جز ویکی سازی |
جز ویکی سازی |
||
| خط ۴: | خط ۴: | ||
==تاریخچه== | ==تاریخچه== | ||
[[پرونده:یکتا پرستی ایرانیان۱.jpg|جایگزین=کتاب اوستا-نسک وندیداد|بندانگشتی|صفحه اول نسخه خطی وندیداد (یکی از نسکهای پنجگانهٔ اوستای امروزی است که در اوستای ساسانی به آن جُدّوداد میگویند)، تنها نسکی ( '''''نَسْک''''' برابر پارسی واژهٔ کتاب است) که تا به امروز سالم مانده است]] | [[پرونده:یکتا پرستی ایرانیان۱.jpg|جایگزین=کتاب اوستا-نسک وندیداد|بندانگشتی|صفحه اول نسخه خطی وندیداد (یکی از نسکهای پنجگانهٔ اوستای امروزی است که در اوستای ساسانی به آن جُدّوداد میگویند)، تنها نسکی ( '''''نَسْک''''' برابر پارسی واژهٔ کتاب است) که تا به امروز سالم مانده است]] | ||
ایرانیان از دوران باستان بر اساس [[فطرت]] توحیدی خود با خدای یگانه، آشنا بودند و یکتاپرستی همواره در ایران، وجود داشته است.<ref>[https://jhss.ut.ac.ir/article_56616.html سبزیانپور و صالحی، «بازتاب دیانت ایرانیان باستان در منابع عربی»، 1393ش، ص99.]</ref> در نخستین نسلهای جامعهٔ ایرانی از پادشاهانی مانند کیومرث و هوشنگ نام برده میشود<ref>[https://ganjoor.net/ferdousi/shahname/qmars/sh1 فردوسی، شاهنامه، کیومرث، وبسایت گنجور.]</ref> که دادگر و پرستشگر خدا بودهاند و برخی آنها را پیامبران صاحب شریعت دانستهاند. کتاب «جاودان خرد» در حکمت عملی که برجای مانده از دوران ایران باستان است، به آموزههای آسمانی هوشنگ منتسب میشد که در دورهٔ اسلامی، ابوعلی مسکویه (متوفای ۴۲۱ق) و شهابالدین سهروردی ((۵۴۹–۵۸۷ق) در آثار خود از آن بهره گرفتهاند. همچنین هوشنگ، مهمترین پادشاه سلسله پیشدادی است که در کتاب [[اوستا]]، پَرَذاتَ گفته میشد و در زبان [[فارسی دری|دری]] به پیشداد، تغییر کرده است. واژه پَرَذاتَ بهمعنای نخستین قانونگذار است. از این منظر، هئوشینگهه پرذات (هوشنگ پیشدادی) نخستین کسی است که به خواست اهورمزدا بر هفت اقلیم سلطنت یافت و بر آدمیان و دیوان فرمانروایی میکرد و بر کژیها میشورید و برای خداوند، قربانی میکرد.<ref>[https://dehkhoda.ut.ac.ir/fa/dictionary/detail/336151?title=هوشنگ دهخدا، لغتنامه، ذیل واژه هوشنگ.]</ref> پیشدادیان، نخستین سلسلهای است که در گذشتهٔ تاریخی ایران از آنها یاد شده و آنها بسیار پیش از کیانیان و ایلامیان و [[مادها]] میزیستند و یکتاپرستی را در جهان گسترانیدهاند. برخی پژوهشگران، دوران زیست کیومرث را به ۴۷۰۰ سال پیش از مسیح، بازگرداندهاند.<ref>درخشانی، دانشنامه کاشان: مردم کاشی، امرد، پارس و دیگر ایرانیان، ج3، 1383ش، ص689.</ref> کیومرث، سرسلسلهٔ این دودمان، در [[شاهنامه]]، نخستین فرمانروا و در نوشتههای اوستایی نخستین کسی است که از فرمان اهورامزدا پیروی کرده است. برخی تاریخنگاران با تکیه بر نوشتههای پهلوی، کیومرث را نخستین انسان و هوشنگ را نخستین فرمانروا میدانند.<ref>صفا، حماسهسرایی در ایران، 1379ش، ص396-401.</ref> | ایرانیان از دوران باستان بر اساس [[فطرت]] توحیدی خود با خدای یگانه، آشنا بودند و یکتاپرستی همواره در ایران، وجود داشته است.<ref>[https://jhss.ut.ac.ir/article_56616.html سبزیانپور و صالحی، «بازتاب دیانت ایرانیان باستان در منابع عربی»، 1393ش، ص99.]</ref> در نخستین نسلهای جامعهٔ ایرانی از پادشاهانی مانند کیومرث و هوشنگ نام برده میشود<ref>[https://ganjoor.net/ferdousi/shahname/qmars/sh1 فردوسی، شاهنامه، کیومرث، وبسایت گنجور.]</ref> که دادگر و پرستشگر خدا بودهاند و برخی آنها را پیامبران صاحب شریعت دانستهاند. کتاب «جاودان خرد» در حکمت عملی که برجای مانده از دوران ایران باستان است، به آموزههای آسمانی هوشنگ منتسب میشد که در دورهٔ اسلامی، ابوعلی مسکویه (متوفای ۴۲۱ق) و [[شهابالدین یحیی سهروردی|شهابالدین سهروردی]] ((۵۴۹–۵۸۷ق) در آثار خود از آن بهره گرفتهاند. همچنین هوشنگ، مهمترین پادشاه سلسله پیشدادی است که در کتاب [[اوستا]]، پَرَذاتَ گفته میشد و در زبان [[فارسی دری|دری]] به پیشداد، تغییر کرده است. واژه پَرَذاتَ بهمعنای نخستین قانونگذار است. از این منظر، هئوشینگهه پرذات (هوشنگ پیشدادی) نخستین کسی است که به خواست اهورمزدا بر هفت اقلیم سلطنت یافت و بر آدمیان و دیوان فرمانروایی میکرد و بر کژیها میشورید و برای خداوند، قربانی میکرد.<ref>[https://dehkhoda.ut.ac.ir/fa/dictionary/detail/336151?title=هوشنگ دهخدا، لغتنامه، ذیل واژه هوشنگ.]</ref> پیشدادیان، نخستین سلسلهای است که در گذشتهٔ تاریخی ایران از آنها یاد شده و آنها بسیار پیش از کیانیان و ایلامیان و [[مادها]] میزیستند و یکتاپرستی را در جهان گسترانیدهاند. برخی پژوهشگران، دوران زیست کیومرث را به ۴۷۰۰ سال پیش از مسیح، بازگرداندهاند.<ref>درخشانی، دانشنامه کاشان: مردم کاشی، امرد، پارس و دیگر ایرانیان، ج3، 1383ش، ص689.</ref> کیومرث، سرسلسلهٔ این دودمان، در [[شاهنامه]]، نخستین فرمانروا و در نوشتههای [[اوستا|اوستایی]] نخستین کسی است که از فرمان اهورامزدا پیروی کرده است. برخی تاریخنگاران با تکیه بر نوشتههای پهلوی، کیومرث را نخستین انسان و هوشنگ را نخستین فرمانروا میدانند.<ref>صفا، حماسهسرایی در ایران، 1379ش، ص396-401.</ref> | ||
بر اساس گزارشهای تاریخی هرودوت، مورخ یونانی در حدود پانصد سال پیش از میلاد مسیح، یکتاپرستی ایرانیان مهمترین ویژگی متمایزکنندهٔ فرهنگ و تمدن ایرانی از تمدن مصر و فرهنگ یونان بوده است؛ ایرانیان بر خلاف یونانیها، به جسمانیبودن خدا باور نداشتند و انگارهٔ چندخدایی را مایهٔ حماقت میانگاشتند.<ref>نیبرگ، دینهای ایران باستان، 1383ش، ص357؛ رضی، تاریخ مطالعات دینهای ایرانی، 1371ش، ص14.</ref> پیشینهٔ تاریخی یکتاپرستی ایرانیان چنان است که فرانسوا ولتر (۱۶۹۶–۱۷۷۸م)، ایرانیان را مردمانی معرفی میکند که نخستین بار به انگارهٔ وجود خدای یکتا، [[ابلیس|شیطان]]، [[بهشت]]، معاد، برزخ و دوزخ ایمان آوردند و این باور را به کمک فرهنگ و تمدن بالندهٔ خویش در جهان گسترش دادند.<ref>[https://rasekhoon.net/article/show/816981 شفیعی سروستانی، «سابقه دینداری و یکتاپرستی در ایران»، وبسایت راسخون.]</ref> از میان دورههای پیوسته تاریخی که یکتاپرستی در ایران رایج بوده است، دورهٔ ظهور و گسترش آموزههای آیین [[زرتشت]]، برجستگی و نمود بیشتری دارد و ایرانیان را بهعنوان نخستین جامعهٔ یکتاپرست در جهان، شهره ساخته است.<ref>[https://ensani.ir/fa/article/48914/تعامل-دین-و-حکومت-در-ایران-باستان زمانی محجوب، «تعامل دین و حکومت در ایران باستان»، 1387ش، ص46.]</ref> | بر اساس گزارشهای تاریخی هرودوت، مورخ یونانی در حدود پانصد سال پیش از میلاد مسیح، یکتاپرستی ایرانیان مهمترین ویژگی متمایزکنندهٔ فرهنگ و تمدن ایرانی از تمدن مصر و فرهنگ یونان بوده است؛ ایرانیان بر خلاف یونانیها، به جسمانیبودن خدا باور نداشتند و انگارهٔ چندخدایی را مایهٔ حماقت میانگاشتند.<ref>نیبرگ، دینهای ایران باستان، 1383ش، ص357؛ رضی، تاریخ مطالعات دینهای ایرانی، 1371ش، ص14.</ref> پیشینهٔ تاریخی یکتاپرستی ایرانیان چنان است که فرانسوا ولتر (۱۶۹۶–۱۷۷۸م)، ایرانیان را مردمانی معرفی میکند که نخستین بار به انگارهٔ وجود خدای یکتا، [[ابلیس|شیطان]]، [[بهشت]]، معاد، برزخ و دوزخ ایمان آوردند و این باور را به کمک فرهنگ و تمدن بالندهٔ خویش در جهان گسترش دادند.<ref>[https://rasekhoon.net/article/show/816981 شفیعی سروستانی، «سابقه دینداری و یکتاپرستی در ایران»، وبسایت راسخون.]</ref> از میان دورههای پیوسته تاریخی که یکتاپرستی در ایران رایج بوده است، دورهٔ ظهور و گسترش آموزههای آیین [[زرتشت]]، برجستگی و نمود بیشتری دارد و ایرانیان را بهعنوان نخستین جامعهٔ یکتاپرست در جهان، شهره ساخته است.<ref>[https://ensani.ir/fa/article/48914/تعامل-دین-و-حکومت-در-ایران-باستان زمانی محجوب، «تعامل دین و حکومت در ایران باستان»، 1387ش، ص46.]</ref> | ||
