خط ۲۴: خط ۲۴:
شکل‌گیری تصویر آرمانی از غرب در ذهن جوامع شرقی، محصول یک فرایند چندوجهی است.  
شکل‌گیری تصویر آرمانی از غرب در ذهن جوامع شرقی، محصول یک فرایند چندوجهی است.  


۱. '''سیاست‌های استعماری''':مطالعات شرق‌شناسانه از منظر بسیاری از پژوهشگران، ابزاری در خدمت استعمار و فرآیندی برای هویت‌بخشی به اروپا<ref>ثمودی پیله‌ورد، خودمرکز پنداری غرب، ۱۳۹۹ش، ص۲۸.</ref> محسوب می‌شود.<ref>دهدار، «تأثیر شرق شناسی(1) بر تاریخ نگاری ایران معاصر»، 1383ش،</ref> از این منظر، شکل‌گیری دانش شرق‌شناسی<ref>ثمودی پیله‌ورد، خودمرکز پنداری غرب، ۱۳۹۹ش، ص۲۸.</ref> از سیاست‌های استعماری غرب برای تصویرسازی بهشت از غرب<ref>آل احمد، غرب‌زدگی، ص133.</ref> و یکی از سازوکارها و ابزارهای اصلی غرب برای بازنمایی خود به عنوان قطب قدرت و مظهر عقلانیت و ثروت<ref>ثمودی پیله‌ورد، خودمرکز پنداری غرب، ۱۳۹۹ش، ص29.</ref> با برترین مردمان و متمدن‌ترین نژاد بوده است.
۱. '''سیاست‌های استعماری''':مطالعات شرق‌شناسانه از منظر بسیاری از پژوهشگران، ابزاری در خدمت استعمار و فرآیندی برای هویت‌بخشی به اروپا<ref>ثمودی پیله‌ورد، خودمرکز پنداری غرب، ۱۳۹۹ش، ص۲۸.</ref> محسوب می‌شود.<ref>دهدار، «تأثیر شرق شناسی(1) بر تاریخ نگاری ایران معاصر»، 1383ش.</ref> از این منظر، شکل‌گیری دانش شرق‌شناسی<ref>ثمودی پیله‌ورد، خودمرکز پنداری غرب، ۱۳۹۹ش، ص۲۸.</ref> از سیاست‌های استعماری غرب برای تصویرسازی بهشت از غرب<ref>آل احمد، غرب‌زدگی، ص133.</ref> و یکی از سازوکارها و ابزارهای اصلی غرب برای بازنمایی خود به عنوان قطب قدرت و مظهر عقلانیت و ثروت<ref>ثمودی پیله‌ورد، خودمرکز پنداری غرب، ۱۳۹۹ش، ص29.</ref> با برترین مردمان و متمدن‌ترین نژاد بوده است.


از سوی دیگر، غرب از طریق دانش شرق‌شناسی، ملل شرق را با نگاهی تحقیرآمیز و به عنوان نماد عقب‌ماندگی و توحش بازتعریف می‌کند.<ref>دهدار، «تأثیر شرق شناسی(1) بر تاریخ نگاری ایران معاصر»، 1383ش،</ref> این بازآفرینیِ شرق به عنوان موجوداتی بی‌منطق، مستبد و بدوی، از طریق قالب‌های متنوعی نظیر رمان‌ها، سفرنامه‌ها و گزارش‌های خبری صورت گرفته<ref>ثمودی پیله‌ورد، خودمرکز پنداری غرب، ۱۳۹۹ش، ص30.</ref> و حتی در آثار نظریه‌پردازان برجسته‌ای چون ماکس وبر<ref>ثمودی پیله‌ورد، خودمرکز پنداری غرب، ۱۳۹۹ش، ص31.</ref> و کارل مارکس<ref>ثمودی پیله‌ورد، خودمرکز پنداری غرب، ۱۳۹۹ش، ص32.</ref> نیز بازتاب یافته است.
از سوی دیگر، غرب از طریق دانش شرق‌شناسی، ملل شرق را با نگاهی تحقیرآمیز و به عنوان نماد عقب‌ماندگی و توحش بازتعریف می‌کند.<ref>دهدار، «تأثیر شرق شناسی(1) بر تاریخ نگاری ایران معاصر»، 1383ش.</ref> این بازآفرینیِ شرق به عنوان موجوداتی بی‌منطق، مستبد و بدوی، از طریق قالب‌های متنوعی نظیر رمان‌ها، سفرنامه‌ها و گزارش‌های خبری صورت گرفته<ref>ثمودی پیله‌ورد، خودمرکز پنداری غرب، ۱۳۹۹ش، ص30.</ref> و حتی در آثار نظریه‌پردازان برجسته‌ای چون ماکس وبر<ref>ثمودی پیله‌ورد، خودمرکز پنداری غرب، ۱۳۹۹ش، ص31.</ref> و کارل مارکس<ref>ثمودی پیله‌ورد، خودمرکز پنداری غرب، ۱۳۹۹ش، ص32.</ref> نیز بازتاب یافته است.


بنابر ادعای برخی محققان، با روشن شدن ماهیت استعماری دانش شرق‌شناسی، امروزه «مطالعات قومی و منطقه‌ای» جایگزین آن شده و همان اهداف را بر عهده گرفته است؛ مؤید این ادعا، تمرکز پژوهشی دانشکده‌های مطالعات قومی و منطقه‌ای در بسیاری از دانشگاه‌های معتبر غربی بر کشورهای جهان سوم است.<ref>دهدار، «تأثیر شرق شناسی(1) بر تاریخ نگاری ایران معاصر»، 1383ش،</ref>
بنابر ادعای برخی محققان، با روشن شدن ماهیت استعماری دانش شرق‌شناسی، امروزه «مطالعات قومی و منطقه‌ای» جایگزین آن شده و همان اهداف را بر عهده گرفته است؛ مؤید این ادعا، تمرکز پژوهشی دانشکده‌های مطالعات قومی و منطقه‌ای در بسیاری از دانشگاه‌های معتبر غربی بر کشورهای جهان سوم است.<ref>دهدار، «تأثیر شرق شناسی(1) بر تاریخ نگاری ایران معاصر»، 1383ش.</ref>


۲. '''تصویرسازی رسانه‌ای''': رسانه‌ها و فضای مجازی قدرت بالایی در جهت‌دهی به تصورات و آرمان‌پردازی‌های ذهنی ما از جهان دارند.<ref>عربستانی، «در مساله مهاجرت باید به آرزومندی مردم توجه کنیم»، وب‌سایت خبری شفقنا.</ref> به باور برخي كارشناسان، غربی‌ها در قالب پروژه‌های مطالعاتی و با کمک روان‌شناسان، جامعه‌شناسان و مورخان، نقاط ضعف ملت‌ها را شناسایی کرده و راه تسلط فرهنگی را از طریق تولیدات رسانه‌ای هموار می‌کنند.<ref>جعفری، جلوه‌ی اهل خراسان، ۱۳۹۳ش، ص۲۰۶.</ref>
۲. '''تصویرسازی رسانه‌ای''': رسانه‌ها و فضای مجازی قدرت بالایی در جهت‌دهی به تصورات و آرمان‌پردازی‌های ذهنی ما از جهان دارند.<ref>عربستانی، «در مساله مهاجرت باید به آرزومندی مردم توجه کنیم»، وب‌سایت خبری شفقنا.</ref> به باور برخي كارشناسان، غربی‌ها در قالب پروژه‌های مطالعاتی و با کمک روان‌شناسان، جامعه‌شناسان و مورخان، نقاط ضعف ملت‌ها را شناسایی کرده و راه تسلط فرهنگی را از طریق تولیدات رسانه‌ای هموار می‌کنند.<ref>جعفری، جلوه‌ی اهل خراسان، ۱۳۹۳ش، ص۲۰۶.</ref>
خط ۶۸: خط ۶۸:
نگاه به غرب به‌عنوان «بهشت موعود»، با نقدهای جدی جامعه‌شناسان و پژوهشگران مواجه شده است. برخی منتقدان، انگاره بهشت غرب را، با ضرب‌المثل «[[مرغ همسایه غاز است]]» مقایسه کرده<ref>محمدی، «خودتحقیری، علل و عوامل داخلی و درمان»، 1401ش، ص54.</ref> و معتقدند، این تصویر از «غربِ ایده‌آل»، محصولِ [[خودتحقیری]] و ناآگاهی از واقعیت‌های جوامع غربی و ضعف در سواد رسانه‌ای است.<ref>درویشی، «حمله بی‌امان به هویت ایرانی باالقای خود تحقیری»، وب‌سایت روزنامه کیهان.</ref>
نگاه به غرب به‌عنوان «بهشت موعود»، با نقدهای جدی جامعه‌شناسان و پژوهشگران مواجه شده است. برخی منتقدان، انگاره بهشت غرب را، با ضرب‌المثل «[[مرغ همسایه غاز است]]» مقایسه کرده<ref>محمدی، «خودتحقیری، علل و عوامل داخلی و درمان»، 1401ش، ص54.</ref> و معتقدند، این تصویر از «غربِ ایده‌آل»، محصولِ [[خودتحقیری]] و ناآگاهی از واقعیت‌های جوامع غربی و ضعف در سواد رسانه‌ای است.<ref>درویشی، «حمله بی‌امان به هویت ایرانی باالقای خود تحقیری»، وب‌سایت روزنامه کیهان.</ref>


این متخصصان در تقابل با چالش‌های انگاره‌ی بهشت غرب، ضمن ضروری دانستنِ ارتقای [[سواد رسانه‌ای]] و بازنماییِ دقیقِ چالش‌های اجتماعی، اخلاقی و تاریخیِ غرب،<ref>درویشی، «حمله بی‌امان به هویت ایرانی باالقای خود تحقیری»، وب‌سایت روزنامه کیهان.</ref> بر برنامه‌ریزی جهت افزایش خودآگاهی و تقویت هویت ملی<ref>درویشی، «حمله بی‌امان به هویت ایرانی باالقای خود تحقیری»، وب‌سایت روزنامه کیهان.</ref>و همچنین بازنماییِ دستاوردهای تمدن ایران<ref>دهدار، «تأثیر شرق شناسی(1) بر تاریخ نگاری ایران معاصر»، 1383ش،</ref> به‌ویژه در کتاب‌های درسی<ref>شریفی‌یزدی، «چرا ایرانیان خود‌تحقیری می‌کنند؟»، وب‌سایت روزنامه همشهری.</ref>تأکید می‌ورزند.
این متخصصان در تقابل با چالش‌های انگاره‌ی بهشت غرب، ضمن ضروری دانستنِ ارتقای [[سواد رسانه‌ای]] و بازنماییِ دقیقِ چالش‌های اجتماعی، اخلاقی و تاریخیِ غرب،<ref>درویشی، «حمله بی‌امان به هویت ایرانی باالقای خود تحقیری»، وب‌سایت روزنامه کیهان.</ref> بر برنامه‌ریزی جهت افزایش خودآگاهی و تقویت هویت ملی<ref>درویشی، «حمله بی‌امان به هویت ایرانی باالقای خود تحقیری»، وب‌سایت روزنامه کیهان.</ref>و همچنین بازنماییِ دستاوردهای تمدن ایران<ref>دهدار، «تأثیر شرق شناسی(1) بر تاریخ نگاری ایران معاصر»، 1383ش.</ref> به‌ویژه در کتاب‌های درسی<ref>شریفی‌یزدی، «چرا ایرانیان خود‌تحقیری می‌کنند؟»، وب‌سایت روزنامه همشهری.</ref>تأکید می‌ورزند.


برخی از اندیشمندان در مواجهه با چالش‌های انگاره‌ی بهشت غرب، با قلمداد کردن [[مهاجرت]] به‌عنوان پاک کردن صورت مسئله و فرار از مشکلات،<ref>آسایش و دیگران، «سودای مهاجرت: میل به مهاجرت و تصویر ذهنی از غرب در تجربه دانشجو-مهاجران ایرانی»، 1398ش، ص۵۳.</ref> معتقدند راه مقابله با این انگاره، احیای تمدن نوین اسلامی از طریق تقویت مسئولیت‌پذیری اجتماعی<ref>لکزایی، «علل ضعف تمدنی و عقب‌ماندگی جوامع اسلامی در اندیشه امام موسی صدر»، 1398ش، ص316.</ref> و روحیه خودباوری و نیز پرهیز از ناامیدی و چشم امید به دیگران داشتن، است.<ref>خامنه‌ای، «بیانیه «گام دوم انقلاب» خطاب به ملت ایران»، پايگاه اطلاع‌رسانی دفتر حفظ و نشر آثار حضرت آيت‌الله‌ خامنه‌ای.</ref>
برخی از اندیشمندان در مواجهه با چالش‌های انگاره‌ی بهشت غرب، با قلمداد کردن [[مهاجرت]] به‌عنوان پاک کردن صورت مسئله و فرار از مشکلات،<ref>آسایش و دیگران، «سودای مهاجرت: میل به مهاجرت و تصویر ذهنی از غرب در تجربه دانشجو-مهاجران ایرانی»، 1398ش، ص۵۳.</ref> معتقدند راه مقابله با این انگاره، احیای تمدن نوین اسلامی از طریق تقویت مسئولیت‌پذیری اجتماعی<ref>لکزایی، «علل ضعف تمدنی و عقب‌ماندگی جوامع اسلامی در اندیشه امام موسی صدر»، 1398ش، ص316.</ref> و روحیه خودباوری و نیز پرهیز از ناامیدی و چشم امید به دیگران داشتن، است.<ref>خامنه‌ای، «بیانیه «گام دوم انقلاب» خطاب به ملت ایران»، پايگاه اطلاع‌رسانی دفتر حفظ و نشر آثار حضرت آيت‌الله‌ خامنه‌ای.</ref>