صفحهای تازه حاوی «'''<big>نگارگری،</big>''' نوعی نقاشی ظریف، معنوی و تزیینی ایرانی. نگارگری، هنر اصیل ایرانی است که رابطۀ عمیق با معناگرایی مردم ایران دارد و از نظام فرهنگی و عاطفی ایرانیان مایه گرفته است. هنر نگارگری از مفاهیمی مانند تعالی روح، رسیدن به عالم معنا و د...» ایجاد کرد |
علی شاهرودی (بحث | مشارکتها) بدون خلاصۀ ویرایش |
||
| خط ۱: | خط ۱: | ||
'''<big> | '''<big>نگارگری ایرانی،</big>''' نوعی نقاشی ظریف، معنوی و تزیینی ایرانی. | ||
نگارگری، هنر اصیل ایرانی است که رابطۀ عمیق با معناگرایی مردم ایران دارد و از نظام فرهنگی و عاطفی ایرانیان مایه گرفته است. هنر نگارگری از مفاهیمی مانند تعالی روح، رسیدن به عالم معنا و دیگر مفاهیم مشابه نشأت میگیرد. نگارگر آنچه را در عالم معنا یافته با بهرهگیری از تعالیم اسلامی به تصویر میکشد و اثری هنری میآفریند. شخصیتپردازی و تنوع و ترکیب رنگ در نگارگری، معنادار است. | نگارگری، هنر اصیل ایرانی است که رابطۀ عمیق با معناگرایی مردم ایران دارد و از نظام فرهنگی و عاطفی ایرانیان مایه گرفته است. هنر نگارگری از مفاهیمی مانند تعالی روح، رسیدن به عالم معنا و دیگر مفاهیم مشابه نشأت میگیرد. نگارگر آنچه را در عالم معنا یافته با بهرهگیری از تعالیم اسلامی به تصویر میکشد و اثری هنری میآفریند. شخصیتپردازی و تنوع و ترکیب رنگ در نگارگری، معنادار است. | ||
==مفهوم شناسی نگارگری== | ==مفهوم شناسی نگارگری== | ||
نگارگری بهمعنی [[نقاشی]] و صورتگری،<ref> [https://vajehyab.com/dehkhoda/%D9%86%DA%AF%D8%A7%D8%B1%DA%AF%D8%B1%DB%8C?q=%D9%86%DA%AF%D8%A7%D8%B1%DA%AF%D8%B1%DB%8C دهخدا، لغتنامه، ذیل واژه نگارگری.]</ref> در هنر اسلامی ـ ایرانی با مفهوم عرفانی «نگار»، پیوند خورده و اشاره به خداوند دارد که در صورتهای مختلف جلوهگری میکند و نگارگر، ترسیم کنندۀ شکوه خداوند است.<ref>[https://www.karnaval.ir/blog/persian-miniature سارانی، «نگارگری ایرانی میراث ناملموس ایران در یونسکو»، وبسایت کارناوال.]</ref> | نگارگری بهمعنی [[نقاشی]] و صورتگری،<ref> [https://vajehyab.com/dehkhoda/%D9%86%DA%AF%D8%A7%D8%B1%DA%AF%D8%B1%DB%8C?q=%D9%86%DA%AF%D8%A7%D8%B1%DA%AF%D8%B1%DB%8C دهخدا، لغتنامه، ذیل واژه نگارگری.]</ref> در هنر اسلامی ـ ایرانی با مفهوم عرفانی «نگار»، پیوند خورده و اشاره به خداوند دارد که در صورتهای مختلف جلوهگری میکند و نگارگر، ترسیم کنندۀ شکوه خداوند است.<ref>[https://www.karnaval.ir/blog/persian-miniature سارانی، «نگارگری ایرانی میراث ناملموس ایران در یونسکو»، وبسایت کارناوال.]</ref> | ||
مینیاتور، سبکی در نقاشی است که توجه ويژهای به ریزهکاریها و ظرافتها دارد. در سده نهم هجری، این سبک از نقاشی در ایران نیز معروف و متداول شد. در مینیاتور، ژرفانمایی و تناسب اعضا رعایت نمیشود،<ref>[https://www.vajehyab.com/moein/%D9%85%DB%8C%D9%86%DB%8C%D8%A7%D8%AA%D9%88%D8%B1 معین، فرهنگ فارسی معین، ذیل واژه مینیاتور.]</ref> رنگ در آن جنبهای تزئینی دارد و جزئیات با دقت و بهصورتی خاص رسم میگردد.<ref>[https://www.vajehyab.com/dehkhoda/%D9%85%DB%8C%D9%86%DB%8C%D8%A7%D8%AA%D9%88%D8%B1 دهخدا، لغتنامه دهخدا، ذیل واژه مینیاتور.]</ref> نام دیگر مینیاتور در ایران، «ریزنگاره» یا «خردنگارگری» است.<ref>[https://www.vajehyab.com/sareh/%D9%85%DB%8C%D9%86%DB%8C%D8%A7%D8%AA%D9%88%D8%B1 فرهنگ واژههای سره، ذیل واژه مینیاتور.]</ref> مینیاتور، مخفف کلمه فرانسوی «مینیموم ناتورال» و بهمعنای طبیعت کوچک و ظریف است. این واژه از دوره قاجار وارد زبان فارسی شد و به هر هنر ظریفی میتواند اطلاق شود، اما در ایران به گونهی خاصی از نقاشی که قدمتی کهن نیز دارد گفته میشود.<ref>[http://manuscripts.ir/fa/component/content/article?id=1381 «تاریخچه مینیاتور در ایران»، وبسایت پایگاه خبری نسخ خطی.]</ref> برخی از محققان، ایران را خاستگاه این هنر دانستهاند که بعد از مدتی به چین راه یافته است. این سبک از نقاشی، توانایی به تصویر درآوردن تمامی طبیعت را در یک قالب کوچک دارد. به هنرمند این سبک هنری نیز، مینیاتوریست میگویند.<ref>[https://www.beytoote.com/art/artist/painting2-miniature-iranian.html «نقاشی مینیاتور ایرانی»، وبسایت بیتوته.]</ref> | |||
== تاریخچه نگارگری == | == تاریخچه نگارگری == | ||
| خط ۳۴: | خط ۳۶: | ||
==رنگ و طرح در نگارگری== | ==رنگ و طرح در نگارگری== | ||
رنگ از عناصر اصلی هنر اسلامی است و در نگارگری مفاهیم و معانی ویژهای دارد. هنرمندان نگارگر مسلمان با آگاهی از روانشناختی رنگها، به گزینش آنها در اثر خود میپرداختند. از منظر آنها، هر رنگ دارای نوعی تمثیل خاص است و با جوانب زندگی، احوالات درونی و روحیۀ انسان همخوانی دارد و اثری عمیق میگذارد. در هنر نگارگری رنگ سفید برترین رنگ و نشانۀ وجود مطلق است. رنگ سفید اساس مراتب هستی است که همۀ رنگها را بههم متصل میکند. رنگ سیاه پستترین رنگ و نشانۀ نیستی است. نگارگران ایرانی بیشتر از رنگهای روشن استفاده میکنند بهگونهای که رنگهای درخشان مکمل یکدیگر هستند.<ref>[https://ensani.ir/fa/article/418321/%D8%B5%D9%88%D8%B1%D8%AA-%D8%A8%DB%8C%D8%A7%D9%86-%D9%88-%D9%85%D8%B9%D9%86%D8%A7-%D8%AF%D8%B1-%D9%86%DA%AF%D8%A7%D8%B1%DA%AF%D8%B1%DB%8C-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%A8%D8%B1%D9%BE%D8%A7%DB%8C%D9%87-%D8%AF%DB%8C% بهروزیپور، «صورت، بیان و معنا در نگارگری ایران برپایۀ دیدگاههای دینی و عرفانیِ تیتوس بورکهارت و سید حسین نصر»، 1398ش، ص136.]</ref> | رنگ از عناصر اصلی هنر اسلامی است و در نگارگری مفاهیم و معانی ویژهای دارد. هنرمندان نگارگر مسلمان با آگاهی از روانشناختی رنگها، به گزینش آنها در اثر خود میپرداختند. از منظر آنها، هر رنگ دارای نوعی تمثیل خاص است و با جوانب زندگی، احوالات درونی و روحیۀ انسان همخوانی دارد و اثری عمیق میگذارد. در هنر نگارگری رنگ سفید برترین رنگ و نشانۀ وجود مطلق است. رنگ سفید اساس مراتب هستی است که همۀ رنگها را بههم متصل میکند. رنگ سیاه پستترین رنگ و نشانۀ نیستی است. نگارگران ایرانی بیشتر از رنگهای روشن استفاده میکنند بهگونهای که رنگهای درخشان مکمل یکدیگر هستند.<ref>[https://ensani.ir/fa/article/418321/%D8%B5%D9%88%D8%B1%D8%AA-%D8%A8%DB%8C%D8%A7%D9%86-%D9%88-%D9%85%D8%B9%D9%86%D8%A7-%D8%AF%D8%B1-%D9%86%DA%AF%D8%A7%D8%B1%DA%AF%D8%B1%DB%8C-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%A8%D8%B1%D9%BE%D8%A7%DB%8C%D9%87-%D8%AF%DB%8C% بهروزیپور، «صورت، بیان و معنا در نگارگری ایران برپایۀ دیدگاههای دینی و عرفانیِ تیتوس بورکهارت و سید حسین نصر»، 1398ش، ص136.]</ref> | ||
=== روشهای طراحی === | |||
نقاشی مینیاتور، روشها و شیوههای متفاوتی را تجربه کرده است. این شیوهها به سه دسته کلی تقسیم میشود: | |||
# '''طراحی مینیاتور رنگی''': در برخی از قسمتهای این دسته از مینیاتورها رنگ بهکار رفته است. استفاده از رنگ طلایی نیز در این سبک نقاشی حتمی است. این طرحهای رنگی بیشتر در دورهی صفوی و همزمان با درخشش رضا عباسی متداول شد. | |||
# '''طراحی مینیاتور بدون رنگ''': در این سبک، فقط از قلممو و رنگ سیاه، قهوهای، قرمز و آبی استفاده میشود. زمینههای این کار، عموما رنگ روشن هستند. این سبک در تمام دوران رونق مینیاتور در ایران رایج بوده است. | |||
# '''طراحی مینیاتور سفید قلم''': طرحهایی هستند که با قلممو و رنگ سفید، طلایی و رنگهای روشن دیگر، روی زمینههای کاری تیره، طراحی و اجرا میشوند. این روش، در ابتدا برای تزئین و طراحی جلدهای روغنی بهکار میرفت.<ref>[https://www.beytoote.com/art/artist/painting2-miniature-iranian.html «نقاشی مینیاتور ایرانی»، وبسایت بیتوته.]</ref> | |||
==درونمایۀ نگارگری اسلامی== | ==درونمایۀ نگارگری اسلامی== | ||
در هنر نگارگری طرحها از مفاهیمی مانند تعالی روح، رسیدن بهعالم معنا و دیگر مفاهیم مشابه نشأت میگیرد و عالمی برتر از عالم مادی در ذهن هنرمند نقش میبندد که علاوهبر صورتهای مادی باید مفهوم معنوی پنهان در آن را درک کرد. در نگارگری اسلامی، نگارگر آنچه را در عالم معنا دیده با بهرهگیری از تعالیم اسلامی به تصویر میکشد و اثری ایرانی و اسلامی خلق میکند.<ref>[https://www.karnaval.ir/blog/persian-miniature سارانی، «نگارگری ایرانی میراث ناملموس ایران در یونسکو»، وبسایت کارناوال.]</ref> | در هنر نگارگری طرحها از مفاهیمی مانند تعالی روح، رسیدن بهعالم معنا و دیگر مفاهیم مشابه نشأت میگیرد و عالمی برتر از عالم مادی در ذهن هنرمند نقش میبندد که علاوهبر صورتهای مادی باید مفهوم معنوی پنهان در آن را درک کرد. در نگارگری اسلامی، نگارگر آنچه را در عالم معنا دیده با بهرهگیری از تعالیم اسلامی به تصویر میکشد و اثری ایرانی و اسلامی خلق میکند.<ref>[https://www.karnaval.ir/blog/persian-miniature سارانی، «نگارگری ایرانی میراث ناملموس ایران در یونسکو»، وبسایت کارناوال.]</ref> | ||
| خط ۴۶: | خط ۵۶: | ||
==عناصر نمادین در نگارگری ایرانی== | ==عناصر نمادین در نگارگری ایرانی== | ||
نگارگری ایران مملو از عناصر نمادین است. تمام رنگها و فرمها در این هنر در پی بیان معانی فرازمینی هستند. چنانچه باغ و فضایی که در نگارگری ایران مشاهده میشود تمثیلی از [[بهشت]] و تصویری از عالم مثال بهمعنای فلسفی آن است. رنگها نیز با آن درخشندگی که در این آثار دارند و فاقد هرگونه سایۀ روشن هستند، بیان نمادینی از رنگها در عالم ملکوتیاند. نظریۀ عالم مثال در آثار فیلسوفی چون ملاصدرا مطرح شده است و در عصر او آثار نگارگری زیادی خلق شد که به نوعی عالم مثال در آنها بازتاب پیدا کرده است. از دیگر عناصر نمادین در هنر اسلامی، درخت سرو بوده که سر آن خمیده شده است. «درخت سرو» درختی است که همزمان دو اصل مؤنث و مذکر را در وجود خود دارد و بهمعنای مسلمان کامل شناخته میشود. وجه تمسیۀ آن نیز اطاعت او در مقابل باد و تمثیلی از فرمانبرداری انسانهای مسلمان در برابر شریعت است.<ref>[https://www.cgie.org.ir/fa/news/128769/%D9%86%D9%85%D8%A7%D8%AF-%D9%BE%D8%B1%D8%AF%D8%A7%D8%B2%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D9%87%D9%86%D8%B1-%D8%A7%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85---%D9%81%D8%A7%D8%B7%D9%85%D9%87-%D8%AA%D8%B4%DA%A9%D8%B1%DB%8C تشکری، «نماد پردازی در هنر اسلام»، وبسایت مرکز دائرة المعارف بزرگ اسلامی.]</ref> | نگارگری ایران مملو از عناصر نمادین است. تمام رنگها و فرمها در این هنر در پی بیان معانی فرازمینی هستند. چنانچه باغ و فضایی که در نگارگری ایران مشاهده میشود تمثیلی از [[بهشت]] و تصویری از عالم مثال بهمعنای فلسفی آن است. رنگها نیز با آن درخشندگی که در این آثار دارند و فاقد هرگونه سایۀ روشن هستند، بیان نمادینی از رنگها در عالم ملکوتیاند. نظریۀ عالم مثال در آثار فیلسوفی چون ملاصدرا مطرح شده است و در عصر او آثار نگارگری زیادی خلق شد که به نوعی عالم مثال در آنها بازتاب پیدا کرده است. از دیگر عناصر نمادین در هنر اسلامی، درخت سرو بوده که سر آن خمیده شده است. «درخت سرو» درختی است که همزمان دو اصل مؤنث و مذکر را در وجود خود دارد و بهمعنای مسلمان کامل شناخته میشود. وجه تمسیۀ آن نیز اطاعت او در مقابل باد و تمثیلی از فرمانبرداری انسانهای مسلمان در برابر شریعت است.<ref>[https://www.cgie.org.ir/fa/news/128769/%D9%86%D9%85%D8%A7%D8%AF-%D9%BE%D8%B1%D8%AF%D8%A7%D8%B2%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D9%87%D9%86%D8%B1-%D8%A7%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85---%D9%81%D8%A7%D8%B7%D9%85%D9%87-%D8%AA%D8%B4%DA%A9%D8%B1%DB%8C تشکری، «نماد پردازی در هنر اسلام»، وبسایت مرکز دائرة المعارف بزرگ اسلامی.]</ref> | ||
=== موضوعات === | |||
موضوعات متداول نقاشی مینیاتور، صحنه شکار و شکارچیان، حیوانات مختلف از جمله پرندگان، اژدها، سیمرغ، اژدها، فرشتگان، دیوان، دراویش، چوپانان و گوسفندان، استاد و شاگرد، جوانان، زندگی روستایی و کشاورزی و رخدادهای مهم تاریخی است. همچنین، از این سبک نقاشی برای تزئین حاشیه و متن کتب خطی استفاده میکنند.<ref>[https://www.beytoote.com/art/artist/painting2-miniature-iranian.html «نقاشی مینیاتور ایرانی»، وبسایت بیتوته.]</ref> | |||
==نگارگران برتر== | ==نگارگران برتر== | ||
| خط ۷۶: | خط ۸۹: | ||
*«نگارگری؛ از ظهور تا افول»، خبرگزاری ایرنا، تاریخ درج مطلب: 28 مهر 1394ش. | *«نگارگری؛ از ظهور تا افول»، خبرگزاری ایرنا، تاریخ درج مطلب: 28 مهر 1394ش. | ||
*«هنر نگارگری ایران ثبت جهانی شد»، وبسایت کمسیون ملی یونسکو-ایران، تاریخ درج مطلب: 27 آذر 1399ش. | *«هنر نگارگری ایران ثبت جهانی شد»، وبسایت کمسیون ملی یونسکو-ایران، تاریخ درج مطلب: 27 آذر 1399ش. | ||
* دهخدا، علیاکبر، لغتنامه دهخدا، وبسایت واژهیاب، تاریخ بازدید: 8 آبان 1400ش. | |||
* معین، محمد، فرهنگ فارسی معین، وبسایت واژهیاب، تاریخ بازدید: 8 آبان 1400ش. | |||
* فرهنگ واژههای سره، وبسایت واژهیاب، تاریخ بازدید: 8 آبان 1400ش. | |||
* «تاریخچه مینیاتور در ایران»، وبسایت پایگاه خبری نسخ خطی، تاریخ بارگذاری: 11 تیر 1393ش. | |||
* «نقاشی مینیاتور ایرانی»، وبسایت بیتوته، تاریخ بازدید: 8 آبان 1400ش. | |||
* «مینیاتور و تاریخچه آن در ایران»، وبسایت ویستا، تاریخ بازدید: 8 آبان 1400ش. | |||
