| خط ۲۴: | خط ۲۴: | ||
شکلگیری تصویر آرمانی از غرب در ذهن جوامع شرقی، محصول یک فرایند چندوجهی است. | شکلگیری تصویر آرمانی از غرب در ذهن جوامع شرقی، محصول یک فرایند چندوجهی است. | ||
۱. '''سیاستهای استعماری''':مطالعات شرقشناسانه از منظر بسیاری از پژوهشگران، ابزاری در خدمت استعمار و فرآیندی برای هویتبخشی به اروپا<ref>ثمودی پیلهورد، خودمرکز پنداری غرب، ۱۳۹۹ش، ص۲۸.</ref> محسوب میشود.<ref>دهدار، «تأثیر شرق شناسی(1) بر تاریخ نگاری ایران معاصر»، | ۱. '''سیاستهای استعماری''':مطالعات شرقشناسانه از منظر بسیاری از پژوهشگران، ابزاری در خدمت استعمار و فرآیندی برای هویتبخشی به اروپا<ref>ثمودی پیلهورد، خودمرکز پنداری غرب، ۱۳۹۹ش، ص۲۸.</ref> محسوب میشود.<ref>دهدار، «تأثیر شرق شناسی(1) بر تاریخ نگاری ایران معاصر»، 1383ش.</ref> از این منظر، شکلگیری دانش شرقشناسی<ref>ثمودی پیلهورد، خودمرکز پنداری غرب، ۱۳۹۹ش، ص۲۸.</ref> از سیاستهای استعماری غرب برای تصویرسازی بهشت از غرب<ref>آل احمد، غربزدگی، ص133.</ref> و یکی از سازوکارها و ابزارهای اصلی غرب برای بازنمایی خود به عنوان قطب قدرت و مظهر عقلانیت و ثروت<ref>ثمودی پیلهورد، خودمرکز پنداری غرب، ۱۳۹۹ش، ص29.</ref> با برترین مردمان و متمدنترین نژاد بوده است. | ||
از سوی دیگر، غرب از طریق دانش شرقشناسی، ملل شرق را با نگاهی تحقیرآمیز و به عنوان نماد عقبماندگی و توحش بازتعریف میکند.<ref>دهدار، «تأثیر شرق شناسی(1) بر تاریخ نگاری ایران معاصر»، | از سوی دیگر، غرب از طریق دانش شرقشناسی، ملل شرق را با نگاهی تحقیرآمیز و به عنوان نماد عقبماندگی و توحش بازتعریف میکند.<ref>دهدار، «تأثیر شرق شناسی(1) بر تاریخ نگاری ایران معاصر»، 1383ش.</ref> این بازآفرینیِ شرق به عنوان موجوداتی بیمنطق، مستبد و بدوی، از طریق قالبهای متنوعی نظیر رمانها، سفرنامهها و گزارشهای خبری صورت گرفته<ref>ثمودی پیلهورد، خودمرکز پنداری غرب، ۱۳۹۹ش، ص30.</ref> و حتی در آثار نظریهپردازان برجستهای چون ماکس وبر<ref>ثمودی پیلهورد، خودمرکز پنداری غرب، ۱۳۹۹ش، ص31.</ref> و کارل مارکس<ref>ثمودی پیلهورد، خودمرکز پنداری غرب، ۱۳۹۹ش، ص32.</ref> نیز بازتاب یافته است. | ||
بنابر ادعای برخی محققان، با روشن شدن ماهیت استعماری دانش شرقشناسی، امروزه «مطالعات قومی و منطقهای» جایگزین آن شده و همان اهداف را بر عهده گرفته است؛ مؤید این ادعا، تمرکز پژوهشی دانشکدههای مطالعات قومی و منطقهای در بسیاری از دانشگاههای معتبر غربی بر کشورهای جهان سوم است.<ref>دهدار، «تأثیر شرق شناسی(1) بر تاریخ نگاری ایران معاصر»، | بنابر ادعای برخی محققان، با روشن شدن ماهیت استعماری دانش شرقشناسی، امروزه «مطالعات قومی و منطقهای» جایگزین آن شده و همان اهداف را بر عهده گرفته است؛ مؤید این ادعا، تمرکز پژوهشی دانشکدههای مطالعات قومی و منطقهای در بسیاری از دانشگاههای معتبر غربی بر کشورهای جهان سوم است.<ref>دهدار، «تأثیر شرق شناسی(1) بر تاریخ نگاری ایران معاصر»، 1383ش.</ref> | ||
۲. '''تصویرسازی رسانهای''': رسانهها و فضای مجازی قدرت بالایی در جهتدهی به تصورات و آرمانپردازیهای ذهنی ما از جهان دارند.<ref>عربستانی، «در مساله مهاجرت باید به آرزومندی مردم توجه کنیم»، وبسایت خبری شفقنا.</ref> به باور برخي كارشناسان، غربیها در قالب پروژههای مطالعاتی و با کمک روانشناسان، جامعهشناسان و مورخان، نقاط ضعف ملتها را شناسایی کرده و راه تسلط فرهنگی را از طریق تولیدات رسانهای هموار میکنند.<ref>جعفری، جلوهی اهل خراسان، ۱۳۹۳ش، ص۲۰۶.</ref> | ۲. '''تصویرسازی رسانهای''': رسانهها و فضای مجازی قدرت بالایی در جهتدهی به تصورات و آرمانپردازیهای ذهنی ما از جهان دارند.<ref>عربستانی، «در مساله مهاجرت باید به آرزومندی مردم توجه کنیم»، وبسایت خبری شفقنا.</ref> به باور برخي كارشناسان، غربیها در قالب پروژههای مطالعاتی و با کمک روانشناسان، جامعهشناسان و مورخان، نقاط ضعف ملتها را شناسایی کرده و راه تسلط فرهنگی را از طریق تولیدات رسانهای هموار میکنند.<ref>جعفری، جلوهی اهل خراسان، ۱۳۹۳ش، ص۲۰۶.</ref> | ||
| خط ۶۸: | خط ۶۸: | ||
نگاه به غرب بهعنوان «بهشت موعود»، با نقدهای جدی جامعهشناسان و پژوهشگران مواجه شده است. برخی منتقدان، انگاره بهشت غرب را، با ضربالمثل «[[مرغ همسایه غاز است]]» مقایسه کرده<ref>محمدی، «خودتحقیری، علل و عوامل داخلی و درمان»، 1401ش، ص54.</ref> و معتقدند، این تصویر از «غربِ ایدهآل»، محصولِ [[خودتحقیری]] و ناآگاهی از واقعیتهای جوامع غربی و ضعف در سواد رسانهای است.<ref>درویشی، «حمله بیامان به هویت ایرانی باالقای خود تحقیری»، وبسایت روزنامه کیهان.</ref> | نگاه به غرب بهعنوان «بهشت موعود»، با نقدهای جدی جامعهشناسان و پژوهشگران مواجه شده است. برخی منتقدان، انگاره بهشت غرب را، با ضربالمثل «[[مرغ همسایه غاز است]]» مقایسه کرده<ref>محمدی، «خودتحقیری، علل و عوامل داخلی و درمان»، 1401ش، ص54.</ref> و معتقدند، این تصویر از «غربِ ایدهآل»، محصولِ [[خودتحقیری]] و ناآگاهی از واقعیتهای جوامع غربی و ضعف در سواد رسانهای است.<ref>درویشی، «حمله بیامان به هویت ایرانی باالقای خود تحقیری»، وبسایت روزنامه کیهان.</ref> | ||
این متخصصان در تقابل با چالشهای انگارهی بهشت غرب، ضمن ضروری دانستنِ ارتقای [[سواد رسانهای]] و بازنماییِ دقیقِ چالشهای اجتماعی، اخلاقی و تاریخیِ غرب،<ref>درویشی، «حمله بیامان به هویت ایرانی باالقای خود تحقیری»، وبسایت روزنامه کیهان.</ref> بر برنامهریزی جهت افزایش خودآگاهی و تقویت هویت ملی<ref>درویشی، «حمله بیامان به هویت ایرانی باالقای خود تحقیری»، وبسایت روزنامه کیهان.</ref>و همچنین بازنماییِ دستاوردهای تمدن ایران<ref>دهدار، «تأثیر شرق شناسی(1) بر تاریخ نگاری ایران معاصر»، | این متخصصان در تقابل با چالشهای انگارهی بهشت غرب، ضمن ضروری دانستنِ ارتقای [[سواد رسانهای]] و بازنماییِ دقیقِ چالشهای اجتماعی، اخلاقی و تاریخیِ غرب،<ref>درویشی، «حمله بیامان به هویت ایرانی باالقای خود تحقیری»، وبسایت روزنامه کیهان.</ref> بر برنامهریزی جهت افزایش خودآگاهی و تقویت هویت ملی<ref>درویشی، «حمله بیامان به هویت ایرانی باالقای خود تحقیری»، وبسایت روزنامه کیهان.</ref>و همچنین بازنماییِ دستاوردهای تمدن ایران<ref>دهدار، «تأثیر شرق شناسی(1) بر تاریخ نگاری ایران معاصر»، 1383ش.</ref> بهویژه در کتابهای درسی<ref>شریفییزدی، «چرا ایرانیان خودتحقیری میکنند؟»، وبسایت روزنامه همشهری.</ref>تأکید میورزند. | ||
برخی از اندیشمندان در مواجهه با چالشهای انگارهی بهشت غرب، با قلمداد کردن [[مهاجرت]] بهعنوان پاک کردن صورت مسئله و فرار از مشکلات،<ref>آسایش و دیگران، «سودای مهاجرت: میل به مهاجرت و تصویر ذهنی از غرب در تجربه دانشجو-مهاجران ایرانی»، 1398ش، ص۵۳.</ref> معتقدند راه مقابله با این انگاره، احیای تمدن نوین اسلامی از طریق تقویت مسئولیتپذیری اجتماعی<ref>لکزایی، «علل ضعف تمدنی و عقبماندگی جوامع اسلامی در اندیشه امام موسی صدر»، 1398ش، ص316.</ref> و روحیه خودباوری و نیز پرهیز از ناامیدی و چشم امید به دیگران داشتن، است.<ref>خامنهای، «بیانیه «گام دوم انقلاب» خطاب به ملت ایران»، پايگاه اطلاعرسانی دفتر حفظ و نشر آثار حضرت آيتالله خامنهای.</ref> | برخی از اندیشمندان در مواجهه با چالشهای انگارهی بهشت غرب، با قلمداد کردن [[مهاجرت]] بهعنوان پاک کردن صورت مسئله و فرار از مشکلات،<ref>آسایش و دیگران، «سودای مهاجرت: میل به مهاجرت و تصویر ذهنی از غرب در تجربه دانشجو-مهاجران ایرانی»، 1398ش، ص۵۳.</ref> معتقدند راه مقابله با این انگاره، احیای تمدن نوین اسلامی از طریق تقویت مسئولیتپذیری اجتماعی<ref>لکزایی، «علل ضعف تمدنی و عقبماندگی جوامع اسلامی در اندیشه امام موسی صدر»، 1398ش، ص316.</ref> و روحیه خودباوری و نیز پرهیز از ناامیدی و چشم امید به دیگران داشتن، است.<ref>خامنهای، «بیانیه «گام دوم انقلاب» خطاب به ملت ایران»، پايگاه اطلاعرسانی دفتر حفظ و نشر آثار حضرت آيتالله خامنهای.</ref> | ||