زهرا غلامی (بحث | مشارکتها) |
زهرا غلامی (بحث | مشارکتها) |
||
| خط ۴۲: | خط ۴۲: | ||
=== تحولات تاریخی === | === تحولات تاریخی === | ||
در دوران صفویه و قاجاریه، الگوی گذران اوقات فراغت زنان براساس طبقهٔ اجتماعی تفاوت مییافت. زنان طبقهٔ بالا که وظیفهٔ خانهداری و بچهداری را بر عهده نداشتند، به هنرهایی چون نقاشی، موسیقی و خطاطی مشغول میشدند و زنان طبقات متوسط نیز بیشتر به مهمانیهای زنانه سرگرم میشدند. در این دوره، فضاهای تفریحی زنان عمدتاً به حضور در بازار، جشنها و عزاداریهای عمومی، اماکن [[سفر زیارتی|زیارتی]] و مذهبی، مجالس روضهخوانی یا قرائت قرآن، و حضور در طبیعت بهویژه در روزهایی مثل سیزدهبهدر محدود میشد.<ref>[https://jwdp.ut.ac.ir/article_29482.html پوراحمد و سالاروندیان، «روند تحولات تاریخی فضاهای گذران اوقات فراغت زنان از قاجار تاکنون در شهر تهران»، 1391ش، ص57-67.]</ref> پساز انقلاب مشروطه، با ایجاد کارخانجات و ادارات مختلف، مرز بین کار و فراغت پررنگتر شد و در شهرهای بزرگ، رفتن به رستوران، سینما و تئاتر در اوقات فراغت رایج شد.<ref>[https://www.isna.ir/news/96082313490/%D8%B4%DB%8C%D9%88%D9%87-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%DA%AF%D8%B0%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D9%88%D9%82%D8%A7%D8%AA-%D9%81%D8%B1%D8%A7%D8%BA%D8%AA-%D8%B2%D9%86%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D8%B2-%D8%AF%DB%8C%D8%B1%D9%88%D8%B2-%D8%AA%D8%A7-%D8%A7%D9%85%D8%B1%D9%88%D8%B2 شیوههای گذران اوقات فراغت زنان از دیروز تا امروز»، خبرگزاری دانشجویان ایران.]</ref> بااینحال، بسیاری از زنان ایرانی همچنان با مشکل کمبود فرصت برای فراغت مواجه هستند<ref>عنایت و نرهای، «بررسی عوامل اجتماعی و اقتصادی مرتبط با میزان و نحو گذران اوقات فراغت زنان، مطالعه موردی زنان متاهل شاغل شهر نورآباد ممسنی»، 1391ش، ص51.</ref> و بیشترین وقت خود را صرف نگهداری و مراقبت از دیگران و کار خانگی، همزمان با استفاده از رسانههای جمعی، میکنند.<ref>[https://www.eghtesadnews.com/%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D8%A7%D8%AE%D8%A8%D8%A7%D8%B1-%D8%B3%D8%A7%DB%8C%D8%B1-%D8%B1%D8%B3%D8%A7%D9%86%D9%87-%D9%87%D8%A7-61/430679-%D8%A8%DB%8C%D8%B4%D8%AA%D8%B1%DB%8C%D9%86-%D8%B2%D9%85%D8%A7%D9%86-%D9%85%D8%B1%D8%AF%D8%A7%D9% | در دوران صفویه و قاجاریه، الگوی گذران اوقات فراغت زنان براساس طبقهٔ اجتماعی تفاوت مییافت. زنان طبقهٔ بالا که وظیفهٔ خانهداری و بچهداری را بر عهده نداشتند، به هنرهایی چون نقاشی، موسیقی و خطاطی مشغول میشدند و زنان طبقات متوسط نیز بیشتر به مهمانیهای زنانه سرگرم میشدند. در این دوره، فضاهای تفریحی زنان عمدتاً به حضور در بازار، جشنها و عزاداریهای عمومی، اماکن [[سفر زیارتی|زیارتی]] و مذهبی، مجالس روضهخوانی یا قرائت قرآن، و حضور در طبیعت بهویژه در روزهایی مثل سیزدهبهدر محدود میشد.<ref>[https://jwdp.ut.ac.ir/article_29482.html پوراحمد و سالاروندیان، «روند تحولات تاریخی فضاهای گذران اوقات فراغت زنان از قاجار تاکنون در شهر تهران»، 1391ش، ص57-67.]</ref> پساز انقلاب مشروطه، با ایجاد کارخانجات و ادارات مختلف، مرز بین کار و فراغت پررنگتر شد و در شهرهای بزرگ، رفتن به رستوران، سینما و تئاتر در اوقات فراغت رایج شد.<ref>[https://www.isna.ir/news/96082313490/%D8%B4%DB%8C%D9%88%D9%87-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%DA%AF%D8%B0%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D9%88%D9%82%D8%A7%D8%AA-%D9%81%D8%B1%D8%A7%D8%BA%D8%AA-%D8%B2%D9%86%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D8%B2-%D8%AF%DB%8C%D8%B1%D9%88%D8%B2-%D8%AA%D8%A7-%D8%A7%D9%85%D8%B1%D9%88%D8%B2 شیوههای گذران اوقات فراغت زنان از دیروز تا امروز»، خبرگزاری دانشجویان ایران.]</ref> بااینحال، بسیاری از زنان ایرانی همچنان با مشکل کمبود فرصت برای فراغت مواجه هستند<ref>[https://www.ensani.ir/fa/article/357707/%D8%A8%D8%B1%D8%B1%D8%B3%DB%8C-%D8%B9%D9%88%D8%A7%D9%85%D9%84-%D8%A7%D8%AC%D8%AA%D9%85%D8%A7%D8%B9%DB%8C-%D9%88-%D8%A7%D9%82%D8%AA%D8%B5%D8%A7%D8%AF%DB%8C-%D9%85%D8%B1%D8%AA%D8%A8%D8%B7-%D8%A8%D8%A7-%D9%85%DB%8C%D8%B2%D8%A7%D9%86-%D9%88-%D9%86%D8%AD%D9%88%D9%87-%DB%8C-%DA%AF%D8%B0%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D9%88%D9%82%D8%A7%D8%AA-%D9%81%D8%B1%D8%A7%D8%BA%D8%AA-%D8%B2%D9%86%D8%A7%D9%86-%D9%85%D8%B7%D8%A7%D9%84%D8%B9%D9%87-%D9%85%D9%88%D8%B1%D8%AF%DB%8C-%D8%B2%D9%86%D8%A7%D9%86-%D9%85%D8%AA%D8%A3%D9%87%D9%84-%D8%B4%D8%A7%D8%BA%D9%84-%D8%B4%D9%87%D8%B1-%D9%86%D9%88%D8%B1%D8%A2%D8%A8%D8%A7%D8%AF-%D9%85%D9%85%D8%B3%D9%86%DB%8C- عنایت و نرهای، «بررسی عوامل اجتماعی و اقتصادی مرتبط با میزان و نحو گذران اوقات فراغت زنان، مطالعه موردی زنان متاهل شاغل شهر نورآباد ممسنی»، 1391ش، ص51.]</ref> و بیشترین وقت خود را صرف نگهداری و مراقبت از دیگران و کار خانگی، همزمان با استفاده از رسانههای جمعی، میکنند.<ref>[https://www.eghtesadnews.com/%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D8%A7%D8%AE%D8%A8%D8%A7%D8%B1-%D8%B3%D8%A7%DB%8C%D8%B1-%D8%B1%D8%B3%D8%A7%D9%86%D9%87-%D9%87%D8%A7-61/430679-%D8%A8%DB%8C%D8%B4%D8%AA%D8%B1%DB%8C%D9%86-%D8%B2%D9%85%D8%A7%D9%86-%D9%85%D8%B1%D8%AF%D8%A7%D9%86-%D8%B2%D9%86%D8%A7%D9%86-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%B5%D8%B1%D9%81-%DA%86%D9%87-%DA%A9%D8%A7%D8%B1%D9%87%D8%A7%DB%8C%DB%8C-%D9%85%DB%8C-%D8%B4%D9%88%D8%AF «بیشترین زمان مردان و زنان ایرانی صرف چه کارهایی میشود؟»، وبسایت اقتصادنیوز.]</ref> | ||
=== تحولات معاصر === | === تحولات معاصر === | ||
| خط ۴۸: | خط ۴۸: | ||
== عوامل مؤثر بر اوقات فراغت زنان == | == عوامل مؤثر بر اوقات فراغت زنان == | ||
اوقات فراغت زنان تحتتأثیر عوامل گوناگونی قرار دارد. عوامل اصلی عبارتند از: تحصیلات، درآمد، شغل همسر، سن، سابقه کاری و تعداد فرزندان. عوامل فرعی نیز شامل تحصیلات همسر، نوع شغل زنان، نوع مالکیت مسکن، ساعت کاری، امکانات رفاهی و میزان کار خانگی میشود.<ref>عنایت و نرهای، «بررسی عوامل اجتماعی و اقتصادی مرتبط با میزان و نحو گذران اوقات فراغت زنان، مطالعه موردی زنان متاهل شاغل شهر نورآباد ممسنی»، 1393ش، ص51.</ref> | اوقات فراغت زنان تحتتأثیر عوامل گوناگونی قرار دارد. عوامل اصلی عبارتند از: تحصیلات، درآمد، شغل همسر، سن، سابقه کاری و تعداد فرزندان. عوامل فرعی نیز شامل تحصیلات همسر، نوع شغل زنان، نوع مالکیت مسکن، ساعت کاری، امکانات رفاهی و میزان کار خانگی میشود.<ref>[https://www.ensani.ir/fa/article/357707/%D8%A8%D8%B1%D8%B1%D8%B3%DB%8C-%D8%B9%D9%88%D8%A7%D9%85%D9%84-%D8%A7%D8%AC%D8%AA%D9%85%D8%A7%D8%B9%DB%8C-%D9%88-%D8%A7%D9%82%D8%AA%D8%B5%D8%A7%D8%AF%DB%8C-%D9%85%D8%B1%D8%AA%D8%A8%D8%B7-%D8%A8%D8%A7-%D9%85%DB%8C%D8%B2%D8%A7%D9%86-%D9%88-%D9%86%D8%AD%D9%88%D9%87-%DB%8C-%DA%AF%D8%B0%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D9%88%D9%82%D8%A7%D8%AA-%D9%81%D8%B1%D8%A7%D8%BA%D8%AA-%D8%B2%D9%86%D8%A7%D9%86-%D9%85%D8%B7%D8%A7%D9%84%D8%B9%D9%87-%D9%85%D9%88%D8%B1%D8%AF%DB%8C-%D8%B2%D9%86%D8%A7%D9%86-%D9%85%D8%AA%D8%A3%D9%87%D9%84-%D8%B4%D8%A7%D8%BA%D9%84-%D8%B4%D9%87%D8%B1-%D9%86%D9%88%D8%B1%D8%A2%D8%A8%D8%A7%D8%AF-%D9%85%D9%85%D8%B3%D9%86%DB%8C- عنایت و نرهای، «بررسی عوامل اجتماعی و اقتصادی مرتبط با میزان و نحو گذران اوقات فراغت زنان، مطالعه موردی زنان متاهل شاغل شهر نورآباد ممسنی»، 1393ش، ص51.]</ref> | ||
==رویکردها | ==رویکردها== | ||
در برخی رویکردهای نظری، اوقات فراغت بهعنوان دنبالهای بر کار تعریف | در برخی رویکردهای نظری، اوقات فراغت بهعنوان دنبالهای بر کار تعریف شده و بهدلیل نقش فزایندهٔ آن در جوامع مدرن، امروزه فراغت بهعنوان پدیدهای مستقل و شایستهٔ مطالعهٔ جدی مورد توجه قرار گرفته است. اهمیت این پدیده بهحدی است که بهعنوان یکی از ارکان اصلی سبک زندگی مدرن، در طبقهبندی اقشار جامعه نیز کاربرد یافته است.<ref>[https://www.sid.ir/paper/416766/fa اباذری و کاظمی، «رویکردهای نظری خرید: از جامعهشناسی تا مطالعات فرهنگی»، 1384ش، ص12-16.]</ref> جامعهشناسان با بهرهگیری از شاخصهای تفریحی و عادتوارههای مصرفی مانند نوع موسیقی، انتخاب رستورانها یا سبکهای ورزشی مورد علاقه، به تحلیل و طبقهبندی افراد و فرهنگ آنها میپردازند. مفاهیمی نظیر فرهنگ تودهای عامهپسند در برابر فرهنگ والای نخبگانی نیز برآمده از همین رهیافت طبقهبندی است.<ref>چنی، سبک زندگی، 1382ش، ص111-113.</ref> | ||
گئورگ زیمل، جامعهشناس آلمانی، نخستین نظریهپردازی بود که به ارتباط میان فراغت و مصرف توجه کرد. در ادامه، اندیشمندان فمینیست با تمرکز بر تفاوت معنای فراغت برای زنان و مردان، بر این نکته تأکید ورزیدند که در بسیاری از تعاریف رایج، جایگاه زنان نادیده گرفته میشود.<ref>عنایت و | گئورگ زیمل، جامعهشناس آلمانی، نخستین نظریهپردازی بود که به ارتباط میان فراغت و مصرف توجه کرد. در ادامه، اندیشمندان فمینیست با تمرکز بر تفاوت معنای فراغت برای زنان و مردان، بر این نکته تأکید ورزیدند که در بسیاری از تعاریف رایج، جایگاه زنان نادیده گرفته میشود.<ref>[https://www.ensani.ir/fa/article/357707/%D8%A8%D8%B1%D8%B1%D8%B3%DB%8C-%D8%B9%D9%88%D8%A7%D9%85%D9%84-%D8%A7%D8%AC%D8%AA%D9%85%D8%A7%D8%B9%DB%8C-%D9%88-%D8%A7%D9%82%D8%AA%D8%B5%D8%A7%D8%AF%DB%8C-%D9%85%D8%B1%D8%AA%D8%A8%D8%B7-%D8%A8%D8%A7-%D9%85%DB%8C%D8%B2%D8%A7%D9%86-%D9%88-%D9%86%D8%AD%D9%88%D9%87-%DB%8C-%DA%AF%D8%B0%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D9%88%D9%82%D8%A7%D8%AA-%D9%81%D8%B1%D8%A7%D8%BA%D8%AA-%D8%B2%D9%86%D8%A7%D9%86-%D9%85%D8%B7%D8%A7%D9%84%D8%B9%D9%87-%D9%85%D9%88%D8%B1%D8%AF%DB%8C-%D8%B2%D9%86%D8%A7%D9%86-%D9%85%D8%AA%D8%A3%D9%87%D9%84-%D8%B4%D8%A7%D8%BA%D9%84-%D8%B4%D9%87%D8%B1-%D9%86%D9%88%D8%B1%D8%A2%D8%A8%D8%A7%D8%AF-%D9%85%D9%85%D8%B3%D9%86%DB%8C- عنایت و نرهای، «بررسی عوامل اجتماعی و اقتصادی مرتبط با میزان و نحو گذران اوقات فراغت زنان، مطالعه موردی زنان متاهل شاغل شهر نورآباد ممسنی»، 1393ش، ص39.]</ref> در میان جریانهای فمینیستی، برخی رویکردها، فراغت را ابزاری برای بازتولید نظام پدرسالاری و تشدید سلطهٔ مردان بر زنان میدانند. در نقطهٔ مقابل، فمینیستهای لیبرال بر این باورند که سیاستگذاری فرهنگی و ورزشی باید زمینهساز ایجاد فرصتهای برابر برای هر دو جنس باشد.<ref>[https://sid.ir/paper/402042/fa جعفری و دیگران، «فراغت زنان در کلان شهرها، تبیین مسائل اوقات فراغت زنان متاثل شهر تهران»، 1399ش، ص7.]</ref> | ||
=== رویکرد اسلامی === | === رویکرد اسلامی === | ||
برخی از دینپژوهان با استناد به ادلهٔ عقلی و نقلی، معتقدند که آموزههای اسلامی نهتنها با بهرهمندی زنان از اوقات فراغت مخالفتی ندارند، بلکه همگان (زنان و مردان) را به اختصاص بخشی از عمر به تفریح و فراغت از کار تشویق میکنند. در این دیدگاه، فراغت بهعنوان پاسخی به نیاز فطری و غریزی انسان یا ضرورتی برآمده از زیستِ اجتماعی، امری مقبول و مطلوب شمرده میشود. به ادعای این پژوهشگران، شواهد متعددی در متون دینی، سیرهٔ پیشوایان دین، عرفِ رایج نزد فقیهان و نیز آرای بیشتر فقهای اسلامی بر تأییدِ مشروط و مقیدِ اوقات فراغت وجود دارد.<ref>شرفالدین، سبک | برخی از دینپژوهان با استناد به ادلهٔ عقلی و نقلی، معتقدند که آموزههای اسلامی نهتنها با بهرهمندی زنان از اوقات فراغت مخالفتی ندارند، بلکه همگان (زنان و مردان) را به اختصاص بخشی از عمر به تفریح و فراغت از کار تشویق میکنند. در این دیدگاه، فراغت بهعنوان پاسخی به نیاز فطری و غریزی انسان یا ضرورتی برآمده از زیستِ اجتماعی، امری مقبول و مطلوب شمرده میشود. به ادعای این پژوهشگران، شواهد متعددی در متون دینی، سیرهٔ پیشوایان دین، عرفِ رایج نزد فقیهان و نیز آرای بیشتر فقهای اسلامی بر تأییدِ مشروط و مقیدِ اوقات فراغت وجود دارد.<ref>شرفالدین، سبک اهلبیت در تفریحات و اوقات فراغت، 1394ش، ص51.</ref> | ||
=== رویکرد حقوقی === | === رویکرد حقوقی === | ||
سیاستهای بهبود وضع گذران اوقات فراغت زنان و دختران، در شورای عالی انقلاب فرهنگی، با هدف ایجاد هماهنگی میان دستگاهها، آگاهیبخشی و ارتقای سطح مهارت افراد، توسعه و تجهیز و گسترش امکانات فرهنگی ورزشی و جهتدهی به فعالیتهای زنان در راستای تامین [[حق سلامتی زنان|سلامت]] جسمی و بهداشت روانی، کاهش [[جنسیتپذیری اضطراب|اضطراب]] و خستگی، کسب نشاط و شادی، شناسایی و رشد استعدادها، تقویت تمایلات دینی و اخلاقی و هویت دینی و ملی زنان در سال 1381ش، به تصویب رسید.<ref> [https://rc.majlis.ir/fa/law/show/101089 «سیاستهای بهبود وضع گذران اوقات فراغت زنان و دختران»، وبسایت مرکز پژوهشهای مجلس شورای اسلامی.]</ref> | سیاستهای بهبود وضع گذران اوقات فراغت زنان و دختران، در شورای عالی انقلاب فرهنگی، با هدف ایجاد هماهنگی میان دستگاهها، آگاهیبخشی و ارتقای سطح مهارت افراد، توسعه و تجهیز و گسترش امکانات فرهنگی ورزشی و جهتدهی به فعالیتهای زنان در راستای تامین [[حق سلامتی زنان|سلامت]] جسمی و بهداشت روانی، کاهش [[جنسیتپذیری اضطراب|اضطراب]] و خستگی، کسب نشاط و شادی، شناسایی و رشد استعدادها، تقویت تمایلات دینی و اخلاقی و هویت دینی و ملی زنان در سال 1381ش، به تصویب رسید.<ref> [https://rc.majlis.ir/fa/law/show/101089 «سیاستهای بهبود وضع گذران اوقات فراغت زنان و دختران»، وبسایت مرکز پژوهشهای مجلس شورای اسلامی.]</ref> | ||
== کارکردهای اجتماعی | == کارکردهای اجتماعی == | ||
در دنیای امروز، افراد از طریق فعالیتهای فراغتی، خود را نشان | در دنیای امروز، افراد از طریق فعالیتهای فراغتی، خود را نشان داده و هویتشان را بروز میدهند. انتخابهای آنها در مورد چگونگی گذراندن اوقات فراغت، نشاندهندهٔ ارزشها، سلیقه و علایق آنها است. به عبارت دیگر، نوع تفریحی که هر کس انتخاب میکند، آینهٔ فرهنگ و جایگاه اجتماعی او بهشمار میرود.<ref>ذکایی، فراغت، مصرف و جامعه، 1391ش، ص104.</ref> | ||
=== شیوههای رایج گذران فراغت در میان زنان ایران === | === شیوههای رایج گذران فراغت در میان زنان ایران === | ||
مهمانیرفتن از شیوههای رایج گذران اوقات فراغت در میان زنان ایرانی است. تماشای تلوزیون، مطالعه، رادیو، دیدن تلویزیونهای ماهوارهای، و تماشای فیلم از دیگر شیوههای گذران اوقات فراغت است.<ref>عنایت و نرهای، «بررسی عوامل اجتماعی و اقتصادی مرتبط با میزان و نحو گذران اوقات فراغت زنان، مطالعه موردی زنان متاهل شاغل شهر نورآباد ممسنی»، 1391ش، ص50.</ref> براساس | مهمانیرفتن از شیوههای رایج گذران اوقات فراغت در میان زنان ایرانی است. تماشای تلوزیون، مطالعه، رادیو، دیدن تلویزیونهای ماهوارهای، و تماشای فیلم از دیگر شیوههای گذران اوقات فراغت است.<ref>[https://www.ensani.ir/fa/article/357707/%D8%A8%D8%B1%D8%B1%D8%B3%DB%8C-%D8%B9%D9%88%D8%A7%D9%85%D9%84-%D8%A7%D8%AC%D8%AA%D9%85%D8%A7%D8%B9%DB%8C-%D9%88-%D8%A7%D9%82%D8%AA%D8%B5%D8%A7%D8%AF%DB%8C-%D9%85%D8%B1%D8%AA%D8%A8%D8%B7-%D8%A8%D8%A7-%D9%85%DB%8C%D8%B2%D8%A7%D9%86-%D9%88-%D9%86%D8%AD%D9%88%D9%87-%DB%8C-%DA%AF%D8%B0%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D9%88%D9%82%D8%A7%D8%AA-%D9%81%D8%B1%D8%A7%D8%BA%D8%AA-%D8%B2%D9%86%D8%A7%D9%86-%D9%85%D8%B7%D8%A7%D9%84%D8%B9%D9%87-%D9%85%D9%88%D8%B1%D8%AF%DB%8C-%D8%B2%D9%86%D8%A7%D9%86-%D9%85%D8%AA%D8%A3%D9%87%D9%84-%D8%B4%D8%A7%D8%BA%D9%84-%D8%B4%D9%87%D8%B1-%D9%86%D9%88%D8%B1%D8%A2%D8%A8%D8%A7%D8%AF-%D9%85%D9%85%D8%B3%D9%86%DB%8C- عنایت و نرهای، «بررسی عوامل اجتماعی و اقتصادی مرتبط با میزان و نحو گذران اوقات فراغت زنان، مطالعه موردی زنان متاهل شاغل شهر نورآباد ممسنی»، 1391ش، ص50.]</ref> براساس یک آمار مربوط به سال ۲۰۰۳ میلادی، ۱۱٫۵ میلیون زن ایرانی، نزدیک به ۵۰درصد کل کاربران کشور، از اینترنت استفاده میکردند که بالاترین نرخ در خاورمیانه محسوب میشود.<ref>[https://jwdp.ut.ac.ir/article_29482.html پوراحمد و سالاروندیان، «روند تحولات تاریخی فضاهای گذران اوقات فراغت زنان از قاجار تاکنون در شهر تهران»، 1391ش، ص71.]</ref> | ||
=== ورزش و فعالیتهای بدنی === | === ورزش و فعالیتهای بدنی === | ||
فعالیتهای ورزشیِ تفریحی، بهدلیل تأثیر مثبت بر سلامت جسمانی و روانی، از مؤثرترین گونههای فراغت بهشمار میروند. در ایران، پرداختن زنان به این نوع فعالیتها، افزونبر جنبهٔ سلامت و نشاط، از منظر دینی نیز مورد تأکید قرار گرفته است.<ref>[https:// | فعالیتهای ورزشیِ تفریحی، بهدلیل تأثیر مثبت بر سلامت جسمانی و روانی، از مؤثرترین گونههای فراغت بهشمار میروند. در ایران، پرداختن زنان به این نوع فعالیتها، افزونبر جنبهٔ سلامت و نشاط، از منظر دینی نیز مورد تأکید قرار گرفته است.<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/2220933/%DA%A9%DB%8C%D9%81%DB%8C-%D8%B3%D8%A7%D8%B2%DB%8C-%D8%A7%D9%88%D9%82%D8%A7%D8%AA-%D9%81%D8%B1%D8%A7%D8%BA%D8%AA-%D8%B2%D9%86%D8%A7%D9%86-%D9%88-%D8%AF%D8%AE%D8%AA%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%AF%D8%B1-%D8%AE%D8%A7%D9%86%D9%88%D8%A7%D8%AF%D9%87-%D8%A8%D8%A7-%D8%B1%D9%88%DB%8C%DA%A9%D8%B1%D8%AF-%D9%85%D8%A8%D8%AA%D9%86%DB%8C-%D8%A8%D8%B1-%D9%81%D8%B9%D8%A7%D9%84%DB%8C%D8%AA-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%AC%D8%B3%D9%85%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D8%B5%D9%81%D9%87%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D8%B1%D8%A7%DB%8C%D9%87-%D8%A7%D9%84%DA%AF%D9%88 مستحفظیان و دیگران، «کیفیسازی اوقات فراغت زنان و دختران در خانواده با رویکرد مبتنی بر فعالیتهای جسمانی در استان اصفهان»، 1400ش، ص2.]</ref> فواید فعالیت بدنی برای زنان شامل کاهش مرگ زودرس، کاهش بیماریهای قلبی-عروقی، سکتهٔ مغزی، [[سرطان]]، دیابت و پوکی استخوان و نیز بهبود سلامت روان است. اوقات فراغتِ ورزشی به زنان کمک میکند تا عملکرد بهتری در نقشهای مادری و شهروندی خود داشته باشند.<ref>Madani, “Evaluation of woman’s recreation centers in 5th and 6th Isfahan regions using the SWOT models and strategic factors”, 2017, V1(3), P107.</ref> بااینحال، دفتر امور زنان وزارت بهداشت ایران از کمتحرکی زنان خبر داده و اعلام کرده است که بیش از ۶۰درصد زنان ایرانی، اوقات فراغت ورزشی ندارند.<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/2220933/%DA%A9%DB%8C%D9%81%DB%8C-%D8%B3%D8%A7%D8%B2%DB%8C-%D8%A7%D9%88%D9%82%D8%A7%D8%AA-%D9%81%D8%B1%D8%A7%D8%BA%D8%AA-%D8%B2%D9%86%D8%A7%D9%86-%D9%88-%D8%AF%D8%AE%D8%AA%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%AF%D8%B1-%D8%AE%D8%A7%D9%86%D9%88%D8%A7%D8%AF%D9%87-%D8%A8%D8%A7-%D8%B1%D9%88%DB%8C%DA%A9%D8%B1%D8%AF-%D9%85%D8%A8%D8%AA%D9%86%DB%8C-%D8%A8%D8%B1-%D9%81%D8%B9%D8%A7%D9%84%DB%8C%D8%AA-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%AC%D8%B3%D9%85%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D8%B5%D9%81%D9%87%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D8%B1%D8%A7%DB%8C%D9%87-%D8%A7%D9%84%DA%AF%D9%88 مستحفظیان و دیگران، «کیفیسازی اوقات فراغت زنان و دختران در خانواده با رویکرد مبتنی بر فعالیتهای جسمانی در استان اصفهان»، 1400ش، ص4.]</ref> پژوهشها نشان دادهاند که عواملی همچون نهادینهسازی فعالیتها، آموزش و فرهنگسازی، ترویج فعالیتهای جسمانی، ارج نهادن به کرامت زنان، عدالت در اجرا، حمایت رسانهای، توانمندسازی فردی و جمعی و افزایش مشارکتپذیری، در توسعهٔ اوقات فراغت مبتنی بر ورزش زنان مؤثر هستند.<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/2220933/%DA%A9%DB%8C%D9%81%DB%8C-%D8%B3%D8%A7%D8%B2%DB%8C-%D8%A7%D9%88%D9%82%D8%A7%D8%AA-%D9%81%D8%B1%D8%A7%D8%BA%D8%AA-%D8%B2%D9%86%D8%A7%D9%86-%D9%88-%D8%AF%D8%AE%D8%AA%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%AF%D8%B1-%D8%AE%D8%A7%D9%86%D9%88%D8%A7%D8%AF%D9%87-%D8%A8%D8%A7-%D8%B1%D9%88%DB%8C%DA%A9%D8%B1%D8%AF-%D9%85%D8%A8%D8%AA%D9%86%DB%8C-%D8%A8%D8%B1-%D9%81%D8%B9%D8%A7%D9%84%DB%8C%D8%AA-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%AC%D8%B3%D9%85%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D8%B5%D9%81%D9%87%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D8%B1%D8%A7%DB%8C%D9%87-%D8%A7%D9%84%DA%AF%D9%88 مستحفظیان و دیگران، «کیفیسازی اوقات فراغت زنان و دختران در خانواده با رویکرد مبتنی بر فعالیتهای جسمانی در استان اصفهان»، 1400ش، ص11-12.]</ref> | ||
=== اوقات فراغت زنان روستایی === | === اوقات فراغت زنان روستایی === | ||
در جوامع روستایی، مرز مشخصی میان کار و فراغت وجود ندارد و فراغت معمولاً حول وظایف ضروری روزمره تحقق مییابد. | در جوامع روستایی، مرز مشخصی میان کار و فراغت وجود ندارد و فراغت معمولاً حول وظایف ضروری روزمره تحقق مییابد. زنان روستایی افزونبر کارهای خانه و کشاورزی، فرصت چندانی برای تفنن ندارند و حتی اوقات فراغت آنها نیز غالباً صرف فعالیتهای تولیدی مانند بافندگی پارچه، چادرشب، حوله، ملحفه، گلیم و خورجین میشود. برخی دیگر نیز اوقات خود را بهصورت خانوادگی به زیارت، شبنشینی، گردهمایی در کوچهها یا کنار تنور، شرکت در مراسم مذهبی در [[مسجد]] یا خانههای همسایگان میگذرانند.<ref>[https://www.sid.ir/paper/55522/fa فرضیزاده و بابایی، «بررسی وضعیت اوقات فراغت زنان درجامعۀ روستایی»، 1396ش، ص103-105.]</ref> | ||
=== اوقات فراغت زنان در کلانشهرها === | === اوقات فراغت زنان در کلانشهرها === | ||
کارشناسان، شیوهٔ گذران اوقات فراغت زنان در کلانشهرهای ایران را متأثر از ریشههای فرهنگی گوناگون و گاهی کژتابی مفهومی دانسته<ref>[https:// | کارشناسان، شیوهٔ گذران اوقات فراغت زنان در کلانشهرهای ایران را متأثر از ریشههای فرهنگی گوناگون و گاهی کژتابی مفهومی دانسته<ref>[https://sid.ir/paper/402042/fa جعفری هفتخوانی و دیگران، «فراغت زنان در کلان شهرها؛ تبیین مسائل اوقات فراغت زنان متأهل شهر تهران»، 1399ش، ص123-124.]</ref> و به چهار محور اصلی توجه کردهاند: | ||
# '''ضرورت سیاستگذاری ویژه''': زنان باید از حاشیه به متن سیاستگذاریها وارد شوند<ref>[https:// | # '''ضرورت سیاستگذاری ویژه''': زنان باید از حاشیه به متن سیاستگذاریها وارد شوند<ref>[https://sid.ir/paper/402042/fa جعفری هفتخوانی و دیگران، «فراغت زنان در کلان شهرها؛ تبیین مسائل اوقات فراغت زنان متأهل شهر تهران»، 1399ش، ص135-136.]</ref> و اسناد بالادستی با مشارکت آنان تدوین شود.<ref>[https://www.jwss.ir/article_12220_96752f0608aff8b3436a1b5a5099c0ce.pdf?lang=en حبیبپور گتابی و دیگران، «مقایسۀ مصرف فراغت در بین زنان شاغل و خانه دار در شهر ساری»، 1391ش، ص105-108.]</ref> اختصاص بودجه و توجه کافی به فراغت زنان، ضمن کاهش بیتفاوتی اجتماعی، امکان بهرهمندی واقعی جامعه<ref>[https://www.ensani.ir/fa/article/609504/%D9%81%D8%B1%D8%A7%DB%8C%D9%86%D8%AF-%D8%AE%D9%84%D9%82-%D8%A8%DB%8C-%D8%AA%D9%81%D8%A7%D9%88%D8%AA%DB%8C-%D8%A7%D8%AC%D8%AA%D9%85%D8%A7%D8%B9%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D8%A8%D8%A7%D9%81%D8%AA-%D8%AA%D8%B9%D8%A7%D9%85%D9%84%DB%8C-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86%DB%8C%D8%A7%D9%86 علمدار و دیگران، «فرآیند خلق بیتفاوتی اجتماعی در بافت تعاملی ایرانیان»، 1397ش، ص181.]</ref> از توان مدیریتی و اجرایی آنان را فراهم میآورد.<ref>[https://journals.pnu.ac.ir/article_2989_5.html موسویراد و دیگران، «اولویتبندی موانع مدیریت زنان در ورزش به روش تحلیل سلسلهمراتبی (AHP)»، 1395ش، ص105-106.]</ref> | ||
# '''غلبهٔ مصرف تظاهری''': امروزه بسیاری از زنان در کلانشهرها، آزادی و حق انتخاب خود را در قالب شیوهٔ مصرف بروز میدهند. این الگو که معمولاً از طبقات بالا به پایین تسری مییابد، پاساژگردی و مدلینگ را به شیوهای رایج در گذران فراغت تبدیل کرده است.<ref>روجک، نظریۀ فراغت: اصول و تجربهها، 1395ش، ص150.</ref> | # '''غلبهٔ مصرف تظاهری''': امروزه بسیاری از زنان در کلانشهرها، آزادی و حق انتخاب خود را در قالب شیوهٔ مصرف بروز میدهند. این الگو که معمولاً از طبقات بالا به پایین تسری مییابد، پاساژگردی و مدلینگ را به شیوهای رایج در گذران فراغت تبدیل کرده است.<ref>روجک، نظریۀ فراغت: اصول و تجربهها، 1395ش، ص150.</ref> | ||
# '''محدودیت خودانگارانه و عذاب وجدان''': پایبندی برخی زنان به نقشهای سنتی مانند مراقبت تماموقت از خانواده، انجام کارهای خانه و تکمسئولیتی در نگهداری از فرزندان، موجب میشود که برای خود حق فراغتی قائل نباشند و در صورت پرداختن به سرگرمی، دچار عذاب وجدان شوند.<ref>[https:// | # '''محدودیت خودانگارانه و عذاب وجدان''': پایبندی برخی زنان به نقشهای سنتی مانند مراقبت تماموقت از خانواده، انجام کارهای خانه و تکمسئولیتی در نگهداری از فرزندان، موجب میشود که برای خود حق فراغتی قائل نباشند و در صورت پرداختن به سرگرمی، دچار عذاب وجدان شوند.<ref>[https://sid.ir/paper/402042/fa جعفری هفتخوانی و دیگران، «فراغت زنان در کلان شهرها؛ تبیین مسائل اوقات فراغت زنان متأهل شهر تهران»، 1399ش، ص141-142.]</ref> | ||
# '''انباشت فراغت و افراطگرایی''': در مقابل، برخی دیگر با افراط در فراغت مانند توجه بیشازحد به زیبایی و نمایش بدن، صرف وقت زیاد برای خرید، و زیادهروی در فراغت مجازی مواجه هستند.<ref>Arai, “Building communities through leisure: Citizen Participation in a healthy communities initiative”, 1997, V29 (2), P179-180.</ref> گاهی این موضوع چنان پیش میرود که فرد بهجای توجه به ارزشهای واقعی و معنوی، تنها به فکر زیبایی ظاهری و جلب تحسین دیگران میافتد و این کار را تا حد زیادهروی و افراط ادامه میدهد.<ref>[https:// | # '''انباشت فراغت و افراطگرایی''': در مقابل، برخی دیگر با افراط در فراغت مانند توجه بیشازحد به زیبایی و نمایش بدن، صرف وقت زیاد برای خرید، و زیادهروی در فراغت مجازی مواجه هستند.<ref>Arai, “Building communities through leisure: Citizen Participation in a healthy communities initiative”, 1997, V29 (2), P179-180.</ref> گاهی این موضوع چنان پیش میرود که فرد بهجای توجه به ارزشهای واقعی و معنوی، تنها به فکر زیبایی ظاهری و جلب تحسین دیگران میافتد و این کار را تا حد زیادهروی و افراط ادامه میدهد.<ref>[https://sid.ir/paper/402042/fa جعفری هفتخوانی و دیگران، «فراغت زنان در کلان شهرها؛ تبیین مسائل اوقات فراغت زنان متأهل شهر تهران»، 1399ش، ص144.]</ref> | ||
=== اوقات فراغت زنان در فضای مجازی === | === اوقات فراغت زنان در فضای مجازی === | ||
| خط ۸۵: | خط ۸۵: | ||
== چالشها و موانع == | == چالشها و موانع == | ||
به باور کارشناسان، زنان متأهل بهدلیل مسئولیتهای بیشتر، با دشواریهای بیشتری در گذران اوقات فراغت روبرو هستند.<ref>[https:// | به باور کارشناسان، زنان متأهل بهدلیل مسئولیتهای بیشتر، با دشواریهای بیشتری در گذران اوقات فراغت روبرو هستند.<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/2220933/%DA%A9%DB%8C%D9%81%DB%8C-%D8%B3%D8%A7%D8%B2%DB%8C-%D8%A7%D9%88%D9%82%D8%A7%D8%AA-%D9%81%D8%B1%D8%A7%D8%BA%D8%AA-%D8%B2%D9%86%D8%A7%D9%86-%D9%88-%D8%AF%D8%AE%D8%AA%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%AF%D8%B1-%D8%AE%D8%A7%D9%86%D9%88%D8%A7%D8%AF%D9%87-%D8%A8%D8%A7-%D8%B1%D9%88%DB%8C%DA%A9%D8%B1%D8%AF-%D9%85%D8%A8%D8%AA%D9%86%DB%8C-%D8%A8%D8%B1-%D9%81%D8%B9%D8%A7%D9%84%DB%8C%D8%AA-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%AC%D8%B3%D9%85%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D8%B5%D9%81%D9%87%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D8%B1%D8%A7%DB%8C%D9%87-%D8%A7%D9%84%DA%AF%D9%88 مستحفظیان و دیگران، «کیفیسازی اوقات فراغت زنان و دختران در خانواده با رویکرد مبتنی بر فعالیتهای جسمانی در استان اصفهان»، 1400ش، ص3.]</ref> عواملی مانند مشکلات خانهداری، مسائل اقتصادی، نبود امنیت اجتماعی، محدودیتهای زمانی، رسوم فرهنگی، مسئولیتهای شخصی، کمبود مهارت و علاقه، و نیز نگرانیهای مربوط به سلامت و امنیت فردی، از موانع اصلی فراغت زنان بهشمار میروند.<ref>[https://sid.ir/paper/402042/fa جعفری هفتخوانی و دیگران، «فراغت زنان در کلان شهرها؛ تبیین مسائل اوقات فراغت زنان متأهل شهر تهران»، 1399ش، ص124.]</ref> آمارها نشان میدهد که اوقات فراغت زنان در شهرها، بهویژه در کلانشهرها، بهمراتب کمتر از اوقات فراغت مردان است و آنان با کمبود جدی امکانات تفریحی، ورزشی و فراغتی مواجه هستند.<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/2220933/%DA%A9%DB%8C%D9%81%DB%8C-%D8%B3%D8%A7%D8%B2%DB%8C-%D8%A7%D9%88%D9%82%D8%A7%D8%AA-%D9%81%D8%B1%D8%A7%D8%BA%D8%AA-%D8%B2%D9%86%D8%A7%D9%86-%D9%88-%D8%AF%D8%AE%D8%AA%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%AF%D8%B1-%D8%AE%D8%A7%D9%86%D9%88%D8%A7%D8%AF%D9%87-%D8%A8%D8%A7-%D8%B1%D9%88%DB%8C%DA%A9%D8%B1%D8%AF-%D9%85%D8%A8%D8%AA%D9%86%DB%8C-%D8%A8%D8%B1-%D9%81%D8%B9%D8%A7%D9%84%DB%8C%D8%AA-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%AC%D8%B3%D9%85%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D8%B5%D9%81%D9%87%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D8%B1%D8%A7%DB%8C%D9%87-%D8%A7%D9%84%DA%AF%D9%88 مستحفظیان و دیگران، «کیفیسازی اوقات فراغت زنان و دختران در خانواده با رویکرد مبتنی بر فعالیتهای جسمانی در استان اصفهان»، 1400ش، ص3.]</ref> | ||
== زمینههای بهبود اوقات فراغت زنان == | == زمینههای بهبود اوقات فراغت زنان == | ||
| خط ۹۵: | خط ۹۵: | ||
* تولید محتوای فرهنگی فاخر و آموزش سواد رسانهای برای استفادهٔ بهینه از فضای مجازی؛ | * تولید محتوای فرهنگی فاخر و آموزش سواد رسانهای برای استفادهٔ بهینه از فضای مجازی؛ | ||
* ایجاد حملونقل آسان، ایمن و ارزان متناسب با نیازهای مادران و زنان. | * ایجاد حملونقل آسان، ایمن و ارزان متناسب با نیازهای مادران و زنان. | ||
* احداث مجموعههای چندمنظوره مانند پارکها و مراکز تفریحی-ورزشی که به زنان خانهدار و شاغل دارای فرزند خردسال، خدمات مناسبی ارائه دهند.<ref>[https://www.tasnimnews. | * احداث مجموعههای چندمنظوره مانند پارکها و مراکز تفریحی-ورزشی که به زنان خانهدار و شاغل دارای فرزند خردسال، خدمات مناسبی ارائه دهند.<ref>[https://www.tasnimnews.ir/fa/news/1396/01/30/1383668/%D9%BE%DB%8C%D8%A7%D9%85%D8%AF%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%BA%D9%81%D9%84%D8%AA-%D8%A7%D8%B2-%D8%A7%D9%88%D9%82%D8%A7%D8%AA-%D9%81%D8%B1%D8%A7%D8%BA%D8%AA-%D8%B2%D9%86%D8%A7%D9%86 «پیامدهای غفلت از اوقات فراغت زنان»، خبرگزاری تسنیم.]</ref> | ||
[[پرونده:اوقات-فراغت-زنان.jpg|بندانگشتی|357x357پیکسل|زمان، فضا و فعالیت، سه عامل کلیدی در گذران اوقات فراغت است.]] | [[پرونده:اوقات-فراغت-زنان.jpg|بندانگشتی|357x357پیکسل|زمان، فضا و فعالیت، سه عامل کلیدی در گذران اوقات فراغت است.]] | ||
