خط ۸۳: خط ۸۳:


== '''اوضاع سياسي عصر امام جواد''' ==
== '''اوضاع سياسي عصر امام جواد''' ==
مأمون پس از ورود به بغداد در سال ۲۰۴هجری، مرکز حکومت را به این شهر انتقال داد تا هم تحرکات رومیان را کنترل کند و هم از خراسان که به دلیل شهادت امام رضا به کانونی پرتنش علیه او تبدیل شده بود، فاصله بگیرد. مأمون در سال ۲۱۵هجری به سرزمین روم لشکر کشید و امام‌جواد در این هنگام‌ از مدینه ‌به ‌بغداد رسید. امام‌ تا رسیدن‌ موسم‌ حج ‌در بغداد حضور داشتند، سپس همراه با همسرش‌ ام‌فضل برای ‌اعمال‌ حج‌ ابتدا به‌ مکه‌ و از آنجا به‌ مدینه‌ بازگشتند‌.<ref>ابن‌اثیر، الکامل فی التاریخ، ۱۳۸۵ق، ج‌۶، ص‌۴۱۷.</ref> در سرزمین‌های اسلامی نیز وقوع شورش‌هایی مانند قیام خرم‌دینان، حکومت را مشغول ساخته بود.<ref>مقدسی، البدأ و التاریخ(آفرینش و تاریخ)، ۱۳۷۴ش، ج۲، ص۹۷۳.</ref>
‌امام‌ موسی ‌کاظم‌ از زمان خلفای ‌عباسی به منظور جلوگیری از شورش‌ها و قیام‌های ‌علویان و وابستگان‌ ائمه‌<ref>مقدسی، البدأ و التاریخ(آفرینش و تاریخ)، ۱۳۷۴ش، ج۲، ص۹۷۳.</ref> به شدت تحت‌نظر بودند. این سیاست عباسیان در دوران هارون‌الرشید منجر به دستگیری، زندانی‌شدن و در نهایت شهادت امام شد. مأمون عباسی براساس سیاست دیگری و پس از مشورت با فضل بن‌سهل ‌امام‌ رضا را به مرو فراخواند و سپس پیشنهاد ولایت عهدی را به امام داد تا علاوه بر آرام کردن سرزمین٬های خلافت و سرکوبی قیام علویان بر امام رضا و دفع خطر بالقوه‌ای که از ناحیه آن امام برای خلافت خود احساس می‌کرد، نظارت کند. مأمون ‌همین ‌سیاست ‌را در مورد امام‌ جواد ادامه ‌داد و ام‌فضل‌ دختر خود را به‌ عقد او در آورد تا از این طریق‌ وی ‌را تحت‌نظر بگیرد. مأمون در سال ۲۱۵هجری به سرزمین روم لشکر کشید و امام‌جواد در این هنگام‌ از مدینه ‌به ‌بغداد رسید. امام‌ تا رسیدن‌ موسم‌ حج ‌در بغداد حضور داشتند، سپس همراه با همسرش‌ ام‌فضل برای ‌اعمال‌ حج‌ ابتدا به‌ مکه‌ و از آنجا به‌ مدینه‌ بازگشتند‌.<ref>ابن‌اثیر، الکامل فی التاریخ، ۱۳۸۵ق، ج‌۶، ص‌۴۱۷.</ref>  


شورش‌ها در دوران خلافت معتصم نیز ادامه یافت. مهم‌ترین شورش‌های داخلی در زمان او، قیام بابک خرم‌دین، شورش مازیار و خروج خوارج بود. در عرصه خارجی، لشکرکشی به روم و فتح عموریه از وقایع مهم به شمار می‌رفت.<ref>دینوری، اخبار الطوال، ۱۳۷۱ش، ص۴۴۵؛ مسعودی، علی‌بن‌الحسین، مروج‌الذهب و معادن‌الجوهر، ۱۳۷۴ش، ج۲، ص۴۶۸.</ref> با ورود ترکان به دستگاه خلافت توسط معتصم، آنان به قطب اصلی سیاست‌گذاری تبدیل شدند. نارضایتی مردم بغداد از ترکان، معتصم را ناگزیر به تأسیس شهر سامرا و انتقال پایتخت به آنجا در سال ۲۲۰هجری کرد.<ref>یعقوبی، تاریخ یعقوبی، بی‌تا، ج۲، ص۴۷۳.</ref>
هنگامی که معتصم عباسی به خلافت رسید، از جانب امام جواد احساس خطر کرد و به والی مدینه دستور داد امام و همسرش ام‌فضل را به بغداد اعزام کند.<ref>ابن‌شهر آشوب، مناقب آل ابی‌طالب، ۱۴۰۵ق، ج۴، ص۳۸۴.</ref> امام در ۲۸ محرم سال ۲۲۰هجری، وارد بغداد شد.<ref>نوبختی، فرق الشیعه، ۱۳۶۱ش، ص۱۳۳.</ref> معتصم زمانی که نتوانست با توسل به راه‌های گوناگونی همانند برگزاری جلسات مناظره با بزرگان مذاهب گوناگون، جوسازی و تحریک و شهادت دروغین علیه آن امام، شخصیت امام را تخریب کند، تصمیم به قتل ایشان گرفت.


== '''اوضاع فرهنگی عصر امام جواد''' ==
== '''اوضاع فرهنگی عصر امام جواد''' ==
خط ۹۳: خط ۹۳:


== '''جریان‌های فکری عصر امام جواد''' ==
== '''جریان‌های فکری عصر امام جواد''' ==
جریان‌های فکری عصر امام‌جواد در قالب دو گروه عمده جریان‌های اسلامی و غیراسلامی دسته‌بندی می‌شد.<ref>[https://jhr.ui.ac.ir/article_25230.html سلیمانی و همکاران، «تبیین تاریخی مؤلفه‌های همگرایی از منظر امام‌ جواد علیه‌السلام»، ۱۴۰۰ش، ص۴.]</ref>
جریان‌های فکری عصر امام‌جواد در قالب دو گروه عمده جریان‌های اسلامی و غیراسلامی دسته‌بندی می‌شود.<ref>[https://jhr.ui.ac.ir/article_25230.html سلیمانی و همکاران، «تبیین تاریخی مؤلفه‌های همگرایی از منظر امام‌ جواد علیه‌السلام»، ۱۴۰۰ش، ص۴.]</ref>


=== '''جریان‌های اسلامی''' ===
=== '''جریان‌های اسلامی''' ===
خط ۱۴۸: خط ۱۴۸:


== '''شهادت''' ==
== '''شهادت''' ==
هنگامی که معتصم عباسی به خلافت رسید، از جانب امام جواد احساس خطر کرد و به والی مدینه دستور داد امام و همسرش ام‌فضل را به بغداد اعزام کند.<ref>ابن‌شهر آشوب، مناقب آل ابی‌طالب، ۱۴۰۵ق، ج۴، ص۳۸۴.</ref> امام در ۲۸ محرم سال ۲۲۰هجری، وارد بغداد شد.<ref>نوبختی، فرق الشیعه، ۱۳۶۱ش، ص۱۳۳.</ref> معتصم زمانی که نتوانست با توسل به راه‌های گوناگونی همانند برگزاری جلسات مناظره با بزرگان مذاهب گوناگون، جوسازی و تحریک و شهادت دروغین علیه آن امام، شخصیت امام را تخریب کند، تصمیم به قتل ایشان گرفت. ام‌فضل ‌دختر مأمون، به ‌تحریک‌ معتصم‌ عباسی ‌ و برادر تنی خود جعفر و از روی‌ حسادت ‌ به‌ همسر دیگر امام، امام‌ را مسموم‌ کرد.<ref>مسعودی، علی‌بن‌الحسین، مروج‌الذهب و معادن‌الجوهر، ۱۳۷۴ش، ج۴، ص۵۲.</ref> ایشان در ۲۹ ماه ذی‌القعده<ref>ابن‌شهر آشوب، مناقب آل ابی‌طالب، ۱۴۰۵ق، ج۴، ص۳۷۹.</ref> یا ۵ ماه ذی‌الحجه<ref>ابن‌ابی‌الثلج، تاریخ الائمه، ۱۴۰۶ق، ص۱۳.</ref> یا ۶ ماه ذی‌الحجه<ref>فتال نیشابوری، روضه الواعظین، ۱۳۷۵ق، ج۱، ص۲۴۳.</ref> همان سال در بغداد به شهادت رسیدند. پیکر امام جواد در جانب غربی بغداد در قبرستان قریش پشت قبر جدشان، امام موسی بن‌جعفر، به خاک سپرده شد.<ref>طوسی، تهذیب الاحکام، ۱۴۰۷ق، ج۶، ص۹۰.</ref> سن ایشان در زمان شهادت را ۲۵ سال گزارش کرده‌اند.<ref>قمی، منتهی الامال، ۱۳۸۶ش، ج۲، ص۳۴۷؛ مفید، الارشاد، ۱۴۱۳ق، ج۲، ص۲۷۳، ۲۹۵.</ref>
ام‌فضل ‌دختر مأمون، به ‌تحریک‌ معتصم‌ عباسی ‌ و برادر تنی خود جعفر و از روی‌ حسادت ‌ به‌ همسر دیگر امام، امام‌ را مسموم‌ کرد.<ref>مسعودی، علی‌بن‌الحسین، مروج‌الذهب و معادن‌الجوهر، ۱۳۷۴ش، ج۴، ص۵۲.</ref> ایشان در ۲۹ ماه ذی‌القعده<ref>ابن‌شهر آشوب، مناقب آل ابی‌طالب، ۱۴۰۵ق، ج۴، ص۳۷۹.</ref> یا ۵ ماه ذی‌الحجه<ref>ابن‌ابی‌الثلج، تاریخ الائمه، ۱۴۰۶ق، ص۱۳.</ref> یا ۶ ماه ذی‌الحجه<ref>فتال نیشابوری، روضه الواعظین، ۱۳۷۵ق، ج۱، ص۲۴۳.</ref> همان سال در بغداد به شهادت رسیدند. پیکر امام جواد در جانب غربی بغداد در قبرستان قریش پشت قبر جدشان، امام موسی بن‌جعفر، به خاک سپرده شد.<ref>طوسی، تهذیب الاحکام، ۱۴۰۷ق، ج۶، ص۹۰.</ref> سن ایشان در زمان شهادت را ۲۵ سال گزارش کرده‌اند.<ref>قمی، منتهی الامال، ۱۳۸۶ش، ج۲، ص۳۴۷؛ مفید، الارشاد، ۱۴۱۳ق، ج۲، ص۲۷۳، ۲۹۵.</ref>


== '''حرم امام جواد''' ==
== '''حرم امام جواد''' ==