بدون خلاصۀ ویرایش |
بدون خلاصۀ ویرایش |
||
| خط ۱: | خط ۱: | ||
'''{{درشت|سلوکیها؛}}''' دودمانی مقدونی-یونانی، حاکم بر هستۀ اصلی امپراتوری هخامنشی.<ref group="دیدگاه">در مقاله هخامنشیان، مادها و عیلامیها، علاوه بر گزارش حکومت و امپراطوری، به وضعیت جامعه و فرهنگ و مردم نیز به خوبی پرداخته شده بود. در این مقاله نیز توقع میرفت این اتفاق بیافتد و فرهنگ، اقتصاد، آیین و دین و سنت های مردمی نیز در بدنه مقاله جا داشته باشد. اما این امر مغفول مانده است. دلیلی داشته است؟ در برخی مطالب هم به طور جزئی نکاتی در این خصوص درج شده است اما این یک ابهام و سؤال مهم است که در این مقاله وجود دارد.</ref> | |||
سلوکیها (۳۱۲-۶۴ ق.م) دودمانی مقدونی-یونانی بودند که پس از مرگ اسکندر، بر بزرگترین بخش از قلمرو او، از آسیای صغیر تا مرزهای هند، چیره شده و امپراتوری چندفرهنگی و پهناوری را بر هستۀ اصلی قلمرو هخامنشیان بنیان نهادند. تاریخ سیاسی این دودمان فراز و فرودی چشمگیر داشت که شامل تثبیت قدرت در زمان سلوکوس یکم و جانشینانش، فروپاشی تدریجی در شرق با استقلال باختر و پارت، احیای مقطعی در عصر آنتیوخوس سوم، و در نهایت شکست از روم و انقراض آن به دست پومپه میشد. سلوکیها برای ادارۀ این قلمرو متکثر، نظام ساتراپی هخامنشی را با تقسیمبندیهای نوین ادامه دادند و با بنیانگذاری شبکهای از شهرهای جدید سلطۀ نظامی، اقتصادی و فرهنگی خود را تثبیت کردند. سیاست دینی آنان بر تساهل و همسانسازی تصویری خدایان یونانی با ایزدان محلی استوار بود و در کنار آن، کیش شخصیت پادشاه و ملکه را برای نهادینهسازی اقتدار خاندان سلطنتی بهکار میگرفتند. تلفیق فرهنگی در معماری، سکهها و هنرهای روزمره، رواج دیهیم بهعنوان نماد شاهی، و انتقال دانش بابلی به جهان یونانی از دیگر وجوه برجستۀ این دوره است. میراث اداری، نظام پولی، شهرسازی و نمادهای سلطنتی سلوکی تا دورههای اشکانی و ساسانی تداوم یافت، بااینحال این دودمان در حافظۀ تاریخی ایران تقریباً غایب است. | سلوکیها (۳۱۲-۶۴ ق.م) دودمانی مقدونی-یونانی بودند که پس از مرگ اسکندر، بر بزرگترین بخش از قلمرو او، از آسیای صغیر تا مرزهای هند، چیره شده و امپراتوری چندفرهنگی و پهناوری را بر هستۀ اصلی قلمرو هخامنشیان بنیان نهادند. تاریخ سیاسی این دودمان فراز و فرودی چشمگیر داشت که شامل تثبیت قدرت در زمان سلوکوس یکم و جانشینانش، فروپاشی تدریجی در شرق با استقلال باختر و پارت، احیای مقطعی در عصر آنتیوخوس سوم، و در نهایت شکست از روم و انقراض آن به دست پومپه میشد. سلوکیها برای ادارۀ این قلمرو متکثر، نظام ساتراپی هخامنشی را با تقسیمبندیهای نوین ادامه دادند و با بنیانگذاری شبکهای از شهرهای جدید سلطۀ نظامی، اقتصادی و فرهنگی خود را تثبیت کردند. سیاست دینی آنان بر تساهل و همسانسازی تصویری خدایان یونانی با ایزدان محلی استوار بود و در کنار آن، کیش شخصیت پادشاه و ملکه را برای نهادینهسازی اقتدار خاندان سلطنتی بهکار میگرفتند. تلفیق فرهنگی در معماری، سکهها و هنرهای روزمره، رواج دیهیم بهعنوان نماد شاهی، و انتقال دانش بابلی به جهان یونانی از دیگر وجوه برجستۀ این دوره است. میراث اداری، نظام پولی، شهرسازی و نمادهای سلطنتی سلوکی تا دورههای اشکانی و ساسانی تداوم یافت، بااینحال این دودمان در حافظۀ تاریخی ایران تقریباً غایب است. | ||
== | == <ref group="دیدگاه">بهتر است قبل از اینکه وارد ماهیت و ابعاد این امپراطوری شوید، ابتدا در یک بند آن را معرفی کنید. اینکه نامش و محدوده زمانی و مکانی حکومتش چه بوده. اگر به سبک مقاله عیلامیها، '''پیشینه سلوکیها در منابع''' قابل بررسی است؛ لطفا افزوده شود. | ||
</ref><big>بستر</big><ref group="دیدگاه">کلمه بستر در این عنوان اضافه است و محتوای چندانی در این مطلب ندارد. </ref> <big>و هویت تاریخی</big> == | |||
سلوکیها وارث بزرگترین بخش از قلمرو اسکندر مقدونی بودند که در اوج قدرتش از دریای اژه تا مرزهای هند گسترده شده بود.<ref name=":5">{{پک|Bar-Kochva|1976|ک=The Seleucid Army: Organization and Tactics in the Great Campaigns|زبان=en|ص=1}}</ref> این امپراتوری را سلوکوس یکم نیکاتور، از سرداران برجستۀ اسکندر مقدونی، بنیان نهاد و بر پهنهای فرمان میراند که پیشتر هستۀ اصلی امپراتوری هخامنشی به شمار میرفت.<ref name=":6">{{پک|Strootman|2011|ک=Royal Courts in Dynastic States and Empires: A Global Perspective|ف=Hellenistic Court Society: The Seleukid Imperial Court under Antiochos the Great, 223–187 BCE|کد=en|ص=63}}</ref> فراوانی حوزههای فرهنگی گوناگون در این قلمرو ــ از آسیای صغیر و سوریه تا بینالنهرین، فلات ایران و آسیای مرکزی ــ این دولت را به یک امپراتوری به معنای واقعی تبدیل کرده بود.<ref name=":7">{{پک|Degen|2023|ک=Iran and the Transformation of Ancient Near Eastern History: The Seleucids (ca. 312–150 BCE). Proceedings of the Third Payravi Conference on Ancient Iranian History, UC Irvine, February 24th–25th, 2020|ف=Seleucus I, Appian and Seleucia-on-the-Tigris: The Empire Becoming Visible in Seleucid ktíseis|کد=en|ص=126}}</ref> | |||
با این حال، ماهیت دقیق این امپراتوری ــ میزان یونانی، مقدونی، ایرانی یا آمیزهای بودن آن ــ موضوع مناقشهای دیرپا میان مورخان بوده است. پژوهشهای جدید، بهویژه از دههٔ ۱۹۹۰م به این سو، کوشیدهاند از دوگانهٔ شرق-غرب فراتر روند. پیش از آن، دو دیدگاه غالب بود؛ دیدگاه یونانمحور قرن نوزدهم که سلوکیها را حاملان فرهنگ یونانی به شرق میدانستند. در مقابل آن، رویکرد پسااستعماری دههٔ ۱۹۷۰م مطرح بود که آنان را وارث ساختارهای هخامنشی و صرفاً امپراتوری شرقی میشمرد.<ref name=":8">{{پک|Strootman|2011/2012|ک=Nāme-ye Irān-e Bāstān: The International Journal of Ancient Iranian Studies|ف=The Seleukid Empire between Orientalism and Hellenocentrism: Writing the History of Iran in the Third and Second Centuries BCE|کد=en|ص=27-30}}</ref> | |||
== <big>رویدادهای سیاسی</big> == | اما دیدگاه امروزی تأکید میکند که امپراتوری سلوکی نه غربی بود و نه شرقی، بلکه سلوکی بود.<ref name=":1">{{پک|Daryaee|Rollinger|4=2023|ک=Iran and the Transformation of Ancient Near Eastern History: The Seleucids (ca. 312–150 BCE). Proceedings of the Third Payravi Conference on Ancient Iranian History, UC Irvine, February 24th–25th, 2020|ف=Introduction|کد=en|ص=4}}</ref> پدیدهای تاریخی مستقل با هویتی ترکیبی از عناصر یونانی، مقدونی، ایرانی و بینالنهرینی. این راهبرد فرهنگی درباری پویا و جهانوطنی را به وجود آورده بود که نه غربی بود و نه شرقی.<ref name=":9">{{پک|Strootman|2011|ک=Royal Courts in Dynastic States and Empires: A Global Perspective|ف=Hellenistic Court Society: The Seleukid Imperial Court under Antiochos the Great, 223–187 BCE|کد=en|ص=64}}</ref><ref group="دیدگاه">این دو پاراگراف مطالبش را دو بار تکرار کرده است. کل این بخش را اگر به شکل زیر گزارش کنید چیزی از مطلب از دست میرود: | ||
تاریخ سیاسی امپراتوری سلوکی را میتوان در چهار دورهٔ متمایز جای داد که فراز و فرودهای این دودمان را در طول نزدیک به دو قرن و نیم بازمینمایاند. | |||
</ref> | |||
=== متن پیشنهادی جایگزین برای حل دیدگاه قبلی: === | |||
سلوکیان وارث بخش عمده قلمرو اسکندر مقدونی بودند؛ قلمرویی که از دریای اژه تا مرزهای هند امتداد داشت.<ref name=":5" /> این دولت را سلوکوس یکم نیکاتور، از سرداران اسکندر، بنیان نهاد و بر سرزمینی حکومت میکرد که بخش اصلی امپراتوری هخامنشی را در بر میگرفت<ref name=":6" /> گستردگی جغرافیایی و تنوع فرهنگی این قلمرو، از آسیای صغیر و سوریه تا بینالنهرین، فلات ایران و آسیای مرکزی، سلوکیان را به یکی از امپراتوریهای بزرگ جهان باستان تبدیل کرده بود.<ref name=":7" /> | |||
ماهیت و هویت این امپراتوری از دیرباز محل اختلاف مورخان بوده است. در سده نوزدهم، سلوکیان عمدتاً گسترشدهندگان فرهنگ یونانی در شرق معرفی میشدند؛ اما از دهه ۱۹۷۰م، برخی پژوهشگران آنان را ادامهدهنده ساختارهای اداری و سیاسی [[هخامنشیان|هخامنشی]] دانستند.<ref name=":8" /> پژوهشهای جدید، بهویژه از دهه ۱۹۹۰م،<ref name=":1" /> این دوگانه را کنار گذاشته و امپراتوری سلوکی را دولتی با هویتی مستقل و تلفیقی از عناصر یونانی، مقدونی، ایرانی و بینالنهرینی توصیف کردهاند که نه غربی بود و نه شرقی.<ref name=":9" /> | |||
== <big>رویدادهای سیاسی</big><ref group="دیدگاه">خوبه در انتهای این بخش جدول پادشاهان رو درج کنید.</ref> == | |||
تاریخ سیاسی امپراتوری سلوکی را میتوان در چهار دورهٔ متمایز جای داد که فراز و فرودهای این دودمان را در طول نزدیک به دو قرن و نیم بازمینمایاند.<ref group="دیدگاه">این ادبیات برای مقالات ترویجی و پژوهشی خوب است اما برای مقالات ویکی نه | |||
تاریخ سیاسی امپراتوری سلوکی معمولاً به چهار دوره تقسیم میشود که روند شکلگیری، گسترش، تثبیت و افول این دودمان را در حدود دو سده و نیم نشان میدهد.</ref> | |||
=== <big>دوران بنیانگذاری و تثبیت (۳۱۲-۲۶۱ ق.م)</big> === | === <big>دوران بنیانگذاری و تثبیت (۳۱۲-۲۶۱ ق.م)</big> === | ||
سرآغاز تاریخ سلوکیها با پسگیری بابل به دست سلوکوس یکم در ۳۱۲ ق.م دانسته میشود؛ رویدادی که هم مبدأ گاهشماری سلوکی واقع شد و هم هستهٔ نخستین امپراتوری را شکل داد.<ref>{{پک|Coloru|2017|ک=King of the Seven Climes: A History of the Ancient Iranian World (3000 BCE - 651 CE)|ف=Seleucid Iran|کد=en|ص=105-106}}</ref><ref>{{پک|Plischke|2014|ک=Die Seleukiden und Iran: Die seleukidische Herrschaftspolitik in den östlichen Satrapien|زبان=en|ص=19}}</ref> سلوکوس را که آنتیگونوس یکچشم به مصر متواری ساخته بود، با حمایت بطلمیوس یکم بازگشت و از سوی مردم بابل -که از دورۀ نخست ساتراپی وی محبوبیتی نزد آنان یافته بود- پذیرفته شد.<ref>{{پک|Austin|2006|ک=The Hellenistic World from Alexander to the Roman Conquest: A Selection of Ancient Sources in Translation|زبان=en|ص=83}}</ref><ref>{{پک|Plischke|2014|ک=Die Seleukiden und Iran: Die seleukidische Herrschaftspolitik in den östlichen Satrapien|زبان=en|ص=19-21}}</ref> طی جنگ بابلی (۳۱۱-۳۰۹ ق.م)، سلوکوس پیروزی قاطعی بر نیروهای آنتیگونوس به دست آورد و ساتراپیهای ماد، سوزیانا و دیگر مناطق شرقی را ضمیمه کرد.<ref>{{پک|Esposito|2019|ک=Armies of the Hellenistic States 323 bc to ad 30: History and Organization|زبان=en|ص=31}}</ref><ref name=":0">{{پک|Coloru|2017|ک=King of the Seven Climes: A History of the Ancient Iranian World (3000 BCE - 651 CE)|ف=Seleucid Iran|کد=en|ص=106}}</ref> | سرآغاز تاریخ سلوکیها با پسگیری بابل به دست سلوکوس یکم در ۳۱۲ ق.م دانسته میشود؛ رویدادی که هم مبدأ گاهشماری سلوکی واقع شد و هم هستهٔ نخستین امپراتوری را شکل داد.<ref name=":10">{{پک|Coloru|2017|ک=King of the Seven Climes: A History of the Ancient Iranian World (3000 BCE - 651 CE)|ف=Seleucid Iran|کد=en|ص=105-106}}</ref><ref name=":11">{{پک|Plischke|2014|ک=Die Seleukiden und Iran: Die seleukidische Herrschaftspolitik in den östlichen Satrapien|زبان=en|ص=19}}</ref> سلوکوس را که آنتیگونوس یکچشم به مصر متواری ساخته بود، با حمایت بطلمیوس یکم بازگشت و از سوی مردم بابل -که از دورۀ نخست ساتراپی وی محبوبیتی نزد آنان یافته بود- پذیرفته شد.<ref name=":16">{{پک|Austin|2006|ک=The Hellenistic World from Alexander to the Roman Conquest: A Selection of Ancient Sources in Translation|زبان=en|ص=83}}</ref><ref name=":17">{{پک|Plischke|2014|ک=Die Seleukiden und Iran: Die seleukidische Herrschaftspolitik in den östlichen Satrapien|زبان=en|ص=19-21}}</ref> طی جنگ بابلی (۳۱۱-۳۰۹ ق.م)، سلوکوس پیروزی قاطعی بر نیروهای آنتیگونوس به دست آورد و ساتراپیهای ماد، سوزیانا و دیگر مناطق شرقی را ضمیمه کرد.<ref name=":18">{{پک|Esposito|2019|ک=Armies of the Hellenistic States 323 bc to ad 30: History and Organization|زبان=en|ص=31}}</ref><ref name=":0">{{پک|Coloru|2017|ک=King of the Seven Climes: A History of the Ancient Iranian World (3000 BCE - 651 CE)|ف=Seleucid Iran|کد=en|ص=106}}</ref> | ||
سپس سلوکوس رو به شرق نهاد و میان سالهای ۳۰۸ تا ۳۰۵ ق.م، شرقیترین ساتراپیهای امپراتوری پیشین هخامنشی از جمله باختر و سغد را فتح کرد و تا رود سند پیش رفت؛<ref name=":0" /><ref name=":19">{{پک|گرانتوفسکی|1359|ک=تاریخ ایران از زمان باستان تا امروز|ص=124}}</ref> اما در هند با قدرت نوظهور چاندراگوپتا، بنیانگذار دودمان مائوریا، روبرو شد(حدود ۳۰۵-۳۰۲ ق.م). نتیجهاش پیمان صلحی بود که بر أساس آن سلوکوس از ادعای خود بر سرزمینهای جنوب هندوکش به ازای دریافت ۵۰۰ فیل جنگی و برقراری پیوند ازدواج میان دو دودمان، چشم پوشید. از آن پس استفاده از فیلها به یکی از ارکان قدرت نظامی سلوکیها تبدیل شد.<ref name=":20">{{پک|سایکس|1380|ک=تاریخ ایران/سایکس|ص=388|ج=1}}</ref><ref name=":0" /><ref name=":21">{{پک|Plischke|2014|ک=Die Seleukiden und Iran: Die seleukidische Herrschaftspolitik in den östlichen Satrapien|زبان=en|ص=180-193}}</ref> | |||
در غرب، سرنوشت امپراتوری در نبرد ایپسوس (۳۰۱ ق.م) رقم خورد. سلوکوس در ائتلاف با لوسیماخوس و کاساندر دو تن از سرداران و جانشینان اسکندر، در برابر آنتیگونوس یکچشم و پسرش دِمتریوس صفآرایی کرد. کاربرد فیلها به پیروزی ائتلاف و مرگ آنتیگونوس انجامید و سلوکوس آناتولی شرقی و سوریه را به قلمرو خود افزود.<ref name=":22">{{پک|Esposito|2019|ک=Armies of the Hellenistic States 323 bc to ad 30: History and Organization|زبان=en|ص=35}}</ref><ref name=":23">{{پک|سایکس|1380|ک=تاریخ ایران/سایکس|ص=390|ج=1}}</ref> در همین سالها، سلوکوس عنوان پادشاهی (basileus) را که از ۳۰۶ ق.م میان دیادوخها (Diadochi، جانشینان اسکندر) مرسوم شده بود، رسماً برگزید.<ref name=":12">{{پک|Coşkun|Wenghofer|2023|ک=Seleukid Ideology: Creation, Reception and Response|ف=Introduction: The Dialectics of Seleukid Ideology|کد=en|ص=13}}</ref><ref name=":24">{{پک|Plischke|2014|ک=Die Seleukiden und Iran: Die seleukidische Herrschaftspolitik in den östlichen Satrapien|زبان=en|ص=175}}</ref> | |||
سالهای پایانی عمر سلوکوس به تحکیم اداری قلمرو سپری شد؛ او شمار ساتراپیها را به ۷۲ عدد رساند و شهرهای بسیاری بنا نهاد که نام خود، پدرش آنتیوخوس، مادرش لائودیکه و همسرش آپامه را بر خود داشتند: از جمله سلوکیه بر کرانهٔ دجله، انطاکیه در سوریه، آپامیا و لائودیکه.<ref name=":25">{{پک|Austin|2006|ک=The Hellenistic World from Alexander to the Roman Conquest: A Selection of Ancient Sources in Translation|زبان=en|ص=121-122}}</ref><ref name=":26">{{پک|پیرنیا|1380|ک=تاریخ ایران از آغاز تا انقراض ساسانیان|ص=139|ج=۱}}</ref> سلوکیۀ دجله با جمعیتی بالغ بر ۶۰۰ هزار نفر، به یکی از بزرگترین کلانشهرهای جهان باستان تبدیل شد.<ref name=":27">{{پک|بهروزی|1397|ک=پژوهشهای باستانشناسی ایران|ف=سیاست شهرسازی سلوکیان در سرزمینهای مفتوحه|ص=106}}</ref> | |||
سلوکوس در ۲۸۱ ق.م، در آستانۀ بازگشت به مقدونیه به دست بطلمیوس کِراونوس ترور شد.<ref name=":28">{{پک|سایکس|1380|ک=تاریخ ایران/سایکس|ص=394|ج=1}}</ref> پسرش آنتیوخوس یکم (۲۸۱-۲۶۱ ق.م) به سلطنت رسید.<ref name=":0" /><ref name=":29">{{پک|Plischke|2014|ک=Die Seleukiden und Iran: Die seleukidische Herrschaftspolitik in den östlichen Satrapien|زبان=en|ص=195-197}}</ref> مادر آنتیوخوس، آپامه، شاهزادهای باختری بود و این تبار مشروعیت او را نزد نخبگان شرقی افزایش میداد.<ref name=":30">{{پک|Plischke|2014|ک=Die Seleukiden und Iran: Die seleukidische Herrschaftspolitik in den östlichen Satrapien|زبان=en|ص=30}}</ref> آنتیوخوس یکم گالاتیها را در نبرد فیلها شکست داد و شهرسازی پدر را با بازسازی مرو، هرات و آیخانوم در باختر ادامه داد.<ref name=":31">{{پک|Kärvegård|Dorn|۲۰۲۶|ک=Religious Practices in Ai-Khanoum: The Three Temples in Comparison|زبان=en|ص=1}}</ref><ref name=":32">{{پک|بهروزی|1397|ک=پژوهشهای باستانشناسی ایران|ف=سیاست شهرسازی سلوکیان در سرزمینهای مفتوحه|ص=106}}</ref><ref name=":33">{{پک|Austin|2006|ک=The Hellenistic World from Alexander to the Roman Conquest: A Selection of Ancient Sources in Translation|زبان=en|ج=۱|ص=34}}</ref><ref group="دیدگاه">این واژگان توصیفی و غیرداشنامه ای زیادی دارد و برخی مطالب را بدون اینکه نیازی به توضیح باشد؛ توضیح داده است. متن بعدی را ببینید؛ همان محتوا عینا آمده است ولی نزدیک به 100 کلمه از متن شما کمتر است و البته برخی واژگانی که با ادبیات ویکی همراه نیست را در خود ندارد. عبارت پردازی های منابع تاریخی نباید در گزارش شما نفوذ کند؛ شما باید بتوانید وقایع و حوادث را به دور از آب و تاب نویسندگان کتب تاریخی گزارش کنید.</ref> | |||
=== متن پیشنهادی جایگزین برای حل دیدگاه قبلی: === | |||
تاریخ امپراتوری سلوکی با بازپسگیری بابل بهدست سلوکوس یکم در ۳۱۲ ق.م آغاز شد؛ رویدادی که مبدأ گاهشماری سلوکی نیز بهشمار میرود.<ref name=":10" /><ref name=":11" /> سلوکوس که پیشتر بهدست آنتیگونوس یکچشم به مصر رانده شده بود، با حمایت بطلمیوس یکم به بابل بازگشت و با استقبال مردم این شهر روبهرو شد.<ref name=":16" /><ref name=":17" /> او در جنگ بابلی (۳۱۱–۳۰۹ ق.م) آنتیگونوس را شکست داد و قلمرو خود را با تصرف ماد، سوزیانا و دیگر ساتراپیهای شرقی گسترش داد.<ref name=":18" /><ref name=":0" /> | |||
سلوکوس در میان سالهای ۳۰۸ تا ۳۰۵ ق.م، قلمرو خود را تا باختر، سغد و رود سند توسعه داد.<ref name=":0" /><ref name=":19" /> رویارویی او با چاندراگوپتا، بنیانگذار دودمان مائوریا در هند، به انعقاد پیمان صلح انجامید که بر اساس آن، سلوکوس در برابر واگذاری سرزمینهای جنوب هندوکش، ۵۰۰ فیل جنگی دریافت کرد و میان دو دودمان نیز پیوند ازدواج برقرار شد.<ref name=":20" /><ref name=":0" /><ref name=":21" /> | |||
در نبرد ایپسوس (۳۰۱ ق.م)، سلوکوس در ائتلاف با لوسیماخوس و کاساندر و با استفاه از فیلهای جنگی، آنتیگونوس را شکست داد و با الحاق آناتولی شرقی و سوریه، قلمرو خود را گسترش داد.<ref name=":22" /><ref name=":23" /> او در همین دوره، عنوان باسیلئوس (پادشاه) را که میان جانشینان اسکندر رواج یافته بود، برگزید.<ref name=":12" /><ref name=":24" /> | |||
سالهای پایانی | سلوکوس در سالهای پایانی حکومت خود، ساختار اداری امپراتوری را سامان داد، شمار ساتراپیها را به ۷۲ عدد افزایش داد و شهرهایی مانند سلوکیه بر دجله، انطاکیه، آپامیا و لائودیکه را بنیان نهاد یا توسعه داد.<ref name=":25" /><ref name=":26" /> سلوکیۀ دجله نیز به یکی از بزرگترین شهرهای جهان باستان تبدیل شد.<ref name=":27" /> | ||
سلوکوس در ۲۸۱ ق.م، | سلوکوس در ۲۸۱ ق.م، هنگام بازگشت به مقدونیه، بهدست بطلمیوس کِراونوس ترور شد<ref name=":28" /> و پسرش آنتیوخوس یکم (۲۸۱-۲۶۱ ق.م) به سلطنت رسید.<ref name=":0" /><ref name=":29" /> آنتیوخوس که مادرش آپامه، شاهزادهای باختری، بود، در شرق از مشروعیت بیشتری برخوردار بود.<ref name=":30" /> او پس از شکست گالاتیها، سیاست شهرسازی پدر را با توسعه شهرهایی مانند مرو، هرات و آیخانوم ادامه داد.<ref name=":31" /><ref name=":32" /><ref name=":33" /><ref group="دیدگاه">تا انتهای مقاله تمام مطالب از این جهت نیازمند بازنویسی هستند. در این دو مورد متن جایگزین را پیشنهادی درج کردم در بقیه موارد لطفا به دقت متن بازنویسی شود همه بندها نیازمند این سبک از اصلاح هستند.</ref> | ||
=== <big>دوران افول و درگیریهای داخلی (۲۶۱-۲۲۳ ق.م)</big> === | === <big>دوران افول و درگیریهای داخلی (۲۶۱-۲۲۳ ق.م)</big> === | ||
| خط ۴۹: | خط ۷۱: | ||
در غرب، امپراتوری به سوریه و بخشهایی از کیلیکیه محدود شد و درگیر جنگهای داخلی بیپایان گردید. سرانجام در ۶۴ ق.م، پومپه، سردار رومی، آخرین پادشاه سلوکی را برکنار و سوریه را به استان رومی تبدیل کرد.<ref>{{پک|Austin|2006|ک=The Hellenistic World from Alexander to the Roman Conquest: A Selection of Ancient Sources in Translation|زبان=en|ص=393}}</ref><ref>{{پک|Shanechi|2021|ک=International Journal of Arts, Humanities and Social Studies|ف=Survival and Instability Factors of Hellenistic Culture and the Greek System of Government after the Fall of the Achaemenids in the West of Asia|ص=29-30}}</ref> | در غرب، امپراتوری به سوریه و بخشهایی از کیلیکیه محدود شد و درگیر جنگهای داخلی بیپایان گردید. سرانجام در ۶۴ ق.م، پومپه، سردار رومی، آخرین پادشاه سلوکی را برکنار و سوریه را به استان رومی تبدیل کرد.<ref>{{پک|Austin|2006|ک=The Hellenistic World from Alexander to the Roman Conquest: A Selection of Ancient Sources in Translation|زبان=en|ص=393}}</ref><ref>{{پک|Shanechi|2021|ک=International Journal of Arts, Humanities and Social Studies|ف=Survival and Instability Factors of Hellenistic Culture and the Greek System of Government after the Fall of the Achaemenids in the West of Asia|ص=29-30}}</ref> | ||
== <big>ساختار اداری و اقتصادی</big> == | == <big>ساختار اداری و اقتصادی</big><ref group="دیدگاه">قبل از اینکه وارد ساختار اداری شوید؛ مطلبی درباره ساختار سلطنت نبود؟ جایگاه شاه یا نوع تعیین آن یا مبنای تصمیمات و...</ref><ref group="دیدگاه">به جای ساختار اقتصادی بهتر نیست یک عنوان دیگر بیاورید به نام اقتصاد که هم منابع دولتی مثل این موارد گزارش شود و هم به شغل و در آمد مردم که مثلا کشاورزی بوده یا هر چیزی دیگه هم اشاره بشه؟</ref> == | ||
اساس سازماندهی امپراتوری سلوکیها، نظام ساتراپی بود که مستقیماً از دوران هخامنشی به ارث رسیده بود. قلمرو به ساتراپیهای بزرگ تقسیم میشد که در رأس هر یک، ساتراپ یا استرتیگاس(strategos) قرار داشت. بااینحال، ساتراپیهای سلوکی کوچکتر از دورهٔ هخامنشی بودند و قدرت ساتراپها نیز محدودتر شده بود؛ آنان از مرکز دستور میگرفتند و ادارات مالی ساتراپیها نیز مستقل از آنان عمل میکردند.<ref>{{پک|گرانتوفسکی|1359|ک=تاریخ ایران از زمان باستان تا امروز|ص=128}}</ref><ref name=":4">{{پک|یارشاطر|1380|ک=تاریخ ایران از سلوکیها تا فروپاشی دولت ساسانیان|ص=104|ج=3}}</ref> | اساس سازماندهی امپراتوری سلوکیها، نظام ساتراپی بود که مستقیماً از دوران هخامنشی به ارث رسیده بود. قلمرو به ساتراپیهای بزرگ تقسیم میشد که در رأس هر یک، ساتراپ یا استرتیگاس(strategos) قرار داشت. بااینحال، ساتراپیهای سلوکی کوچکتر از دورهٔ هخامنشی بودند و قدرت ساتراپها نیز محدودتر شده بود؛ آنان از مرکز دستور میگرفتند و ادارات مالی ساتراپیها نیز مستقل از آنان عمل میکردند.<ref>{{پک|گرانتوفسکی|1359|ک=تاریخ ایران از زمان باستان تا امروز|ص=128}}</ref><ref name=":4">{{پک|یارشاطر|1380|ک=تاریخ ایران از سلوکیها تا فروپاشی دولت ساسانیان|ص=104|ج=3}}</ref> | ||
| خط ۶۴: | خط ۸۶: | ||
در دریا نیز سلوکیها حضور فعالی داشتند. ناوگان سلوکی در خلیج فارس مسئول حفاظت از مسیرهای تجاری دریایی بود و سلوکوس یکم و آنتیوخوس یکم پایگاههای دریایی در جزایر خلیج فارس، از جمله ایکاروس (فیلکه امروزی) و تیلوس (بحرین) تأسیس کردند.<ref>{{پک|Schäfer|2023|ک=Iran and the Transformation of Ancient Near Eastern History: The Seleucids (ca. 312–150 BCE). Proceedings of the Third Payravi Conference on Ancient Iranian History, UC Irvine, February 24th–25th, 2020|ف=The Seleucids and the Seas|کد=en|ص=273-275}}</ref> سلوکیهٔ دجله نیز کانون تجارت بین هند، مدیترانه و مکانهای میانآنها باقی ماند.<ref>{{پک|Gauthier|2012|ک=Vexillum: The Undergraduate Journal of Classical and Medieval Studies|ف=An Archaeological Approach to ‘Hellenization’ in the Seleucid Empire|کد=en|ص=70}}</ref> | در دریا نیز سلوکیها حضور فعالی داشتند. ناوگان سلوکی در خلیج فارس مسئول حفاظت از مسیرهای تجاری دریایی بود و سلوکوس یکم و آنتیوخوس یکم پایگاههای دریایی در جزایر خلیج فارس، از جمله ایکاروس (فیلکه امروزی) و تیلوس (بحرین) تأسیس کردند.<ref>{{پک|Schäfer|2023|ک=Iran and the Transformation of Ancient Near Eastern History: The Seleucids (ca. 312–150 BCE). Proceedings of the Third Payravi Conference on Ancient Iranian History, UC Irvine, February 24th–25th, 2020|ف=The Seleucids and the Seas|کد=en|ص=273-275}}</ref> سلوکیهٔ دجله نیز کانون تجارت بین هند، مدیترانه و مکانهای میانآنها باقی ماند.<ref>{{پک|Gauthier|2012|ک=Vexillum: The Undergraduate Journal of Classical and Medieval Studies|ف=An Archaeological Approach to ‘Hellenization’ in the Seleucid Empire|کد=en|ص=70}}</ref> | ||
== <big>شهرسازی و اسکان نظامی</big> == | == <big>شهرسازی و اسکان نظامی</big><ref group="دیدگاه">همان شهرسازی کافیه</ref><ref group="دیدگاه">با توجه به مطالبی که در این بخش و بخش قبلی بود، آیا نمیشود بخشی به نام ارتش یا قوای نظامی ایجاد کرد؟ در منابع گزارشی از ارتش آنها نیست؟</ref> == | ||
سلوکیها بنیانگذاری شبکهای از شهرهای یونانینشین در سراسر قلمرو را به عنوان ابزاری نوین برای تحکیم قدرت خود، به کار گرفته بودند. این سیاست که ریشه در برنامههای اسکندر داشت، با هدفی دوگانه دنبال میشد: اسکان کهنهسربازان و مهاجران یونانی-مقدونی بهعنوان پایگاههای نظامی وفادار، و ترویج فرهنگ و زبان یونانی بهعنوان عامل انسجامبخش در امپراتوری چندفرهنگی.<ref>{{پک|بهروزی|1397|ک=پژوهشهای باستانشناسی ایران|ف=سیاست شهرسازی سلوکیان در سرزمینهای مفتوحه|ص=105}}</ref><ref>{{پک|Shanechi|2021|ک=International Journal of Arts, Humanities and Social Studies|ف=Survival and Instability Factors of Hellenistic Culture and the Greek System of Government after the Fall of the Achaemenids in the West of Asia|ص=26}}</ref> | سلوکیها بنیانگذاری شبکهای از شهرهای یونانینشین در سراسر قلمرو را به عنوان ابزاری نوین برای تحکیم قدرت خود، به کار گرفته بودند. این سیاست که ریشه در برنامههای اسکندر داشت، با هدفی دوگانه دنبال میشد: اسکان کهنهسربازان و مهاجران یونانی-مقدونی بهعنوان پایگاههای نظامی وفادار، و ترویج فرهنگ و زبان یونانی بهعنوان عامل انسجامبخش در امپراتوری چندفرهنگی.<ref>{{پک|بهروزی|1397|ک=پژوهشهای باستانشناسی ایران|ف=سیاست شهرسازی سلوکیان در سرزمینهای مفتوحه|ص=105}}</ref><ref>{{پک|Shanechi|2021|ک=International Journal of Arts, Humanities and Social Studies|ف=Survival and Instability Factors of Hellenistic Culture and the Greek System of Government after the Fall of the Achaemenids in the West of Asia|ص=26}}</ref> | ||
| خط ۱۰۶: | خط ۱۲۸: | ||
ملکهها همچنین بهعنوان نیکوکاران غلات و محافظان خانوادهها نیز شناخته میشدند و نقش آنان در تأمین غذا، آنان را به نمادهای باروری و فراوانی در سطح جامعه تبدیل کرده بود.<ref>{{پک|Reda|2014|ک=Interregnum: Queen Regency in the Seleucid Empire|زبان=en|ص=43-44}}</ref> | ملکهها همچنین بهعنوان نیکوکاران غلات و محافظان خانوادهها نیز شناخته میشدند و نقش آنان در تأمین غذا، آنان را به نمادهای باروری و فراوانی در سطح جامعه تبدیل کرده بود.<ref>{{پک|Reda|2014|ک=Interregnum: Queen Regency in the Seleucid Empire|زبان=en|ص=43-44}}</ref> | ||
== <big>فرهنگ مادی و تلفیق سنتها</big> == | == <big>فرهنگ مادی و تلفیق سنتها</big> <ref group="دیدگاه">این عنوان اصلا گویا و مناسب نیست | ||
بیشتر این مطالب درواقع همان معماری و هنر است نه فرهنگ و سنتها. عنوان به معماری و هنر تغییر کند. این مطالب نیز از تکرار رنج میبرند و یک ایده مدام تکرار شده است. در یک جمله بگویید هنر و معماری سلوکیان تلفیقی از نمادها و روش های ایرانی و یونانی بوده است و بعد نوع و سبک ها را گزارش کنید بدون اینکه تکرار شود که این تلفیق است و...</ref> == | |||
فرهنگ مادی دورهٔ سلوکی، از معابد و سکهها گرفته تا نقشبرجستهها و مهرهای اداری، همگی بازتابدهندهٔ رویکردی هدفمند در تلفیق عناصر فرهنگی یونانی، ایرانی و بینالنهرینی است. این آمیختگی، هم در سبک و فرم و هم در لایههای مفهومی و نمادین آثار قابل مشاهده است. | فرهنگ مادی دورهٔ سلوکی، از معابد و سکهها گرفته تا نقشبرجستهها و مهرهای اداری، همگی بازتابدهندهٔ رویکردی هدفمند در تلفیق عناصر فرهنگی یونانی، ایرانی و بینالنهرینی است. این آمیختگی، هم در سبک و فرم و هم در لایههای مفهومی و نمادین آثار قابل مشاهده است. | ||
| خط ۱۳۲: | خط ۱۵۶: | ||
افزون بر این، حتی تولیدات فرهنگیِ فاخرتر نیز از این فضای چندفرهنگی تأثیر پذیرفته بودند. در آیخانوم دو کتیبه کشف شده که یکی شامل حکمهای دلفی حکیمان هفتگانه بود. این کتیبه را کلئارخوس (Clearchus)، فیلسوف یونانی، از دلفی(Delphi) کپی کرده و در معبد کینئاس (Cineas بنیانگذار شهر) نصب کرده بود.<ref>{{پک|Wiesehöfer|2001|ک=Ancient Persia: From 550 BC to 650 AD|زبان=en|ص=112-113}}</ref> در شوش نیز، اشعار یونانی از سدهٔ یکم ق.م یافت شده که نشاندهندهٔ تداوم فرهنگ ادبی یونانی در شرق است. بهگفتهٔ تارن، یک حوزهٔ فرهنگی واحد از آدریاتیک تا زاگرس گسترش داشته و در سدهٔ دوم پیش از میلاد، آن حوزهٔ فرهنگی به هند نیز گسترش یافته بوده است.<ref>{{پک|Tarn|1938|ک=The Greeks in Bactria and India|زبان=en|ص=39}}</ref> | افزون بر این، حتی تولیدات فرهنگیِ فاخرتر نیز از این فضای چندفرهنگی تأثیر پذیرفته بودند. در آیخانوم دو کتیبه کشف شده که یکی شامل حکمهای دلفی حکیمان هفتگانه بود. این کتیبه را کلئارخوس (Clearchus)، فیلسوف یونانی، از دلفی(Delphi) کپی کرده و در معبد کینئاس (Cineas بنیانگذار شهر) نصب کرده بود.<ref>{{پک|Wiesehöfer|2001|ک=Ancient Persia: From 550 BC to 650 AD|زبان=en|ص=112-113}}</ref> در شوش نیز، اشعار یونانی از سدهٔ یکم ق.م یافت شده که نشاندهندهٔ تداوم فرهنگ ادبی یونانی در شرق است. بهگفتهٔ تارن، یک حوزهٔ فرهنگی واحد از آدریاتیک تا زاگرس گسترش داشته و در سدهٔ دوم پیش از میلاد، آن حوزهٔ فرهنگی به هند نیز گسترش یافته بوده است.<ref>{{پک|Tarn|1938|ک=The Greeks in Bactria and India|زبان=en|ص=39}}</ref> | ||
== <big>دین و نحوۀ تعامل با آیینهای محلی</big> == | == <big>دین و نحوۀ تعامل با آیینهای محلی</big><ref group="دیدگاه">در این قسمت شما سیاست دینی سلوکی ها را گزارش کرده اید نه دین را. بهتر است ابتدا دین را گزارش کنید؛ خود سلسله حاکمیتی چه دینی داشته و بین مردم چه دینی رواج داشته است و سپس به سیاست دینی سلوکی ها بپردازید. | ||
البته در بخش بعد پرستش شاهان را آورده اید ولی آیا در این دوران زرتشی از میان برداشته شد؟ خبری از این آیین در دربار و در میان مردم نبود؟</ref><ref group="دیدگاه">به نظرم بخش عنوان اصلی دین باشد و ذیل آن هم دین رسمی و هم دین مرسوم بین مردم گزارش شود، هم به پرستش شاهان و هم به ساسیت دینی سلوکی ها</ref> == | |||
سلوکیان در سراسر قلمرو خود رویکردی مبتنی بر تساهل مذهبی داشتند و با حمایت از آیینهای محلی، وفاداری روحانیان و مردم بومی را جلب میکردند. جلب حمایت روحانیون محلی، یکی از پایههای اصلی مشروعیت و ثبات حکومت سلوکی به شمار میرفت.<ref>{{پک|Bar-Kochva|1976|ک=The Seleucid Army: Organization and Tactics in the Great Campaigns|زبان=en|ص=34}}</ref> | سلوکیان در سراسر قلمرو خود رویکردی مبتنی بر تساهل مذهبی داشتند و با حمایت از آیینهای محلی، وفاداری روحانیان و مردم بومی را جلب میکردند. جلب حمایت روحانیون محلی، یکی از پایههای اصلی مشروعیت و ثبات حکومت سلوکی به شمار میرفت.<ref>{{پک|Bar-Kochva|1976|ک=The Seleucid Army: Organization and Tactics in the Great Campaigns|زبان=en|ص=34}}</ref> | ||
