جز حمید گلزار صفحهٔ ملاممدجان را بدون برجای‌گذاشتن تغییرمسیر به ملاممدجان (ترانه) منتقل کرد
پالایش متن
خط ۱: خط ۱:
<big>'''ملا ممدجان،'''</big> ترانۀ قدیمی و مشهور در افغانستان.
{{درشت|'''ملاممدجان'''}}؛ ترانهٔ مشهور فارسی از دوره تیموریان.
مُلّا مَمَدجان ([[ملا]]<nowiki/>محمدجان)، ترانۀ فولکلوریک و مشهور افغانستانی است که داستان عاشقانه‌ای را روایت می‌کند. این [[ترانه]] در دورۀ [[تیموریان]] در شهر [[هرات]] ساخته و اجرا شده است و تاکنون خوانندگان زیادی، آن را در افغانستان و ایران بازخوانی و اجرا کرده‌اند.
==معرفی==
موضوع ترانه، داستانی عاشقانه است؛ پسری جوان، به‌نام محمدجان که شاگرد [[مکتب‌خانه در افغانستان|مکتب‌خانه]] یا [[مدرسه‌های اهل ‌سنت در افغانستان|مدرسۀ دینی]] گوهرشاد در هرات بوده و دختری به‌نام عایشه، ناخواسته یکدیگر را می‌بینند و عاشق همدیگر می‌شوند. محمدجان، به [[خواستگاری]] عایشه می‌رود اما [[خانواده|خانوادۀ]] [[دختر]]، به او جواب رد می‌دهد. مدت‌ها می‌گذرد و این دو جوان عاشق، در تب دوری همدیگر می‌سوزند و می‌نالند. عایشه در روزهایی که کاروان [[زیارت در فرهنگ شیعه|زیارتی]] از هرات به «[[مزارشریف|مزارشریف»]] در حال حرکت بوده، این بیت را می‌خواند:  «بیا که بریم به مزار ملا ممدجان/ سیل گل لاله‌زار وا وا دلبر جان». «[[امیر علیشیر نوایی|امیرعلی شیرنوایی]]»، وزیر «سلطان‌حسین بایقرا» با شنیدن این [[ترانه]] از ماجرامطلع می‌شود. با تلاش این وزیر، خانوادۀ دختر به ازدواج ملا محمدجان و عایشه رضایت می‌دهند. به‌دستور وزیر، بیت‌های دیگری بر سرودۀ عایشه، اضافه و این ترانه کامل می‌شود.<ref>[https://shahrestanadab.com/Content/ID/10488/%D8%AA%D8%B1%D8%A7%D9%86%D9%87-%D9%85%D9%84%D8%A7%D9%85%D9%85%D8%AF-%D8%AC%D8%A7%D9%86-%DA%86%DA%AF%D9%88%D9%86%D9%87-%D8%B3%D8%A7%D8%AE%D8%AA%D9%87-%D8%B4%D8%AF--%DB%8C%D8%A7%D8%AF%D8%AF%D8%A7%D8%B4%D8%AA%DB%8C-%D8%A7%D8%B2-%D9%85%D9%88%D8%B3%DB%8C-%D8%B9%D8%B5%D9%85%D8%AA%DB%8C عصمتی، «ترانه ملا ممدجان چگونه ساخته شد؟»، وب‌سایت شهرستان ادب.]</ref>


==متن ترانه==
ترانهٔ ملاممدجان از مشهورترین ترانه‌های افغانستان است که ریشه در دورهٔ [[تیموریان]] و شهر هرات دارد. این [[ترانه]] را خوانندگان زیادی در [[افغانستان]]، [[ایران]] و دیگر کشورها بازخوانی کرده‌اند و اجرای آن در برنامه‌های تلویزیونی عصر جدید و محفل در ایران نیز با استقبال روبه‌رو شده است. ماندگاری آن در پیوندِ داستان عاشقانه با باورهای دینی و آیین [[نوروز]] نهفته است؛ چراکه مزارشریف، در بهار میزبان مسافرانی است که هم به [[زیارت]] می‌روند و هم [[جشن نوروز]] را برپا می‌کنند.
بیا که بریم به مزار ملا ممدجان<ref>[https://shahrestanadab.com/Content/ID/10488/%D8%AA%D8%B1%D8%A7%D9%86%D9%87-%D9%85%D9%84%D8%A7%D9%85%D9%85%D8%AF-%D8%AC%D8%A7%D9%86-%DA%86%DA%AF%D9%88%D9%86%D9%87-%D8%B3%D8%A7%D8%AE%D8%AA%D9%87-%D8%B4%D8%AF--%DB%8C%D8%A7%D8%AF%D8%AF%D8%A7%D8%B4%D8%AA%DB%8C-%D8%A7%D8%B2-%D9%85%D9%88%D8%B3%DB%8C-%D8%B9%D8%B5%D9%85%D8%AA%DB%8C عصمتی، «ترانه ملا ممدجان چگونه ساخته شد؟»، وب‌سایت شهرستان ادب.]</ref>  
 
{{آغاز نستعلیق}}
== معرفی ==
مُلّا مَمَدجان (ملامحمدجان) از مشهورترین ترانه‌های افغانستان است که داستانی عاشقانه را روایت می‌کند و ریشه در دورهٔ تیموریان و شهر هرات دارد. موضوع این ترانه، عشق میان دختری به نام عایشه و پسری جوان به نام محمدجان، شاگرد [[مکتب‌خانه]] یا مدرسهٔ دینی گوهرشاد در [[هرات]]، است که ناخواسته یکدیگر را می‌بینند و دل به هم می‌بازند. محمدجان به خواستگاری می‌رود، اما خانوادهٔ دختر پاسخ منفی می‌دهند. روزها می‌گذرد و این دو در تب دوری می‌سوزند تا آن‌که روزی عایشه در مسیر کاروان زیارتیِ عازم به [[مزارشریف]]، این بیت را می‌خواند: «بیا که بریم به مزار ملا ممدجان / سیل گل لاله‌زار وا وا دلبر جان». امیر [[علی‌شیر نوایی]]، وزیر سلطان‌حسین بایقرا، با شنیدن این ترانه از ماجرا آگاه می‌شود و با تلاش او، خانوادهٔ دختر به ازدواج آن دو رضایت می‌دهند و به دستور وزیر، بیت‌های دیگری بر سرودهٔ عایشه افزوده می‌شود و ترانه کامل می‌گردد.<ref>[https://shahrestanadab.com/Content/ID/10488/ترانه-ملاممد-جان-چگونه-ساخته-شد--یادداشتی-از-موسی-عصمتی عصمتی، «ترانه ملا ممدجان چگونه ساخته شد؟»، وب‌سایت شهرستان ادب.]</ref>
 
متن این ترانه، چنین است:<ref>[https://shahrestanadab.com/Content/ID/10488/ترانه-ملاممد-جان-چگونه-ساخته-شد--یادداشتی-از-موسی-عصمتی عصمتی، «ترانه ملا ممدجان چگونه ساخته شد؟»، وب‌سایت شهرستان ادب.]</ref>{{آغاز نستعلیق}}
{{شعر|نستعلیق}}
{{شعر|نستعلیق}}
  {{ب|بیا که بریم به مزار ملا ممدجان| سیل گل لاله‌زار وا وا دلبر جان}}
  {{ب|بیا که بریم به مزار ملا ممدجان| سیل گل لاله‌زار وا وا دلبر جان}}
خط ۱۴: خط ۱۳:
  {{ب|بیا که بریم به مزار ملا ممدجان|سیل گل لاله‌زار وا وا دلبر جان}}
  {{ب|بیا که بریم به مزار ملا ممدجان|سیل گل لاله‌زار وا وا دلبر جان}}
  {{ب|بیا ای یار که مجنون تو هستم|خراب لعل می‌گون تو هستم}}
  {{ب|بیا ای یار که مجنون تو هستم|خراب لعل می‌گون تو هستم}}
  {{ب|نمی‌بوسم لب پیمانۀ مَی|پرِیشان و جگرخون تو هستم}}
  {{ب|نمی‌بوسم لب پیمانهٔ مَی|پرِیشان و جگرخون تو هستم}}
  {{ب|بیا که بریم به مزار ملا ممدجان|سیل گل لاله‌زار وا وا دلبر جان }}
  {{ب|بیا که بریم به مزار ملا ممدجان|سیل گل لاله‌زار وا وا دلبر جان}}
  {{پایان شعر}}
  {{پایان شعر}}
{{پایان نستعلیق}}
{{پایان نستعلیق}}


==ویژگی ترانه ملا ممدجان==
== محبوبیت و ماندگاری ==
سرایندۀ این ترانه، دختری است که آن را در وصف معشوق خود می‌سراید و در نهایت به او می‌رسد. داستان این ترانه، برخلاف اکثر داستان‌های عاشقانه، از زبان یک زن، روایت شده است که در بیشتر فرهنگ‌ها تابو محسوب می‌شود.<ref>[http://avayetar.blogfa.com/post/98/%D8%AF%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86-%D9%85%D9%84%D8%A7-%D9%85%D9%85%D8%AF%D8%AC%D8%A7%D9%86-%D9%88%D9%86%D8%BA%D9%85%D9%87-%D9%85%D8%A7%D9%86%D8%AF%DA%AF%D8%A7%D8%B1%D8%B4- دانشور، «داستان ملا ممدجان و نغمۀ ماندگارش»، وبلاگ آوای تار.]</ref>
ویژگی برجستهٔ این ترانه، سروده شدن آن از زبان یک [[زن]] است که در بیشتر فرهنگ‌ها امری نادر و گاه تابو محسوب می‌شود.<ref>[http://avayetar.blogfa.com/post/98/داستان-ملا-ممدجان-ونغمه-ماندگارش- دانشور، «داستان ملا ممدجان و نغمۀ ماندگارش»، وبلاگ آوای تار.]</ref> راز ماندگاری این ترانه در پیوندِ داستان عاشقانه با باورهای دینی و آیین‌های نوروزی نهفته است. مزارشریف در شمال [[افغانستان]]، به دلیل آرامگاه منسوب به [[امام علی]] (روضهٔ سخی)، در [[نوروز]] که دشت‌ها و کوه‌ها پوشیده از گل‌های لاله و شقایق می‌شود، میزبان زائرانی از سراسر کشور است که هم به [[زیارت]] می‌روند و هم [[جشن نوروز]] و میلهٔ گل سرخ را برپا می‌کنند. این پیوندِ عشق، ایمان و بهار، ترانهٔ ملا ممدجان را به یکی از ماندگارترین سرودها در خراسان بزرگ و جامعه فارسی‌زبان تبدیل کرده است.<ref>[https://rasekhoon.net/media/show/1553408/آهنگ-مشهور-افغانستانی-ملا-ممد-جان-با-صدای-سه-خواننده-مشهور آهنگ مشهور افغانستانی ملا ممدجان با صدای سه خواننده مشهور»، وب‌سایت راسخون.]</ref>
==بازخوانی ترانه ملا ممدجان==
ده‌ها خواننده در افغانستان، ایران، هند، پاکستان و دیگر کشورهای جهان، این ترانه را بازخوانی کرده‌اند.<ref>[https://www.ettelaat.com/archives/263095#gsc.tab=0 فرازمند، «نیم‌نگاهی به ترانه ملا ممدجان»، وب‌سایت روزنامۀ اطلاعات.]</ref>  اجرای این ترانه، بیشتر با سازهای دوگانه، سه‌گانه، چهارگانه و گاهی با ارکستر بزرگ بوده است. در افغانستان این ترانه را چوپان‌ها با «نِی» نیز اجرا می‌کنند که در نوع خود لطیف‌ترین اجرا است.<ref>[https://www.ettelaat.com/archives/263095#gsc.tab=0 فرازمند، «نیم‌نگاهی به ترانه ملا ممدجان»، وب‌سایت روزنامۀ اطلاعات.]</ref>  


در بازخوانی‌های بعدی نیز محور این ترانه ابراز عشق و محبت به [[امام علی]] است و از حضرت علی به‌عنوان [[شاه مردان]]، شیر خدا و حاجت روا، خواسته شده است تا برای رفع مشکلات، زدودن غم و اندوه، درمان درد، رسیدن عاشق به معشوق و قبولی [[نذر]]، [[دعا]] و مناجات‌ها نزد خداوند [[شفاعت]] نماید.<ref>«[https://khabarpu.com/b.htm?u=%D8%A8%D8%A7%D8%B2%D8%AE%D9%88%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%AA%D8%B1%D8%A7%D9%86%D9%87-%D8%A8%DB%8C%D8%A7-%D8%A8%D8%B1%DB%8C%D9%85-%D8%A8%D9%87-%D9%85%D8%B2%D8%A7%D8%B1-%D8%AF%D8%B1-%D8%A8%D8%B1%D9%86%D8%A7%D9%85%D9%87-%D9%85%D8%AD%D معصومی، «بازخوانی ترانه بیا بریم به مزار در برنامه محفل + فیلم»، وب‌سایت خبرپو.]</ref>
در سال ۱۳۵۰ش جمشید شیبانی فیلم سینمایی «ملا ممدجان» را در [[ایران]] ساخت که روایت عاشقانهٔ عایشه و محمدجان را به تصویر کشید.<ref>[https://www.manzoom.ir/title/tt6548307/فیلم-سینمایی-ملاممد-جان-1350 «‏ملا ممدجان»، وب‌سایت منظوم.]</ref> همچنین گروهی از هنرمندان افغانستانی، تئاتر «بیا بریم به مزار» را بازآفرینی و در [[بهمن (ماه)|بهمن]] ۱۳۹۴ش در [[تهران]] و [[قم]] روی صحنه بردند.<ref>[https://www.ettelaat.com/archives/263095#gsc.tab=0 فرازمند، «نیم‌نگاهی به ترانه ملا ممدجان»، وب‌سایت روزنامۀ اطلاعات.]</ref>


==ملا ممدجان پراستقبال‌ترین ترانۀ شرقی==
این ترانه توسط ده‌ها خواننده در افغانستان، ایران، [[هند]]، [[پاکستان]] و دیگر کشورهای جهان بازخوانی شده است.<ref>[https://www.ettelaat.com/archives/263095#gsc.tab=0 فرازمند، «نیم‌نگاهی به ترانه ملا ممدجان»، وب‌سایت روزنامۀ اطلاعات.]</ref> اجراهای آن غالباً با سازهای دوگانه، سه‌گانه، چهارگانه و گاهی با ارکستر بزرگ همراه بوده و چوپان‌های افغانستانی نیز آن را با [[نی (ساز)|نی]] اجرا می‌کنند که لطیف‌ترین نوع اجرای آن به‌شمار می‌رود.<ref>[https://www.ettelaat.com/archives/263095#gsc.tab=0 فرازمند، «نیم‌نگاهی به ترانه ملا ممدجان»، وب‌سایت روزنامۀ اطلاعات.]</ref> اجرای [[عبدالرحیم ساربان]]، خوانندهٔ پاپ افغانستان، در سال ۱۳۹۴ش در [[ایالات متحده آمریکا|آمریکا]]، به‌عنوان پراستقبال‌ترین ترانهٔ شرقی در غرب ثبت شده است.<ref>[https://www.ettelaat.com/archives/263095#gsc.tab=0 فرازمند، «نیم‌نگاهی به ترانه ملا ممدجان»، وب‌سایت روزنامۀ اطلاعات.]</ref>
«استاد ساربان»، از خوانندگان پاپ افغانستان، ترانۀ ملا ممدجان را در سال 1394ش در آمریکا اجر کرد که به‌عنوان پراستقبال‌ترین ترانه شرقی در غرب، به‌ثبت رسیده است.<ref>[https://www.ettelaat.com/archives/263095#gsc.tab=0 فرازمند، «نیم‌نگاهی به ترانه ملا ممدجان»، وب‌سایت روزنامۀ اطلاعات.]</ref>  
==محبوبیت ترانه ملا ممدجان در ایران==
ترانۀ ملا ممدجان، در ایران نیز محبوبیت دارد و خوانندگان زیادی از جمله، محمد اصفهانی و محمد اسماعیلی آن را بازخوانی کرده‌اند.<ref>[https://shahrestanadab.com/Content/ID/10488/%D8%AA%D8%B1%D8%A7%D9%86%D9%87-%D9%85%D9%84%D8%A7%D9%85%D9%85%D8%AF-%D8%AC%D8%A7%D9%86-%DA%86%DA%AF%D9%88%D9%86%D9%87-%D8%B3%D8%A7%D8%AE%D8%AA%D9%87-%D8%B4%D8%AF--%DB%8C%D8%A7%D8%AF%D8%AF%D8%A7%D8%B4%D8%AA%DB%8C-%D8%A7%D8%B2-%D9%85%D9%88%D8%B3%DB%8C-%D8%B9%D8%B5%D9%85%D8%AA%DB%8C عصمتی، «ترانه ملا ممدجان چگونه ساخته شد؟»، وب‌سایت شهرستان ادب.]</ref>


==فیلم سینمایی ملا ممدجان==
در بسیاری از بازخوانی‌ها، محور ترانه بر ابراز عشق و توسل به امام علی به‌عنوان [[شاه مردان|شاه]] [[شاه مردان|مردان]] و [[شیر خدا]] استوار است و از او خواسته می‌شود تا برای رفع مشکلات، شفای دردها، رسیدن عاشق به معشوق و قبولی نذرها، نزد خداوند [[شفاعت]] کند.<ref>«[https://khabarpu.com/b.htm?u=%D8%A8%D8%A7%D8%B2%D8%AE%D9%88%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%AA%D8%B1%D8%A7%D9%86%D9%87-%D8%A8%DB%8C%D8%A7-%D8%A8%D8%B1%DB%8C%D9%85-%D8%A8%D9%87-%D9%85%D8%B2%D8%A7%D8%B1-%D8%AF%D8%B1-%D8%A8%D8%B1%D9%86%D8%A7%D9%85%D9%87-%D9%85%D8%AD%D معصومی، «بازخوانی ترانه بیا بریم به مزار در برنامه محفل + فیلم»، وب‌سایت خبرپو.]</ref> در این بازخوانی‌ها، ازجمله در بازخوانی [[سامی یوسف]] برخی ابیات به ترانه افزوده می‌شود:
جمشید شیبانی، فیلم سینمایی «ملا ممدجان» را در 1350ش در ایران ساخت که روایت عاشقانۀ عایشه و محمدجان را به نمایش می‌گذارد.<ref>[https://www.manzoom.ir/title/tt6548307/%D9%81%DB%8C%D9%84%D9%85-%D8%B3%DB%8C%D9%86%D9%85%D8%A7%DB%8C%DB%8C-%D9%85%D9%84%D8%A7%D9%85%D9%85%D8%AF-%D8%AC%D8%A7%D9%86-1350 «‏ملا ممدجان»، وب‌سایت منظوم.]</ref>
{{شعر|نستعلیق}}
 
{{ب|سرکوی بلند فریاد کردم|علی شیر خدا را یاد کردم}}
==تئاتر ملا ممدجان==
{{ب|علی شیر خدا ای شاه مردان|دل ناشاد ما را شاد گردان}}
یک گروه از هنرمندان افغانستانی، تئاتر «بیا بریم به مزار» را بازآفرینی و در بهمن 1394ش در شهر [[تهران]] و قم روی صحنه بردند.<ref>[https://www.ettelaat.com/archives/263095#gsc.tab=0 فرازمند، «نیم‌نگاهی به ترانه ملا ممدجان»، وب‌سایت روزنامۀ اطلاعات.]</ref>  
{{پایان شعر}}
[[پرونده:ملام ممد جان.jpg|300px|thumb|left|اجرای آهنگ ملا ممدجان در عصر جدید توسط هنرمندان جوان افغانستانی]]
{{پایان نستعلیق}}
 
در ایران نیز این ترانه محبوبیت فراوانی دارد و خوانندگانی چون [[محمد اصفهانی]] و [[محمد اسماعیلی]] آن را بازخوانی کرده‌اند.<ref>[https://shahrestanadab.com/Content/ID/10488/ترانه-ملاممد-جان-چگونه-ساخته-شد--یادداشتی-از-موسی-عصمتی عصمتی، «ترانه ملا ممدجان چگونه ساخته شد؟»، وب‌سایت شهرستان ادب.]</ref> در [[فروردین]] ۱۴۰۱ش این ترانه در برنامهٔ تلویزیونی عصر جدید (شبکهٔ ۳ تلویزیون ایران) اجرا شد<ref>[https://www.tehrannews.ir/news/725798/اجرای-آهنگ-خاطره-انگیز-ملاممدجان-در-عصر-جدید-فیلم «اجرای آهنگ خاطره‌انگیز ملا ممدجان در عصرجدید»، تهران نیوز.]</ref> و در [[اسفند]] ۱۴۰۳ش نیز سید جلال معصومی، قاری بین‌المللی قرآن، آن را در برنامهٔ تلویزیونی محفل خواند.<ref>[https://khabarpu.com/b.htm?u=%D8%A8%D8%A7%D8%B2%D8%AE%D9%88%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%AA%D8%B1%D8%A7%D9%86%D9%87-%D8%A8%DB%8C%D8%A7-%D8%A8%D8%B1%DB%8C%D9%85-%D8%A8%D9%87-%D9%85%D8%B2%D8%A7%D8%B1-%D8%AF%D8%B1-%D8%A8%D8%B1%D9%86%D8%A7%D9%85%D9%87-%D9%85%D8%AD%D معصومی، «بازخوانی ترانه بیا بریم به مزار در برنامه محفل + فیلم»، وب‌سایت خبرپو.]</ref>
==اجرا در برنامۀ عصرجدید و برنامه محفل==
این ترانه، توسط هنرمندان جوان افغانستانی در پنجم [[فروردین]] 1401ش، در برنامۀ پربینندۀ «عصرجدید» در شبکۀ 3 سیمای جمهوری اسلامی ایران، اجرا شد و مورد استقبال قرار گرفت.<ref> [https://www.tehrannews.ir/news/725798/%D8%A7%D8%AC%D8%B1%D8%A7%DB%8C-%D8%A2%D9%87%D9%86%DA%AF-%D8%AE%D8%A7%D8%B7%D8%B1%D9%87-%D8%A7%D9%86%DA%AF%DB%8C%D8%B2-%D9%85%D9%84%D8%A7%D9%85%D9%85%D8%AF%D8%AC%D8%A7%D9%86-%D8%AF%D8%B1-%D8%B9%D8%B5%D8%B1-%D8%AC%D8%AF%DB%8C%D8%AF-%D9%81%DB%8C%D9%84%D9%85 «اجرای آهنگ خاطره‌انگیز ملا ممدجان در عصرجدید»، تهران نیوز.]</ref>
 
همین‌طور این ترانه در ماه مبارک [[رمضان]] در اسفند 1403 توسط سیدجلال معصومی قاری بین المللی قرآن در برنامه محفل اجرا شد و مورد استقبال قرار گرفت.<ref>[https://khabarpu.com/b.htm?u=%D8%A8%D8%A7%D8%B2%D8%AE%D9%88%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%AA%D8%B1%D8%A7%D9%86%D9%87-%D8%A8%DB%8C%D8%A7-%D8%A8%D8%B1%DB%8C%D9%85-%D8%A8%D9%87-%D9%85%D8%B2%D8%A7%D8%B1-%D8%AF%D8%B1-%D8%A8%D8%B1%D9%86%D8%A7%D9%85%D9%87-%D9%85%D8%AD%D معصومی، «بازخوانی ترانه بیا بریم به مزار در برنامه محفل + فیلم»، وب‌سایت خبرپو.]</ref>


==راز شهرت و ماندگاری ترانه==
== پانویس ==
ترانۀ ملا ممدجان، به‌دلیل اینکه ماجرای عاشقانه را در پیوند با اعتقادات [[دین|دینی]] و [[آداب]] و رسوم [[جشن  نوروز]] بیان می‌کند، ماندگار شده است؛ مرکز ولایت [[بلخ]] در شمال افغانستان، به‌دلیل آرامگاه منسوب به حضرت علی معروف به [[روضه سخی]]، به «مزار شریف»، شهرت پیدا کرده است. در ایام [[جشن نوروز|نوروز]] که کوه‌ها و دشت‌های شمال افغانستان پر از گل لاله و شقایق می‌شود، مردم از سراسر افغانستان به ‌[[زیارت در ادیان|زیارت]] مزار [[امام علی]] می‌روند و نوروز را در آن‌جا جشن می‌گیرند و [[میله گل سرخ]] را برپا می‌کنند.<ref>[https://rasekhoon.net/media/show/1553408/%D8%A2%D9%87%D9%86%DA%AF-%D9%85%D8%B4%D9%87%D9%88%D8%B1-%D8%A7%D9%81%D8%BA%D8%A7%D9%86%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D9%85%D9%84%D8%A7-%D9%85%D9%85%D8%AF-%D8%AC%D8%A7%D9%86-%D8%A8%D8%A7-%D8%B5%D8%AF%D8%A7%DB%8C-%D8%B3%D9%87-%D8%AE%D9%88%D8%A7%D9%86%D9%86%D8%AF%D9%87-%D9%85%D8%B4%D9%87%D9%88%D8%B1 آهنگ مشهور افغانستانی ملا ممدجان با صدای سه خواننده مشهور»، وب‌سایت راسخون.]</ref>
==پانوسش==
{{پانویس}}
{{پانویس}}


==منابع==
== منابع ==
*«آهنگ مشهور افغانستانی ملا ممدجان با صدای سه خواننده مشهور»، وب‌سایت راسخون، تاریخ درج مطلب: 2 آذر 1399ش.
* «آهنگ مشهور افغانستانی ملا ممدجان با صدای سه خواننده مشهور»، وب‌سایت راسخون، تاریخ درج مطلب: ۲ آذر ۱۳۹۹ش.
*«اجرای آهنگ خاطره‌انگیز ملا ممدجان در عصرجدید»، تهران نیوز، تاریخ درج مطلب: 5 فروردین 1401ش.
* «اجرای آهنگ خاطره‌انگیز ملا ممدجان در عصرجدید»، تهران نیوز، تاریخ درج مطلب: ۵ فروردین ۱۴۰۱ش.
*دانشور، آوا، «داستان ملا ممدجان و نغمه ماندگارش»، وبلاگ آوای تار، تاریخ درج مطلب: 12 آبان 1395ش.
* دانشور، آوا، «داستان ملا ممدجان و نغمه ماندگارش»، وبلاگ آوای تار، تاریخ درج مطلب: ۱۲ آبان ۱۳۹۵ش.
*عصمتی، موسی، «ترانۀ ملا ممدجان چگونه ساخته شد؟»، وب‌سایت شهرستان ادب، تاریخ درج مطلب: 7 اردیبهشت 1397ش.
* عصمتی، موسی، «ترانهٔ ملا ممدجان چگونه ساخته شد؟»، وب‌سایت شهرستان ادب، تاریخ درج مطلب: ۷ اردیبهشت ۱۳۹۷ش.
*فرازمند، حسن، «جاودانگی یک ترانه افغانستانی»، وب‌سایت روزنامۀ اطلاعات، تاریخ درج مطلب: 2 خرداد 1396ش.
* فرازمند، حسن، «جاودانگی یک ترانه افغانستانی»، وب‌سایت روزنامهٔ اطلاعات، تاریخ درج مطلب: ۲ خرداد ۱۳۹۶ش.
*فرازمند، حسن، «نیم‌نگاهی به ترانۀ ملا ممدجان»، وب‌سایت روزنامۀ اطلاعات، تاریخ درج مطلب: 19 بهمن 1395ش.
* فرازمند، حسن، «نیم‌نگاهی به ترانهٔ ملا ممدجان»، وب‌سایت روزنامهٔ اطلاعات، تاریخ درج مطلب: ۱۹ بهمن ۱۳۹۵ش.
*معصومی، سیدجلال، «بازخوانی ترانه بیا بریم به مزار در برنامه محفل + فیلم»، وب‌سایت خبرپو، تاریخ درج مطلب: 16 اسفند 1403ش.
* معصومی، سیدجلال، «بازخوانی ترانه بیا بریم به مزار در برنامه محفل + فیلم»، وب‌سایت خبرپو، تاریخ درج مطلب: ۱۶ اسفند ۱۴۰۳ش.
*«‏ملا ممدجان»، وب‌سایت منظوم، تاریخ بازدید: 4 بهمن 1401ش.
* «‏ملا ممدجان»، وب‌سایت منظوم، تاریخ بازدید: ۴ بهمن ۱۴۰۱ش.