پرش به محتوا

بیعت: تفاوت میان نسخه‌ها

از ایران پدیا
→ تفاوت با ویرایش قدیمی‌ترتفاوت با ویرایش جدیدتر ←
دیداریویکی‌متن
بدون خلاصۀ ویرایش
بدون خلاصۀ ویرایش
خط ۱۲: خط ۱۲:


== اقسام بیعت ==
== اقسام بیعت ==
بیعت در صدر اسلام به‌عنوان ابزاری حقوقی-سیاسی برای عینیت‌بخشی به حاکمیت الهی، طی سه مرحله تکاملی بیعت اولیه مانند پیمان عقبه اول با تمرکز بر اصلاحات اخلاقی، بیعت ثانویه مانند پیمان عقبه دوم با ماهیت دفاعی و استراتژیک برای تشکیل حکومت و بیعت ثالثه مانند بیعت رضوان بر پایداری تا پای جان صورت‌بندی شده است که در تقابل با این الگوهای داوطلبانه، در دوران اموی مفهوم بیعت ذلت» بر پایه اکراه و سلب کرامت انسانی پدید آمد و توسط امام حسین رد شد.
بیعت در صدر اسلام به‌عنوان ابزاری حقوقی-سیاسی برای عینیت‌بخشی به حاکمیت الهی، طی سه مرحله تکاملی بیعت اولیه مانند پیمان عقبه اول با تمرکز بر اصلاحات اخلاقی،<ref>{{پک|ابن‌هشام|بی‌تا|ک=السیرة النبویة|ص=۴۳۳|ج=۱}}</ref> بیعت ثانویه مانند پیمان عقبه دوم با ماهیت دفاعی و استراتژیک برای تشکیل حکومت<ref>{{پک|بیهقی|۱۴۰۵|ک=دلائل النبوة و معرفة أحوال صاحب الشریعة|ص=۴۴۲|ج=۲}}</ref> و بیعت ثالثه مانند بیعت رضوان بر پایداری تا پای جان صورت‌بندی شده است<ref>{{پک|طبرسی|۱۴۰۸|ک=مجمع البیان|ص=۱۷۶|ج=۹}}</ref> که در تقابل با این الگوهای داوطلبانه، در دوران اُموی مفهوم بیعت ذلت بر پایه اکراه و سلب کرامت انسانی پدید آمد و توسط امام حسین رد شد.<ref>{{پک/بن|بیعت۰۰۲|ک=خبرگزاری ایکنا|ف=کرامت ذاتی موجب عدم بیعت امام حسین(ع) با یزید بود}}</ref>


== ارکان و احکام فقهی ==
== ارکان و احکام فقهی ==
خط ۲۴: خط ۲۴:


== شیوه‌های امروزی بیعت ==
== شیوه‌های امروزی بیعت ==
در اندیشه سیاسی معاصر، به‌ویژه در نگاه متفکرانی چون سید محمدباقر صدر و سید محمدحسین طباطبایی، این مفهوم با حفظ جوهر تعهد طرفینی، به مبنای مقبولیت عمومی و فعلیت یافتن قدرت اجرایی در نظام جمهوری اسلامی تبدیل شده است، به طوری‌که ابزارهای مدرنی نظیر انتخابات، راهپیمایی‌ها و تشییع جنازه سیدعلی خامنه‌ای، به مثابه بیعت انشایی و تأکیدی واقعی تلقی می‌شوند که با تغییر شکل از مصافحه به ابزارهای کنونی، وظیفه اعمال خلافت عمومی مردم و اتمام حجت بر حاکم برای پذیرش مسئولیت بر اساس مصلحت امت را ایفا می‌کنند.
در اندیشه سیاسی معاصر، به‌ویژه در نگاه متفکرانی مانند سید محمدحسین طباطبایی،<ref>{{پک|طباطبایی|۱۳۹۳|ک=المیزان فی التفسیر القران|ص=۲۷۰-۲۷۴ و ۴۰۹|ج=۱۸}}</ref><ref name=":023">{{پک|نیکونهاد|زارع|۱۳۹۸|ک=پژوهش تطبیقی حقوق اسلام و غرب|ف=نسبت‌سنجی درون‌مایه بیعت در اندیشه سیاسی شیعه با ماهیت و کارویژه «رأی» در حقوق اساسی مدرن|ص=۱۵۱ و ۱۵۴}}</ref> این مفهوم با حفظ جوهر تعهد طرفینی، به مبنای مقبولیت عمومی و فعلیت یافتن قدرت اجرایی در نظام جمهوری اسلامی تبدیل شده است،<ref>{{پک/بن|بیعت۴|ک=خبرگزاری رسمی حوزه|ف=بیعت در فلسفه سیاسی اسلام؛ از پیمان مشروع الهی تا همراهی مردمی در عصر انقلاب}}</ref> به طوری‌که ابزارهای مدرنی نظیر انتخابات،<ref name=":02">{{پک|اخوان کاظمی|رستمی|۱۳۹۶|ک=پژوهش ملل|ف=بیعت و اشکال آن در اندیشه سیاسی اسلام|ص=۷۴}}</ref> راهپیمایی‌ها<ref>{{پک/بن|بیعت۰۰۳|ک=خبرگزاری مهر|ف=راهپیمایی ۲۲ بهمن؛ تجدید بیعت تاریخی ملت ایران با انقلاب و ولایت}}</ref> و تشییع جنازه قاسم سلیمانی،<ref>{{پک/بن|بیعت۰۰۷|ک=وب‌سایت آیت‌الله سید محمدمهدی میرباقری|ف=تحلیل شهادت سردار سلیمانی؛ بیعت مردم با انقلاب و محور مقاومت راه رسیدن به فتوحات عظیم}}</ref> سید ابراهیم  رئیسی<ref>{{پک/بن|بیعت۰۰۶|ک=خبرگزاری کیهان|ف=تشییع میلیونی آیت‌الله رئیسی اعلام بیعت با نظام جمهوری اسلامی و پایبندی به خط امام بود}}</ref> و سیدعلی خامنه‌ای،<ref>{{پک/بن|بیعت۰۰۴|ک=خبرگزاری ایرنا|ف=تشییع باشکوه رهبر شهید، تجلی بصیرت ملت و بیعت مجدد با آرمان‌های انقلاب بود}}</ref><ref>{{پک/بن|بیعت۰۰۵|ک=خبرگزاری ایرنا|ف=آیت الله خاتمی: تشییع رهبر شهید، بزرگ‌ترین نمایش بیعت ملت با ولایت بود}}</ref> به مثابه بیعت انشایی و تأکیدی واقعی تلقی می‌شوند که با تغییر شکل از مصافحه به ابزارهای کنونی، وظیفه اعمال خلافت عمومی مردم و اتمام حجت بر حاکم برای پذیرش مسئولیت بر اساس مصلحت امت را ایفا می‌کنند.<ref name=":022">{{پک|احمدنژاد|داورپناه|۱۳۹۴|ک=شیعه‌شناسی|ف=مفهوم‌شناسی «بیعت» در فرهنگ اسلامی و نقش آن در اثبات امامّت|ص=۱۴۰}}</ref>


== پانویس ==
== پانویس ==
خط ۳۰: خط ۳۰:


== منابع ==
== منابع ==
{{یادکرد وب|عنوان=آیت الله خاتمی: تشییع رهبر شهید، بزرگ‌ترین نمایش بیعت ملت با ولایت بود|نشانی=https://www.irna.ir/news/86206940/%D8%A2%DB%8C%D8%AA-%D8%A7%D9%84%D9%84%D9%87-%D8%AE%D8%A7%D8%AA%D9%85%DB%8C-%D8%AA%D8%B4%DB%8C%DB%8C%D8%B9-%D8%B1%D9%87%D8%A8%D8%B1-%D8%B4%D9%87%DB%8C%D8%AF-%D8%A8%D8%B2%D8%B1%DA%AF-%D8%AA%D8%B1%DB%8C%D9%86-%D9%86%D9%85%D8%A7%DB%8C%D8%B4-%D8%A8%DB%8C%D8%B9%D8%AA-%D9%85%D9%84%D8%AA-%D8%A8%D8%A7|تاریخ=۲۱ تیر ۱۴۰۵|تاریخ بازبینی=۲۸ تیر ۱۴۰۵|شناسه={{شناسه یادکرد|بیعت۰۰۵}}|وبگاه=خبرگزاری ایرنا}}
{{یادکرد کتاب|نام خانوادگی=ابن فارس|نام=ابوالحسن احمد|عنوان=معجم مقاییس اللغة|سال=۱۹۷۹|مکان=بیروت|ناشر=دار الفکر|پیوند نویسنده=|پیوند=|کوشش=|مترجم=|شابک=|دوره=}}
{{یادکرد کتاب|نام خانوادگی=ابن فارس|نام=ابوالحسن احمد|عنوان=معجم مقاییس اللغة|سال=۱۹۷۹|مکان=بیروت|ناشر=دار الفکر|پیوند نویسنده=|پیوند=|کوشش=|مترجم=|شابک=|دوره=}}


{{یادکرد کتاب|نام خانوادگی=ابن منظور|نام=محمّد بن مکرم|عنوان=لسان العرب|سال=۱۳۶۳|مکان=قم|ناشر=ادب الحوزه|پیوند نویسنده=|پیوند=|کوشش=|مترجم=|شابک=|دوره=}}
{{یادکرد کتاب|نام خانوادگی=ابن منظور|نام=محمّد بن مکرم|عنوان=لسان العرب|سال=۱۳۶۳|مکان=قم|ناشر=ادب الحوزه|پیوند نویسنده=|پیوند=|کوشش=|مترجم=|شابک=|دوره=}}
{{یادکرد کتاب|نام خانوادگی=ابن‌هشام|نام=عبدالملک بن هشام|عنوان=السیرة النبویة|سال=بی‌تا|مکان=بیروت|ناشر=دار المعرفة|پیوند نویسنده=عبدالملک بن هشام  ابن‌هشام|پیوند=|کوشش=ابراهیم آبیاری، مصطفی سقا، عبدالحفیظ شبلی|مترجم=|شابک=|دوره=}}


{{یادکرد ژورنال|نام خانوادگی۱=احمدنژاد|نام۱=محمود|تاریخ=۱۳۹۴|عنوان=مفهوم‌شناسی «بیعت» در فرهنگ اسلامی و نقش آن در اثبات امامّت|پیوند=https://www.shiitestudies.com/article_21858.html|ژورنال=شیعه‌شناسی|دوره=سیزدهم|شماره=پنجاه|صفحات=۱۳۵–۱۶۲|نام۲=نعمت|نام خانوادگی۲=داورپناه|نام۳=|نام خانوادگی۳=}}
{{یادکرد ژورنال|نام خانوادگی۱=احمدنژاد|نام۱=محمود|تاریخ=۱۳۹۴|عنوان=مفهوم‌شناسی «بیعت» در فرهنگ اسلامی و نقش آن در اثبات امامّت|پیوند=https://www.shiitestudies.com/article_21858.html|ژورنال=شیعه‌شناسی|دوره=سیزدهم|شماره=پنجاه|صفحات=۱۳۵–۱۶۲|نام۲=نعمت|نام خانوادگی۲=داورپناه|نام۳=|نام خانوادگی۳=}}
خط ۴۲: خط ۴۶:
{{یادکرد ژورنال|نام خانوادگی۱=بختیاری|نام۱=شهلا|تاریخ=۱۳۸۸|عنوان=ملاحظاتی بر اسلام پذیری و بیعت زنان با پیامبراسلام (ص)|پیوند=https://jwica.ut.ac.ir/article_19994.html|ژورنال=زن در فرهنگ و هنر|دوره=اول|شماره=دوم|صفحات=۸۱–۱۰۵}}
{{یادکرد ژورنال|نام خانوادگی۱=بختیاری|نام۱=شهلا|تاریخ=۱۳۸۸|عنوان=ملاحظاتی بر اسلام پذیری و بیعت زنان با پیامبراسلام (ص)|پیوند=https://jwica.ut.ac.ir/article_19994.html|ژورنال=زن در فرهنگ و هنر|دوره=اول|شماره=دوم|صفحات=۸۱–۱۰۵}}


{{یادکرد وب|عنوان=بیعت در فلسفه سیاسی اسلام؛ از پیمان مشروع الهی تا همراهی مردمی در عصر انقلاب|نشانی=https://www.hawzahnews.com/news/1383827/بیعت-در-فلسفه-سیاسی-اسلام-از-پیمان-مشروع-الهی-تا-همراهی-مردمی|تاریخ=۲۸ اردیبهشت ۱۴۰۵|تاریخ بازبینی=۲۰ تیر ۱۴۰۵|شناسه={{شناسه یادکرد|بیعت۴؟!}}|وبگاه=خبرگزاری رسمی حوزه}}
{{یادکرد وب|عنوان=بیعت در فلسفه سیاسی اسلام؛ از پیمان مشروع الهی تا همراهی مردمی در عصر انقلاب|نشانی=https://www.hawzahnews.com/news/1383827/بیعت-در-فلسفه-سیاسی-اسلام-از-پیمان-مشروع-الهی-تا-همراهی-مردمی|تاریخ=۲۸ اردیبهشت ۱۴۰۵|تاریخ بازبینی=۲۰ تیر ۱۴۰۵|شناسه={{شناسه یادکرد|بیعت۴}}|وبگاه=خبرگزاری رسمی حوزه}}
 
{{یادکرد کتاب|نام خانوادگی=بیهقی|نام=احمد بن حسین|عنوان=دلائل النبوة ومعرفة أحوال صاحب الشریعة|سال=۱۴۰۵|مکان=بیروت|ناشر=دار الکتب العلمیة|پیوند نویسنده=احمد بن حسین بیهقی|پیوند=|کوشش=|مترجم=|شابک=|دوره=}}
 
{{یادکرد وب|عنوان=تحلیل شهادت سردار سلیمانی؛ بیعت مردم با انقلاب و محور مقاومت راه رسیدن به فتوحات عظیم|نشانی=https://mirbaqeri.ir/%D8%AA%D8%AD%D9%84%DB%8C%D9%84-%D8%B4%D9%87%D8%A7%D8%AF%D8%AA-%D8%B3%D8%B1%D8%AF%D8%A7%D8%B1-%D8%B3%D9%84%DB%8C%D9%85%D8%A7%D9%86%DB%8C%D8%9B-%D8%A8%DB%8C%D8%B9%D8%AA-%D9%85%D8%B1%D8%AF%D9%85-%D8%A8/|تاریخ=۱ بهمن ۱۳۹۸|تاریخ بازبینی=۲۸ تیر ۱۴۰۵|شناسه={{شناسه یادکرد|بیعت۰۰۷}}|وبگاه=وب‌سایت آیت‌الله سید محمدمهدی میرباقری}}
 
{{یادکرد وب|عنوان=تشییع باشکوه رهبر شهید، تجلی بصیرت ملت و بیعت مجدد با آرمان‌های انقلاب بود|نشانی=https://www.irna.ir/news/86208471/%D8%AA%D8%B4%DB%8C%DB%8C%D8%B9-%D8%A8%D8%A7%D8%B4%DA%A9%D9%88%D9%87-%D8%B1%D9%87%D8%A8%D8%B1-%D8%B4%D9%87%DB%8C%D8%AF-%D8%AA%D8%AC%D9%84%DB%8C-%D8%A8%D8%B5%DB%8C%D8%B1%D8%AA-%D9%85%D9%84%D8%AA-%D9%88-%D8%A8%DB%8C%D8%B9%D8%AA-%D9%85%D8%AC%D8%AF%D8%AF-%D8%A8%D8%A7-%D8%A2%D8%B1%D9%85%D8%A7%D9%86-%D9%87%D8%A7%DB%8C|تاریخ=۲۲ تیر ۱۴۰۵|تاریخ بازبینی=۲۸ تیر ۱۴۰۵|شناسه={{شناسه یادکرد|بیعت۰۰۴}}|وبگاه=خبرگزاری ایرنا}}
 
{{یادکرد وب|عنوان=تشییع میلیونی آیت‌الله رئیسی اعلام بیعت با نظام جمهوری اسلامی و پایبندی به خط امام بود|نشانی=https://kayhan.ir/fa/news/288815/%D8%AA%D8%B4%DB%8C%DB%8C%D8%B9-%D9%85%DB%8C%D9%84%DB%8C%D9%88%D9%86%DB%8C-%D8%A2%DB%8C%D8%AA%E2%80%8C%D8%A7%D9%84%D9%84%D9%87-%D8%B1%D8%A6%DB%8C%D8%B3%DB%8C-%D8%A7%D8%B9%D9%84%D8%A7%D9%85-%D8%A8%DB%8C%D8%B9%D8%AA-%D8%A8%D8%A7-%D9%86%D8%B8%D8%A7%D9%85-%D8%AC%D9%85%D9%87%D9%88%D8%B1%DB%8C-%D8%A7%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85%DB%8C-%D9%88-%D9%BE%D8%A7%DB%8C%D8%A8%D9%86%D8%AF%DB%8C-%D8%A8%D9%87-%D8%AE%D8%B7-%D8%A7%D9%85%D8%A7%D9%85-%D8%A8%D9%88%D8%AF|تاریخ=۴ خرداد ۱۴۰۳|تاریخ بازبینی=۲۸ تیر ۱۴۰۵|شناسه={{شناسه یادکرد|بیعت۰۰۶}}|وبگاه=خبرگزاری کیهان}}


{{یادکرد ژورنال|نام خانوادگی۱=حاتمی|نام۱=محمدرضا|تاریخ=۱۳۸۴|عنوان=بررسی و نقد مبانی مشروعیت حکومت از دیدگاه اهل سنت|پیوند=https://pkn.isu.ac.ir/article_77.html|ژورنال=دانش سیاسی|دوره=اول|شماره=یکم|صفحات=۶۷–۹۹}}
{{یادکرد ژورنال|نام خانوادگی۱=حاتمی|نام۱=محمدرضا|تاریخ=۱۳۸۴|عنوان=بررسی و نقد مبانی مشروعیت حکومت از دیدگاه اهل سنت|پیوند=https://pkn.isu.ac.ir/article_77.html|ژورنال=دانش سیاسی|دوره=اول|شماره=یکم|صفحات=۶۷–۹۹}}
خط ۵۳: خط ۶۵:


{{یادکرد کتاب|نام خانوادگی=راغب اصفهانی|نام=حسین بن محمد|عنوان=مفردات الفاظ القرآن|سال=۱۴۱۲|مکان=بیروت|ناشر=دار الشامیة|پیوند نویسنده=|پیوند=|کوشش=صفوان عدنان داوودی|مترجم=|شابک=|دوره=}}
{{یادکرد کتاب|نام خانوادگی=راغب اصفهانی|نام=حسین بن محمد|عنوان=مفردات الفاظ القرآن|سال=۱۴۱۲|مکان=بیروت|ناشر=دار الشامیة|پیوند نویسنده=|پیوند=|کوشش=صفوان عدنان داوودی|مترجم=|شابک=|دوره=}}
{{یادکرد وب|عنوان=راهپیمایی ۲۲ بهمن؛ تجدید بیعت تاریخی ملت ایران با انقلاب و ولایت|نشانی=https://www.mehrnews.com/news/6745248/%D8%B1%D8%A7%D9%87%D9%BE%DB%8C%D9%85%D8%A7%DB%8C%DB%8C-%DB%B2%DB%B2-%D8%A8%D9%87%D9%85%D9%86-%D8%AA%D8%AC%D8%AF%DB%8C%D8%AF-%D8%A8%DB%8C%D8%B9%D8%AA-%D8%AA%D8%A7%D8%B1%DB%8C%D8%AE%DB%8C-%D9%85%D9%84%D8%AA-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%A8%D8%A7-%D8%A7%D9%86%D9%82%D9%84%D8%A7%D8%A8-%D9%88-%D9%88%D9%84%D8%A7%DB%8C%D8%AA|تاریخ=۲۱ بهمن ۱۴۰۴|تاریخ بازبینی=۲۸ تیر ۱۴۰۵|شناسه={{شناسه یادکرد|بیعت۰۰۳}}|وبگاه=خبرگزاری مهر}}


{{یادکرد وب|عنوان=رأی در جامعه اسلامی به مثابه بیعت است/ تفاوت بیعت و انتخابات|نشانی=https://www.mehrnews.com/news/3980856/رأی-در-جامعه-اسلامی-به-مثابه-بیعت-است-تفاوت-بیعت-و-انتخابات|تاریخ=۲۷ اردیبهشت ۱۳۹۶|تاریخ بازبینی=۲۰ تیر ۱۴۰۵|شناسه={{شناسه یادکرد|بیعت۱}}|وبگاه=خبرگزاری مهر}}
{{یادکرد وب|عنوان=رأی در جامعه اسلامی به مثابه بیعت است/ تفاوت بیعت و انتخابات|نشانی=https://www.mehrnews.com/news/3980856/رأی-در-جامعه-اسلامی-به-مثابه-بیعت-است-تفاوت-بیعت-و-انتخابات|تاریخ=۲۷ اردیبهشت ۱۳۹۶|تاریخ بازبینی=۲۰ تیر ۱۴۰۵|شناسه={{شناسه یادکرد|بیعت۱}}|وبگاه=خبرگزاری مهر}}
خط ۶۵: خط ۷۹:


{{یادکرد ژورنال|نام خانوادگی۱=شهیدی|نام۱=سیدجعفر|تاریخ=۱۳۶۸|عنوان=بیعت و چگونگی آن در تاریخ اسلام|پیوند=https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/25661/بیعت-و-چگونگی-ان-در-تاریخ-اسلام|ژورنال=کیهان اندیشه|دوره=پنجم|شماره=بیست و ششم|صفحات=۱۲۵–۱۲۹}}
{{یادکرد ژورنال|نام خانوادگی۱=شهیدی|نام۱=سیدجعفر|تاریخ=۱۳۶۸|عنوان=بیعت و چگونگی آن در تاریخ اسلام|پیوند=https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/25661/بیعت-و-چگونگی-ان-در-تاریخ-اسلام|ژورنال=کیهان اندیشه|دوره=پنجم|شماره=بیست و ششم|صفحات=۱۲۵–۱۲۹}}
{{یادکرد کتاب|نام خانوادگی=طباطبایی|نام=محمدحسین|عنوان=المیزان فی التفسیر القران|سال=۱۳۹۳|مکان=قم|ناشر=دار الکتاب اسلامی|پیوند نویسنده=محمدحسین طباطبایی|پیوند=|کوشش=|مترجم=|شابک=|دوره=}}


{{یادکرد کتاب|نام خانوادگی=طبری|نام=محمد بن جریر|عنوان=تاریخ طبری|سال=۱۳۸۷|مکان=بیروت|ناشر=دار احیاء التراث العربی|پیوند نویسنده=محمد بن جریر طبری|پیوند=|کوشش=محمد ابوالفضل ابراهیم|مترجم=|شابک=|دوره=}}
{{یادکرد کتاب|نام خانوادگی=طبری|نام=محمد بن جریر|عنوان=تاریخ طبری|سال=۱۳۸۷|مکان=بیروت|ناشر=دار احیاء التراث العربی|پیوند نویسنده=محمد بن جریر طبری|پیوند=|کوشش=محمد ابوالفضل ابراهیم|مترجم=|شابک=|دوره=}}
{{یادکرد کتاب|نام خانوادگی=طبرسی|نام=فضل بن حسن|عنوان=مجمع البیان فی تفسیر القرآن|سال=۱۴۰۸|مکان=بیروت|ناشر=دار المعرفة|پیوند نویسنده=فضل بن حسن طبرسی|پیوند=|کوشش=هاشم رسولی|مترجم=|شابک=|دوره=}}


{{یادکرد کتاب|نام خانوادگی=طریحی|نام=فخرالدین بن محمد|عنوان=مجمع البحرین|سال=۱۳۷۵|مکان=تهران|ناشر=مرتضوی|پیوند نویسنده=|پیوند=|کوشش=|مترجم=|شابک=|دوره=}}
{{یادکرد کتاب|نام خانوادگی=طریحی|نام=فخرالدین بن محمد|عنوان=مجمع البحرین|سال=۱۳۷۵|مکان=تهران|ناشر=مرتضوی|پیوند نویسنده=|پیوند=|کوشش=|مترجم=|شابک=|دوره=}}
خط ۷۹: خط ۹۷:


{{یادکرد کتاب|نام خانوادگی=قاسمی|نام=ظافر|عنوان=نظام الحکم فی الشریعة و التاریخ الإسلامی|سال=۱۴۰۵|مکان=بیروت|ناشر=دار النفائس|پیوند نویسنده=|پیوند=|کوشش=|مترجم=|شابک=|دوره=}}
{{یادکرد کتاب|نام خانوادگی=قاسمی|نام=ظافر|عنوان=نظام الحکم فی الشریعة و التاریخ الإسلامی|سال=۱۴۰۵|مکان=بیروت|ناشر=دار النفائس|پیوند نویسنده=|پیوند=|کوشش=|مترجم=|شابک=|دوره=}}
{{یادکرد وب|عنوان=کرامت ذاتی موجب عدم بیعت امام حسین(ع) با یزید بود|نشانی=https://iqna.ir/fa/news/4161123/%DA%A9%D8%B1%D8%A7%D9%85%D8%AA-%D8%B0%D8%A7%D8%AA%DB%8C-%D9%85%D9%88%D8%AC%D8%A8-%D8%B9%D8%AF%D9%85-%D8%A8%DB%8C%D8%B9%D8%AA-%D8%A7%D9%85%D8%A7%D9%85-%D8%AD%D8%B3%DB%8C%D9%86%D8%B9-%D8%A8%D8%A7-%DB%8C%D8%B2%DB%8C%D8%AF-%D8%A8%D9%88%D8%AF|تاریخ=۱۷ مرداد ۱۴۰۲|تاریخ بازبینی=۲۸ تیر ۱۴۰۵|شناسه={{شناسه یادکرد|بیعت۰۰۲}}|وبگاه=خبرگزاری ایکنا}}


{{یادکرد ژورنال|نام خانوادگی۱=کلانتر نیستانکی|نام۱=محمد رضا|تاریخ=۱۴۰۳|عنوان=ظرفیت‌شناسی نظام‌سازی بیعت در تمدن نوین اسلامی|پیوند=https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/2221095/ظرفیت-شناسی-نظام-سازی-بیعت-در-تمدن-نوین-اسلامی|ژورنال=مطالعات میان رشته‌ای تمدنی انقلاب اسلامی|دوره=سوم|شماره=دهم|صفحات=۷۳–۹۷|نام۲=حمید|نام خانوادگی۲=صالحی|نام۳=|نام خانوادگی۳=}}
{{یادکرد ژورنال|نام خانوادگی۱=کلانتر نیستانکی|نام۱=محمد رضا|تاریخ=۱۴۰۳|عنوان=ظرفیت‌شناسی نظام‌سازی بیعت در تمدن نوین اسلامی|پیوند=https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/2221095/ظرفیت-شناسی-نظام-سازی-بیعت-در-تمدن-نوین-اسلامی|ژورنال=مطالعات میان رشته‌ای تمدنی انقلاب اسلامی|دوره=سوم|شماره=دهم|صفحات=۷۳–۹۷|نام۲=حمید|نام خانوادگی۲=صالحی|نام۳=|نام خانوادگی۳=}}
خط ۱۰۷: خط ۱۲۷:


{{یادکرد وب|عنوان=نقش مردم در حاکمیت در عصر غیبت از دیدگاه امام خمینی (س)|نشانی=http://www.imam-khomeini.ir/fa/c801_158993/نقش_مردم_در_حاکمیت_در_عصر_غیبت_از_دیدگاه_امام_خمینی_س_|تاریخ=۲۱ آذر ۱۴۰۱|تاریخ بازبینی=۲۰ تیر ۱۴۰۵|شناسه={{شناسه یادکرد|بیعت۵}}|وبگاه=وب‌سایت پرتال امام خمینی}}
{{یادکرد وب|عنوان=نقش مردم در حاکمیت در عصر غیبت از دیدگاه امام خمینی (س)|نشانی=http://www.imam-khomeini.ir/fa/c801_158993/نقش_مردم_در_حاکمیت_در_عصر_غیبت_از_دیدگاه_امام_خمینی_س_|تاریخ=۲۱ آذر ۱۴۰۱|تاریخ بازبینی=۲۰ تیر ۱۴۰۵|شناسه={{شناسه یادکرد|بیعت۵}}|وبگاه=وب‌سایت پرتال امام خمینی}}
{{یادکرد ژورنال|نام خانوادگی۱=نیکونهاد|نام۱=حامد|تاریخ=۱۳۹۸|عنوان=نسبت‌سنجی درون‌مایه بیعت در اندیشه سیاسی شیعه با ماهیت و کارویژه «رأی» در حقوق اساسی مدرن|پیوند=https://csiw.qom.ac.ir/article_1387.html|ژورنال=پژوهش تطبیقی حقوق اسلام و غرب|دوره=ششم|شماره=یکم، پیاپی نوزدهم|صفحات=۱۴۵-۱۶۸|نام۲=مهدی|نام خانوادگی۲=زارع|نام۳=|نام خانوادگی۳=}}


{{یادکرد وب|عنوان=واکاوی نقش و کارکرد سیاسی – اجتماعی بیعت در ساختار حکمرانی طالبان|نشانی=https://www.iess.ir/fa/analysis/3552/|تاریخ=۱۶ شهریور ۱۴۰۲|تاریخ بازبینی=۲۱ تیر ۱۴۰۵|شناسه={{شناسه یادکرد|بیعت۹}}|وبگاه=پایگاه تحلیلی-پژوهشی مطالعات شرق}}
{{یادکرد وب|عنوان=واکاوی نقش و کارکرد سیاسی – اجتماعی بیعت در ساختار حکمرانی طالبان|نشانی=https://www.iess.ir/fa/analysis/3552/|تاریخ=۱۶ شهریور ۱۴۰۲|تاریخ بازبینی=۲۱ تیر ۱۴۰۵|شناسه={{شناسه یادکرد|بیعت۹}}|وبگاه=پایگاه تحلیلی-پژوهشی مطالعات شرق}}

نسخهٔ ۲۸ تیر ۱۴۰۵، ساعت ۰۷:۵۸

بیعت؛ پیمانی دینی و سیاسی که به موجب آن، فرد یا گروهی وفاداری، اطاعت و حمایت خود را از یک رهبر یا حاکم اعلام می‌کنند.[دیدگاه ۱]

بیعت پیمانی دینی و سیاسی در سنت اسلامی است که به موجب آن، وفاداری و اطاعت از یک رهبر یا حاکم اعلام می‌شود. این مفهوم در صدر اسلام برای اظهار ایمان و حمایت از پیامبر اسلام به کار می‌رفت و پس از او، به یکی از شیوه‌های تعیین یا تأیید حاکمان تبدیل شد. بیعت در فقه و اندیشه سیاسی اسلامی جایگاهی مهم دارد و دربارهٔ نقش آن در مشروعیت حکومت، میان شیعه و اهل سنت اختلاف نظر وجود دارد. در دوران معاصر نیز نسبت آن با مفاهیمی چون انتخابات و حاکمیت مردمی محل بحث است.

مفهوم‌شناسی

بیعت در لغت از ریشه بیع به معنای دست دادن برای قطعی کردن معامله است.[۱][۲] پیش از اسلام، در زمان خرید و فروش، دست راست خود را بر روی یکدیگر می‌گذاشتند و آن را صفقه یا بیعت می‌نامیدند.[۳][۴] در اصطلاح سیاسی و شرعی، این واژه به معنای پیمان اطاعت از حاکم و پذیرش مسئولیت اداره جامعه توسط اوست که ابعاد اعتقادی، اجتماعی و نظامی دارد.[۵] این مفهوم در طول تاریخ توسعه یافته است[۶] و از جهت اهداف و محتوا شامل بیعت متابعت و پیروی از خدا و رسول، بیعت جهاد و بیعت خلافت و امامت می‌شود.[۷]

پیشینه

پیش از اسلام، بیعت رسمی برای پذیرش سرپرستی رئیس قبیله بود.[۸] با ظهور اسلام، این سنت به ابزاری برای پیوند امت با پیامبر تبدیل شد[۹] که نخستین مصادیق آن بیعت امام علی و خدیجه بود.[۱۰] بیعت‌های مهمی چون عقبه، رضوان و غدیر در این دوران شکل گرفت که مفاد آن‌ها از تعهدات دینی تا آمادگی برای جهاد را در بر می‌گرفت.[۱۱] زنان در صدر اسلام حضوری فعال در بیعت داشتند[۱۲][۱۳][۱۴][۱۵] مانند بیعت عقبه دوم و رضوان، اما شیوه بیعت آنان با مردان متفاوت و به صورت گفتاری یا غیر مستقیم بود.[۱۶][۱۷]

پس از رحلت پیامبر، کارکرد بیعت به نهادی برای تعیین خلیفه تغییر یافت. در ماجرای سقیفه، بیعت گروهی از مهاجران و انصار با ابوبکر مبنای خلافت قرار گرفت[۱۸] و این رویه در انتخاب خلیفه دوم و سوم نیز تکرار شد.[۱۹] در دوران امویان و عباسیان، بیعت از یک پیمان اختیاری به ابزاری برای تحمیل اراده حاکم تبدیل شد و روش‌هایی چون تهدید، تطمیع و پرداخت مبالغی تحت عنوان رزق‌البیعه رواج یافت.[۲۰][۲۱] سنت بیعت در دولت‌های شیعی و محلی مانند علویان طبرستان، باوندیان،[۲۲] سربداران،[۲۳][۲۴] مرعشیان[۲۵] و آل‌کیا[۲۶] وجود داشته است. با گذشت زمان و شکل‌گیری دولت‌های متمرکز و قدرتمندتر، کاربرد این آیین جای خود را به مفاهیم جدیدتری از مشروعیت و وفاداری سیاسی داد.[۲۷]

اقسام بیعت

بیعت در صدر اسلام به‌عنوان ابزاری حقوقی-سیاسی برای عینیت‌بخشی به حاکمیت الهی، طی سه مرحله تکاملی بیعت اولیه مانند پیمان عقبه اول با تمرکز بر اصلاحات اخلاقی،[۲۸] بیعت ثانویه مانند پیمان عقبه دوم با ماهیت دفاعی و استراتژیک برای تشکیل حکومت[۲۹] و بیعت ثالثه مانند بیعت رضوان بر پایداری تا پای جان صورت‌بندی شده است[۳۰] که در تقابل با این الگوهای داوطلبانه، در دوران اُموی مفهوم بیعت ذلت بر پایه اکراه و سلب کرامت انسانی پدید آمد و توسط امام حسین رد شد.[۳۱]

ارکان و احکام فقهی

بیعت دارای سه رکن بیعت‌کننده، بیعت‌شونده و موضوع بیعت است.[۳۲] شرایط عمومی آن شامل آزادی، آگاهی و رضایت‌مندی است و در بیعت‌شونده نیز مشروعیت و توانایی شرط شده است.[۳۳][۳۴] از منظر فقهی، بیعت پیمانی شرعی و دوسویه است که بر اساس قاعده اوفوا بالعقود، وفای به آن در برابر امام عادل واجب و شکستن آن حرام تلقی می‌شود.[۳۵]

دیدگاه مذاهب

بیعت در اندیشه سیاسی شیعه اعلام تعهد نسبت به حاکمی که از پیش منصوب شده به حساب می‌آید. در این دیدگاه بیعت منشأ مشروعیت امام نیست و تنها جنبه تأکیدی برای حمایت عملی دارد.[۳۶][۳۷][۳۸] در عصر غیبت، برخی فقها بیعت را در شکل‌گیری ولایت فقیه مؤثر می‌دانند.[۳۹][۴۰] همچنین اهل‌سنت بیعت را راه تحقق خلافت می‌دانند که از طریق نخبگان یا بیعت عمومی صورت می‌گیرد.[۴۱] در این دیدگاه، مقبولیت اجتماعی بر مشروعیت الهی مقدم است[۴۲] و بیعت نقش اعطای حاکمیت و ایجاد قدرت سیاسی جدید دارد.[۴۳]

نسبت بیعت با مفاهیم مدرن

در دوران معاصر، نسبت بیعت با انتخابات محل بحث است.[۴۴] گروهی بیعت را تکلیفی شرعی و متفاوت با رأی‌گیری مدرن می‌دانند.[۴۵][۴۶] در مقابل، اندیشمندانی چون محمد عبده[۴۷] و سید روح‌الله خمینی،[۴۸] بیعت را با قراردادهای اجتماعی و آرای اکثریت قابل تطبیق دانسته‌اند.[۴۹][۵۰][۵۱] برخی معتقدند در نظام جمهوری اسلامی ایران، بیعت از طریق مشارکت در انتخابات و به صورت غیرمستقیم از طریق مجلس خبرگان رهبری برای تعیین ولی‌فقیه نهادینه شده است.[۵۲] با این حال، اندیشمندانی چون علی عبدالرازق با نقد تاریخی، بیعت را ابزاری برای مشروعیت‌بخشی به قدرت‌های استبدادی دانسته‌اند.[۵۳] امروزه بیعت در گروه‌هایی مانند طالبان برای انسجام درون‌گروهی و در جوامع غیراسلامی به‌عنوان یک مسئله فقهی نوظهور در قالب وفاداری به قوانین مدنی مطرح است.[۵۴][۵۵]

شیوه‌های امروزی بیعت

در اندیشه سیاسی معاصر، به‌ویژه در نگاه متفکرانی مانند سید محمدحسین طباطبایی،[۵۶][۵۷] این مفهوم با حفظ جوهر تعهد طرفینی، به مبنای مقبولیت عمومی و فعلیت یافتن قدرت اجرایی در نظام جمهوری اسلامی تبدیل شده است،[۵۸] به طوری‌که ابزارهای مدرنی نظیر انتخابات،[۵۹] راهپیمایی‌ها[۶۰] و تشییع جنازه قاسم سلیمانی،[۶۱] سید ابراهیم رئیسی[۶۲] و سیدعلی خامنه‌ای،[۶۳][۶۴] به مثابه بیعت انشایی و تأکیدی واقعی تلقی می‌شوند که با تغییر شکل از مصافحه به ابزارهای کنونی، وظیفه اعمال خلافت عمومی مردم و اتمام حجت بر حاکم برای پذیرش مسئولیت بر اساس مصلحت امت را ایفا می‌کنند.[۶۵]

پانویس

  1. ↑ راغب اصفهانی، مفردات الفاظ قرآن، ۶۷.
  2. ↑ ابن فارس، معجم مقاییس اللغة، ۱:‎ ۳۲۷.
  3. ↑ ابن منظور، لسان العرب، ذیل «بیع».
  4. ↑ طریحی، مجمع البحرین، ۵:‎ ۲۰۲.
  5. ↑ احمدنژاد و داورپناه، «مفهوم‌شناسی «بیعت» در فرهنگ اسلامی و نقش آن در اثبات امامّت»، شیعه‌شناسی، ۱۳۷ و ۱۴۴.
  6. ↑ احمدنژاد و داورپناه، «مفهوم‌شناسی «بیعت» در فرهنگ اسلامی و نقش آن در اثبات امامّت»، شیعه‌شناسی، ۱۴۴.
  7. ↑ میبدی، «بیعت و نقش آن در حکومت اسلامی»، حکومت اسلامی، ۱۸۳–۱۸۴.
  8. ↑ شهیدی، «بیعت و چگونگی آن در تاریخ اسلام»، کیهان اندیشه، ۱۲۵.
  9. ↑ اخوان کاظمی و رستمی، «بیعت و اشکال آن در اندیشه سیاسی اسلام»، پژوهش ملل، ۶۴.
  10. ↑ اخوان کاظمی و رستمی، «بیعت و اشکال آن در اندیشه سیاسی اسلام»، پژوهش ملل، ۶۴.
  11. ↑ احمدنژاد و داورپناه، «مفهوم‌شناسی «بیعت» در فرهنگ اسلامی و نقش آن در اثبات امامّت»، شیعه‌شناسی، ۱۳۹–۱۴۰.
  12. ↑ حرعاملی، وسائل الشیعه، ۱۴:‎ ۱۵۲–۱۵۳.
  13. ↑ کلانتر نیستانکی و صالحی، «ظرفیت‌شناسی نظام‌سازی بیعت در تمدن نوین اسلامی»، مطالعات میان رشته‌ای تمدنی انقلاب اسلامی، ۷۹–۸۱.
  14. ↑ مطهری‌فر، «بیعت: پیمانی طرفینی مبنی بر فرمانبرداری و اعلام وفاداری»، پرتال جامع علوم و معارف قرآن.
  15. ↑ هاشمی، «بیعت»، دانشنامه جهان اسلام، ۲۴۰–۲۴۱.
  16. ↑ زمانی‌محجوب، «جایگاه و نقش زنان صدر اسلام در بیعت و هجرت»، معرفت، ۹۱–۱۰۲.
  17. ↑ بختیاری، «ملاحظاتی بر اسلام پذیری و بیعت زنان با پیامبراسلام (ص)»، زن در فرهنگ و هنر، ۱۰۲–۱۰۴.
  18. ↑ شوشتری، بهج الصباغة فی شرح نهج البلاغة، ۶:‎ ۲۸۸–۲۸۹.
  19. ↑ مسعودی، مروج الذّهب، ۲:‎ ۳۱۲ و ۳۴۰.
  20. ↑ عبدالمجید، البیعة عند مفکّری اهل السنة و العقد الاجتماعی، ۱:‎ ۶۰–۶۱.
  21. ↑ قاسمی، نظام الحکم فی الشریعة و التاریخ الاسلامی، ۱:‎ ۲۸۶.
  22. ↑ طبری، تاریخ طبری، ۹:‎ ۲۷۳-۲۷۴.
  23. ↑ لاری، مرآت الادوار و مرقات الأخبار، ۲:‎ ۷۶۹.
  24. ↑ میرخواند، روضة‌ الصفا، ۵:‎ ۶۰۱-۶۰۲.
  25. ↑ مجد، ظهور و سقوط مرعشيان، ۱۶۸-۱۶۹.
  26. ↑ «فتح رانکوه و لاهیجان و تأسیس حکومت کیاییان»، وب‌سایت گیلار.
  27. ↑ خلیلی، «تداوم نظریه مشروعیت الهی در نظام سیاسی ایران؛ از دوره باستان تا انقلاب اسلامی»، مطالعات دولت‌پژوهی در جمهوری اسلامی ایران، ۹۹-۱۰۲.
  28. ↑ ابن‌هشام، السیرة النبویة، ۱:‎ ۴۳۳.
  29. ↑ بیهقی، دلائل النبوة و معرفة أحوال صاحب الشریعة، ۲:‎ ۴۴۲.
  30. ↑ طبرسی، مجمع البیان، ۹:‎ ۱۷۶.
  31. ↑ «کرامت ذاتی موجب عدم بیعت امام حسین(ع) با یزید بود»، خبرگزاری ایکنا.
  32. ↑ افشاری، «بیعت در اندیشه و سیره امامان شیعه»، پایان‌نامه کارشناسی‌ارشد، دانشگاه ادیان و مذاهب، دانشکده تاریخ، ۳۳–۳۴.
  33. ↑ افشاری، «بیعت در اندیشه و سیره امامان شیعه»، پایان‌نامه کارشناسی‌ارشد، دانشگاه ادیان و مذاهب، دانشکده تاریخ، ۳۴.
  34. ↑ دیلمی، «ماهیت بیعت از منظر حدیث شیعه»، حکومت اسلامی، ۸۳–۸۸.
  35. ↑ احمدنژاد و داورپناه، «مفهوم‌شناسی «بیعت» در فرهنگ اسلامی و نقش آن در اثبات امامّت»، شیعه‌شناسی، ۱۵۹–۱۶۰.
  36. ↑ احمدنژاد و داورپناه، «مفهوم‌شناسی «بیعت» در فرهنگ اسلامی و نقش آن در اثبات امامّت»، شیعه‌شناسی، ۱۴۰.
  37. ↑ عمید زنجانی، فقه سیاسی، ۲:‎ ۲۰۳.
  38. ↑ سبحانی تبریزی، مفاهیم القرآن فی معالم الحکومه الاسلامیه، ۱:‎ ۲۶۱–۲۶۳.
  39. ↑ مهسوری، «بیعت یا انتخابات»، حکومت اسلامی، ۷۵–۷۹.
  40. ↑ مکارم شیرازی، انوار الفقاهة: کتاب البیع، ۱:‎ ۵۱۹.
  41. ↑ حاتمی، «بررسی و نقد مبانی مشروعیت حکومت از دیدگاه اهل‌سنت»، دانش سیاسی، ۸۶–۸۷.
  42. ↑ اخوان کاظمی و رستمی، «بیعت و اشکال آن در اندیشه سیاسی اسلام»، پژوهش ملل، ۷۳.
  43. ↑ احمدنژاد و داورپناه، «مفهوم‌شناسی «بیعت» در فرهنگ اسلامی و نقش آن در اثبات امامّت»، شیعه‌شناسی، ۱۴۰.
  44. ↑ «شرکت در انتخابات نوعی بیعت و اعلام وفاداری به نظام اسلامی است / ۹دی روز دفاع جانانه مردم از ارزش‌های دینی و انقلابی است»، خبرگزاری رسا.
  45. ↑ «رأی در جامعه اسلامی به مثابه بیعت است/ تفاوت بیعت و انتخابات»، خبرگزاری مهر.
  46. ↑ «نقش امت در شکل‌گیری حکومت دینی/ رای با بیعت تفاوت دارد»، خبرگزاری مهر.
  47. ↑ عنایت، اندیشه سیاسی در اسلام معاصر، ۲۳۶.
  48. ↑ «بیعت در فلسفه سیاسی اسلام؛ از پیمان مشروع الهی تا همراهی مردمی در عصر انقلاب»، خبرگزاری رسمی حوزه.
  49. ↑ «ماهیت بیعت و نقش آن در مشروعیت حاکم اسلامی»، خبرگزاری فارس.
  50. ↑ «نقش مردم در حاکمیت در عصر غیبت از دیدگاه امام خمینی س)»، وب‌سایت پرتال امام خمینی.
  51. ↑ موسویان، «بیعت و رأی»، نامه مفید، ۵۹.
  52. ↑ اخوان کاظمی و رستمی، «بیعت و اشکال آن در اندیشه سیاسی اسلام»، پژوهش ملل، ۷۴.
  53. ↑ یوسفی اشکوری، «اسلام و مبانی قدرت»، بازتاب اندیشه، بدون صفحه.
  54. ↑ «واکاوی نقش و کارکرد سیاسی – اجتماعی بیعت در ساختار حکمرانی طالبان»، پایگاه تحلیلی-پژوهشی مطالعات شرق.
  55. ↑ مصباح یزدی، «اختیارات ولی فقیه در خارج از مرزها»، پایگاه اطلاع‌رسانی آثار حضرت آیت‌الله مصباح یزدی.
  56. ↑ طباطبایی، المیزان فی التفسیر القران، ۱۸:‎ ۲۷۰-۲۷۴ و ۴۰۹.
  57. ↑ نیکونهاد و زارع، «نسبت‌سنجی درون‌مایه بیعت در اندیشه سیاسی شیعه با ماهیت و کارویژه «رأی» در حقوق اساسی مدرن»، پژوهش تطبیقی حقوق اسلام و غرب، ۱۵۱ و ۱۵۴.
  58. ↑ «بیعت در فلسفه سیاسی اسلام؛ از پیمان مشروع الهی تا همراهی مردمی در عصر انقلاب»، خبرگزاری رسمی حوزه.
  59. ↑ اخوان کاظمی و رستمی، «بیعت و اشکال آن در اندیشه سیاسی اسلام»، پژوهش ملل، ۷۴.
  60. ↑ «راهپیمایی ۲۲ بهمن؛ تجدید بیعت تاریخی ملت ایران با انقلاب و ولایت»، خبرگزاری مهر.
  61. ↑ «تحلیل شهادت سردار سلیمانی؛ بیعت مردم با انقلاب و محور مقاومت راه رسیدن به فتوحات عظیم»، وب‌سایت آیت‌الله سید محمدمهدی میرباقری.
  62. ↑ «تشییع میلیونی آیت‌الله رئیسی اعلام بیعت با نظام جمهوری اسلامی و پایبندی به خط امام بود»، خبرگزاری کیهان.
  63. ↑ «تشییع باشکوه رهبر شهید، تجلی بصیرت ملت و بیعت مجدد با آرمان‌های انقلاب بود»، خبرگزاری ایرنا.
  64. ↑ «آیت الله خاتمی: تشییع رهبر شهید، بزرگ‌ترین نمایش بیعت ملت با ولایت بود»، خبرگزاری ایرنا.
  65. ↑ احمدنژاد و داورپناه، «مفهوم‌شناسی «بیعت» در فرهنگ اسلامی و نقش آن در اثبات امامّت»، شیعه‌شناسی، ۱۴۰.

منابع

«آیت الله خاتمی: تشییع رهبر شهید، بزرگ‌ترین نمایش بیعت ملت با ولایت بود». خبرگزاری ایرنا. ۲۱ تیر ۱۴۰۵. دریافت‌شده در ۲۸ تیر ۱۴۰۵.

ابن فارس، ابوالحسن احمد (۱۹۷۹). معجم مقاییس اللغة. بیروت: دار الفکر.

ابن منظور، محمّد بن مکرم (۱۳۶۳). لسان العرب. قم: ادب الحوزه.

ابن‌هشام، عبدالملک بن هشام (بی‌تا). السیرة النبویة. به کوشش ابراهیم آبیاری، مصطفی سقا، عبدالحفیظ شبلی. بیروت: دار المعرفة. تاریخ وارد شده در |سال= را بررسی کنید (کمک)

احمدنژاد، محمود؛ داورپناه، نعمت (۱۳۹۴). «مفهوم‌شناسی «بیعت» در فرهنگ اسلامی و نقش آن در اثبات امامّت». شیعه‌شناسی. سیزدهم (پنجاه): ۱۳۵–۱۶۲.

اخوان کاظمی، مسعود؛ رستمی، سجاد (۱۳۹۶). «بیعت و اشکال آن در اندیشه سیاسی اسلام». پژوهش ملل. سوم (بیست و پنجم): ۶۳–۷۷.

افشاری، محمد (۱۴۰۱). «بیعت در اندیشه و سیره امامان شیعه». پایان‌نامه کارشناسی‌ارشد، دانشگاه ادیان و مذاهب، دانشکده تاریخ.

بختیاری، شهلا (۱۳۸۸). «ملاحظاتی بر اسلام پذیری و بیعت زنان با پیامبراسلام (ص)». زن در فرهنگ و هنر. اول (دوم): ۸۱–۱۰۵.

«بیعت در فلسفه سیاسی اسلام؛ از پیمان مشروع الهی تا همراهی مردمی در عصر انقلاب». خبرگزاری رسمی حوزه. ۲۸ اردیبهشت ۱۴۰۵. دریافت‌شده در ۲۰ تیر ۱۴۰۵.

بیهقی، احمد بن حسین (۱۴۰۵). دلائل النبوة ومعرفة أحوال صاحب الشریعة. بیروت: دار الکتب العلمیة.

«تحلیل شهادت سردار سلیمانی؛ بیعت مردم با انقلاب و محور مقاومت راه رسیدن به فتوحات عظیم». وب‌سایت آیت‌الله سید محمدمهدی میرباقری. ۱ بهمن ۱۳۹۸. دریافت‌شده در ۲۸ تیر ۱۴۰۵.

«تشییع باشکوه رهبر شهید، تجلی بصیرت ملت و بیعت مجدد با آرمان‌های انقلاب بود». خبرگزاری ایرنا. ۲۲ تیر ۱۴۰۵. دریافت‌شده در ۲۸ تیر ۱۴۰۵.

«تشییع میلیونی آیت‌الله رئیسی اعلام بیعت با نظام جمهوری اسلامی و پایبندی به خط امام بود». خبرگزاری کیهان. ۴ خرداد ۱۴۰۳. دریافت‌شده در ۲۸ تیر ۱۴۰۵.

حاتمی، محمدرضا (۱۳۸۴). «بررسی و نقد مبانی مشروعیت حکومت از دیدگاه اهل سنت». دانش سیاسی. اول (یکم): ۶۷–۹۹.

حر عاملی، محمد بن حسن (۱۴۰۳). وسائل الشیعة الی تحصیل مسائل الشریعة. بیروت: عبدالرحیم ربانی شیرازی.

خلیلی، علی (۱۳۹۵). «تداوم نظریه مشروعیت الهی در نظام سیاسی ایران؛ از دوره باستان تا انقلاب اسلامی». مطالعات دولت‌پژوهی در جمهوری اسلامی ایران. دوم (یکم): ۸۱-۱۰۴.

دیلمی، احمد (۱۳۷۷). «ماهیت بیعت از منظر حدیث شیعه». حکومت اسلامی. سوم (نهم): ۸۱–۹۳.

راغب اصفهانی، حسین بن محمد (۱۴۱۲). مفردات الفاظ القرآن. به کوشش صفوان عدنان داوودی. بیروت: دار الشامیة.

«راهپیمایی ۲۲ بهمن؛ تجدید بیعت تاریخی ملت ایران با انقلاب و ولایت». خبرگزاری مهر. ۲۱ بهمن ۱۴۰۴. دریافت‌شده در ۲۸ تیر ۱۴۰۵.

«رأی در جامعه اسلامی به مثابه بیعت است/ تفاوت بیعت و انتخابات». خبرگزاری مهر. ۲۷ اردیبهشت ۱۳۹۶. دریافت‌شده در ۲۰ تیر ۱۴۰۵.

زمانی‌محجوب، حبیب (۱۳۹۰). «جایگاه و نقش زنان صدر اسلام در بیعت و هجرت». معرفت. بیستم (صد و هفتاد): ۹۱–۱۰۲.

سبحانی تبریزی، جعفر (۱۳۶۴). مفاهیم القرآن فی معالم الحکومه الاسلامیه. قم: موسسه النشر الاسلامی التابعه لجماعه المدرسین بقم.

«شرکت در انتخابات نوعی بیعت و اعلام وفاداری به نظام اسلامی است / ۹دی روز دفاع جانانه مردم از ارزش‌های دینی و انقلابی است». خبرگزاری رسا. ۹ دی ۱۳۹۰. دریافت‌شده در ۲۰ تیر ۱۴۰۵.

شوشتری، محمدتقی (۱۳۷۶). بهج الصباغة فی شرح نهج البلاغة. تهران: امیرکبیر.

شهیدی، سیدجعفر (۱۳۶۸). «بیعت و چگونگی آن در تاریخ اسلام». کیهان اندیشه. پنجم (بیست و ششم): ۱۲۵–۱۲۹.

طباطبایی، محمدحسین (۱۳۹۳). المیزان فی التفسیر القران. قم: دار الکتاب اسلامی.

طبری، محمد بن جریر (۱۳۸۷). تاریخ طبری. به کوشش محمد ابوالفضل ابراهیم. بیروت: دار احیاء التراث العربی.

طبرسی، فضل بن حسن (۱۴۰۸). مجمع البیان فی تفسیر القرآن. به کوشش هاشم رسولی. بیروت: دار المعرفة.

طریحی، فخرالدین بن محمد (۱۳۷۵). مجمع البحرین. تهران: مرتضوی.

عبدالمجید، احمد فوأد عبدالجواد (۱۹۹۸). البیعة عند مفکری أهل السنة و العقد الإجتماعی فی الفکر السیاسی الحدیث: دراسة مقارنة فی الفلسفة السیاسیة. قاهره: دار قباء.

عمید زنجانی، عباسعلی (۱۳۷۷). فقه سیاسی. تهران: امیرکبیر.

عنایت، حمید (۱۳۸۹). سیری در اندیشه سیاسی عرب. تهران: امیرکبیر، شرکت کتاب‌های جیبی فرانکلین. شابک ۹۷۸۹۶۴۰۰۰۲۸۰۳.

«فتح رانکوه و لاهیجان و تأسیس حکومت کیاییان». وب‌سایت گیلار. ۲۱ مرداد ۱۴۰۰. دریافت‌شده در ۲۸ تیر ۱۴۰۵.

قاسمی، ظافر (۱۴۰۵). نظام الحکم فی الشریعة و التاریخ الإسلامی. بیروت: دار النفائس.

«کرامت ذاتی موجب عدم بیعت امام حسین(ع) با یزید بود». خبرگزاری ایکنا. ۱۷ مرداد ۱۴۰۲. دریافت‌شده در ۲۸ تیر ۱۴۰۵.

کلانتر نیستانکی، محمد رضا؛ صالحی، حمید (۱۴۰۳). «ظرفیت‌شناسی نظام‌سازی بیعت در تمدن نوین اسلامی». مطالعات میان رشته‌ای تمدنی انقلاب اسلامی. سوم (دهم): ۷۳–۹۷.

«ماهیت بیعت و نقش آن در مشروعیت حاکم اسلامی». خبرگزاری فارس. ۱۶ آبان ۱۳۹۶. دریافت‌شده در ۲۰ تیر ۱۴۰۵.

مجد، مصطفی (۱۳۸۸). ظهور و سقوط مرعشيان. بندرعباس: دانشگاه آزاد اسلامی بندرعباس.

مسعودی، علی بن حسین (۱۳۸۵). مروج الذّهب و معادن الجوهر. مصر: محمد محیی الدین عبدالحمید.

مصباح یزدی، محمدتقی (۱۳۷۵). «اختیارات ولی فقیه در خارج از مرزها». پایگاه اطلاع‌رسانی آثار حضرت آیت‌الله مصباح یزدی. دریافت‌شده در ۲۱ تیر ۱۴۰۵.

مطهری‌فر، حمیدرضا (۱۸ شهریور ۱۳۸۸). «بیعت: پیمانی طرفینی مبنی بر فرمانبرداری و اعلام وفاداری». پرتال جامع علوم و معارف قرآن. دریافت‌شده در ۲۱ تیر ۱۴۰۵.

مکارم شیرازی، ناصر (۱۴۲۵). انوار الفقاهة: کتاب البیع. قم: مدرسه الامام علی بن ابی‌طالب (ع).

موسویان، سیدابوالفضل (۱۳۸۰). «بیعت و رأی». نامه مفید. هفتم (بیست و پنجم): ۴۹–۶۸.

مهسوری، محمدحسین (۱۳۷۷). «بیعت یا انتخابات». حکومت اسلامی. سوم (نهم): ۶۳–۸۰.

میبدی، محمدفاکر (۱۳۷۶). «بیعت و نقش آن در حکومت اسلامی». حکومت اسلامی. دوم (پنجم): ۱۸۰–۲۰۶.

میرخواند، محمد بن خاوندشاه (۱۲۳۳). روضة الصفا. تهران: دار الطباعه خاصه جدیدة.

لاری، مصلح‌الدین محمد (۱۳۹۳). مرآت الادوار و مرقات الأخبار. تهران: خلیل ساغروانیان.

«نقش امت در شکل‌گیری حکومت دینی/ رای با بیعت تفاوت دارد». خبرگزاری مهر. ۱۶ فروردین ۱۳۹۵. دریافت‌شده در ۲۰ تیر ۱۴۰۵.

«نقش مردم در حاکمیت در عصر غیبت از دیدگاه امام خمینی (س)». وب‌سایت پرتال امام خمینی. ۲۱ آذر ۱۴۰۱. دریافت‌شده در ۲۰ تیر ۱۴۰۵.

نیکونهاد، حامد؛ زارع، مهدی (۱۳۹۸). «نسبت‌سنجی درون‌مایه بیعت در اندیشه سیاسی شیعه با ماهیت و کارویژه «رأی» در حقوق اساسی مدرن». پژوهش تطبیقی حقوق اسلام و غرب. ششم (یکم، پیاپی نوزدهم): ۱۴۵-۱۶۸.

«واکاوی نقش و کارکرد سیاسی – اجتماعی بیعت در ساختار حکمرانی طالبان». پایگاه تحلیلی-پژوهشی مطالعات شرق. ۱۶ شهریور ۱۴۰۲. دریافت‌شده در ۲۱ تیر ۱۴۰۵.

هاشمی، سیدرضا (۱۳۸۰). «بیعت». دانشنامه جهان اسلام. جلد ۵ (بهمنیان دکن - پیوند گیاهان): ۲۴۶–۲۳۹.

یوسفی اشکوری، حسن (۱۳۸۱). «اسلام و مبانی قدرت». بازتاب اندیشه. سوم (بیست و ششم): ۵۰–۵۴.


خطای یادکرد: برچسب <ref> برای گروهی به نام «دیدگاه» وجود دارد، اما برچسب متناظر با <references group="دیدگاه"/> یافت نشد.

برگرفته از «https://iranpedia.net/w/index.php?title=بیعت&oldid=65511»