|
|
| خط ۶۵: |
خط ۶۵: |
| '''زمینهساز استعمار''': تحلیلگران تاریخ و سیاست تأکید دارند که نگاه خوشبینانه و اعتماد مطلق به غرب، زمینهساز نفوذ [[استعمار]] شده و در طول تاریخ موجب گردیده تا برخی از روشنفکران، خواسته یا ناخواسته، در راستای اهداف بیگانگان عمل کنند.<ref>ابوطالبی، ارتجاع روشنفکری بعد از انقلاب اسلامی، ۱۳۸۷ش، ص۱۶۳.</ref> | | '''زمینهساز استعمار''': تحلیلگران تاریخ و سیاست تأکید دارند که نگاه خوشبینانه و اعتماد مطلق به غرب، زمینهساز نفوذ [[استعمار]] شده و در طول تاریخ موجب گردیده تا برخی از روشنفکران، خواسته یا ناخواسته، در راستای اهداف بیگانگان عمل کنند.<ref>ابوطالبی، ارتجاع روشنفکری بعد از انقلاب اسلامی، ۱۳۸۷ش، ص۱۶۳.</ref> |
|
| |
|
| == مواجهه جامعه ایران با انگاره «بهشت غرب»<ref group="دیدگاه">مفهوم «بهشت غرب» در این بخش از متن عملاً همان «غربزدگی» است با نامی دیگر. در حالی که منظور از این مدخل توصیف این مفهوم بوده است نه ورود به زوایای غربزدگی و غربگرایی. | | == مواجهه انتقادی با انگاره «بهشت غرب» == |
| | نگاه به غرب بهعنوان «بهشت موعود»، با نقدهای جدی جامعهشناسان و پژوهشگران مواجه شده است. برخی منتقدان، انگاره بهشت غرب را، با ضربالمثل «مرغ همسایه غاز است» مقایسه کرده<ref>محمدی، «خودتحقیری، علل و عوامل داخلی و درمان»، 1401ش، ص54.</ref> و معتقدند، این تصویر از «غربِ ایدهآل»، محصولِ خودتحقیری و ناآگاهی از واقعیتهای جوامع غربی و ضعف در سواد رسانهای است.<ref>درویشی، «حمله بیامان به هویت ایرانی باالقای خود تحقیری»، وبسایت روزنامه کیهان.</ref> |
|
| |
|
| هرچند مقداری تلاقی لابدمنه است اما سعی کنید نوع مواجهه با همین استعاره را پررنگ کنید نه اصل غرب زدگی</ref> ==
| | این متخصصان در تقابل با چالشهای انگارهی بهشت غرب، ضمن ضروری دانستنِ ارتقای سواد رسانهای و بازنماییِ دقیقِ چالشهای اجتماعی، اخلاقی و تاریخیِ غرب،<ref>درویشی، «حمله بیامان به هویت ایرانی باالقای خود تحقیری»، وبسایت روزنامه کیهان.</ref> بر برنامهریزی جهت افزایش خودآگاهی و تقویت هویت ملی<ref>درویشی، «حمله بیامان به هویت ایرانی باالقای خود تحقیری»، وبسایت روزنامه کیهان.</ref>و همچنین بازنماییِ دستاوردهای تمدن ایران<ref>دهدار، «تأثیر شرق شناسی(1) بر تاریخ نگاری ایران معاصر»، 1383ش،</ref> بهویژه در کتابهای درسی<ref>شریفییزدی، «چرا ایرانیان خودتحقیری میکنند؟»، وبسایت روزنامه همشهری.</ref>تأکید میورزند. |
| در تاریخ و فرهنگ کهن ایرانی، از دنیای غرب عموماً با عنوان «فرنگ» یاد میشد. در گذشته، اطلاعات جامعه از غرب ناچیز بود و نگاه مثبتی نیز به آن وجود نداشت؛ چنانکه در متون کهن مانند [[گلستان (کتاب)|گلستان]] سعدی، واژگان [[«فرنگ»]] و [[«فرنگی»]] غالباً با صفاتی چون کافر و خصم همراه بوده است.<ref>قانونپرور، فرنگ در آینه ایرانی، ۱۳۷۵ش، ص۶۹.</ref>
| |
|
| |
|
| با این حال، در قرن نوزدهم میلادی،<ref>قانونپرور، فرنگ در آینه ایرانی، ۱۳۷۵ش، ص۶۹.</ref> و با افزایش تماسها، سفرهای حاکمان قاجار و محصلان ایرانی به اروپا و آمریکا، نفوذ غرب در دستگاه حاکمه<ref>قانونپرور،فرنگ در آینه ایرانی، ۱۳۷۵ش، ص۷۰.</ref> و نیز نگارش آثاری چون حاجی بابای اصفهانی در سال۱۸۲۴م<ref>قانونپرور، فرنگ در آینه ایرانی، ۱۳۷۵ش، ص۶۹.</ref> تصویر غرب در نگاه فرهنگ عامه و بهویژه نخبگان دگرگون شد.<ref>قانونپرور، فرنگ در آینه ایرانی، ۱۳۷۵ش، ص۷۰.</ref> | | برخی اندیشمندان، تأکید دارند در تقابل با بهشتی که در غرب پنداشته میشود، بهجای اندیشیدن به مهاجرت که پاک کردن صورت مسئله و فرار از مشکلات است،<ref>آسایش و دیگران، «سودای مهاجرت: میل به مهاجرت و تصویر ذهنی از غرب در تجربه دانشجو-مهاجران ایرانی»، 1398ش، ص۵۳.</ref> با کار و احساس مسؤولیت اجتماعی<ref>لکزایی، «علل ضعف تمدنی و عقبماندگی جوامع اسلامی در اندیشه امام موسی صدر»، 1398ش، ص316.</ref> و نیز با روحیه خودباوری و پرهیز از ناامیدی و چشم امید به دیگران داشتن، تمدن نوین اسلامی را دوباره احیا کنیم.<ref>خامنهای، «بیانیه «گام دوم انقلاب» خطاب به ملت ایران»، پايگاه اطلاعرسانی دفتر حفظ و نشر آثار حضرت آيتالله خامنهای.</ref> |
|
| |
|
| در پی این تعاملات، غرب در ذهن بخشی از منورالفکران به یک «انگاره بهشتگونه» تبدیل شد.<ref>قانونپرور، فرنگ در آینه ایرانی، ۱۳۷۵ش، ص۷۰.</ref> این گروه با پشت کردن به گذشته سیاسی و سنتی خود، مجذوب مظاهر تمدن غربی شدند. شیفتگی به این «بهشت خیالی» تا جایی پیش رفت که روشنفکران اولیهای نظیر تقیزاده، آخوندزاده و ملکمخان،<ref group="دیدگاه">اسامی را کامل بیاورید</ref> با انفعال کامل، شعار «غربی شدن از نوک پا تا فرق سر» را سر دادند.<ref>دهدار، غربشناسی علمای شیعه در تجربه ایران معاصر، ۱۳۹۳ش، ص۸۲۹.</ref>
| | برخی از اندیشمندان در مواجهه با انگارهی بهشت غرب، با قلمداد کردن مهاجرت بهعنوان پاک کردن صورت مسئله و فرار از مشکلات،<ref>آسایش و دیگران، «سودای مهاجرت: میل به مهاجرت و تصویر ذهنی از غرب در تجربه دانشجو-مهاجران ایرانی»، 1398ش، ص۵۳.</ref> معتقدند راه مقابله با این انگاره، احیای تمدن نوین اسلامی از طریق تقویت مسئولیتپذیری اجتماعی<ref>لکزایی، «علل ضعف تمدنی و عقبماندگی جوامع اسلامی در اندیشه امام موسی صدر»، 1398ش، ص316.</ref> و روحیه خودباوری و نیز پرهیز از ناامیدی و چشم امید به دیگران داشتن، است.<ref>خامنهای، «بیانیه «گام دوم انقلاب» خطاب به ملت ایران»، پايگاه اطلاعرسانی دفتر حفظ و نشر آثار حضرت آيتالله خامنهای.</ref> |
| | |
| این شیفتگی به تدریج نوعی خودباختگی، بیگانهزدگی و فرهنگ «ما نمیتوانیم» را از اواسط قاجار تا دوران پهلوی نهادینه کرد.<ref>خامنهای، دوران جدید عالم، ۱۳۹۸ش، ص۱۰۴.</ref> در این دوره، نگاهی منفی به مواریث ارزشمند تاریخی شکل گرفت و ترجیح مطلق هر پدیده غربی بر ایرانی رواج یافت؛<ref>خامنهای، دوران جدید عالم، ۱۳۹۸ش، ص۱۰۴.</ref> تلاش برای تغییر ظواهر جامعه مانند کشف حجاب بانوان<ref>قانونپرور، فرنگ در آینه ایرانی، ۱۳۷۵ش، ص۷۱.</ref> و بازتاب گسترده این رویکرد در ادبیات آن دوره، در همین راستا ارزیابی میشود.<ref>قانونپرور، فرنگ در آینه ایرانی، ۱۳۷۵ش، ص۶۹.</ref>
| |
| | |
| با این وجود، انگاره «بهشت غرب» بدون مخالف نماند و به عرصهای برای درگیری فکری بدل شد.<ref>قانونپرور، فرنگ در آینه ایرانی، ۱۳۷۵ش، ص۷۰.</ref> عالمان دینی در برابر مظاهر سلطه فرهنگ غرب ایستادگی کردند.<ref>دهدار، غربشناسی علمای شیعه در تجربه ایران معاصر، ۱۳۹۳ش، ص۶۳.</ref> با گذشت زمان و نمایان شدن پیامدهای غربزدگی، رویکرد منفعلانه روشنفکران اولیه<ref>دهدار، غربشناسی علمای شیعه در تجربه ایران معاصر، ۱۳۹۳ش، ص۸۲۸.</ref> جای خود را به نگاهی انتقادی در میان نخبگان متأخر<ref>دهدار، غربشناسی علمای شیعه در تجربه ایران معاصر، ۱۳۹۳ش، ص۸۳۷.</ref> چون [[مرتضی مطهری]]، [[جلال آلاحمد]]<ref>آل احمد، غربزدگی، ص۵۱.</ref> و [[علی شریعتی]] داد.<ref>دهدار، غربشناسی علمای شیعه در تجربه ایران معاصر، ۱۳۹۳ش، ص۸۳۷.</ref> این سیر تاریخیِ بیداری، سرانجام با وقوع انقلاب اسلامی به رهبری [[امام خمینی]] به نقطه عطف خود رسید؛ جریانی که کوشید با نفی خودباختگی، هویت اصیل تمدنی و دینی را به ملت ایران بازگرداند و مسیر استقلال فکری را هموار سازد.<ref>دهدار، غربشناسی علمای شیعه در تجربه ایران معاصر، ۱۳۹۳ش، ص۶۶۷.</ref> این درگیری و تقابل فکری بعد از انقلاب نیز ادامه داشته است. از نظر امام خمینی، گرچه ملت ایران از پادشاهی پهلوی آسوده گشت اما به این زودیها از تربیتیافتگان غرب و شرق نجات نخواهد یافت.<ref>[امام] خميني، صحیفه نور، وبسایت کتابخانه مدرسه فقاهت.</ref>
| |
|
| |
|
| ==پانویس== | | ==پانویس== |
