حمید گلزار (بحث | مشارکتها) جز حمید گلزار صفحهٔ ملاممدجان را بدون برجایگذاشتن تغییرمسیر به ملاممدجان (ترانه) منتقل کرد |
پالایش متن |
||
| خط ۱: | خط ۱: | ||
{{درشت|'''ملاممدجان'''}}؛ ترانهٔ مشهور فارسی از دوره تیموریان. | |||
== | ترانهٔ ملاممدجان از مشهورترین ترانههای افغانستان است که ریشه در دورهٔ [[تیموریان]] و شهر هرات دارد. این [[ترانه]] را خوانندگان زیادی در [[افغانستان]]، [[ایران]] و دیگر کشورها بازخوانی کردهاند و اجرای آن در برنامههای تلویزیونی عصر جدید و محفل در ایران نیز با استقبال روبهرو شده است. ماندگاری آن در پیوندِ داستان عاشقانه با باورهای دینی و آیین [[نوروز]] نهفته است؛ چراکه مزارشریف، در بهار میزبان مسافرانی است که هم به [[زیارت]] میروند و هم [[جشن نوروز]] را برپا میکنند. | ||
{{آغاز نستعلیق}} | == معرفی == | ||
مُلّا مَمَدجان (ملامحمدجان) از مشهورترین ترانههای افغانستان است که داستانی عاشقانه را روایت میکند و ریشه در دورهٔ تیموریان و شهر هرات دارد. موضوع این ترانه، عشق میان دختری به نام عایشه و پسری جوان به نام محمدجان، شاگرد [[مکتبخانه]] یا مدرسهٔ دینی گوهرشاد در [[هرات]]، است که ناخواسته یکدیگر را میبینند و دل به هم میبازند. محمدجان به خواستگاری میرود، اما خانوادهٔ دختر پاسخ منفی میدهند. روزها میگذرد و این دو در تب دوری میسوزند تا آنکه روزی عایشه در مسیر کاروان زیارتیِ عازم به [[مزارشریف]]، این بیت را میخواند: «بیا که بریم به مزار ملا ممدجان / سیل گل لالهزار وا وا دلبر جان». امیر [[علیشیر نوایی]]، وزیر سلطانحسین بایقرا، با شنیدن این ترانه از ماجرا آگاه میشود و با تلاش او، خانوادهٔ دختر به ازدواج آن دو رضایت میدهند و به دستور وزیر، بیتهای دیگری بر سرودهٔ عایشه افزوده میشود و ترانه کامل میگردد.<ref>[https://shahrestanadab.com/Content/ID/10488/ترانه-ملاممد-جان-چگونه-ساخته-شد--یادداشتی-از-موسی-عصمتی عصمتی، «ترانه ملا ممدجان چگونه ساخته شد؟»، وبسایت شهرستان ادب.]</ref> | |||
متن این ترانه، چنین است:<ref>[https://shahrestanadab.com/Content/ID/10488/ترانه-ملاممد-جان-چگونه-ساخته-شد--یادداشتی-از-موسی-عصمتی عصمتی، «ترانه ملا ممدجان چگونه ساخته شد؟»، وبسایت شهرستان ادب.]</ref>{{آغاز نستعلیق}} | |||
{{شعر|نستعلیق}} | {{شعر|نستعلیق}} | ||
{{ب|بیا که بریم به مزار ملا ممدجان| سیل گل لالهزار وا وا دلبر جان}} | {{ب|بیا که بریم به مزار ملا ممدجان| سیل گل لالهزار وا وا دلبر جان}} | ||
| خط ۱۴: | خط ۱۳: | ||
{{ب|بیا که بریم به مزار ملا ممدجان|سیل گل لالهزار وا وا دلبر جان}} | {{ب|بیا که بریم به مزار ملا ممدجان|سیل گل لالهزار وا وا دلبر جان}} | ||
{{ب|بیا ای یار که مجنون تو هستم|خراب لعل میگون تو هستم}} | {{ب|بیا ای یار که مجنون تو هستم|خراب لعل میگون تو هستم}} | ||
{{ب|نمیبوسم لب | {{ب|نمیبوسم لب پیمانهٔ مَی|پرِیشان و جگرخون تو هستم}} | ||
{{ب|بیا که بریم به مزار ملا ممدجان|سیل گل لالهزار وا وا دلبر جان }} | {{ب|بیا که بریم به مزار ملا ممدجان|سیل گل لالهزار وا وا دلبر جان}} | ||
{{پایان شعر}} | {{پایان شعر}} | ||
{{پایان نستعلیق}} | {{پایان نستعلیق}} | ||
== | == محبوبیت و ماندگاری == | ||
ویژگی برجستهٔ این ترانه، سروده شدن آن از زبان یک [[زن]] است که در بیشتر فرهنگها امری نادر و گاه تابو محسوب میشود.<ref>[http://avayetar.blogfa.com/post/98/داستان-ملا-ممدجان-ونغمه-ماندگارش- دانشور، «داستان ملا ممدجان و نغمۀ ماندگارش»، وبلاگ آوای تار.]</ref> راز ماندگاری این ترانه در پیوندِ داستان عاشقانه با باورهای دینی و آیینهای نوروزی نهفته است. مزارشریف در شمال [[افغانستان]]، به دلیل آرامگاه منسوب به [[امام علی]] (روضهٔ سخی)، در [[نوروز]] که دشتها و کوهها پوشیده از گلهای لاله و شقایق میشود، میزبان زائرانی از سراسر کشور است که هم به [[زیارت]] میروند و هم [[جشن نوروز]] و میلهٔ گل سرخ را برپا میکنند. این پیوندِ عشق، ایمان و بهار، ترانهٔ ملا ممدجان را به یکی از ماندگارترین سرودها در خراسان بزرگ و جامعه فارسیزبان تبدیل کرده است.<ref>[https://rasekhoon.net/media/show/1553408/آهنگ-مشهور-افغانستانی-ملا-ممد-جان-با-صدای-سه-خواننده-مشهور آهنگ مشهور افغانستانی ملا ممدجان با صدای سه خواننده مشهور»، وبسایت راسخون.]</ref> | |||
در | در سال ۱۳۵۰ش جمشید شیبانی فیلم سینمایی «ملا ممدجان» را در [[ایران]] ساخت که روایت عاشقانهٔ عایشه و محمدجان را به تصویر کشید.<ref>[https://www.manzoom.ir/title/tt6548307/فیلم-سینمایی-ملاممد-جان-1350 «ملا ممدجان»، وبسایت منظوم.]</ref> همچنین گروهی از هنرمندان افغانستانی، تئاتر «بیا بریم به مزار» را بازآفرینی و در [[بهمن (ماه)|بهمن]] ۱۳۹۴ش در [[تهران]] و [[قم]] روی صحنه بردند.<ref>[https://www.ettelaat.com/archives/263095#gsc.tab=0 فرازمند، «نیمنگاهی به ترانه ملا ممدجان»، وبسایت روزنامۀ اطلاعات.]</ref> | ||
این ترانه توسط دهها خواننده در افغانستان، ایران، [[هند]]، [[پاکستان]] و دیگر کشورهای جهان بازخوانی شده است.<ref>[https://www.ettelaat.com/archives/263095#gsc.tab=0 فرازمند، «نیمنگاهی به ترانه ملا ممدجان»، وبسایت روزنامۀ اطلاعات.]</ref> اجراهای آن غالباً با سازهای دوگانه، سهگانه، چهارگانه و گاهی با ارکستر بزرگ همراه بوده و چوپانهای افغانستانی نیز آن را با [[نی (ساز)|نی]] اجرا میکنند که لطیفترین نوع اجرای آن بهشمار میرود.<ref>[https://www.ettelaat.com/archives/263095#gsc.tab=0 فرازمند، «نیمنگاهی به ترانه ملا ممدجان»، وبسایت روزنامۀ اطلاعات.]</ref> اجرای [[عبدالرحیم ساربان]]، خوانندهٔ پاپ افغانستان، در سال ۱۳۹۴ش در [[ایالات متحده آمریکا|آمریکا]]، بهعنوان پراستقبالترین ترانهٔ شرقی در غرب ثبت شده است.<ref>[https://www.ettelaat.com/archives/263095#gsc.tab=0 فرازمند، «نیمنگاهی به ترانه ملا ممدجان»، وبسایت روزنامۀ اطلاعات.]</ref> | |||
در بسیاری از بازخوانیها، محور ترانه بر ابراز عشق و توسل به امام علی بهعنوان [[شاه مردان|شاه]] [[شاه مردان|مردان]] و [[شیر خدا]] استوار است و از او خواسته میشود تا برای رفع مشکلات، شفای دردها، رسیدن عاشق به معشوق و قبولی نذرها، نزد خداوند [[شفاعت]] کند.<ref>«[https://khabarpu.com/b.htm?u=%D8%A8%D8%A7%D8%B2%D8%AE%D9%88%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%AA%D8%B1%D8%A7%D9%86%D9%87-%D8%A8%DB%8C%D8%A7-%D8%A8%D8%B1%DB%8C%D9%85-%D8%A8%D9%87-%D9%85%D8%B2%D8%A7%D8%B1-%D8%AF%D8%B1-%D8%A8%D8%B1%D9%86%D8%A7%D9%85%D9%87-%D9%85%D8%AD%D معصومی، «بازخوانی ترانه بیا بریم به مزار در برنامه محفل + فیلم»، وبسایت خبرپو.]</ref> در این بازخوانیها، ازجمله در بازخوانی [[سامی یوسف]] برخی ابیات به ترانه افزوده میشود: | |||
{{شعر|نستعلیق}} | |||
{{ب|سرکوی بلند فریاد کردم|علی شیر خدا را یاد کردم}} | |||
{{ب|علی شیر خدا ای شاه مردان|دل ناشاد ما را شاد گردان}} | |||
{{پایان شعر}} | |||
{{پایان نستعلیق}} | |||
در ایران نیز این ترانه محبوبیت فراوانی دارد و خوانندگانی چون [[محمد اصفهانی]] و [[محمد اسماعیلی]] آن را بازخوانی کردهاند.<ref>[https://shahrestanadab.com/Content/ID/10488/ترانه-ملاممد-جان-چگونه-ساخته-شد--یادداشتی-از-موسی-عصمتی عصمتی، «ترانه ملا ممدجان چگونه ساخته شد؟»، وبسایت شهرستان ادب.]</ref> در [[فروردین]] ۱۴۰۱ش این ترانه در برنامهٔ تلویزیونی عصر جدید (شبکهٔ ۳ تلویزیون ایران) اجرا شد<ref>[https://www.tehrannews.ir/news/725798/اجرای-آهنگ-خاطره-انگیز-ملاممدجان-در-عصر-جدید-فیلم «اجرای آهنگ خاطرهانگیز ملا ممدجان در عصرجدید»، تهران نیوز.]</ref> و در [[اسفند]] ۱۴۰۳ش نیز سید جلال معصومی، قاری بینالمللی قرآن، آن را در برنامهٔ تلویزیونی محفل خواند.<ref>[https://khabarpu.com/b.htm?u=%D8%A8%D8%A7%D8%B2%D8%AE%D9%88%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%AA%D8%B1%D8%A7%D9%86%D9%87-%D8%A8%DB%8C%D8%A7-%D8%A8%D8%B1%DB%8C%D9%85-%D8%A8%D9%87-%D9%85%D8%B2%D8%A7%D8%B1-%D8%AF%D8%B1-%D8%A8%D8%B1%D9%86%D8%A7%D9%85%D9%87-%D9%85%D8%AD%D معصومی، «بازخوانی ترانه بیا بریم به مزار در برنامه محفل + فیلم»، وبسایت خبرپو.]</ref> | |||
== | == پانویس == | ||
{{پانویس}} | {{پانویس}} | ||
==منابع== | == منابع == | ||
*«آهنگ مشهور افغانستانی ملا ممدجان با صدای سه خواننده مشهور»، وبسایت راسخون، تاریخ درج مطلب: | * «آهنگ مشهور افغانستانی ملا ممدجان با صدای سه خواننده مشهور»، وبسایت راسخون، تاریخ درج مطلب: ۲ آذر ۱۳۹۹ش. | ||
*«اجرای آهنگ خاطرهانگیز ملا ممدجان در عصرجدید»، تهران نیوز، تاریخ درج مطلب: | * «اجرای آهنگ خاطرهانگیز ملا ممدجان در عصرجدید»، تهران نیوز، تاریخ درج مطلب: ۵ فروردین ۱۴۰۱ش. | ||
*دانشور، آوا، «داستان ملا ممدجان و نغمه ماندگارش»، وبلاگ آوای تار، تاریخ درج مطلب: | * دانشور، آوا، «داستان ملا ممدجان و نغمه ماندگارش»، وبلاگ آوای تار، تاریخ درج مطلب: ۱۲ آبان ۱۳۹۵ش. | ||
*عصمتی، موسی، | * عصمتی، موسی، «ترانهٔ ملا ممدجان چگونه ساخته شد؟»، وبسایت شهرستان ادب، تاریخ درج مطلب: ۷ اردیبهشت ۱۳۹۷ش. | ||
*فرازمند، حسن، «جاودانگی یک ترانه افغانستانی»، وبسایت | * فرازمند، حسن، «جاودانگی یک ترانه افغانستانی»، وبسایت روزنامهٔ اطلاعات، تاریخ درج مطلب: ۲ خرداد ۱۳۹۶ش. | ||
*فرازمند، حسن، «نیمنگاهی به | * فرازمند، حسن، «نیمنگاهی به ترانهٔ ملا ممدجان»، وبسایت روزنامهٔ اطلاعات، تاریخ درج مطلب: ۱۹ بهمن ۱۳۹۵ش. | ||
*معصومی، سیدجلال، «بازخوانی ترانه بیا بریم به مزار در برنامه محفل + فیلم»، وبسایت خبرپو، تاریخ درج مطلب: | * معصومی، سیدجلال، «بازخوانی ترانه بیا بریم به مزار در برنامه محفل + فیلم»، وبسایت خبرپو، تاریخ درج مطلب: ۱۶ اسفند ۱۴۰۳ش. | ||
*«ملا ممدجان»، وبسایت منظوم، تاریخ بازدید: | * «ملا ممدجان»، وبسایت منظوم، تاریخ بازدید: ۴ بهمن ۱۴۰۱ش. | ||