تربیت جسمانی: تفاوت میان نسخه‌ها

→ تفاوت با ویرایش قدیمی‌تر تفاوت با ویرایش جدیدتر ←

دیداریویکی‌متن

@@ خط ۴: / خط ۴: @@
 تربیت بدن، مفهومی است در سبک زندگی اسلامی که بر ارتباط وثیق جسم و جان در فرآیند تکمیل جنبه‌های معنوی و روحانی انسان تأکید می‌کند. برخلاف «مدیریت بدن» در سبک زندگی غربی که نگاه کالایی به کالبد جسمانی دارد و تنها آراستگی ظاهر و دست‌کاری‌های بدنی به‌منظور ترویج فردگرایی و پیروی از صنعت مُد و جهانی‌شدن فرهنگ مدرن را شامل می‌شود، «تربیت بدن» در سبک زندگی اسلامی جامع‌نگر، فرهنگ‌محور، جامعه‌گرا و معطوف به معنویت بوده و در خدمت ترویج اخلاق و رسیدن به اهداف والای انسانی است.
 ==مفهوم‌شناسی==
 واژۀ عربی «تربیت» به‌معنی افزودن، پرورش‌دادن، رویاندن،<ref>فراهیدی، العین، 1414ق، ج1، ص649.</ref>  سرپرستی، رساندن به سرانجام نیکو، تکامل و به اعتدال‌درآوردن است.<ref>زبیدی، تاج العروس، 1386ش، ج2، ص464.</ref>  شهید مطهری معتقد است که تربیت از قبیل صنعت و به‌معنای پیراستن و آراستن نیست بلکه به فعلیت‌رساندن استعدادی است که در گیاه، حیوان و یا انسان وجود دارد؛ این فرآیند باید بر اساس تكوین و استفاده از مقررات دقیق خلقت باشد تا استعدادها به فعلیت برسد.<ref>مطهری، مجموعه آثار شهید مطهری، 1376ش، ج2، ص89.</ref>  «تربیت بدن» در لغت، به‌معنای پرورش «تن» و جسم انسان<ref>راغب اصفهانی، مفردات، 1412ق، ص‌112؛ عمید، فرهنگ فارسی عمید، 1374ش، ج1، ص386.</ref> به کمک فعالیت‌های گوناگون ورزشی است که اگر مجموعۀ این فعالیت‌ها متناسب با ویژگی‌های سنی انجام شود، فرد را برای یادگیری مهارت‌های مختلف آماده می‌کند.<ref>[https://rasekhoon.net/article/show/1298117/%D8%A7%D8%B5%D9%88%D9%84-%D8%AA%D8%B1%D8%A8%DB%8C%D8%AA-%D8%A8%D8%AF%D9%86%DB%8C «اصول تربيت بدني»، و‌ب‌سایت راسخون.] </ref>  اصطلاح تربیت بدن در ادبیات علوم تربیتی و پژوهش‌های دینی، یک اصطلاح ارزشی در سبک زندگی اسلامی تلقی شده و شامل احکام، برنامه‌ها و فعالیت‌هایی می‌شود که در نگهداری و رشد بدن در جهت تکمیل جنبه‌های روحی و معنوی انسان و به فعلیت‌رساندن قوا و استعدادهای گوناگون او نقش ایفا می‌کند. از این منظر، تربیت بدن به‌معنای عیارکردن بدن و تمام اعضای آن با معیارهایی است که در آموزه‌های دینی آمده است.<ref>آزاد ارمکی و غراب، «جایگاه بدن در دین»، 1389ش، ص32-34؛ مطهری، مجموعه آثار، 1376ش، ج22، ص: 723؛ [https://www.imna.ir/news/612544/%D8%A7%D8%B2-%D8%AA%D8%A7%D8%B1%DB%8C%D8%AE%DA%86%D9%87-%D8%AA%D8%B4%DA%A9%DB%8C%D9%84-%D8%AA%D8%A7-%D8%B9%D9%84%D8%AA-%D9%86%D8%A7%D9%85-%DA%AF%D8%B0%D8%A7%D8%B1%DB%8C-%D8%B1%D9%88%D8%B2-%D8%AA%D8%B1%D8%A8%DB%8C%D8%AA-%D8% «از تاریخچه تشکیل تا علت نام‌گذاری روز تربیت‌بدنی»، خبرگزاری ایمنا.]</ref>
+تربیت در لغت به معنای پروراندن است و تربیت جسمانی، پرورش بعد جسمانی انسان است که نتیجه‌ی آن سلامتی و نیرومندی تن است. نیرومندسازی تن از امور پسندیده است و با تن‌پروری تفاوت دارد.<ref>مطهری، مجموعه آثار شهید مطهری، ج22، ص722.</ref>  تندرستی در روایات اسلامی، حسنه‌ای<ref>مجلسی، بحار الانوار، 1403ق، ج78، ص174.</ref>  دانسته شده که [[زندگی]] بدون آن، خیری ندارد.<ref>انصاریان، تفسیر حکیم، بی‌تا، ج5، ص65.</ref>  تربیت جسمانی در نظام تربيتي اسلام، مقدمه‌ای برای رسیدن به اهداف دیگری مانند کسب سلامتی، نشاط، كرامت‌هاي اخلاقي، خدمت به خلق، ایجاد جامعه سالم، توانایی در انجام تکالیف الهی و در نهایت رسیدن به کمال و جلب رضایت خداوند است.<ref>شریفی، «روش‌های تربیت جسمانی در قرآن کریم»، 1391ش.</ref>
 ==تربیت بدن در سبک زندگی غربی==
 تربیت بدن در سبک زندگی غربی، ذیل نگاه مادی و تک‌بعدی به انسان و سیطرۀ فرهنگ سکولار، در حد ورزش و فعالیت‌های جسمی به‌منظور کنترل بیشتر بر بدن مطرح است و به ارتباط بدن با جنبه‌های معنوی و تعالی روحی انسان توجهی ندارد. دنیای امروز در پی صنعت فرهنگ، به دنبال صنعتی‌سازی بدن است. به‌همین دلیل در فرهنگ مدرن، به‌جای تربیت بدن، بر مفهوم مدیریت بدن و جنبه‌های بصری و نمایشی آن تأکید می‌شود که اعمالی ﻧﻈﻴﺮ ‫ﺗﺎﺗﻮ، ﭘﻴﺮﺳﻴﻨﮓ، ﺑﺮﻳﺪن ﺑﺨﺸﻲ از ﺑﺪن، چابک‌سازی، ﺑﺪنﺳﺎزی، رژﻳﻢ‌ﮔﺮﻓﺘﻦ، جراحی‌های زیبایی، آرایش و مدگرایی را دربرمی‌گیرد. به نظر محققان، خرده‌فرهنگ مدیریت بدن در سبک زندگی غربی، از ‫راه رﺳﺎﻧﻪﻫﺎی ﺟﻤﻌﻲ مانند ﺳﻴﻨﻤﺎ، روزﻧﺎﻣﻪ، ﻣﺎﻫﻮاره، اﻳﻨﺘﺮﻧﺖ و شبکه‌های اجتماعی به سایر کشورها و جوامع، نفوذ کرده و در آنها گسترش می‌یابد‌. <ref>خواجه‌نوری و دیگران، «سبک زندگی و مدیریت بدن»، 1390ش، ص31-35.</ref>
@@ خط ۱۴: / خط ۱۷: @@
 ==گسترۀ تربیت بدن==
 در آموزه‌های دینی همانگونه که کل بدن انسان اهمیت دارد، هر عضوی از بدن آدمی نیز مهم و دارای وظیفۀ خاص است که نقش اساسی در کمال‌یابی و زندگی فردی و اجتماعی انسان و اعضای دیگر بدن دارد. در قرآن از بين اندام‌ها و محتويات بدن، به موارد ذیل و نقش حکمت‌آمیز آن در پرورش و زندگی انسان اشاره شده است: انگشتان،<ref>سورۀ بقره، آیۀ 19.</ref>  خون،<ref> سورۀ بقره، آیۀ 30.</ref>  پوست،<ref>سورۀ نسا، آیۀ 56.</ref>  گردن،<ref> سورۀ نسا، آیۀ 92.</ref>  آرنج،<ref>سورۀ مائده، آیۀ 6.</ref>  دست و پا،<ref>سورۀ مائده، آیۀ 22.</ref>   بينى،‌ چشم، گوش و دندان،<ref> سورۀ مائده، آیۀ 45.</ref>  پيشانى،<ref>سورۀ توبه، آیۀ 35.</ref> ‌ سر،<ref>سورۀ یوسف، آیۀ 36.</ref>  دهان،<ref>سورۀ رعد، آیۀ 14.</ref>  ريش،<ref>سورۀ طه، آیۀ 94.</ref>  سرانگشتان،<ref>سورۀ آل عمران، آیۀ 119.</ref>  اندام تناسلى،<ref>سورۀ انبیا، آیۀ 91.</ref>  گوشت و استخوان،<ref>سورۀ حج، آیۀ 5.</ref>  قلب،<ref>سورۀ قصص، آیۀ 10.</ref>  حنجره،<ref>سورۀ احزاب، آیۀ 10.</ref>  دو طرف پيشانى،<ref>سورۀ صافات، آیۀ 37.</ref>  روده،<ref>سورۀ محمد، آیۀ 15.</ref>  رگ گردن،<ref>سورۀ ق، آیۀ 16.</ref>  شكم،<ref>سورۀ نجم، آیۀ 32.</ref>  تَرْقُوَه،<ref>سورۀ قیامت، آیۀ 26. </ref> ساق،<ref>سورۀ قیامت، آیۀ 29.</ref>  صورت،<ref>سورۀ متففین، آیۀ 24.</ref>  زبان،  و لب‌ها<ref>سورۀ بلد، آیۀ 9.</ref>.  برای مثال کنترل زبان، مدیریت سخن و سکوت این عضو در زمان و مکان غیر ضروری، از مواردی است که در سبک زندگی اسلامی اهمیت ویژه دارد. در معارف دینی، سخن اگرچه اندک و در مسير باطل باشد، مذموم بوده و بيشتر گناهان به زبان نسبت داده شده است. همچنان‌که قسمت مهمي از عبادات و اعمال نيک انسان مانند ذکر خدا، ارشاد مردم، آموزش و تربيت، امر به معروف و نهي از منکر و جهاد نيز، با زبان انجام مي‌شود. امام صادق، سخن‌گفتن دربارۀ حق را بهتر از سکوت بر باطل دانسته است. <ref>صدوق، من لايحضره الفقيه، بی‌تا، ج4، ص396.ز</ref>
+== راهکارهاي رسیدن به جسم سالم از دیدگاه اسلام ==
+اسلام برای رسیدن به سلامتی جسم دستورالعمل‌هایی دارد که عبارت‌اند از: رعايت بهداشت؛ توصیه به مسواک زدن، شانه کردن مو، کوتاه کردن ناخن، از بین بردن موهای زائد، پاک کردن بدن از ادرار، مدفوع و خون، کسب طهارت با وضو و غسل و رعایت آداب بهداشتی هنگام غذا خوردن از جمله دستورات برگرفته از آموزه‌های اسلام دربارۀ پرورش جسمانی است.<ref>قاضی، بهداشت از دیدگاه اسلام، 1380ش، ص4–1.</ref>
+=== توجه به خواب ===
+خواب از عوامل سلامت و قدرت جسم است. برای بهره‌مندی بیشتر از خواب، آدابی بیان شده است که عبارت‌اند از: 1.	ترجیح خواب شبانه به‌ویژه در ابتدای شب و خواب نیمروز. همچنین پرهیز از خواب صبحگاهی، عصرگاهی و نزدیک غروب؛ 2.	پرهیز از افراط و تفریط در خوابیدن؛ 3.	با وضو خوابیدن؛ 4.	خاموش کردن چراغ‌ها هنگام خواب.<ref>صانعی، «دستورات اسلام برای خواب و استراحت»، 1391ش.</ref>
+=== توجه به تغذيه ===
+غذا موجب سلامتی است به شرط اینکه آداب غذا خوردن رعایت شود. برخی از آداب اسلامی خوردن عبارت‌اند از:         رعایت زمان مطلوب در غذا خوردن؛ شستن دست‌ها، پیش از غذا؛ گفتن «بسم الله الرحمن الرحیم» در ابتدای خوردن؛ خوردن نمک ابتدا و انتهای غذا؛                                                                                پرهیز از فوت کردن و با صدا خوردن؛                                   لقمه کوچک برداشتن و خوب جویدن؛<ref>جواهری، «آداب غذا خوردن و آشامیدن در اسلام (1)»، 1382ش.</ref>                                                        استفاده از خـوردني‌هـای حلال و پاكيزه.<ref>سوره بقره، آیه 172.</ref>
+=== ورزش و سرگرمي‌هاي سودمند ===
+ورزش و تفریحات سودمند از عوامل تأمین کننده سلامتی انسان هستند که در روایات اهمیت ویژه‌ای به آنها داده شده و مصادیقی چون سوارکاري، تير‌انـدازي، شـنا، پيـاده‌روي و كوه‌نـوردي ذکر شده است. نتیحه‌ی ورزش و تفریح علاوه بر تندرستی، افزایش طراوت و توانایی بهتر در انجام امور زندگی است.<ref>حسین‌پور، «تفریحات سالم و ورزش در روایات اهل بیت»، 1397ش.</ref>
+=== تعدیل غرائز ===
+از منظر آموزه‌های اسلامی، اعتدال غرائز در آدمی، موجب پرورش جسم و حفظ سـلامتي است. همچنین افراط و تفريط در ارضای این غرائز موجب بیماری و پيـري زودرس می‌شود.<ref>قرائتی، تفسیر نور، 1388ش، ج6، ص178.</ref>
+=== توجه به امور معنوی ===
+بر اساس نتایج برخی پژوهش‌ها، امور معنوی مثل نماز، روزه، دعا، ایمان، توکل و توسل به خداوند تأثیری مستقیم بر سلامت جسم دارند؛ ارتباطی ذاتی بین سلامت و امور معنوی وجود داشته و هر دو بر یکدیگر اثرگذار هستند. پزشکان معتقدند کسانی که به خدا اعتقاد دارند رنج کمتری از بیماری می‌برند و بر اضطراب خود بهتر غلبه می‌کنند؛ زیرا پناه بردن به امور معنوی موجب می‌شود تا افراد خود را به نیرویى متصل ببینند که به آنها قدرت مواجهه با مشکلات را می‌دهد.<ref>نور محمدی، «نقش معنویت دینی بر سلامت جسمی»، 1400ش، ص66–63.</ref>
+=== پرهیز از رذائل اخلاقی ===
+سلامت جسمی با سلامت اخلاقی و روانی رابطه تنگاتنگ دارد. میزان رضایت‌مندی انسان از زندگی به سلامت روان او بستگی دارد و هر عاملی که باعث نارضایتی انسان شود سلامت روانی و در پی آن سلامت جسمی انسان را به هم می‌ریزد. از این رو رذائل اخلاقی مانند بخل، نفاق، ترس و حسد، که برهم زننده تعادل روانی فرد هستند، سلامت جسمی او را نیز به خطر می اندازند.<ref>وحیدی ‌مهرجردی و زارعی‌ محمودآبادی، «عوامل اجتماعی و روانی بهداشت و سلامت در ادعیه و روایات»، 1397ش، ص7–4.</ref>
 ==روش‌های تربیت بدن==
@@ خط ۶۳: / خط ۸۷: @@
 *نیکوبخت، محمد، تربیت بدنی در آیینۀ فرهنگ و ادبیات ایران، تهران، دانشگاه شهید بهشتی، 1380ش.
 *«ورزش‌های اسلامی و بایسته‌های اخلاقی آن»، مجلۀ طوبی، شمارۀ 6، 1385ش.
+* انصاریان، حسین، تفسیر حکیم، قم، دارالعرفان، بی‌تا.
+* جواهری، سید محمدحسن، «آداب غذا خوردن و آشامیدن در اسلام (1)»، شمیم یاس، اسفند 1382ش.
+* حسینپور، سید روح‌الله، «تفریحات سالم و ورزش در روایات اهل بیت»، وب‌سایت راسخون، 1397ش.
+* شریفی، عنایت، «روش‌هاي تربيت جسماني در قرآن كريم»، نشریه پژوهشنامه معارف قرآنی»، بهار 1391ش.
+* صانعی، سیدمهدی، «دستورات اسلام برای خواب و استراحت»، وب‌سایت راسخون، 1391ش.
+* قرائتی، محسن، تفسیر نور، تهران، مرکز فرهنگی درس‌هایی از قرآن، 1388ش.
+* قاضی، عبدالحلیم، «بهداشت از دیدگاه اسلام»، ندای اسلام، 1380ش.
+* مطهری، مرتضی، وب‌سایت مجموعه آثار شهید مطهری، تاریخ درج: 21 خرداد 1391ش.
+* مجلسی، محمدباقر، بحار الانوار، بیروت، دار احیاء التراث العربی،  1403ق.
+* نور‌محمدی، غلام‌رضا، «نقش معنویت دینی بر سلامت جسمی»، فصلنامه علمی – پژوهشی قرآن و طب، شماره 4، 1400ش.
+* وحیدی ‌مهرجردی، شهاب‌الدین و زارعی ‌محمودآبادی، محمدحسین، «عوامل اجتماعی و روانی بهداشت و سلامت در ادعیه و روایات»، دو ماهنامه علمی پژوهشی طلوع بهداشت یزد، 1397ش.