| خط ۱: | خط ۱: | ||
خاندان قاجار؛ | خاندان قاجار؛ ایلی ترکتبار که از اواخر قرن نهم هجری با پیوستن به اتحادیه قزلباش، به تدریج به یکی از طوایف نظامی-سیاسی تأثیرگذار در ایران تبدیل شد. | ||
خاندان قاجار از اواخر قرن نهم هجری با حضور در اتحادیه قزلباش و پیوستن به مریدان شیخ حیدر صفوی، به تدریج به یکی از طوایف نظامی-سیاسی تأثیرگذار در ایران تبدیل شدند. آنان ابتدا در منطقه آناتولی و سپس در آذربایجان، قرهباغ، گنجه و استرآباد پراکنده شدند و در دوره صفویه به عنوان یکی از طوایف وفادار قزلباش، در جنگهای مهمی چون چالدران و نبرد با آققویونلوها شرکت داشتند و برخی از سرانشان به مناصب عالی نظامی و دیپلماتیک دست یافتند. پس از سقوط صفویه، قاجارها در دوره افشاریه و زندیه ضمن حفظ ساختار ایلی خود، به تدریج پایگاه خود را در شمال ایران مستحکم کردند و با بهرهگیری از خلأ قدرت پس از مرگ کریمخان زند، آغامحمدخان قاجار توانست رقیبان را سرکوب کرده و در ۱۱۷۴ش سلسله قاجار را بنیان نهد که حدود ۱۳۰ سال بر ایران حکومت کرد و سرانجام در ۱۳۰۴ش با کودتای رضاخان پهلوی منقرض گردید. امروزه نوادگان این خاندان در ایران و کشورهای اروپایی و آمریکا پراکندهاند و بخشی از آنان با حفظ هویت تاریخی خود، به فعالیتهای فرهنگی و پژوهشی درباره تاریخ این سلسله مشغولند. | |||
== نامگذاری == | == نامگذاری == | ||
| خط ۳۱: | خط ۳۳: | ||
=== افشاریه و زندیه === | === افشاریه و زندیه === | ||
در دوران افشاریه و زندیه، خاندان قاجار به تدریج پایگاه نظامی و سیاسی خود را در مناطق شمالی ایران مستحکم ساخت. در اواخر حکومت صفوی، فتحعلیخان قاجار با مهار پیشروی افغانها، به سپهسالاری ارتش صفوی منصوب شد و جایگاه نظامی این خاندان را ارتقا بخشید. پس از سقوط صفویه و در دوره نادرشاه، قاجارها ضمن حفظ ساختار ایلی خود، در منازعات قدرت شرکت داشتند و برخی از سران آنان به عنوان حاکمان محلی در مناطق استرآباد و مازندران به فعالیت پرداختند. با مرگ نادرشاه و بروز هرج و مرج در اواخر دوره افشاریه، قاجارها به تدریج دامنه نفوذ خود را گسترش دادند و در رقابت با زندیان برای کسب قدرت، مواضع خود را در شمال ایران تثبیت کردند.<ref>{{پک|شمیم|۱۳۸۷|ک=ایران در دورهٔ سلطنت قاجار (قرن سیزدهم و نیمهٔ اول قرن چهاردهم)،|ص=۲۳-۲۴|ج=}}</ref> در دوره زندیه، اگرچه کریمخان زند با سیاست مدارا، آغامحمدخان قاجار را به عنوان گروگان در شیراز نگه داشت، اما پس از مرگ کریمخان و بروز اختلافات داخلی در خاندان زند، آغامحمدخان با گریز از شیراز و بهرهگیری از خلأ قدرت، به تدریج توانست رقیبان ایلی خود را سرکوب کرده و زمینه را برای تأسیس سلسله قاجار فراهم سازد.<ref>{{پک|شمیم|۱۳۸۷|ک=ایران در دورهٔ سلطنت قاجار (قرن سیزدهم و نیمهٔ اول قرن چهاردهم)،|ص=۳۰-۲۷|ج=}}</ref> | |||
== سلسه پادشاهی == | == سلسه پادشاهی == | ||
{{اصلی|قاجاریه}}خاندان قاجار در سال ۱۱۷۴ش (۱۲۱۰ق) سلسلهای پادشاهی را بنیان نهاد که به مدت حدود ۱۳۰ سال بر ایران حکومت کرد. بنیانگذار این سلسله، آقامحمدخان قاجار، پس از شکست حکومت زندیه و دیگر مدعیان قدرت، در تهران تاجگذاری کرد و شش پادشاه دیگر از این خاندان (فتحعلیشاه، محمدشاه، ناصرالدینشاه، مظفرالدینشاه، محمدعلیشاه و احمدشاه) تا انقراض آن در ۱۳۰۴ش بر ایران سلطنت نمودند. در دوران حاکمیت این خاندان، رویدادهای مهمی همچون جنگهای ایران و روس، عهدنامههای گلستان و ترکمنچای، واگذاری امتیازات به بیگانگان، نهضت تنباکو، انقلاب مشروطه و کودتای ۱۲۹۹ش رخ داد که نهایتاً به خلع احمدشاه و روی کار آمدن رضاخان پهلوی انجامید. | {{اصلی|قاجاریه}}خاندان قاجار در سال ۱۱۷۴ش (۱۲۱۰ق) سلسلهای پادشاهی را بنیان نهاد که به مدت حدود ۱۳۰ سال بر ایران حکومت کرد. بنیانگذار این سلسله، آقامحمدخان قاجار، پس از شکست حکومت زندیه و دیگر مدعیان قدرت، در تهران تاجگذاری کرد و شش پادشاه دیگر از این خاندان (فتحعلیشاه، محمدشاه، ناصرالدینشاه، مظفرالدینشاه، محمدعلیشاه و احمدشاه) تا انقراض آن در ۱۳۰۴ش بر ایران سلطنت نمودند. در دوران حاکمیت این خاندان، رویدادهای مهمی همچون جنگهای ایران و روس، عهدنامههای گلستان و ترکمنچای، واگذاری امتیازات به بیگانگان، نهضت تنباکو، انقلاب مشروطه و کودتای ۱۲۹۹ش رخ داد که نهایتاً به خلع احمدشاه و روی کار آمدن رضاخان پهلوی انجامید.<ref>{{پک|کوشکی|۱۴۰۰|ک=دانشنامه امام خمینی|ف=قاجاریه|ص=۹۸-۱۰۰}}</ref> | ||
== دوران معاصر == | == دوران معاصر == | ||
| خط ۵۵: | خط ۵۸: | ||
{{یادکرد وب|عنوان=خاندان قاجار کجا هستند|نشانی=https://daneshia.ir/khandan-ghajar-koja-hastand/|تاریخ=۲۲ تیر ۱۴۰۵|تاریخ بازبینی=۲۸ تیر ۱۴۰۵|کد زبان=|وبگاه=وبسایت دانشیا|نام خانوادگی۱=رمضانی|نام۱=مرتضی}} | {{یادکرد وب|عنوان=خاندان قاجار کجا هستند|نشانی=https://daneshia.ir/khandan-ghajar-koja-hastand/|تاریخ=۲۲ تیر ۱۴۰۵|تاریخ بازبینی=۲۸ تیر ۱۴۰۵|کد زبان=|وبگاه=وبسایت دانشیا|نام خانوادگی۱=رمضانی|نام۱=مرتضی}} | ||
{{یادکرد کتاب|نام خانوادگی=شمیم|نام=علیاصغر|عنوان=ایران در دورهٔ سلطنت قاجار (قرن سیزدهم و نیمهٔ اول قرن چهاردهم)|سال=۱۳۸۷|مکان=تهران|ناشر=بهزاد}} | |||
{{یادکرد وب|عنوان=علیرضاخان عضدالملک|نشانی=https://www.iichs.ir/fa/news/821/%D8%B9%D9%84%DB%8C%D8%B1%D8%B6%D8%A7%D8%AE%D8%A7%D9%86-%D8%B9%D8%B6%D8%AF%D8%A7%D9%84%D9%85%D9%84%DA%A9|تاریخ=۲۶ بهمن ۱۳۹۳|تاریخ بازبینی=۲۳ تیر ۱۴۰۵|شناسه={{شناسه یادکرد|۲۰۰}}|وبگاه=وبسایت پژوهشکده تاریخ معاصر}} | {{یادکرد وب|عنوان=علیرضاخان عضدالملک|نشانی=https://www.iichs.ir/fa/news/821/%D8%B9%D9%84%DB%8C%D8%B1%D8%B6%D8%A7%D8%AE%D8%A7%D9%86-%D8%B9%D8%B6%D8%AF%D8%A7%D9%84%D9%85%D9%84%DA%A9|تاریخ=۲۶ بهمن ۱۳۹۳|تاریخ بازبینی=۲۳ تیر ۱۴۰۵|شناسه={{شناسه یادکرد|۲۰۰}}|وبگاه=وبسایت پژوهشکده تاریخ معاصر}} | ||
| خط ۶۱: | خط ۶۶: | ||
{{یادکرد کتاب|نام خانوادگی=کاشغری|نام=محمود|عنوان=دیوان لغات الترک|سال=۱۳۳۳|مکان=ترکیه/استانبول|ناشر=عامره}} | {{یادکرد کتاب|نام خانوادگی=کاشغری|نام=محمود|عنوان=دیوان لغات الترک|سال=۱۳۳۳|مکان=ترکیه/استانبول|ناشر=عامره}} | ||
{{یادکرد دانشنامه|نام خانوادگی=کوشکی|نام=فرشته|مدخل=قاجاریه|دانشنامه=امام خمینی|سال=۱۴۰۰|ناشر=[[مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی]]|مکان=تهران|کوشش=سید ضیا مرتوضوی|پیوند مدخل=https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/2146509/%d9%82%d8%a7%d8%ac%d8%a7%d8%b1%db%8c%d9%87}} | |||
{{یادکرد کتاب|نام خانوادگی=لمبتون|نام=ان|عنوان=تاریخ ایلات ایران|سال=۱۳۷۵|مکان=تهران|ناشر=آگاه|مترجم=علی تبریزی}} | {{یادکرد کتاب|نام خانوادگی=لمبتون|نام=ان|عنوان=تاریخ ایلات ایران|سال=۱۳۷۵|مکان=تهران|ناشر=آگاه|مترجم=علی تبریزی}} | ||
