بدون خلاصۀ ویرایش |
بدون خلاصۀ ویرایش |
||
| خط ۷۷: | خط ۷۷: | ||
=== دکترین دفاعی === | === دکترین دفاعی === | ||
نیروهای مسلح عمان | نیروهای مسلح عمان بهدلیل اشراف جغرافیایی این کشور بر کرانۀ جنوبی تنگه هرمز از طریق شبهجزیره مسندم، نقشی کلیدی در امنیت انرژی و ناوبری جهانی ایفا میکنند. دکترین دفاع ملی عمان بر پایۀ بیطرفی با شعار «دوست همه و دشمن هیچکس» استوار است. این رویکرد به مسقط اجازه میدهد ضمن حفظ توافقنامههای دفاعی دیرینه با بریتانیا و ایالات متحده و اعطای حق دسترسی به پایگاههای خود نظیر بندر دقم، روابط متوازنی نیز با همسایگان منطقهای و ایران داشته باشد. عمان علیرغم عضویت در شورای همکاری خلیج فارس، از مداخله نظامی مستقیم در تنشهای منطقهای خودداری کرده و همواره نقش میانجی را ترجیح داده است.<ref>{{پک/بن|12|ک=globalmilitary|ف=Oman Military Forces|زبان=en}}</ref> | ||
'''روابط با ایران | === '''روابط با ایران''' === | ||
روابط میان ایران و عمان بر بستری از اعتماد متقابل، دوستی و پیوندهای تاریخی، قومی و فرهنگی استوار است. اگرچه سوابق تعامل و همکاری میان دو کشور به قرون گذشته بازمیگردد؛ اما رسمیت یافتن مناسبات دیپلماتیک این دو کشور از ۱۳۵۰ش آغاز شد. با وقوع انقلاب اسلامی، مسیر همکاریهای دوجانبه، منطقهای و بینالمللی این دو کشور، علاوه بر هموارتر شدن، شتاب گرفت. در طول دهههای متمادی، اعتماد بهعنوان رکن اصلی در مناسبات دو کشور، بستری برای گسترش همکاریها در مواجهه با تحولات منطقهای فراهم کرد. روابط ایران و عمان، با وجود تنشهای مستمر در منطقه، بهعنوان الگویی کارآمد از همسایگی پایدار شناخته شده است.<ref>{{پک/بن|17|ک=سفارت جمهوری اسلامی ایران مسقط|ف=روابط سیاسی ایران و عمان}}</ref> این کشور در دهه ۱۹۸۰م، نقشی کلیدی در فراهمسازی بستر مذاکرات برای پایان جنگ ایران و عراق ایفا کرد. در دهههای بعد نیز مسقط کانالهای ارتباطی میان تهران و دولت باراک اوباما را برقرار ساخت که منجر به دستیابی به برنامه جامع اقدام مشترک (برجام) در سال ۲۰۱۵م شد. در ۲۰۲۵ و ۲۰۲۶م، عمان میزبانی دو دور مذاکرات هستهای میان تهران و واشنگتن را بر عهده داشت. با این حال، روند این گفتوگوها در هر دو دور بر اثر حملات غیرقانونی آمریکا و رژیم صهیونیستی به ایران در ژوئن ۲۰۲۵م و فوریه ۲۰۲۶م متوقف و بینتیجه ماند.<ref>{{پک/بن|18|ک=خبرگزاری ایسنا|ف=عمان کدام سوی موضوع «تنگه هرمز» میایستد؛ ایران یا آمریکا؟}}</ref> در حوزه همکاریهای ایران و عمان پیرامون تنگه هرمز، مسقط در پی برقراری آتشبس و انعقاد تفاهمنامه میان ایران و ایالات متحده، ضمن اعلام مخالفت صریح با اعمال عوارض دریایی، بر ضرورت تضمین اصل آزادی دریانوردی در این آبراه تأکید ورزید.<ref>{{پک/بن|20|ک=خبرگزاری مهر|ف=عمان و تنگه هرمز؛ از نشست مشترک با ایران تا موضعگیری البوسعیدی}}</ref> | |||
'''روابط با آمریکا | === '''روابط با آمریکا''' === | ||
روابط دیپلماتیک عمان با ایالات متحده به سال ۱۸۳۳م بازمیگردد که اولین روابط آمریکا با یک کشور عربی بود. رابطۀ راهبردی با واشنگتن دههها پیش آغاز شد. عمان با استقرار تجهیزات نظامی آمریکا موافقت کرد و در سال ۲۰۱۹م توافقنامهای امضا شد که به ناوهای آمریکایی دسترسی رسمی به بنادر دوکم و صلاله میداد. سالانه حدود ۸۰ تماس بندری نیروی دریایی آمریکا در عمان صورت میگیرد و نیروهای دو کشور در رزمایشهای مشترک شرکت میکنند. وزیر امور خارجه عمان، از سیاست آمریکا در قبال ایران انتقاد کرده و استدلال کرده بود که آمریکا کنترل سیاست خارجی خود را از دست داده است.<ref>{{پک/بن|16|ک=arabcenterdc|ف=Oman and the Iran War: Neutrality Under Strain|زبان=en}}</ref> پس از حملۀ آمریکا و اسرائیل به ایران، دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، همواره از پیامرسانی و اظهارنظرهای مقامات عمانی در مورد این جنگ، اظهار نارضایتی کرده و سیاستهای عمان در قبال تنگه هرمز و همکاری با ایران در این زمینه را به چالش کشیده و عمان را به حملۀ نظامی تهدید کرد.<ref>{{پک/بن|19|ک=خبرگزاری ایرنا|ف=همکاری ایران و عمان در هرمز؛ عامل اصلی خشم و تهدید رئیسجمهور آمریکا}}</ref> | |||
'''روابط با اسرائیل | === '''روابط با اسرائیل''' === | ||
تماسهای علنی بین اسراییل و عمان پس از کنفرانس مادرید در سال ۱۹۹۱م آغاز شد؛ اما همکاریهای غیررسمی از دهه ۱۹۷۰م وجود داشت، از جمله کمک نظامی اسراییل به عمان در سرکوب شورش ظفار و همکاری در فناوری کشاورزی. در سالهای ۱۹۹۴ و ۱۹۹۵م، ملاقاتهای رسمی و تاسیس دفاتر نمایندگی تجاری بین دو کشور صورت گرفت و مرکز تحقیقاتی شیرینسازی خاورمیانه در عمان با مشارکت اسراییل راهاندازی شد. با شروع انتفاضه مسجدالاقصی در سال ۲۰۰۰م، عمان دفتر نمایندگی تجاری اسراییل را بست؛ اما همکاری علمی ادامه یافت. سفر بنیامین نتانیاهو به عمان در اکتبر ۲۰۱۸م، بازتابی از تلاش مسقط برای تداوم سیاست خارجی و نقش میانجیگرانه خود میان رقیبهای منطقهای، از جمله ایران و اسرائیل، جهت تضمین امنیت ملی بود. این اقدام از سوی ایران با انتقاد روبهرو شد. مقامات عمانی با ارسال پیامهای دیپلماتیک به رهبران فلسطین، بر تداوم حمایت خود از تشکیل دولت مستقل فلسطینی تأکید کردند تا از سوءتفاهم دربارۀ تغییر مواضع خود جلوگیری کنند.<ref>{{پک/بن|21|ک=مرکز پژوهشهای علمی و مطالعات استراتژیک خاورمیانه|ف=نگاهی به تاثیرات منطقهای روابط پنهان و آشکار عمان با رژیم اسراییل}}</ref> در سال 1402ش وزیر امور خارجه عمان، برقراری روابط کامل با اسرائیل را منوط به تشکیل کشور مستقل فلسطین و بهرسمیت شناختن آن توسط رژیم صهیونیستی دانست.<ref>{{پک/بن|22|ک=خبرزاری تابناک|ف=پیششرط عمان برای عادیسازی روابط با رژیم اسرائیل}}</ref> | |||
== نیروهای مسلح == | == نیروهای مسلح == | ||
عمان حدود ۶درصد از تولید ناخالص داخلی خود را به | عمان حدود ۶درصد از تولید ناخالص داخلی خود را به بودجۀ دفاعی اختصاص میدهد. صنایع دفاعی داخلی این کشور با تمرکز بر تولید مهمات سبک فعال است؛ با این حال، ارتش عمان کماکان به واردات تسلیحات پیشرفته از بریتانیا، آمریکا و ترکیه وابسته است.<ref>{{پک/بن|12|ک=globalmilitary|ف=Oman Military Forces|زبان=en}}</ref> | ||
=== ساختار و تجهیزات نیروهای مسلح === | === ساختار و تجهیزات نیروهای مسلح === | ||
| خط ۹۴: | خط ۹۷: | ||
* '''نیروی هوایی:''' مجهز به جنگندههای چندمنظوره اف-۱۶ و یوروفایتر تایفون برای دفاع هوایی و پشتیبانی زمینی است. | * '''نیروی هوایی:''' مجهز به جنگندههای چندمنظوره اف-۱۶ و یوروفایتر تایفون برای دفاع هوایی و پشتیبانی زمینی است. | ||
* '''نیروی دریایی:''' متولی اصلی تأمین امنیت تنگه هرمز با استفاده از ناوچههای کلاس خریف، قاهر و شناورهای گشتی و فاقد یگان زیردریایی است. | * '''نیروی دریایی:''' متولی اصلی تأمین امنیت تنگه هرمز با استفاده از ناوچههای کلاس خریف، قاهر و شناورهای گشتی و فاقد یگان زیردریایی است. | ||
* '''گارد سلطنتی و نیروهای ویژه:''' یگانهای تخصصی متمرکز بر حفاظت از | * '''گارد سلطنتی و نیروهای ویژه:''' یگانهای تخصصی متمرکز بر حفاظت از تأسیسات سلطنتی و مبارزه با تروریسم هستند. | ||
* '''پلیس سلطنتی:''' در قالب نیروهای شبهنظامی | * '''پلیس سلطنتی:''' در قالب نیروهای شبهنظامی گارد ساحلی و هوایی در امنیت مرزها مشارکت دارد.<ref>{{پک/بن|12|ک=globalmilitary|ف=Oman Military Forces|زبان=en}}</ref> | ||
== فرهنگ == | == فرهنگ == | ||
=== '''مبانی تاریخی و هویت فرهنگی''' === | === '''مبانی تاریخی و هویت فرهنگی''' === | ||
فرهنگ عمان ریشه در سنتهای اسلامی و بادیهنشینی دارد | فرهنگ عمان ریشه در سنتهای اسلامی و بادیهنشینی دارد. این پیشینه منجر به شکلگیری جامعهای با حفظ هویت فرهنگی و در عین حال مهماننواز و گشادهرو شده است. پذیرایی از مهمانان با قهوه و خرما، آیینی اجتماعی و نشانهای از احترام است. هنجارهای عمومی در عمان محافظهکارانه است و رعایت متانت و حیا در پوشش و رفتار، هم برای شهروندان و هم برای تمامی بازدیدکنندگان و ساکنان کشور الزامی است.<ref>{{پک/بن|3|ک=countryreports|ف=Oman: Country profile {{!}} News|زبان=en}}</ref> | ||
=== '''ساختار اجتماعی و''' '''خانواده''' === | === '''ساختار اجتماعی و''' '''خانواده''' === | ||
واحد خانواده سنگبنای جامعه عمان محسوب میشود و شبکههای خویشاوندی گسترده، نقش مرکزی را در زندگی اجتماعی و اقتصادی ایفا میکنند. وابستگیهای قبیلهای نیز وزن اجتماعی قابلتوجهی دارند و بر همه چیز، از آداب و رسوم ازدواج گرفته تا تصمیمگیریهای محلی و اجتماعی تأثیر میگذارند. به بزرگان و ریشسفیدان احترام گذاشته میشود و مشورت با اعضای ارشد خانواده و جامعه، | واحد خانواده سنگبنای جامعه عمان محسوب میشود و شبکههای خویشاوندی گسترده، نقش مرکزی را در زندگی اجتماعی و اقتصادی ایفا میکنند. وابستگیهای قبیلهای نیز وزن اجتماعی قابلتوجهی دارند و بر همه چیز، از آداب و رسوم ازدواج گرفته تا تصمیمگیریهای محلی و اجتماعی تأثیر میگذارند. به بزرگان و ریشسفیدان احترام گذاشته میشود و مشورت با اعضای ارشد خانواده و جامعه، جنبۀ مهمی از زندگی عمانیها است.<ref>{{پک/بن|3|ک=countryreports|ف=Oman: Country profile {{!}} News|زبان=en}}</ref> | ||
=== '''دین و باورها''' === | === '''دین و باورها''' === | ||
اسلام در تمامی ارکان فرهنگ عمان نفوذ دارد. | اسلام در تمامی ارکان فرهنگ عمان نفوذ دارد. شالودۀ مذهبی جامعه، تعیینکننده ریتم زندگی روزانه، از جمله اوقات نماز، عادات غذایی و ضوابط پوشش است.<ref>{{پک/بن|3|ک=countryreports|ف=Oman: Country profile {{!}} News|زبان=en}}</ref> در نوامبر ۲۰۲۳م و در پی آغاز جنگ اسرائیل علیه غزه، مفتی اعظم عمان تحریم تجاری فروشگاهها و برندهای وابسته به ایالات متحده و متحدانش را «وظیفهای برای امت» دانست. باورهای مذهبی همچنین تاثیر شدیدی بر قانون مجازات ۲۰۱۸م دارند که طبق آن توهین به مقدسات، ارتداد و اعمالی که توهین به اسلام تلقی میشوند، مجازات زندانی بین سه تا ده سال دارند. به همین ترتیب، افرادی که انجمنی را تأسیس یا سازماندهی کنند که با اسلام مخالفت داشته باشد یا اقدام آنها بهعنوان آسیب رساندن به پایههای دین اسلام یا تبلیغ برای دینی دیگر تعبیر شود، به سه تا هفت سال زندان محکوم میشوند.<ref>{{پک/بن|13|ک=bti-project|ف=Oman Country Report 2026|زبان=en}}</ref> | ||
=== '''پوشش''' === | === '''پوشش''' === | ||
لباسهای سنتی | لباسهای سنتی در عمان مایۀ افتخار فرهنگی است. مردان اغلب از دشداشه بههمراه کُمه (کلاه گلدوزیشده) یا عمامه استفاده میکنند. پوشش متعارف زنان در مکانهای عمومی شامل عبا و روسری است.<ref>{{پک/بن|3|ک=countryreports|ف=Oman: Country profile {{!}} News|زبان=en}}</ref> | ||
=== '''صنایع دستی''' === | === '''صنایع دستی''' === | ||
صنایع دستی بومی شامل سفالگری، بافندگی و نقرهکاری است. «خنجر» بهعنوان دشنه تشریفاتی، نماد ملی کشور محسوب شده و در نشان ملی عمان نیز به کار رفته است.<ref>{{پک/بن|3|ک=countryreports|ف=Oman: Country profile {{!}} News|زبان=en}}</ref> | |||
== نظام آموزشی == | == نظام آموزشی == | ||
آموزش در عمان در گذشته | آموزش در عمان در گذشته در مکتبخانهها و حلقههای درس مساجد انجام میشد و در آن قرآن تلاوت و اصول دین اسلام، زبان عربی و حساب مقدماتی تدریس میشد. مدارس قرآنی و حلقههای درسی تا سال ۱۹۷۰م تنها راه آموزش در عمان بودند که با وجود تفاوت سطح از منطقهای به منطقه دیگر، در اکثر روستاها رواج داشتند. گذار از آموزش سنتی به آموزش رسمی بهمعنای نوین آن از سال ۱۹۳۰م آغاز شد. در این دوره، مدارس محدودی تحت نظارت و برنامهریزی دولتی تأسیس شدند که برنامههای درسی با محتوای مشخص و موضوعات متنوع را ارائه میدادند. مردم عمان پیش از سال ۱۹۷۰م به جز عدهای بسیار اندک از آموزش محروم بودند.<ref>{{پک/بن|10|ک=وزارة التعلیم|ف=نظام التعليم في سلطنة عمان | ||
البوابة التعليمية قلب التعليم النابض|زبان=ar}}</ref> | البوابة التعليمية قلب التعليم النابض|زبان=ar}}</ref> | ||
آموزش پایه در عمان به دو دوره تقسیم میشود: | امروزه آموزش پایه در عمان به دو دوره تقسیم میشود: | ||
'''دوره اول:''' این مقطع شامل پایههای ۱ تا ۴ است و دانشآموزان دختر و پسر در کلاسهای مشترک تحصیل میکنند و کادر شاغل در این مدارس صرفاً از بانوان هستند. | '''دوره اول:''' این مقطع شامل پایههای ۱ تا ۴ است و دانشآموزان دختر و پسر در کلاسهای مشترک تحصیل میکنند و کادر شاغل در این مدارس صرفاً از بانوان هستند. | ||
'''دوره دوم:''' این مقطع شامل پایههای ۵ تا ۱۰ است. دانشآموزان دختر و پسر در این مقطع در مدارس مجزا تحصیل میکنند و کادر شاغل در آنها متناسب با جنسیت دانشآموزان | '''دوره دوم:''' این مقطع شامل پایههای ۵ تا ۱۰ است. دانشآموزان دختر و پسر در این مقطع در مدارس مجزا تحصیل میکنند و کادر شاغل در آنها متناسب با جنسیت دانشآموزان است.<ref>{{پک/بن|9|ک=educouncil|ف=نبذة عن التعليم المدرسي في سلطنة عمان|زبان=ar}}</ref> | ||
مدت زمان آموزش پایه ده سال تحصیلی است و دانشآموزانی که آن را با موفقیت به پایان برسانند، به مرحله «پس از پایه» که شامل دو سال تحصیلی یازدهم و دوازدهم است، منتقل میشوند.<ref>{{پک/بن|8|ک=وزارة التعلیم|ف=نظام التعليم | مدت زمان آموزش پایه ده سال تحصیلی است و دانشآموزانی که آن را با موفقیت به پایان برسانند، به مرحله «پس از پایه» که شامل دو سال تحصیلی یازدهم و دوازدهم است، منتقل میشوند.<ref>{{پک/بن|8|ک=وزارة التعلیم|ف=نظام التعليم | ||
البوابة التعليمية قلب التعليم النابض|زبان=ar}}</ref> | البوابة التعليمية قلب التعليم النابض|زبان=ar}}</ref> | ||
بین سالهای ۱۹۷۰ تا ۲۰۲۴م، تعداد مدارس دولتی از سه مدرسه به ۱۲۶۹ مدرسه افزایش | بین سالهای ۱۹۷۰ تا ۲۰۲۴م، تعداد مدارس دولتی از سه مدرسه به ۱۲۶۹ مدرسه افزایش یافت. بخش آموزش خصوصی نیز گسترش یافته و بیش از ۱۱۰۰ مدرسه را شامل میشود.<ref>{{پک/بن|13|ک=bti-project|ف=Oman Country Report 2026|زبان=en}}</ref> | ||
== رسانه == | == رسانه == | ||
