بدون خلاصۀ ویرایش |
ابرابزار |
||
| خط ۹: | خط ۹: | ||
پس از پیروزی انقلاب اسلامی ایران، شورای عالی دفاع برای مدیریت مسائل نظامی تشکیل شد، اما بهمرور زمان مشخص شد که این شورا بهدلیل تمرکز صرف بر ابعاد نظامی، توانایی ادارهٔ جامع امنیت کشور را ندارد و از ابعاد اقتصادی، سیاسی و امنیت داخلی غافل است.<ref name=":0">{{پک|باقری|1401|ک=مطالعات راهبردی|ف=نقش شورای عالی امنیت ملی در حکمرانی امنیت ملی جمهوری اسلامی|ص=84-85}}</ref> همچنین، ناهماهنگی میان سازمانهای اطلاعاتی و وجود شوراهای متعدد و پراکنده، تصمیمگیریهای کلان را دشوار میکرد.<ref>{{پک|مجلس شورای اسلامی|1369|ک=صورت مشروح مذاکرات شورای بازنگری قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران|ص=1471-1472|ج=3}}</ref> بههمین دلیل، در بازنگری قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران در سال ۱۳۶۸ش، شورای عالی امنیت ملی جایگزین نهادهای قبلی شد تا مسائل امنیتی اعم از نظامی، سیاسی، اقتصادی و خارجی را بهصورت یکپارچه و هماهنگ مدیریت کند.<ref>{{پک|باقری|۱۴۰1|ک=گذری بر سیاستگذاری امنیت ملی در جمهوری اسلامی ایران|ص=80|ج=}}</ref> | پس از پیروزی انقلاب اسلامی ایران، شورای عالی دفاع برای مدیریت مسائل نظامی تشکیل شد، اما بهمرور زمان مشخص شد که این شورا بهدلیل تمرکز صرف بر ابعاد نظامی، توانایی ادارهٔ جامع امنیت کشور را ندارد و از ابعاد اقتصادی، سیاسی و امنیت داخلی غافل است.<ref name=":0">{{پک|باقری|1401|ک=مطالعات راهبردی|ف=نقش شورای عالی امنیت ملی در حکمرانی امنیت ملی جمهوری اسلامی|ص=84-85}}</ref> همچنین، ناهماهنگی میان سازمانهای اطلاعاتی و وجود شوراهای متعدد و پراکنده، تصمیمگیریهای کلان را دشوار میکرد.<ref>{{پک|مجلس شورای اسلامی|1369|ک=صورت مشروح مذاکرات شورای بازنگری قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران|ص=1471-1472|ج=3}}</ref> بههمین دلیل، در بازنگری قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران در سال ۱۳۶۸ش، شورای عالی امنیت ملی جایگزین نهادهای قبلی شد تا مسائل امنیتی اعم از نظامی، سیاسی، اقتصادی و خارجی را بهصورت یکپارچه و هماهنگ مدیریت کند.<ref>{{پک|باقری|۱۴۰1|ک=گذری بر سیاستگذاری امنیت ملی در جمهوری اسلامی ایران|ص=80|ج=}}</ref> | ||
این شورا از سال ۱۳۹۴ش فراتر از مسائل نظامی، مقابله با جنگ نرم و تهدیدات سایبری را نیز در دستور کار قرار داد<ref>{{پک/بن|نقش1؟ !|ک=خبرگزاری دنیای اقتصاد|ف=نقش شورای عالی امنیت ملی در تصمیمات سرنوشتساز کشور}}</ref> و از سال ۱۴۰۴ش نیز با تغییر الگوی تهدیدات دشمنان، مواجهه با جنگ شناختی، عملیات روانی و دستکاری افکار عمومی را بهعنوان اولویت جدید امنیت ملی تعریف کرد تا علاوه بر ابزارهای سخت، از ساختارهای اجتماعی و تابآوری ذهنی جامعه نیز صیانت کند.<ref name=":0211" /> همچنین، پس از جنگ ۱۲ روزه [[شورای دفاع کشور]] را برای هماهنگی میان دولت و نیروهای مسلح بهمنظور تصمیمگیری سریعتر در شرایط بحرانی ایجاد کرد.<ref>{{پک|موسوی فرد|1404|ک=وبسایت سیویلیکا|ف=تغییرات در شورای عالی امنیت ملی: رویکرد نوین در حکمرانی یا مبارزه با انفعال مدیریتی؟}}</ref> | این شورا از سال ۱۳۹۴ش فراتر از مسائل نظامی، مقابله با جنگ نرم و تهدیدات سایبری را نیز در دستور کار قرار داد<ref>{{پک/بن|نقش1؟ !|ک=خبرگزاری دنیای اقتصاد|ف=نقش شورای عالی امنیت ملی در تصمیمات سرنوشتساز کشور}}</ref> و از سال ۱۴۰۴ش نیز با تغییر الگوی تهدیدات دشمنان، مواجهه با جنگ شناختی، عملیات روانی و دستکاری افکار عمومی را بهعنوان اولویت جدید امنیت ملی تعریف کرد تا علاوه بر ابزارهای سخت، از ساختارهای اجتماعی و تابآوری ذهنی جامعه نیز صیانت کند.<ref name=":0211"/> همچنین، پس از جنگ ۱۲ روزه [[شورای دفاع کشور]] را برای هماهنگی میان دولت و نیروهای مسلح بهمنظور تصمیمگیری سریعتر در شرایط بحرانی ایجاد کرد.<ref>{{پک|موسوی فرد|1404|ک=وبسایت سیویلیکا|ف=تغییرات در شورای عالی امنیت ملی: رویکرد نوین در حکمرانی یا مبارزه با انفعال مدیریتی؟}}</ref> | ||
== وظایف == | == وظایف == | ||
| خط ۷۷: | خط ۷۷: | ||
{| class="wikitable" | {| class="wikitable" | ||
! ردیف | ! ردیف !! دبیر !! دورهٔ مسئولیت !! رئیسجمهوری وقت | ||
|- | |- | ||
| ۱|| حسن روحانی|| ۱۳۶۸–۱۳۸۴ش|| اکبر هاشمی رفسنجانی/ محمد خاتمی | | ۱|| حسن روحانی|| ۱۳۶۸–۱۳۸۴ش|| اکبر هاشمی رفسنجانی/ محمد خاتمی | ||
| خط ۹۳: | خط ۹۳: | ||
| ۵|| محمدباقر ذوالقدر|| ۱۴۰۵ش|| مسعود پزشکیان<ref>{{پک/بن|سوابق1|ک=خبرگزاری مهر|ف=سوابق دبیر جدید شورای عالی امنیت ملی}}</ref> | | ۵|| محمدباقر ذوالقدر|| ۱۴۰۵ش|| مسعود پزشکیان<ref>{{پک/بن|سوابق1|ک=خبرگزاری مهر|ف=سوابق دبیر جدید شورای عالی امنیت ملی}}</ref> | ||
|} | |} | ||
محمدباقر ذوالقدر، در فروردین ۱۴۰۵ش با موافقت [[سید مجتبی خامنهای]] رهبر جمهوری اسلامی بهعنوان دبیر فعلی شورای عالی امنیت ملی از سوی | محمدباقر ذوالقدر، در فروردین ۱۴۰۵ش با موافقت [[سید مجتبی خامنهای]] رهبر جمهوری اسلامی بهعنوان دبیر فعلی شورای عالی امنیت ملی از سوی رئیسجمهور منصوب شد.<ref>{{پک/بن|سوابق1|ک=خبرگزاری مهر|ف=سوابق دبیر جدید شورای عالی امنیت ملی}}</ref> | ||
== مصوبات شورا == | == مصوبات شورا == | ||
| خط ۹۹: | خط ۹۹: | ||
== تحولات و پروندههای مهم == | == تحولات و پروندههای مهم == | ||
این نهاد از زمان تأسیس در سال ۱۳۶۸ش، مدیریت حساسترین پروندههای کشوری را بر عهده داشته است. دامنه فعالیت شورا با تغییر ماهیت تهدیدهای امنیتی، از مسائل نظامی و دفاعی به حوزههایی مانند سیاست خارجی، امنیت داخلی، اقتصاد، فضای مجازی و تهدیدهای نوظهور گسترش یافته است.<ref>{{پک/بن|نقش1؟!|ک=خبرگزاری دنیای اقتصاد|ف=نقش شورای عالی امنیت ملی در تصمیمات سرنوشتساز کشور}}</ref> | این نهاد از زمان تأسیس در سال ۱۳۶۸ش، مدیریت حساسترین پروندههای کشوری را بر عهده داشته است. دامنه فعالیت شورا با تغییر ماهیت تهدیدهای امنیتی، از مسائل نظامی و دفاعی به حوزههایی مانند سیاست خارجی، امنیت داخلی، اقتصاد، فضای مجازی و تهدیدهای نوظهور گسترش یافته است.<ref>{{پک/بن|نقش1؟!|ک=خبرگزاری دنیای اقتصاد|ف=نقش شورای عالی امنیت ملی در تصمیمات سرنوشتساز کشور}}</ref> | ||
'''پایان جنگ ایران و عراق و اجرای قطعنامه ۵۹۸:''' در نخستین سالهای فعالیت شورای عالی امنیت ملی، مهمترین پروندههای آن به مدیریت پیامدهای پایان جنگ ایران و عراق اختصاص داشت. اجرای قطعنامه ۵۹۸ شورای امنیت سازمان ملل متحد، پیگیری روند آتشبس، تبادل اسیران جنگی و مسائل مرتبط با بازگشت وضعیت پس از جنگ، از جمله موضوعات اصلی این دوره بود.<ref>{{پک/بن|نقش1؟!|ک=خبرگزاری دنیای اقتصاد|ف=نقش شورای عالی امنیت ملی در تصمیمات سرنوشتساز کشور}}</ref><ref>{{پک/بن|مدرسه1|ک=وبسایت مدرسه رسانهای استاد محمدحسین فرجنژاد|ف=اهمیت و نقش شورای عالی امنیت ملی در مقابله با تحرکات و استراتژیهای دشمن}}</ref> | '''پایان جنگ ایران و عراق و اجرای قطعنامه ۵۹۸:''' در نخستین سالهای فعالیت شورای عالی امنیت ملی، مهمترین پروندههای آن به مدیریت پیامدهای پایان جنگ ایران و عراق اختصاص داشت. اجرای قطعنامه ۵۹۸ شورای امنیت سازمان ملل متحد، پیگیری روند آتشبس، تبادل اسیران جنگی و مسائل مرتبط با بازگشت وضعیت پس از جنگ، از جمله موضوعات اصلی این دوره بود.<ref>{{پک/بن|نقش1؟ !|ک=خبرگزاری دنیای اقتصاد|ف=نقش شورای عالی امنیت ملی در تصمیمات سرنوشتساز کشور}}</ref><ref>{{پک/بن|مدرسه1|ک=وبسایت مدرسه رسانهای استاد محمدحسین فرجنژاد|ف=اهمیت و نقش شورای عالی امنیت ملی در مقابله با تحرکات و استراتژیهای دشمن}}</ref> | ||
'''جنگ خلیج فارس و بحران افغانستان:''' در دهه ۱۳۷۰ش، دستور کار شورا از مسائل پساجنگ به تحولات منطقهای گسترش یافت. در جریان جنگ خلیج فارس، سیاست ایران بر بیطرفی فعال در برابر درگیری عراق و ائتلاف بینالمللی قرار گرفت. همچنین بحران افغانستان و کشتهشدن دیپلماتها و کارکنان کنسولگری ایران در مزارشریف در سال ۱۳۷۷ش از دیگر پروندههای شورا در این دوره بود.<ref>{{پک/بن|نقش1؟!|ک=خبرگزاری دنیای اقتصاد|ف=نقش شورای عالی امنیت ملی در تصمیمات سرنوشتساز کشور}}</ref> | '''جنگ خلیج فارس و بحران افغانستان:''' در دهه ۱۳۷۰ش، دستور کار شورا از مسائل پساجنگ به تحولات منطقهای گسترش یافت. در جریان جنگ خلیج فارس، سیاست ایران بر بیطرفی فعال در برابر درگیری عراق و ائتلاف بینالمللی قرار گرفت. همچنین بحران افغانستان و کشتهشدن دیپلماتها و کارکنان کنسولگری ایران در مزارشریف در سال ۱۳۷۷ش از دیگر پروندههای شورا در این دوره بود.<ref>{{پک/بن|نقش1؟ !|ک=خبرگزاری دنیای اقتصاد|ف=نقش شورای عالی امنیت ملی در تصمیمات سرنوشتساز کشور}}</ref> | ||
'''پرونده هستهای و برجام:''' از ابتدای دهه ۱۳۸۰ش، پرونده هستهای ایران به یکی از موضوعات شورای عالی امنیت ملی تبدیل شد. پس از ارجاع پرونده هستهای ایران به [[شورای امنیت سازمان ملل متحد]]، شورا مسئولیت هماهنگی سیاستهای کلان هستهای، تعیین چارچوب مذاکرات و هماهنگی میان دستگاههای سیاسی، دیپلماتیک و امنیتی را بر عهده گرفت. مذاکرات هستهای ایران با کشورهای موسوم به ۱+۵ در دورههای مختلف تحت نظارت و هماهنگی این شورا انجام شد و در نهایت، چارچوب توافق برنامه جامع اقدام مشترک (برجام) در سال ۱۳۹۴ش با مشارکت تیم مذاکرهکننده ایران و طرفهای بینالمللی شکل گرفت.<ref>{{پک/بن|نقش1؟!|ک=خبرگزاری دنیای اقتصاد|ف=نقش شورای عالی امنیت ملی در تصمیمات سرنوشتساز کشور}}</ref><ref>{{پک/بن|مدرسه1|ک=وبسایت مدرسه رسانهای استاد محمدحسین فرجنژاد|ف=اهمیت و نقش شورای عالی امنیت ملی در مقابله با تحرکات و استراتژیهای دشمن}}</ref><ref>{{پک/بن|فارس1|ک=خبرگزاری فارس|ف=شورای عالی امنیت ملی در گذر زمان}}</ref><ref>{{پک/بن|تابناک1|ک=وبسایت تابناک|ف=شورای عالی امنیت ملی جمهوری اسلامی ایران}}</ref> | '''پرونده هستهای و برجام:''' از ابتدای دهه ۱۳۸۰ش، پرونده هستهای ایران به یکی از موضوعات شورای عالی امنیت ملی تبدیل شد. پس از ارجاع پرونده هستهای ایران به [[شورای امنیت سازمان ملل متحد]]، شورا مسئولیت هماهنگی سیاستهای کلان هستهای، تعیین چارچوب مذاکرات و هماهنگی میان دستگاههای سیاسی، دیپلماتیک و امنیتی را بر عهده گرفت. مذاکرات هستهای ایران با کشورهای موسوم به ۱+۵ در دورههای مختلف تحت نظارت و هماهنگی این شورا انجام شد و در نهایت، چارچوب توافق برنامه جامع اقدام مشترک (برجام) در سال ۱۳۹۴ش با مشارکت تیم مذاکرهکننده ایران و طرفهای بینالمللی شکل گرفت.<ref>{{پک/بن|نقش1؟!|ک=خبرگزاری دنیای اقتصاد|ف=نقش شورای عالی امنیت ملی در تصمیمات سرنوشتساز کشور}}</ref><ref>{{پک/بن|مدرسه1|ک=وبسایت مدرسه رسانهای استاد محمدحسین فرجنژاد|ف=اهمیت و نقش شورای عالی امنیت ملی در مقابله با تحرکات و استراتژیهای دشمن}}</ref><ref>{{پک/بن|فارس1|ک=خبرگزاری فارس|ف=شورای عالی امنیت ملی در گذر زمان}}</ref><ref>{{پک/بن|تابناک1|ک=وبسایت تابناک|ف=شورای عالی امنیت ملی جمهوری اسلامی ایران}}</ref> | ||
'''اعتراضات ۱۳۸۸ و حصر خانگی سران:''' پس از اعتراضات سال ۱۳۸۸ش، موضوعات مرتبط با مدیریت بحران سیاسی و امنیتی در دستور کار نهادهای امنیتی کشور قرار گرفت. پرونده حصر خانگی برخی چهرههای سیاسی نیز از جمله موضوعاتی است که به شورای عالی امنیت ملی مرتبط دانسته شده است. دبیرخانه شورا اعلام کرده است که تصمیم اولیه | '''اعتراضات ۱۳۸۸ و حصر خانگی سران:''' پس از اعتراضات سال ۱۳۸۸ش، موضوعات مرتبط با مدیریت بحران سیاسی و امنیتی در دستور کار نهادهای امنیتی کشور قرار گرفت. پرونده حصر خانگی برخی چهرههای سیاسی نیز از جمله موضوعاتی است که به شورای عالی امنیت ملی مرتبط دانسته شده است. دبیرخانه شورا اعلام کرده است که تصمیم اولیه دربارهٔ حصر در سال ۱۳۸۹ش بر اساس ملاحظات امنیتی در این شورا اتخاذ شده و تغییر یا پایان آن نیز نیازمند بررسی در همین نهاد است.<ref>{{پک/بن|انصاف1|ک=پایگاه خبری و تحلیلی انصاف|ف=سخنگوی شورای عالی امنیت ملی: تصمیم به «حصر» بر اساس سال ۸۹ بود}}</ref><ref>{{پک/بن|هممیهمن1|ک=وبسایت هممیهمن|ف=ابهامات شعام/بازخوانی جایگاه و روند فعالیت و برخی تصمیمات شورایعالی امنیت ملی}}</ref> | ||
'''کنترل اعتراضات | '''کنترل اعتراضات ۱۳۹۸ و ۱۴۰۱:''' در جریان اعتراضات سال ۱۳۹۸ش، موضوعاتی مانند پیامدهای امنیتی اصلاح قیمت بنزین و مدیریت بحران ناشی از آن در دستور کار نهادهای امنیتی قرار گرفت. محدودیت گسترده اینترنت در این دوره نیز از جمله تصمیماتی بود که اجرای آن با مصوبات امنیتی مرتبط دانسته شد. همچنین در اعتراضات سال ۱۴۰۱ش، شورای عالی امنیت ملی و دیگر نهادهای امنیتی در مدیریت پیامدهای اعتراضات، حفظ امنیت عمومی نقش داشتند. محدودیت دسترسی به برخی شبکههای اجتماعی و پیامرسانهای خارجی مانند اینستاگرام و واتساپ نیز در همین چارچوب اعمال شد.<ref>{{پک/بن|هممیهمن1|ک=وبسایت هممیهمن|ف=ابهامات شعام/بازخوانی جایگاه و روند فعالیت و برخی تصمیمات شورایعالی امنیت ملی}}</ref> | ||
'''نقش در جنگ ایران و اسرائیل در سال ۱۴۰۴:''' در پایان [[جنگ دوازدهروزه|جنگ ۱۲روزه]] ایران و اسرائیل، مقامهای وزارت امور خارجه اعلام کردند که تصمیم شورای عالی امنیت ملی | '''نقش در جنگ ایران و اسرائیل در سال ۱۴۰۴:''' در پایان [[جنگ دوازدهروزه|جنگ ۱۲روزه]] ایران و اسرائیل، مقامهای وزارت امور خارجه اعلام کردند که تصمیم شورای عالی امنیت ملی دربارهٔ پذیرش آتشبس در صورت توقف حملات طرف مقابل، پس از تأیید رهبری جمهوری اسلامی ایران اجرایی شد.<ref>{{پک/بن|وطن1|ک=روزنامه وطن امروز|ف=روایت عراقچی از روز منتهی به آتشبس جنگ تحمیلی ۱۲ روزه}}</ref> در این دوران گزارشهایی دربارهٔ حمله به محل برگزاری یکی از جلسات شورای عالی امنیت ملی منتشر شد. این نشست با هدف بررسی تحولات امنیتی و دفاعی ناشی از درگیریها برگزار شده بود.<ref>{{پک/بن|انتخاب1|ک=وبسایت انتخاب|ف=زمان و مکان جلسه شورای عالی امنیت ملی چگونه فاش شد؟}}</ref> | ||
'''کنترل اعتراضات | '''کنترل اعتراضات ۱۴۰۴:''' پس از جنگ ایران و اسرائیل در سال ۱۴۰۴ش و وقوع برخی [[اعتراضات ۱۴۰۴ ایران|اعتراضات داخلی]]، شورای عالی امنیت ملی این تحولات را در چارچوب تهدیدهای ترکیبی و امنیتی ارزیابی کرد. در بیانیههای منتشرشده از سوی دبیرخانه شورا، بر مقابله با اقدامات خشونتآمیز، حفظ امنیت عمومی و برخورد قانونی با عوامل ناامنی تأکید شد.<ref>{{پک/بن|مهر1|ک=خبرگزاری مهر|ف=بیانیه شورای عالی امنیت ملی دربارهٔ اقدامات تروریستی آشوبگران}}</ref><ref>{{پک/بن|تابناک2|ک=وبسایت تابناک|ف=خط و نشان شورای عالی امنیت ملی برای آشوبگران}}</ref> | ||
'''نقش در جنگ ایران و آمریکا:''' در تحولات مرتبط با [[جنگ رمضان|جنگ ایران و آمریکا]]، شورای عالی امنیت ملی در هماهنگی میان نهادهای سیاسی، نظامی و دیپلماتیک نقش داشت. این شورا در پذیرش آتشبس موقت<ref>{{پک/بن|دولت2|ک=پایگاه اطلاعرسانی دولت|ف=بیانیه دبیرخانه شورای عالی امنیت ملی پیرامون آخرین تحولات مذاکرات پایان جنگ تحمیلی سوم}}</ref> و همچنین در موضوع [[تفاهمنامه اسلامآباد]] و چارچوبهای مرتبط با پایان درگیریها، بررسی ابعاد امنیتی و هماهنگی میان دستگاههای مسئول نقش داشت.<ref>{{پک/بن|دولت1|ک=پایگاه اطلاعرسانی دولت|ف=بیانیهٔ دبیرخانهٔ شورای عالی امنیت ملی دربارهٔ توافق پایان جنگ میان ایران و آمریکا}}</ref> | '''نقش در جنگ ایران و آمریکا:''' در تحولات مرتبط با [[جنگ رمضان|جنگ ایران و آمریکا]]، شورای عالی امنیت ملی در هماهنگی میان نهادهای سیاسی، نظامی و دیپلماتیک نقش داشت. این شورا در پذیرش آتشبس موقت<ref>{{پک/بن|دولت2|ک=پایگاه اطلاعرسانی دولت|ف=بیانیه دبیرخانه شورای عالی امنیت ملی پیرامون آخرین تحولات مذاکرات پایان جنگ تحمیلی سوم}}</ref> و همچنین در موضوع [[تفاهمنامه اسلامآباد]] و چارچوبهای مرتبط با پایان درگیریها، بررسی ابعاد امنیتی و هماهنگی میان دستگاههای مسئول نقش داشت.<ref>{{پک/بن|دولت1|ک=پایگاه اطلاعرسانی دولت|ف=بیانیهٔ دبیرخانهٔ شورای عالی امنیت ملی دربارهٔ توافق پایان جنگ میان ایران و آمریکا}}</ref> | ||
