پیش‌نویس:دیت

دیت (قرار عاشقانه)؛ نوعی از آشنایی مبتنی بر قرار ملاقات برای ارزیابی سازگاری.

دیت یا قرار ملاقات، روشی است برای آشنایی با یکدیگر با هدف ارزیابی سازگاری و احتمال ایجاد رابطه‌ای پایدار. این فرآیند در جوامع مدرن، به‌ویژه در شرایطی که مسیرهای سنتی ازدواج سخت شده، رایج شده است. از قرارهای غیررسمی و موقت تا آشنایی‌های طولانی‌مدت، انواع مختلفی از دیت وجود دارد که هر کدام با اهداف و روش‌های خاصی همراهند. در ایران، تحولات اجتماعی و گسترش فضای مجازی، شیوه‌های آشنایی را دگرگون کرده است.

مفهوم‌شناسی دیت

دیت یا قرار گذاشتن (Dating) اصطلاحی با ریشه انگلیسی است که در لغت به معنای «تاریخ» بوده و در اصطلاح به قرار ملاقات با شخصی جهت شناخت متقابل گفته می‌شود. این پدیده در واقع مرحله‌ای از فرآیند یافتن شریک عاطفی محسوب می‌شود که طی آن، دو نفر با هدف ارزیابی و محک زدن یکدیگر برای ورود به یک رابطه عاطفی یا ازدواج، بر انجام رفتارهای اجتماعی معینی در مکان‌های عمومی توافق می‌کنند.

انواع دیت و سبک‌های مدرن آشنایی

قرار ملاقات‌ها انواع مختلفی دارند که هر یک کارکرد خاصی را دنبال می‌کنند. برخی از قرار ملاقات‌ها عبارتند از:

• قرار معمولی (Casual Dating): بر سرگرمی و لذت بردن از همراهی دیگری بدون تعهد جدی متمرکز است.
• آشنایی طولانی‌مدت: با هدف ایجاد رابطه‌ای پایدار و سطح عمیق‌تری از تعهد عاطفی انجام می‌شود که ممکن است به ازدواج ختم گردد.
• بلایند دیت (قرار کورکورانه):در این ملاقات دو نفر بدون شناخت قبلی و با هماهنگی یک واسطه مانند دوستان یا اپلیکیشن‌ها برای نخستین بار ملاقات می‌کنند.
• قرار ملاقات سریع (Speed Dating): برای دیدار با چندین شریک بالقوه در زمان کوتاه است.

تفاوت دیت مستقل با آشنایی ضابطه‌مند زیر نظر والدین

میان دیت‌های مستقل که بر پایه آشنایی فردی شکل می‌گیرند و آشنایی‌های ضابطه‌مند زیر نظر خانواده، تفاوت‌های ساختاری وجود دارد. در روال سنتی، آشنایی از طریق مراسم خواستگاری آغاز می‌شود که طی آن والدین لایه‌های سطحی شخصیت طرفین را در جلساتی محدود معمولاً ۳ یا ۴ جلسه ارزیابی می‌کنند. آشنایی‌های پیش از خواستگاری که به صورت فردی انجام می‌شوند، اغلب رابطه‌ای بدون تعهد، سطحی و مبتنی بر هیجانات فانتزی هستند که با عنوان «عشق مجازی» شناخته می‌شوند. در مقابل، نظارت والدین در آشنایی‌های ضابطه‌مند به عنوان یک عامل حفاظتی عمل می‌کند تا رابطه از مسیر اصلی خارج نشود؛ این رویکرد به زوجین اجازه می‌دهد پیش از ایجاد وابستگی‌های عاطفی کاذب، در مورد تفاهم یا تضادهای بنیادین خود به صورت واقع‌بینانه تصمیم‌گیری کنند.

گونه‌شناسی و چالش‌های دیت در جامعه ایران

تحولات اجتماعی دهه‌های اخیر در ایران، الگوهای روابط پیش از ازدواج را تحت تأثیر قرار داده است. یکی از عوامل اصلی، افزایش فاصله بین «بلوغ جنسی» و «بلوغ اقتصادی» به بیش از ده سال است که منجر به شکل‌گیری الگوهای رفتاری نوین شده است. این گسست ساختاری، با انسداد مسیرهای سنتی ازدواج و ایجاد وضعیت آنومیک، زمینه‌ساز بازتعریف شیوه‌های ارضای نیاز و ظهور سنخ‌های متفاوتی از رابطه شده است که تحت تأثیر امکانات جدید ارتباطی، لایه‌های پنهان روابط شهری را شکل می‌دهند.

همچنین، ظهور اینترنت و شبکه‌های اجتماعی باعث شده است که تمایل افراد به «تعویض رابطه» جایگزین رویکرد «ترمیم» شود؛ به طوری که پایان دادن یا فراموشی روابط در فضای مجازی نسبت به دنیای واقعی آسان‌تر به نظر می‌رسد. با این حال، تعارض بین گرایش‌های غریزی و ملاحظات فرهنگی-اخلاقی همچنان دیت را به یک چالش جدی برای جوانان و خانواده‌ها تبدیل کرده است.

تحول فناوری در ارزیابی سازگاری عاطفی

در فناوری نوین، از هوش مصنوعی برای ارزیابی سازگاری در قرار ملاقات‌ها استفاده می‌شود. در این رویکرد، به جای مقایسه پروفایل‌های ایستا، ابتدا تعاملات شبیه‌سازی شده و سپس میزان موفقیت رابطه سنجیده می‌شود. طبق فرضیه پاداش‌های پراکنده، پایداری یک رابطه نه بر اساس تعاملات روزمره، بلکه از طریق پاسخ افراد به تعداد اندکی از «لحظات بحرانی» (مانند حل تعارض یا بحث درباره ارزش‌ها) مشخص می‌گردد.

پانویس

[۱۴] آزاد ارمکی و دیگران، سنخ‌شناسی الگوهای روابط جنسی پیش از ازدواج در ایران، ۱۳۹۰، ص ۳ [۱۵] آزاد ارمکی و دیگران، سنخ‌شناسی الگوهای روابط جنسی پیش از ازدواج در ایران، ۱۳۹۰، ص ۲ [۱۶] گنجی و دیگران، تحولات معنایی عشق و رویه‌های کنش عاشقانه، ۱۴۰۰، ص ۱ [۱۷] گنجی و دیگران، تحولات معنایی عشق و رویه‌های کنش عاشقانه، ۱۴۰۰، ص ۳ [۱۸] ارتضائی، بهناز، بررسی روابط پسران و دختران پیش از ازدواج، ۱۳۹۷، ص ۳۵ [۱۹] Shang, H. et al, Love First, Know Later: Persona-Based Romantic Compatibility, 2025, p 1 [۲۰] Shang, H. et al, Love First, Know Later: Persona-Based Romantic Compatibility, 2025, p 2 [۲۱] Shang, H. et al, Love First, Know Later: Persona-Based Romantic Compatibility, 2025, p 2

منابع

• آزاد ارمکی، تقی؛ طالبی، سحر؛ ایثاری، مریم و شریفی ساعی، محمدحسین. «سنخ‌شناسی الگوهای روابط جنسی پیش از ازدواج در ایران». پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی، سال دوم، شماره دوم، ۱۳۹۰.

• ارتضائی، بهناز. «بررسی روابط پسران و دختران پیش از ازدواج به عنوان یک چالش فرهنگی». فصلنامه علمی تخصصی روانشناسی، علوم اجتماعی و علوم تربیتی، دوره ۱، شماره ۲، ۱۳۹۷.

• «بلایند دیت چیست؟ بررسی مزایا و معایب». مقالات روانشناسی ازدواج، کلینیک دکتر اسماعیل تبار، ۷ اردیبهشت ۱۴۰۴.

• «حد و مرز آشنایی پیش از ازدواج». خبرگزاری عصر ایران، کد خبر ۲۴۸۱۹۴، ۶ دی ۱۳۹۱.

• «دیت چیست؟ بررسی مفهوم قرار ملاقات». پایگاه خبری رکنا، ۲۸ تیر ۱۴۰۱.

• «راهنمای ویکی‌نویسی؛ نگارش مقاله در دانشنامه برخط». ۱۴۰۴.

• گنجی، محمد؛ موسوی، سیدکمال‌الدین و واحدیان، مرتضی. «تحولات معنایی عشق و رویه‌های کنش عاشقانه در بستر تجربه ارتباطی آنلاین». پژوهش‌های راهبردی مسائل اجتماعی ایران، سال دهم، شماره ۳، مهر ۱۴۰۰.

• «هشت نوع قرار عاشقانه و کارکرد آن‌ها». وب‌سایت مشاوره خانواده مصاحب، ۱۴۰۲.

• Shang, HaoYang et al. "Love First, Know Later: Persona-Based Romantic Compatibility Through LLM Text World Engines". arXiv preprint, 39th Conference on Neural Information Processing Systems (NeurIPS 2025).