ۲۷ تیر ۱۴۰۵، ساعت ۰۹:۲۰
بیعت؛ پیمانی دوسویه میان مردم و پیامبر، امام، خلیفه، حاکم و رهبر بر پایهٔ اطاعت از شریعت و عدالت در اندیشه اسلام.
بیعت از مفاهیم اجتماعی-سیاسی اسلام است که از صدر اسلام تاکنون تحت تأثیر تحولات تاریخی، اشکال گوناگونی یافته است. این مفهوم در قرآن با تأکید بر بیعت با خدا و در سیره نبوی در قالب بیعتهای اسلام، جهاد، خلافت، زنان و بیعت عمومی شجره تجلی یافته و کارکردی دوگانه تأکیدی بر وفاداری و انشایی برای اعطای حاکمیت داشته است. بیعت به دو طرف مردم و حاکم نسبت داده میشود؛ افراد با بیعت، اموال و امکانات و تعیین مصالح اجتماعی را در اختیار رهبر قرار میدهد و او متعهد میشود بر پایه عدالت از هرجومرج جلوگیری کند. بیعت فراتر از تعیین حاکم، بر اساس حکمرانی و عضویت در جامعه اسلامی نیز کاربرد داشته است. اهلسنت امامت را امری اجتماعی-حکومتی دانسته و از بیعت و شورای حل و عقد برای تعیین خلیفه بهره میگیرند، اما شیعه امامت را فراتر از مسائل دنیوی و امری الهی میداند. این مفهوم در دوران معاصر با بازتعریفهایی همراه شده و نسبت آن با انتخابات و مشارکت عمومی، بهویژه در انقلاب اسلامی ایران، محل بحث اندیشمندان است.
مفهومشناسی
بیعت در لغت از ریشه بیع به معنای دست دادن برای قطعی کردن معامله است.[۱][۲] پیش از اسلام، در زمان خرید و فروش، دست راست خود را بر روی یکدیگر میگذاشتند و آن را صفقه یا بیعت مینامیدند.[۳][۴] در اصطلاح سیاسی و شرعی، این واژه به معنای پیمان اطاعت از حاکم و پذیرش مسئولیت اداره جامعه توسط اوست که ابعاد اعتقادی، اجتماعی و نظامی دارد.[۵] این مفهوم در طول تاریخ توسعه یافته است[۶] و از جهت اهداف و محتوا شامل بیعت متابعت و پیروی از خدا و رسول، بیعت جهاد و بیعت خلافت و امامت میشود.[۷]
پیشینه
پیش از اسلام، بیعت رسمی برای پذیرش سرپرستی رئیس قبیله بود.[۸] با ظهور اسلام، این سنت به ابزاری برای پیوند امت با پیامبر تبدیل شد[۹] که نخستین مصادیق آن بیعت حضرت علی و خدیجه بود.[۱۰] بیعتهای مهمی چون عقبه، رضوان و غدیر در این دوران شکل گرفت که مفاد آنها از تعهدات دینی تا آمادگی برای جهاد را در بر میگرفت.[۱۱] زنان در صدر اسلام حضوری فعال در بیعت داشتند[۱۲][۱۳][۱۴][۱۵] مانند بیعت عقبه دوم و رضوان، اما شیوه بیعت آنان با مردان متفاوت و به صورت گفتاری یا غیر مستقیم بود.[۱۶][۱۷]
پس از رحلت پیامبر، کارکرد بیعت به نهادی برای تعیین خلیفه تغییر یافت. در ماجرای سقیفه، بیعت گروهی از مهاجران و انصار با ابوبکر مبنای خلافت قرار گرفت[۱۸] و این رویه در انتخاب خلیفه دوم و سوم نیز تکرار شد.[۱۹] در دوران امویان و عباسیان، بیعت از یک پیمان اختیاری به ابزاری برای تحمیل اراده حاکم تبدیل شد و روشهایی چون تهدید، تطمیع و پرداخت مبالغی تحت عنوان رزقالبیعه رواج یافت.[۲۰][۲۱]
ارکان و احکام فقهی
بیعت دارای سه رکن بیعتکننده، بیعتشونده و موضوع بیعت است.[۲۲] شرایط عمومی آن شامل آزادی، آگاهی و رضایتمندی است و در بیعتشونده نیز مشروعیت و توانایی شرط شده است..[۲۳][۲۴] از منظر فقهی، بیعت پیمانی شرعی و دوسویه است که بر اساس قاعده اوفوا بالعقود، وفای به آن در برابر امام عادل واجب و شکستن آن حرام تلقی میشود.[۲۵]
دیدگاه مذاهب
بیعت در اندیشه سیاسی شیعه اعلام تعهد نسبت به حاکمی که از پیش منصوب شده به حساب میآید. در این دیدگاه بیعت منشأ مشروعیت امام نیست و تنها جنبه تأکیدی برای حمایت عملی دارد.[۲۶][۲۷][۲۸] در عصر غیبت، برخی فقها بیعت را در شکلگیری ولایت فقیه مؤثر میدانند.[۲۹][۳۰] همچنین اهلسنت بیعت را راه تحقق خلافت میدانند که از طریق نخبگان یا بیعت عمومی صورت میگیرد.[۳۱] در این دیدگاه، مقبولیت اجتماعی بر مشروعیت الهی مقدم است[۳۲] و بیعت نقش اعطای حاکمیت و ایجاد قدرت سیاسی جدید دارد.[۳۳]
نسبت بیعت با مفاهیم مدرن
در دوران معاصر، نسبت بیعت با انتخابات محل بحث است.[۳۴] گروهی بیعت را تکلیفی شرعی و متفاوت با رأیگیری مدرن میدانند.[۳۵][۳۶] در مقابل، اندیشمندانی چون محمد عبده[۳۷] و سید روحالله خمینی،[۳۸] بیعت را با قراردادهای اجتماعی و آرای اکثریت قابل تطبیق دانستهاند.[۳۹][۴۰][۴۱] برخی معتقدند در نظام جمهوری اسلامی ایران، بیعت از طریق مشارکت در انتخابات و به صورت غیرمستقیم از طریق مجلس خبرگان رهبری برای تعیین ولیفقیه نهادینه شده است.[۴۲] با این حال، اندیشمندانی چون علی عبدالرازق با نقد تاریخی، بیعت را ابزاری برای مشروعیتبخشی به قدرتهای استبدادی دانستهاند.[۴۳] امروزه بیعت در گروههایی مانند طالبان برای انسجام درونگروهی و در جوامع غیراسلامی بهعنوان یک مسئله فقهی نوظهور در قالب وفاداری به قوانین مدنی مطرح است.[۴۴][۴۵]
منابع
ابن فارس، ابوالحسن احمد (۱۹۷۹). معجم مقاییس اللغة. بیروت: دار الفکر.
ابن منظور، محمّد بن مکرم (۱۳۶۳). لسان العرب. قم: ادب الحوزه.
احمدنژاد، محمود؛ داورپناه، نعمت (۱۳۹۴). «مفهومشناسی «بیعت» در فرهنگ اسلامی و نقش آن در اثبات امامّت». شیعهشناسی. سیزدهم (پنجاه): ۱۳۵-۱۶۲.
اخوان كاظمی، مسعود؛ رستمی، سجاد (۱۳۹۶). «بيعت و اشكال آن در انديشه سياسی اسلام». پژوهش ملل. سوم (بیست و پنجم): ۶۳-۷۷.
افشاری، محمد (۱۴۰۱). «بیعت در اندیشه و سیره امامان شیعه». پایاننامه کارشناسیارشد، دانشگاه ادیان و مذاهب، دانشکده تاریخ.
بختیاری، شهلا (۱۳۸۸). «ملاحظاتی بر اسلام پذیری و بیعت زنان با پیامبراسلام (ص)». زن در فرهنگ و هنر. اول (دوم): ۸۱-۱۰۵.
«بیعت در فلسفه سیاسی اسلام؛ از پیمان مشروع الهی تا همراهی مردمی در عصر انقلاب». خبرگزاری رسمی حوزه. ۲۸ اردیبهشت ۱۴۰۵. دریافتشده در ۲۰ تیر ۱۴۰۵.
حاتمی، محمدرضا (۱۳۸۴). «بررسی و نقد مبانی مشروعیت حکومت از دیدگاه اهل سنت». دانش سیاسی. اول (یکم): ۶۷-۹۹.
حر عاملی، محمد بن حسن (۱۴۰۳). وسائل الشیعة الی تحصیل مسائل الشریعة. بیروت: عبدالرحیم ربانی شیرازی.
دیلمی، احمد (۱۳۷۷). «ماهیت بیعت از منظر حدیث شیعه». حکومت اسلامی. سوم (نهم): ۸۱-۹۳.
راغب اصفهانی، حسین بن محمد (۱۴۱۲). مفردات الفاظ القرآن. به کوشش صفوان عدنان داوودی. بیروت: دار الشامیة.
«رأی در جامعه اسلامی به مثابه بیعت است/ تفاوت بیعت و انتخابات». خبرگزاری مهر. ۲۷ اردیبهشت ۱۳۹۶. دریافتشده در ۲۰ تیر ۱۴۰۵.
زمانىمحجوب، حبيب (۱۳۹۰). «جايگاه و نقش زنان صدر اسلام در بيعت و هجرت». معرفت. بیستم (صد و هفتاد): ۹۱-۱۰۲.
سبحانی تبريزی، جعفر (۱۳۶۴). مفاهيم القرآن في معالم الحكومه الاسلاميه. قم: موسسه النشر الاسلامی التابعه لجماعه المدرسين بقم.
«شرکت در انتخابات نوعی بیعت و اعلام وفاداری به نظام اسلامی است / ۹دی روز دفاع جانانه مردم از ارزش های دینی و انقلابی است». خبرگزاری رسا. ۹ دی ۱۳۹۰. دریافتشده در ۲۰ تیر ۱۴۰۵.
شوشتری، محمدتقی (۱۳۷۶). بهج الصباغة في شرح نهج البلاغة. تهران: امیرکبیر.
شهیدی، سیدجعفر (۱۳۶۸). «بیعت و چگونگی آن در تاریخ اسلام». کیهان اندیشه. پنجم (بیست و ششم): ۱۲۵-۱۲۹.
طریحی، فخرالدین بن محمد (۱۳۷۵). مجمع البحرین. تهران: مرتضوی.
عبدالمجید، احمد فوأد عبدالجواد (۱۹۹۸). البيعة عند مفكری أهل السنة و العقد الإجتماعی فی الفكر السياسی الحديث: دراسة مقارنة فی الفلسفة السياسية. قاهره: دار قباء.
عمید زنجانی، عباسعلی (۱۳۷۷). فقه سیاسی. تهران: اميرکبير.
عنایت، حمید (۱۳۸۹). سیری در اندیشه سیاسی عرب. تهران: امیرکبیر، شرکت کتابهای جیبی فرانکلین. شابک ۹۷۸۹۶۴۰۰۰۲۸۰۳.
قاسمی، ظافر (۱۴۰۵). نظام الحكم فی الشريعة و التاريخ الإسلامی. بیروت: دار النفائس.
کلانتر نیستانکی، محمد رضا؛ صالحی، حمید (۱۴۰۳). «ظرفیتشناسی نظامسازی بیعت در تمدن نوین اسلامی». مطالعات میان رشتهای تمدنی انقلاب اسلامی. سوم (دهم): ۷۳-۹۷.
«ماهیت بیعت و نقش آن در مشروعیت حاکم اسلامی». خبرگزاری فارس. ۱۶ آبان ۱۳۹۶. دریافتشده در ۲۰ تیر ۱۴۰۵.
مسعودی، علی بن حسین (۱۳۸۵). مروج الذّهب و معادن الجوهر. مصر: محمد محیی الدین عبدالحمید.
مصباح یزدی، محمدتقی (۱۳۷۵). «اختیارات ولى فقیه در خارج از مرزها». پایگاه اطلاعرسانی آثار حضرت آیتالله مصباح یزدی. دریافتشده در ۲۱ تیر ۱۴۰۵.
مطهریفر، حمیدرضا (۱۸ شهریور ۱۳۸۸). «بيعت: پيمانى طرفينى مبنى بر فرمانبردارى و اعلام وفادارى». پرتال جامع علوم و معارف قرآن. دریافتشده در ۲۱ تیر ۱۴۰۵.
مكارم شيرازى، ناصر (۱۴۲۵). انوار الفقاهة: كتاب البيع. قم: مدرسه الامام على بن ابىطالب(ع).
موسویان، سیدابوالفضل (۱۳۸۰). «بیعت و رأی». نامه مفید. هفتم (بیست و پنجم): ۴۹-۶۸.
مهسوری، محمدحسین (۱۳۷۷). «بیعت یا انتخابات». حکومت اسلامی. سوم (نهم): ۶۳-۸۰.
میبدی، محمدفاکر (۱۳۷۶). «بیعت و نقش آن در حکومت اسلامی». حکومت اسلامی. دوم (پنجم): ۱۸۰-۲۰۶.
«نقش امت در شكل گيری حكومت دينی/ رای با بیعت تفاوت دارد». خبرگزاری مهر. ۱۶ فروردین ۱۳۹۵. دریافتشده در ۲۰ تیر ۱۴۰۵.
«نقش مردم در حاکمیت در عصر غیبت از دیدگاه امام خمینی(س)». وبسایت پرتال امام خمینی. ۲۱ آذر ۱۴۰۱. دریافتشده در ۲۰ تیر ۱۴۰۵.
«واکاوی نقش و کارکرد سیاسی – اجتماعی بیعت در ساختار حکمرانی طالبان». پایگاه تحلیلی-پژوهشی مطالعات شرق. ۱۶ شهریور ۱۴۰۲. دریافتشده در ۲۱ تیر ۱۴۰۵.
هاشمی، سیدرضا (۱۳۸۰). «بیعت». دانشنامه جهان اسلام. جلد ۵ (بهمنیان دکن - پیوند گیاهان): ۲۴۶–۲۳۹.
یوسفی اشکوری، حسن (۱۳۸۱). «اسلام و مبانی قدرت». بازتاب اندیشه. سوم (بیست و ششم): ۵۰-۵۴.
- ↑ راغب اصفهانی، مفردات الفاظ قرآن، ۶۷.
- ↑ ابن فارس، معجم مقاییس اللغة، ۱: ۳۲۷.
- ↑ ابن منظور، لسان العرب، ذیل «بیع».
- ↑ طریحی، مجمع البحرین، ۵: ۲۰۲.
- ↑ احمدنژاد و داورپناه، «مفهومشناسی «بیعت» در فرهنگ اسلامی و نقش آن در اثبات امامّت»، شیعهشناسی، ۱۳۷ و ۱۴۴.
- ↑ احمدنژاد و داورپناه، «مفهومشناسی «بیعت» در فرهنگ اسلامی و نقش آن در اثبات امامّت»، شیعهشناسی، ۱۴۴.
- ↑ میبدى، «بیعت و نقش آن در حکومت اسلامى»، حکومت اسلامی، ۱۸۳-۱۸۴.
- ↑ شهیدی، «بیعت و چگونگی آن در تاریخ اسلام»، کیهان اندیشه، ۱۲۵.
- ↑ اخوان کاظمی و رستمی، «بيعت و اشکال آن در اندیشه سياسی اسلام»، پژوهش ملل، ۶۴.
- ↑ اخوان کاظمی و رستمی، «بيعت و اشکال آن در اندیشه سياسی اسلام»، پژوهش ملل، ۶۴.
- ↑ احمدنژاد و داورپناه، «مفهومشناسی «بیعت» در فرهنگ اسلامی و نقش آن در اثبات امامّت»، شیعهشناسی، ۱۳۹-۱۴۰.
- ↑ حرعاملی، وسائل الشیعه، ۱۴: ۱۵۲-۱۵۳.
- ↑ کلانتر نیستانکی و صالحی، «ظرفیتشناسی نظامسازی بیعت در تمدن نوین اسلامی»، مطالعات میان رشتهای تمدنی انقلاب اسلامی، ۷۹-۸۱.
- ↑ مطهریفر، «بيعت: پيمانى طرفينى مبنى بر فرمانبردارى و اعلام وفادارى»، پرتال جامع علوم و معارف قرآن.
- ↑ هاشمی، «بیعت»، دانشنامه جهان اسلام، ۲۴۰-۲۴۱.
- ↑ زمانىمحجوب، «جايگاه و نقش زنان صدر اسلام در بيعت و هجرت»، معرفت، ۹۱-۱۰۲.
- ↑ بختیاری، «ملاحظاتی بر اسلام پذیری و بیعت زنان با پیامبراسلام (ص)»، زن در فرهنگ و هنر، ۱۰۲-۱۰۴.
- ↑ شوشتری، بهج الصباغة في شرح نهج البلاغة، ۶: ۲۸۸-۲۸۹.
- ↑ مسعودی، مروج الذّهب، ۲: ۳۱۲ و ۳۴۰.
- ↑ عبدالمجید، البیعة عند مفکّری اهل السنة و العقد الاجتماعی، ۱: ۶۰-۶۱.
- ↑ قاسمی، نظام الحکم فی الشریعة و التاریخ الاسلامی، ۱: ۲۸۶.
- ↑ افشاری، «بیعت در اندیشه و سیره امامان شیعه»، پایاننامه کارشناسیارشد، دانشگاه ادیان و مذاهب، دانشکده تاریخ، ۳۳-۳۴.
- ↑ افشاری، «بیعت در اندیشه و سیره امامان شیعه»، پایاننامه کارشناسیارشد، دانشگاه ادیان و مذاهب، دانشکده تاریخ، ۳۴.
- ↑ دیلمی، «ماهیت بیعت از منظر حدیث شیعه»، حکومت اسلامی، ۸۳-۸۸.
- ↑ احمدنژاد و داورپناه، «مفهومشناسی «بیعت» در فرهنگ اسلامی و نقش آن در اثبات امامّت»، شیعهشناسی، ۱۵۹-۱۶۰.
- ↑ احمدنژاد و داورپناه، «مفهومشناسی «بیعت» در فرهنگ اسلامی و نقش آن در اثبات امامّت»، شیعهشناسی، ۱۴۰.
- ↑ عمید زنجانی، فقه سیاسی، ۲: ۲۰۳.
- ↑ سبحانی تبريزی، مفاهيم القرآن في معالم الحكومه الاسلاميه، ۱: ۲۶۱-۲۶۳.
- ↑ مهسوری، «بیعت یا انتخابات»، حکومت اسلامی، ۷۵-۷۹.
- ↑ مکارم شیرازی، انوار الفقاهة: کتاب البیع، ۱: ۵۱۹.
- ↑ حاتمی، «بررسی و نقد مبانی مشروعیت حکومت از دیدگاه اهلسنت»، دانش سیاسی، ۸۶-۸۷.
- ↑ اخوان کاظمی و رستمی، «بيعت و اشکال آن در اندیشه سياسی اسلام»، پژوهش ملل، ۷۳.
- ↑ احمدنژاد و داورپناه، «مفهومشناسی «بیعت» در فرهنگ اسلامی و نقش آن در اثبات امامّت»، شیعهشناسی، ۱۴۰.
- ↑ «شرکت در انتخابات نوعی بیعت و اعلام وفاداری به نظام اسلامی است / ۹دی روز دفاع جانانه مردم از ارزش های دینی و انقلابی است»، خبرگزاری رسا.
- ↑ «رأی در جامعه اسلامی به مثابه بیعت است/ تفاوت بیعت و انتخابات»، خبرگزاری مهر.
- ↑ «نقش امت در شكلگيری حكومت دينی/ رای با بیعت تفاوت دارد»، خبرگزاری مهر.
- ↑ عنایت، اندیشه سیاسی در اسلام معاصر، ۲۳۶.
- ↑ «بیعت در فلسفه سیاسی اسلام؛ از پیمان مشروع الهی تا همراهی مردمی در عصر انقلاب»، خبرگزاری رسمی حوزه.
- ↑ «ماهیت بیعت و نقش آن در مشروعیت حاکم اسلامی»، خبرگزاری فارس.
- ↑ «نقش مردم در حاکمیت در عصر غیبت از دیدگاه امام خمینی س)»، وبسایت پرتال امام خمینی.
- ↑ موسویان، «بیعت و رأی»، نامه مفید، ۵۹.
- ↑ اخوان کاظمی و رستمی، «بيعت و اشکال آن در اندیشه سياسی اسلام»، پژوهش ملل، ۷۴.
- ↑ یوسفی اشکوری، «اسلام و مبانی قدرت»، بازتاب اندیشه، بدون صفحه.
- ↑ «واکاوی نقش و کارکرد سیاسی – اجتماعی بیعت در ساختار حکمرانی طالبان»، پایگاه تحلیلی-پژوهشی مطالعات شرق.
- ↑ مصباح یزدی، «اختیارات ولى فقیه در خارج از مرزها»، پایگاه اطلاعرسانی آثار حضرت آیتالله مصباح یزدی.