اتحادیه اروپا: تفاوت میان نسخهها
| خط ۴: | خط ۴: | ||
== معرفی == | == معرفی == | ||
اتحادیه اروپا یک سازمان منطقهای متشکل از ۲۷ کشور اروپایی که با نام اختصاری EU خوانده میشود. است که اعضای آن در مقاطع مختلف زمانی به این اتحادیه پیوستهاند. این سازمان حوزههای گستردهای از جمله بهداشت، اقتصاد، سیاست خارجی و امور دفاعی را پوشش میدهد و اعضای آن بخش قابلتوجهی از اختیارات حکومتی خود را به این نهاد واگذار کردهاند. ماهیت قدرت اتحادیه اروپا در عرصههای مختلف متفاوت است؛ بهگونهای که در برخی حوزهها مانند امور پولی، کشاورزی، تجاری و زیستمحیطی بهصورت یک فدراسیون عمل میکند، در حوزههای اجتماعی، اقتصادی، حمایت از مصرفکنندگان و امور داخلی ماهیتی کنفدراسیونی | اتحادیه اروپا یک سازمان منطقهای متشکل از ۲۷ کشور اروپایی که با نام اختصاری EU خوانده میشود. است که اعضای آن در مقاطع مختلف زمانی به این اتحادیه پیوستهاند. این سازمان حوزههای گستردهای از جمله بهداشت، اقتصاد، سیاست خارجی و امور دفاعی را پوشش میدهد و اعضای آن بخش قابلتوجهی از اختیارات حکومتی خود را به این نهاد واگذار کردهاند. ماهیت قدرت اتحادیه اروپا در عرصههای مختلف متفاوت است؛ بهگونهای که در برخی حوزهها مانند امور پولی، کشاورزی، تجاری و زیستمحیطی بهصورت یک فدراسیون عمل میکند، در حوزههای اجتماعی، اقتصادی، حمایت از مصرفکنندگان و امور داخلی ماهیتی کنفدراسیونی دارد و در امور مربوط به روابط خارجی و دفاعی همچون یک نهاد بینالدولی عمل میکند.<ref>{{پک|زنگنه|۱۳۸۹|ک=اتحادیه اروپا: از معاهده پاریس تا معاهده لیسبون|ص=۱۱-۱۳|ج=}}</ref> | ||
== | === مشخصات عمومی === | ||
'''مساحت:''' حدود ۳,۹۴۰,۰۰۰ کیلومتر مربع.<ref>{{پک|کریمی|۱۳۸۷|ک=مجله سیاست خارجی|ف=جایگاه اتحادیه اروپا در نظام بین الملل در حال تکوین: موانع و چالشها|ص=۷۰۳}}</ref> | |||
'''پایتخت:''' اتحادیه اروپا دارای پایتخت رسمی واحد نیست، اما مقر اصلی نهادهای آن در شهرهای بروکسل (بلژیک)، استراسبورگ (فرانسه) و لوکزامبورگ (لوکزامبورگ) مستقر است. بروکسل بهعنوان مرکز اصلی اداری و سیاسی اتحادیه شناخته میشود. | |||
'''کشورهای عضو:''' آلمان، اتریش، اسپانیا، استونی، اسلواکی، اسلوونی، ایتالیا، ایرلند، بلژیک، بلغارستان، پرتغال، دانمارک، رومانی، جمهوری چک، سوئد، فرانسه، فنلاند، قبرس، لتونی، لوکزامبورگ، لهستان، لیتوانی، مالت، مجارستان، هلند، یونان و کرواسی.'''<ref>{{پک/بن|ق۲|ک=همشهری آنلاین|ف=مجله اتحادیه اروپا (EU)}}</ref>''' | |||
'''جمعیت:''' حدود۴۴۷ میلیون نفر.'''<ref>{{پک/بن|ق۲|ک=همشهری آنلاین|ف=مجله اتحادیه اروپا (EU)}}</ref>''' | |||
== | '''کشورهای نامزد عضویت:''' آلبانی، مونتهنگرو، ترکیه، جمهوری مقدونیه و صربستان در لیست انتظار پیوستن به اتحادیه قرار دارند. ایسلند نیز در این لیست بود اما از سال ۲۰۱۳ مذاکرات را متوقف کرده است. بوسنی و هرزگوین و کوزوو از جمله نامزدهای بالقوه هستند.'''<ref>{{پک/بن|ق۲|ک=همشهری آنلاین|ف=مجله اتحادیه اروپا (EU)}}</ref>''' | ||
'''کشورهای خارجشده:''' بریتانیا در سال ۲۰۲۰ به دنبال همهپرسی سال ۲۰۱۶ از اتحادیه اروپا خارج شد.'''<ref>{{پک/بن|ق۲|ک=همشهری آنلاین|ف=مجله اتحادیه اروپا (EU)}}</ref>''' | |||
'''پرچم:''' شامل ۱۲ ستاره طلایی بر زمینه آبیرنگ است. رنگ آبی نشانه غرب و تعداد ستارهها نشانه کامل بودن و اتحاد است و تعداد اعضای اتحادیه را نشان نمیدهد.<ref>{{پک/بن|ق۵|ک=وبسایت روزنامه سایه|ف=رونمایی از پرچم اتحادیه اروپا}}</ref> | |||
'''واحد پول:''' یورو که از اول ژانویه ۱۹۹۹م بهصورت غیرنقدی و از اول ژانویه ۲۰۰۲ بهصورت نقدی در ۲۰ کشور عضو به جریان افتاد.<ref>{{پک/بن|ق۴|ک=وبسایت تابناک|ف=اتحادیه اروپا}}</ref> | |||
'''تولید ناخالص داخلی:''' حدود ۱۷ تریلیون یورو.<ref>{{پک/بن|ق۴|ک=وبسایت تابناک|ف=اتحادیه اروپا}}</ref> | |||
'''بودجه سالانه:''' حدود ۱۵۰ میلیارد یورو.<ref>{{پک/بن|ق۴|ک=وبسایت تابناک|ف=اتحادیه اروپا}}</ref> | |||
=== اهداف === | |||
واحد | * ایجاد بازار واحد و اتحادیۀ گمرکی؛ | ||
* تضمین حرکت آزاد شهروندان، کالا، خدمات و سرمایه در مرزهای داخلی؛ | |||
* حفظ صلح، امنیت و ثبات در قاره؛ | |||
* همکاری در حوزههای عدالت، امور داخلی و سیاست خارجی؛ | |||
* ارتقای پیشرفت علمی و فناوری.<ref>{{پک/بن|ق۴|ک=وبسایت تابناک|ف=اتحادیه اروپا}}</ref> | |||
== زمینههای شکلگیری == | |||
=== عوامل معنایی، تاریخی و فرهنگی === | |||
به باور نظریهپردازان، ایده همگرایی اروپایی مبتنی بر عناصر معنایی مشترک و واکنش به منازعات داخلی این قاره شکل گرفته است. جامعهشناسان بر این باورند که فرهنگ سیاسی و حقوقی اروپا ریشه در تمدن یونان و روم باستان دارد که مفاهیمی مانند دموکراسی، ساختار حقوقی و تفکیک حقوق عمومی از خصوصی را وارد این فرهنگ کردند. در ادامه، مسیحیت بهعنوان رکن سوم، چارچوب هنجاری واحدی ایجاد کرد که زیربنای اندیشههای لیبرال دموکراسی و ایدهآلهای وحدتپژوهانه رهبران پس از جنگ جهانی دوم شد. به تحلیل صاحبنظران، اروپاییان بر اساس درک مشترک از ارزشهای مدرن به سمت همگرایی حرکت کردند و گذشته پرمنازعه اروپا را بهعنوان عنصری تلقی کردند که درصدد نفی آن بودند.<ref name=":02">{{پک|رنجکش|آقایی مزرجی|۱۳۹۶|ک=سیاست جهانی|ف=کاربست نظریه ریتبرگردر فرآیند شکل گیری سازمان های بین المللی | |||
مورد پژوهی: اتحادیه اروپا|ص=۸۵-۸۸}}</ref> | |||
=== نقش قدرتهای محوری === | |||
از منظر تحلیلگران روابط بینالملل، بازیگران قدرتمند منطقهای و فرامنطقهای در هدایت پروسۀ همگرایی نقش کلیدی ایفا کردند. برای مثال فرانسه با اتکا به وزن سیاسی خود، موتور محرک همگرایی بود و طرح شومان با ابتکار ژان مونه برای اشتراک منابع زغال و فولاد با آلمان، سنگبنای ساختار فراملی اروپا شد. برای مثال فرانسه در شکلگیری بازار مشترک، سیستم پولی و معاهدههای تاسیسی نقش محوری داشت. پس از امضای معاهده الیزه در سال ۱۹۶۳، محور بن–پاریس به ستون فقرات همگرایی تبدیل شد و آلمان غربی با پذیرش رهبری اقتصادی، نقش مجری اصلی توسعه و یکپارچگی پولی را بر عهده گرفت. در سطح فرامنطقهای نیز ایالات متحده آمریکا از طریق طرح مارشال و مقابله با نفوذ کمونیسم، از مراحل اولیه شکلگیری بازار مشترک حمایت کرد.<ref name=":022">{{پک|رنجکش|آقایی مزرجی|۱۳۹۶|ک=سیاستنامه|ف=کاربست نظریه ریتبرگردر فرآیند شکل گیری سازمان های بین المللی | |||
مورد پژوهی: اتحادیه اروپا|ص=۸۵-۸۸}}</ref> | |||
== تاریخچه == | |||
فرآیند همگرایی اروپا با امضای معاهدۀ پاریس در ۱۹۵۱م و ایجاد جامعۀ ذغال سنگ و فولاد اروپا میان شش کشور فرانسه، آلمان، ایتالیا و کشورهای بنلوکس آغاز شد و از سال ۱۹۵۲م به اجرا درآمد. معاهدۀ رم در ۱۹۵۷م جامعه اقتصادی اروپا و جامعه انرژی اتمی اروپا را تأسیس کرد و با ایجاد بازار مشترک و سیاستهای مشترک کشاورزی و تجاری، گام مهمی در جهت همگرایی اقتصادی برداشت.<ref>{{پک|زنگنه|۱۳۸۹|ک=اتحادیه اروپا: از معاهده پاریس تا معاهده لیسبون|ص=۲۳|ج=}}</ref> معاهدۀ ادغام در ۱۹۶۵م ساختارهای سازمانی سه جامعه اروپایی را در قالب کمیسیون اروپا و شورای جوامع اروپا ادغام نمود و از سال ۱۹۶۷ اجرایی شد. سند واحد اروپایی در سال ۱۹۸۶ با هدف ایجاد بازار واحد تا سال ۱۹۹۲، همگرایی را از حوزه اقتصادی به حوزه سیاسی تعمیم داد و از سال ۱۹۸۷م به اجرا درآمد. معاهده ماستریخت در ۱۹۹۲م اتحادیه اروپا را بر پایه ساختار سهرکنی شامل اتحاد اقتصادی و پولی، سیاست خارجی و امنیتی مشترک، و همکاریهای قضایی و داخلی بنا نهاد و از سال ۱۹۹۳م لازمالاجرا شد. معاهده آمستردام در ۱۹۹۷م با اصلاح معاهده ماستریخت، بر حوزههای آزادی، امنیت و عدالت و همکاریهای پلیسی و قضایی تأکید کرد و از ۱۹۹۹م اجرایی شد. معاهدۀ نیس در ۲۰۰۱م با اصلاحات ساختاری و سامانه رأیگیری اکثریت کیفی، اتحادیه را برای پذیرش اعضای جدید آماده ساخت و الحاق کشورهای جدید از ۲۰۰۴م آغاز شد. پیشنویس قانون اساسی اروپا در ۲۰۰۴م امضا شد، اما با رأی منفی فرانسه و هلند در ۲۰۰۵م در همهپرسی، روند تصویب با بحران مواجه شد. در ژوئن ۲۰۰۷، با پیشنهاد آلمان، طرح قانون اساسی جای خود را به معاهده لیسبون داد که در دسامبر ۲۰۰۷ به تأیید نهایی رسید و با اصلاح نظام رأیگیری مبتنی بر اکثریت دوگانه از ۲۰۱۷ و ایجاد پست رییس شورای اروپا و نماینده عالی سیاست خارجی، بحران ناشی از رد قانون اساسی را پایان داد.<ref>{{پک|زنگنه|۱۳۸۹|ک=اتحادیه اروپا: از معاهده پاریس تا معاهده لیسبون|ص=۲۴-۲۸|ج=}}</ref> | |||
== '''چارچوب حقوقی''' == | == '''چارچوب حقوقی''' == | ||
| خط ۷۲: | خط ۸۰: | ||
==منابع== | ==منابع== | ||
{{یادکرد وب|عنوان=اتحادیه اروپا|نشانی=https://www.tabnak.ir/fa/tags/1080/1/%D8%A7%D8%AA%D8%AD%D8%A7%D8%AF%DB%8C%D9%87-%D8%A7%D8%B1%D9%88%D9%BE%D8%A7|تاریخ=|تاریخ بازبینی=۴ مرداد ۱۴۰۵|شناسه={{شناسه یادکرد|ق۴}}|وبگاه=وبسایت تابناک}} | |||
{{یادکرد کتاب|نام خانوادگی=دفتر مطالعات سیاسی و بینالمللی،|نام=|عنوان=اتحادیه اروپا: از بنیانهای نظری تا وضعیت حاضر، ۲۷۷.|سال=۱۳۸۷|مکان=تهران|ناشر=اداره چاپ و انتشارات وزارت امور خارجه}} | {{یادکرد کتاب|نام خانوادگی=دفتر مطالعات سیاسی و بینالمللی،|نام=|عنوان=اتحادیه اروپا: از بنیانهای نظری تا وضعیت حاضر، ۲۷۷.|سال=۱۳۸۷|مکان=تهران|ناشر=اداره چاپ و انتشارات وزارت امور خارجه}} | ||
| خط ۷۷: | خط ۸۷: | ||
{{یادکرد ژورنال|نام خانوادگی۱=رنجکش|نام۱=محمد جواد|تاریخ=۱۳۹۶|عنوان=کاربست نظریه ریتبرگردر فرآیند شکل گیری سازمان های بین المللی؛ نمونه پژوهشی اتحادیه اروپا|پیوند=https://www.noormags.ir/view/en/articlepage/1285389/%DA%A9%D8%A7%D8%B1%D8%A8%D8%B3%D8%AA-%D9%86%D8%B8%D8%B1%DB%8C%D9%87-%D8%B1%DB%8C%D8%AA%D8%A8%D8%B1%DA%AF%D8%B1%D8%AF%D8%B1-%D9%81%D8%B1%D8%A7%DB%8C%D9%86%D8%AF-%D8%B4%DA%A9%D9%84-%DA%AF%DB%8C%D8%B1%DB%8C-%D8%B3%D8%A7%D8%B2%D9%85%D8%A7%D9%86-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%A8%DB%8C%D9%86-%D8%A7%D9%84%D9%85%D9%84%D9%84%DB%8C-%D9%86%D9%85%D9%88%D9%86%D9%87-%D9%BE%DA%98%D9%88%D9%87%D8%B4%DB%8C-%D8%A7%D8%AA%D8%AD%D8%A7%D8%AF%DB%8C%D9%87-%D8%A7%D8%B1%D9%88%D9%BE%D8%A7|ژورنال=مجله سیاست جهانی|دوره=ششم|شماره=۱۹|صفحات=۷۹-۱۰۱|نام۲=رضا|نام خانوادگی۲=آقایی مزرجی}} | {{یادکرد ژورنال|نام خانوادگی۱=رنجکش|نام۱=محمد جواد|تاریخ=۱۳۹۶|عنوان=کاربست نظریه ریتبرگردر فرآیند شکل گیری سازمان های بین المللی؛ نمونه پژوهشی اتحادیه اروپا|پیوند=https://www.noormags.ir/view/en/articlepage/1285389/%DA%A9%D8%A7%D8%B1%D8%A8%D8%B3%D8%AA-%D9%86%D8%B8%D8%B1%DB%8C%D9%87-%D8%B1%DB%8C%D8%AA%D8%A8%D8%B1%DA%AF%D8%B1%D8%AF%D8%B1-%D9%81%D8%B1%D8%A7%DB%8C%D9%86%D8%AF-%D8%B4%DA%A9%D9%84-%DA%AF%DB%8C%D8%B1%DB%8C-%D8%B3%D8%A7%D8%B2%D9%85%D8%A7%D9%86-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%A8%DB%8C%D9%86-%D8%A7%D9%84%D9%85%D9%84%D9%84%DB%8C-%D9%86%D9%85%D9%88%D9%86%D9%87-%D9%BE%DA%98%D9%88%D9%87%D8%B4%DB%8C-%D8%A7%D8%AA%D8%AD%D8%A7%D8%AF%DB%8C%D9%87-%D8%A7%D8%B1%D9%88%D9%BE%D8%A7|ژورنال=مجله سیاست جهانی|دوره=ششم|شماره=۱۹|صفحات=۷۹-۱۰۱|نام۲=رضا|نام خانوادگی۲=آقایی مزرجی}} | ||
{{یادکرد وب|عنوان=رونمایی از پرچم اتحادیه اروپا|نشانی=https://www.tabnak.ir/fa/tags/1080/1/%D8%A7%D8%AA%D8%AD%D8%A7%D8%AF%DB%8C%D9%87-%D8%A7%D8%B1%D9%88%D9%BE%D8%A7|تاریخ=۱۸ آذر ۱۴۰۳|تاریخ بازبینی=۴ مرداد ۱۴۰۵|شناسه={{شناسه یادکرد|ق۵}}|وبگاه=وبسایت روزنامه سایه}} | |||
{{یادکرد کتاب|نام خانوادگی=زنگنه|نام=حمید|عنوان=اتحادیه اروپا: از معاهده پاریس تا معاهده لیسبون|سال=۱۳۸۹|مکان=تهران|ناشر=اداره چاپ و انتشارات وزارت امور خارجه}} | {{یادکرد کتاب|نام خانوادگی=زنگنه|نام=حمید|عنوان=اتحادیه اروپا: از معاهده پاریس تا معاهده لیسبون|سال=۱۳۸۹|مکان=تهران|ناشر=اداره چاپ و انتشارات وزارت امور خارجه}} | ||
{{یادکرد ژورنال|نام خانوادگی۱=کریمی|نام۱=هوشنگ|تاریخ=۱۳۸۷|عنوان=جایگاه اتحادیه اروپا در نظام بین الملل در حال تکوین: موانع و چالش ها|پیوند=https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/432443/%D8%AC%D8%A7%DB%8C%DA%AF%D8%A7%D9%87-%D8%A7%D8%AA%D8%AD%D8%A7%D8%AF%DB%8C%D9%87-%D8%A7%D8%B1%D9%88%D9%BE%D8%A7-%D8%AF%D8%B1-%D9%86%D8%B8%D8%A7%D9%85-%D8%A8%DB%8C%D9%86-%D8%A7%D9%84%D9%85%D9%84%D9%84-%D8%AF%D8%B1-%D8%AD%D8%A7%D9%84-%D8%AA%DA%A9%D9%88%DB%8C%D9%86-%D9%85%D9%88%D8%A7%D9%86%D8%B9-%D9%88-%DA%86%D8%A7%D9%84%D8%B4-%D9%87%D8%A7|ژورنال=مجله سیاست خارجی|دوره=|شماره=۳|صفحات=683-728}} | |||
{{یادکرد وب|عنوان=مجله اتحادیه اروپا (EU)|نشانی=https://www.hamshahrionline.ir/news/40104/%D9%85%D8%AC%D9%84%D9%87-%D8%A7%D8%AA%D8%AD%D8%A7%D8%AF%DB%8C%D9%87-%D8%A7%D8%B1%D9%88%D9%BE%D8%A7-EU|تاریخ=۲۷ اسفند ۱۳۹۷|تاریخ بازبینی=۳ مرداد ۱۴۰۵|شناسه={{شناسه یادکرد|ق۲}}|وبگاه=همشهری آنلاین}} | {{یادکرد وب|عنوان=مجله اتحادیه اروپا (EU)|نشانی=https://www.hamshahrionline.ir/news/40104/%D9%85%D8%AC%D9%84%D9%87-%D8%A7%D8%AA%D8%AD%D8%A7%D8%AF%DB%8C%D9%87-%D8%A7%D8%B1%D9%88%D9%BE%D8%A7-EU|تاریخ=۲۷ اسفند ۱۳۹۷|تاریخ بازبینی=۳ مرداد ۱۴۰۵|شناسه={{شناسه یادکرد|ق۲}}|وبگاه=همشهری آنلاین}} | ||
{{یادکرد وب|عنوان=نگاهی به اتحادیۀ اروپا|نشانی=https://www.asriran.com/fa/news/872671/%D9%86%DA%AF%D8%A7%D9%87%DB%8C-%D8%A8%D9%87-%D8%A7%D8%AA%D8%AD%D8%A7%D8%AF%DB%8C%DB%80-%D8%A7%D8%B1%D9%88%D9%BE%D8%A7|تاریخ=۱۳ فروردین ۱۴۰۱|تاریخ بازبینی=۳ مرداد ۱۴۰۵|شناسه={{شناسه یادکرد|ق۱}}|وبگاه=وبسایت عصر ایران}} | {{یادکرد وب|عنوان=نگاهی به اتحادیۀ اروپا|نشانی=https://www.asriran.com/fa/news/872671/%D9%86%DA%AF%D8%A7%D9%87%DB%8C-%D8%A8%D9%87-%D8%A7%D8%AA%D8%AD%D8%A7%D8%AF%DB%8C%DB%80-%D8%A7%D8%B1%D9%88%D9%BE%D8%A7|تاریخ=۱۳ فروردین ۱۴۰۱|تاریخ بازبینی=۳ مرداد ۱۴۰۵|شناسه={{شناسه یادکرد|ق۱}}|وبگاه=وبسایت عصر ایران}} | ||
نسخهٔ ۴ مرداد ۱۴۰۵، ساعت ۰۸:۲۰
اتحادیه اروپا؛ یک اتحادیۀ اقتصادی-سیاسی متشکل از 27 کشور اروپایی.
اتحادیه اروپا یک اتحادیه اقتصادی و سیاسی متشکل از ۲۷ عضو است که مجموعاً حدود ۴۵۰ میلیون جمعیت دارد. آلمان پرجمعیتترین عضو و از نظر مساحت فرانسه بزرگترین عضو آن است.
معرفی
اتحادیه اروپا یک سازمان منطقهای متشکل از ۲۷ کشور اروپایی که با نام اختصاری EU خوانده میشود. است که اعضای آن در مقاطع مختلف زمانی به این اتحادیه پیوستهاند. این سازمان حوزههای گستردهای از جمله بهداشت، اقتصاد، سیاست خارجی و امور دفاعی را پوشش میدهد و اعضای آن بخش قابلتوجهی از اختیارات حکومتی خود را به این نهاد واگذار کردهاند. ماهیت قدرت اتحادیه اروپا در عرصههای مختلف متفاوت است؛ بهگونهای که در برخی حوزهها مانند امور پولی، کشاورزی، تجاری و زیستمحیطی بهصورت یک فدراسیون عمل میکند، در حوزههای اجتماعی، اقتصادی، حمایت از مصرفکنندگان و امور داخلی ماهیتی کنفدراسیونی دارد و در امور مربوط به روابط خارجی و دفاعی همچون یک نهاد بینالدولی عمل میکند.[۱]
مشخصات عمومی
مساحت: حدود ۳,۹۴۰,۰۰۰ کیلومتر مربع.[۲]
پایتخت: اتحادیه اروپا دارای پایتخت رسمی واحد نیست، اما مقر اصلی نهادهای آن در شهرهای بروکسل (بلژیک)، استراسبورگ (فرانسه) و لوکزامبورگ (لوکزامبورگ) مستقر است. بروکسل بهعنوان مرکز اصلی اداری و سیاسی اتحادیه شناخته میشود.
کشورهای عضو: آلمان، اتریش، اسپانیا، استونی، اسلواکی، اسلوونی، ایتالیا، ایرلند، بلژیک، بلغارستان، پرتغال، دانمارک، رومانی، جمهوری چک، سوئد، فرانسه، فنلاند، قبرس، لتونی، لوکزامبورگ، لهستان، لیتوانی، مالت، مجارستان، هلند، یونان و کرواسی.[۳]
جمعیت: حدود۴۴۷ میلیون نفر.[۴]
کشورهای نامزد عضویت: آلبانی، مونتهنگرو، ترکیه، جمهوری مقدونیه و صربستان در لیست انتظار پیوستن به اتحادیه قرار دارند. ایسلند نیز در این لیست بود اما از سال ۲۰۱۳ مذاکرات را متوقف کرده است. بوسنی و هرزگوین و کوزوو از جمله نامزدهای بالقوه هستند.[۵]
کشورهای خارجشده: بریتانیا در سال ۲۰۲۰ به دنبال همهپرسی سال ۲۰۱۶ از اتحادیه اروپا خارج شد.[۶]
پرچم: شامل ۱۲ ستاره طلایی بر زمینه آبیرنگ است. رنگ آبی نشانه غرب و تعداد ستارهها نشانه کامل بودن و اتحاد است و تعداد اعضای اتحادیه را نشان نمیدهد.[۷]
واحد پول: یورو که از اول ژانویه ۱۹۹۹م بهصورت غیرنقدی و از اول ژانویه ۲۰۰۲ بهصورت نقدی در ۲۰ کشور عضو به جریان افتاد.[۸]
تولید ناخالص داخلی: حدود ۱۷ تریلیون یورو.[۹]
بودجه سالانه: حدود ۱۵۰ میلیارد یورو.[۱۰]
اهداف
- ایجاد بازار واحد و اتحادیۀ گمرکی؛
- تضمین حرکت آزاد شهروندان، کالا، خدمات و سرمایه در مرزهای داخلی؛
- حفظ صلح، امنیت و ثبات در قاره؛
- همکاری در حوزههای عدالت، امور داخلی و سیاست خارجی؛
- ارتقای پیشرفت علمی و فناوری.[۱۱]
زمینههای شکلگیری
عوامل معنایی، تاریخی و فرهنگی
به باور نظریهپردازان، ایده همگرایی اروپایی مبتنی بر عناصر معنایی مشترک و واکنش به منازعات داخلی این قاره شکل گرفته است. جامعهشناسان بر این باورند که فرهنگ سیاسی و حقوقی اروپا ریشه در تمدن یونان و روم باستان دارد که مفاهیمی مانند دموکراسی، ساختار حقوقی و تفکیک حقوق عمومی از خصوصی را وارد این فرهنگ کردند. در ادامه، مسیحیت بهعنوان رکن سوم، چارچوب هنجاری واحدی ایجاد کرد که زیربنای اندیشههای لیبرال دموکراسی و ایدهآلهای وحدتپژوهانه رهبران پس از جنگ جهانی دوم شد. به تحلیل صاحبنظران، اروپاییان بر اساس درک مشترک از ارزشهای مدرن به سمت همگرایی حرکت کردند و گذشته پرمنازعه اروپا را بهعنوان عنصری تلقی کردند که درصدد نفی آن بودند.[۱۲]
نقش قدرتهای محوری
از منظر تحلیلگران روابط بینالملل، بازیگران قدرتمند منطقهای و فرامنطقهای در هدایت پروسۀ همگرایی نقش کلیدی ایفا کردند. برای مثال فرانسه با اتکا به وزن سیاسی خود، موتور محرک همگرایی بود و طرح شومان با ابتکار ژان مونه برای اشتراک منابع زغال و فولاد با آلمان، سنگبنای ساختار فراملی اروپا شد. برای مثال فرانسه در شکلگیری بازار مشترک، سیستم پولی و معاهدههای تاسیسی نقش محوری داشت. پس از امضای معاهده الیزه در سال ۱۹۶۳، محور بن–پاریس به ستون فقرات همگرایی تبدیل شد و آلمان غربی با پذیرش رهبری اقتصادی، نقش مجری اصلی توسعه و یکپارچگی پولی را بر عهده گرفت. در سطح فرامنطقهای نیز ایالات متحده آمریکا از طریق طرح مارشال و مقابله با نفوذ کمونیسم، از مراحل اولیه شکلگیری بازار مشترک حمایت کرد.[۱۳]
تاریخچه
فرآیند همگرایی اروپا با امضای معاهدۀ پاریس در ۱۹۵۱م و ایجاد جامعۀ ذغال سنگ و فولاد اروپا میان شش کشور فرانسه، آلمان، ایتالیا و کشورهای بنلوکس آغاز شد و از سال ۱۹۵۲م به اجرا درآمد. معاهدۀ رم در ۱۹۵۷م جامعه اقتصادی اروپا و جامعه انرژی اتمی اروپا را تأسیس کرد و با ایجاد بازار مشترک و سیاستهای مشترک کشاورزی و تجاری، گام مهمی در جهت همگرایی اقتصادی برداشت.[۱۴] معاهدۀ ادغام در ۱۹۶۵م ساختارهای سازمانی سه جامعه اروپایی را در قالب کمیسیون اروپا و شورای جوامع اروپا ادغام نمود و از سال ۱۹۶۷ اجرایی شد. سند واحد اروپایی در سال ۱۹۸۶ با هدف ایجاد بازار واحد تا سال ۱۹۹۲، همگرایی را از حوزه اقتصادی به حوزه سیاسی تعمیم داد و از سال ۱۹۸۷م به اجرا درآمد. معاهده ماستریخت در ۱۹۹۲م اتحادیه اروپا را بر پایه ساختار سهرکنی شامل اتحاد اقتصادی و پولی، سیاست خارجی و امنیتی مشترک، و همکاریهای قضایی و داخلی بنا نهاد و از سال ۱۹۹۳م لازمالاجرا شد. معاهده آمستردام در ۱۹۹۷م با اصلاح معاهده ماستریخت، بر حوزههای آزادی، امنیت و عدالت و همکاریهای پلیسی و قضایی تأکید کرد و از ۱۹۹۹م اجرایی شد. معاهدۀ نیس در ۲۰۰۱م با اصلاحات ساختاری و سامانه رأیگیری اکثریت کیفی، اتحادیه را برای پذیرش اعضای جدید آماده ساخت و الحاق کشورهای جدید از ۲۰۰۴م آغاز شد. پیشنویس قانون اساسی اروپا در ۲۰۰۴م امضا شد، اما با رأی منفی فرانسه و هلند در ۲۰۰۵م در همهپرسی، روند تصویب با بحران مواجه شد. در ژوئن ۲۰۰۷، با پیشنهاد آلمان، طرح قانون اساسی جای خود را به معاهده لیسبون داد که در دسامبر ۲۰۰۷ به تأیید نهایی رسید و با اصلاح نظام رأیگیری مبتنی بر اکثریت دوگانه از ۲۰۱۷ و ایجاد پست رییس شورای اروپا و نماینده عالی سیاست خارجی، بحران ناشی از رد قانون اساسی را پایان داد.[۱۵]
چارچوب حقوقی
بر اساس قوانین اتحادیه اروپا، اتباع کشورهای عضو میتوانند با گذرنامه یا کارت شناسایی معتبر، آزادانه بین کشورهای عضو مسافرت کرده و تا سه ماه بدون اجازه اقامت در آن کشورها بمانند. شهروندان هر کشور عضو حق شرکت در انتخابات پارلمان اروپایی و نامزدی در آن را دارند. در صورت تخلف نهادهای اتحادیه، امکان شکایت به کارگزار اتحادیه اروپا در استراسبورگ وجود دارد و این حق برای همه ساکنان، شرکتها و اتحادیههای مستقر در کشورهای عضو محفوظ است. کشورهای عضو سالانه حق عضویت پرداخت میکنند و در مقابل از بودجه اتحادیه بهرهمند میشوند. کشورهای ثروتمند معمولاً بیش از دریافتی خود پرداخت میکنند و کشورهای با وضعیت مالی ضعیفتر، بیش از پرداختی خود دریافت مینمایند تا شکاف اقتصادی میان اعضا کاهش یابد.[۱۶]
سیاست
اهداف
سازمانها و نهادها
اتحادیه اروپا دارای ساختار نهادی متشکل از هفت نهاد اصلی است که هر یک وظایف مشخصی را در چارچوب همگرایی اروپایی ایفا میکنند. این ساختار، حاصل تحولات معاهداتی بهویژه پیمان ماستریخت در سال ۱۹۹۲ است که از سال ۱۹۹۴ به بعد تکامل یافته است. در ادامه، این نهادها به همراه وظایف و ویژگیهای هر یک بهتفکیک معرفی میشوند:[۱۷]
پارلمان اروپا (استراسبورگ): دارای ۶۲۶ نماینده است که برای دوره پنج ساله از طریق انتخابات مستقیم عمومی در کشورهای عضو برگزیده میشوند، در گروههای سیاسی فراملی سازماندهی میگردند و اختیارات اصلی آن شامل رد بودجه اتحادیه و رأی عدم اعتماد به کمیسیون اروپا است.[۱۸]
شورای اتحادیه اروپا (بروکسل و لوکزامبورگ): شامل وزیران امور خارجه و اقتصاد ۱۵ کشور عضو است که در شوراهای تخصصی امور عمومی، کشاورزی، محیط زیست، اقتصادی و مالی، ترابری و صنعت به بحث مینشینند و شاخۀ اصلی تصمیمگیری اتحادیه محسوب میشود.
کمیسیون اروپایی (بروکسل): دارای ۲۰ عضو برای دوره پنج ساله است که کشورهای آلمان، اسپانیا، فرانسه، ایتالیا و انگلستان هر کدام دو عضو و سایر کشورها یک عضو دارند و بهعنوان بازوی اجرایی و بوروکراتیک اتحادیه، مسئولیت پیشنهاد قوانین، نظارت بر اجرای معاهدات و مدیریت امور روزمره را بر عهده دارد.
دیوان عدالت جوامع اروپایی (لوکزامبورگ): شامل ۱۵ قاضی و ۹ وکیل عمومی است که به مدت شش سال قابل تمدید از سوی دولتهای عضو منصوب میشوند و بر تفسیر یکسان و اجرای صحیح قوانین و قراردادهای اتحادیه نظارت میکند و میتواند قوانین داخلی کشورهای عضو را در صورت مغایرت با قوانین اتحادیه بیاثر اعلام نماید.
دیوان حسابرسی اروپایی (لوکزامبورگ): دارای ۱۵ عضو است که سهم هر کشور یک عضو میباشد و بر تطابق هزینههای اتحادیه با اهداف و مقررات بودجهای نظارت میکند.
بانک سرمایهگذاری اروپا (لوکزامبورگ): مرکب از ۱۵ عضو اتحادیه اروپا و به تأمین مالی پروژههای سرمایهگذاری در چارچوب اهداف اتحادیه کمک میکند.
کمیته اقتصادی و اجتماعی جوامع اروپایی (بروکسل): با ۲۲۲ عضو، صرفاً نقش مشورتی در فرآیند تصمیمگیری دارد.[۱۹]
کمیته مناطق اتحادیه اروپا (بروکسل): با ۲۲۲ عضو، برای مشارکت مناطق و محلات مختلف اتحادیه در توسعه و اجرای سیاستهای اتحادیه فعالیت میکند.[۲۰][۲۱]
واحد پول
پانویس
- ↑ زنگنه، اتحادیه اروپا: از معاهده پاریس تا معاهده لیسبون، ۱۱-۱۳.
- ↑ کریمی، «جایگاه اتحادیه اروپا در نظام بین الملل در حال تکوین: موانع و چالشها»، مجله سیاست خارجی، ۷۰۳.
- ↑ «مجله اتحادیه اروپا (EU)»، همشهری آنلاین.
- ↑ «مجله اتحادیه اروپا (EU)»، همشهری آنلاین.
- ↑ «مجله اتحادیه اروپا (EU)»، همشهری آنلاین.
- ↑ «مجله اتحادیه اروپا (EU)»، همشهری آنلاین.
- ↑ «رونمایی از پرچم اتحادیه اروپا»، وبسایت روزنامه سایه.
- ↑ «اتحادیه اروپا»، وبسایت تابناک.
- ↑ «اتحادیه اروپا»، وبسایت تابناک.
- ↑ «اتحادیه اروپا»، وبسایت تابناک.
- ↑ «اتحادیه اروپا»، وبسایت تابناک.
- ↑ رنجکش و آقایی مزرجی، «کاربست نظریه ریتبرگردر فرآیند شکل گیری سازمان های بین المللی مورد پژوهی: اتحادیه اروپا»، سیاست جهانی، ۸۵-۸۸.
- ↑ رنجکش و آقایی مزرجی، «کاربست نظریه ریتبرگردر فرآیند شکل گیری سازمان های بین المللی مورد پژوهی: اتحادیه اروپا»، سیاستنامه، ۸۵-۸۸.
- ↑ زنگنه، اتحادیه اروپا: از معاهده پاریس تا معاهده لیسبون، ۲۳.
- ↑ زنگنه، اتحادیه اروپا: از معاهده پاریس تا معاهده لیسبون، ۲۴-۲۸.
- ↑ «مجله اتحادیه اروپا (EU)»، همشهری آنلاین.
- ↑ ذاکریان امیری، «فرآیند اتحاد اروپا»، مجله دین و ارتباطات، ۹۴.
- ↑ ذاکریان امیری، «فرآیند اتحاد اروپا»، مجله دین و ارتباطات، ۹۴.
- ↑ ذاکریان امیری، «فرآیند اتحاد اروپا»، مجله دین و ارتباطات، ۹۴.
- ↑ «نگاهی به اتحادیۀ اروپا»، وبسایت عصر ایران.
- ↑ دفتر مطالعات سیاسی و بینالمللی، اتحادیه اروپا: از بنیانهای نظری تا وضعیت حاضر، ۲۷۷.
منابع
«اتحادیه اروپا». وبسایت تابناک. دریافتشده در ۴ مرداد ۱۴۰۵.
دفتر مطالعات سیاسی و بینالمللی، (۱۳۸۷). اتحادیه اروپا: از بنیانهای نظری تا وضعیت حاضر، ۲۷۷. تهران: اداره چاپ و انتشارات وزارت امور خارجه.
ذاکریان امیری، مهدی (۱۳۷۸). «فرآیند اتحاد اروپا». مجله دین و ارتباطات (۱۰): ۸۷–۱۰۴.
رنجکش، محمد جواد؛ آقایی مزرجی، رضا (۱۳۹۶). «کاربست نظریه ریتبرگردر فرآیند شکل گیری سازمان های بین المللی؛ نمونه پژوهشی اتحادیه اروپا». مجله سیاست جهانی. ششم (۱۹): ۷۹-۱۰۱.
«رونمایی از پرچم اتحادیه اروپا». وبسایت روزنامه سایه. ۱۸ آذر ۱۴۰۳. دریافتشده در ۴ مرداد ۱۴۰۵.
زنگنه، حمید (۱۳۸۹). اتحادیه اروپا: از معاهده پاریس تا معاهده لیسبون. تهران: اداره چاپ و انتشارات وزارت امور خارجه.
کریمی، هوشنگ (۱۳۸۷). «جایگاه اتحادیه اروپا در نظام بین الملل در حال تکوین: موانع و چالش ها». مجله سیاست خارجی (۳): ۶۸۳–۷۲۸.
«مجله اتحادیه اروپا (EU)». همشهری آنلاین. ۲۷ اسفند ۱۳۹۷. دریافتشده در ۳ مرداد ۱۴۰۵.
«نگاهی به اتحادیۀ اروپا». وبسایت عصر ایران. ۱۳ فروردین ۱۴۰۱. دریافتشده در ۳ مرداد ۱۴۰۵.