امام محمد تقی: تفاوت میان نسخه‌ها

‌امام‌ موسی ‌کاظم‌ از زمان خلفای ‌عباسی به منظور جلوگیری از شورش‌ها و قیام‌های ‌علویان و وابستگان‌ ائمه‌<ref>مقدسی، البدأ و التاریخ(آفرینش و تاریخ)، ۱۳۷۴ش، ج۲، ص۹۷۳.</ref> به شدت تحت‌نظر بودند. این سیاست عباسیان در دوران هارون‌الرشید منجر به دستگیری، زندانی‌شدن و در نهایت شهادت امام شد. مأمون عباسی براساس سیاست دیگری و پس از مشورت با فضل بن‌سهل ‌امام‌ رضا را به مرو فراخواند و سپس پیشنهاد ولایت عهدی را به امام داد تا علاوه بر آرام کردن سرزمین٬های خلافت و سرکوبی قیام علویان بر امام رضا و دفع خطر بالقوه‌ای که از ناحیه آن امام برای خلافت خود احساس می‌کرد، نظارت کند.<ref>منتظرالقائم، تاریخ امامت، ۱۳۹۶ش، ص۲۲۷.</ref> مأمون ‌همین ‌سیاست ‌را در مورد امام‌ جواد ادامه ‌داد و ام‌فضل‌ دختر خود را به‌ عقد او در آورد تا از این طریق‌ وی ‌را تحت‌نظر بگیرد. مأمون در سال ۲۱۵هجری به سرزمین روم لشکر کشید و امام‌جواد در این هنگام‌ از مدینه ‌به ‌بغداد رسید. امام‌ تا رسیدن‌ موسم‌ حج ‌در بغداد حضور داشتند، سپس همراه با همسرش‌ ام‌فضل برای ‌اعمال‌ حج‌ ابتدا به‌ مکه‌ و از آنجا به‌ مدینه‌ بازگشتند‌.<ref>ابن‌اثیر، الکامل فی التاریخ، ۱۳۸۵ق، ج‌۶، ص‌۴۱۷.</ref>  

هنگامی که معتصم عباسی به خلافت رسید، از جانب امام جواد احساس خطر کرد و به والی مدینه دستور داد امام و همسرش ام‌فضل را به بغداد اعزام کند.<ref>ابن‌شهر آشوب، مناقب آل ابی‌طالب، ۱۴۰۵ق، ج۴، ص۳۸۴.</ref> امام در ۲۸ محرم سال ۲۲۰هجری، وارد بغداد شد.<ref>نوبختی، فرق الشیعه، ۱۳۶۱ش، ص۱۳۳.</ref> معتصم زمانی که نتوانست با توسل به راه‌های گوناگونی همانند برگزاری جلسات مناظره با بزرگان مذاهب گوناگون، جوسازی و تحریک و شهادت دروغین علیه آن امام، شخصیت امام را تخریب کند، تصمیم به قتل ایشان گرفت.<ref>مسعودی، علی‌بن‌الحسین، مروج‌الذهب و معادن‌الجوهر، ۱۳۷۴ش، ج۴، ص۵۲.</ref>

تلاش‌های امام برای تقویت سیاسی شیعه در چند بّعد از جمله شکل‌گیری، تقویت و توسعه کانون‌های شیعی، احیای شبکه وکالت در سراسر سرزمین‌های اسلامی و تأکید بر اندیشه مهدویت و زمینه‌سازی برای غیبت امام عصر و امامان دوازده‌گانه، یکی از نیازهای رشد تشیع در میان مسلمانان بود.<ref>نجاتی، «بررسی ابعاد علمی و فرهنگی مبارزات امام جواد»، ۱۳۹۵ش، ص۹۶-۹۳.</ref>

جریان‌های فکری-فرهنگی در عصر امام جواد در قالب جریان‌های فکری شیعی مانند زیدیه، اسماعیلیه، واقفیه، غُلات و دیگر گروه‌ها و جریان‌های فکری اهل‌سنت بودند. گروه نخست؛ جریان‌های فقهی اهل‌سنت، شامل جریان‌های شافعی، مالکی، حنبلی و حنفی<ref>پاکتچی، اهل‌سنت و جماعت در دایره‌المعارف بزرگ اسلامی، ۱۳۷۲ش، ج۱۰، ص۴۷۵-۴۷۴.</ref> و گروه دوم؛ جریان‌های کلامی اهل‌سنت که شامل خوارج، جبریه، قدریه، معتزله و ظاهریه بودند که خردسالی امام جواد دست‌آویزی شد تا آنان به مبانی عقیدتی شیعه و اصل امامت که سبب استحکام تشیع بود، خرده بگیرند<ref>کلینی، اصول کافی، ۱۴۰۷ق، ج۱، ص۴۹۶.</ref> امام جواد در حالیکه بیش از ده سال نداشتند<ref>کلینی، اصول کافی، ۱۴۰۷ق، ج۱، ص۳۸۴-۳۸۳ و ج۳، ص۴۵۶.</ref> در مواجهه با آنان، به تبیین موضوعات کلامی، مانند جبر و اختیار، قضا و قدر، مسئله خلق قرآن، حقانیت و عدم تحریف قرآن، توحید، به‌ویژه نقد اهل جبر و تفویض تأکید داشتند.<ref>[https://jhr.ui.ac.ir/article_25230.html سلیمانی و همکاران، «تبیین تاریخی مؤلفه‌های همگرایی از منظر امام‌ جواد علیه‌السلام»، ۱۴۰۰ش، ص۵]؛ حرانی، تحف‌العقول عن آل‌الرسول، ۱۳۸۵ش، ص۸۳۱.</ref>

جریان‌های دیگری نیز شامل یهود، نصارا و مجوس وجود داشتند که برخورد امام جواد با آنها با قاطعیت، سعه صدر، هدایت‌گرانه و به دور از خشونت بود.<ref>قطب‌الدین راوندی، الخرائج و الجرائح، ۱۴۰۹ق، ج۱، ص۴۲۲.</ref> دیگر جریان‌های غیردینی، شامل مکاتب فکری زنادقه و دهریه بود که برای رواج فساد و سست‌کردن عقاید دینی مردم درباره توحید شبهه‌افکنی می‌کردند.<ref>مفید، الارشاد، ۱۴۱۳ق، ج۲، ص۲۰۰-۱۹۹.</ref> برخورد امام جواد با این گروه، حکیمانه و بردبارانه بود.<ref>[https://jhr.ui.ac.ir/article_25230.html سلیمانی و همکاران، «تبیین تاریخی مؤلفه‌های همگرایی از منظر امام‌ جواد علیه‌السلام»، ۱۴۰۰ش، ص۵]؛ مفید، الارشاد، ۱۴۱۳ق، ج۲، ص۲۰۲-۲۰۱.</ref>

امام جواد نیز در برابر فرقه‌های انحرافی در مرحله اول، با شناخت مخاطبان خود، به اعتمادسازی دست زدند. در مرحله دوم، با استفاده از آیات قرآن، به تصحیح عقاید و آموزش مردم پرداختند و در مقابلِ بزرگان فرقه‌ها و عالمان، از شیوه مباحثه و مناظره با استفاده از علم کلام، فقه، تفسیر و حدیث استفاده کردند که متناسب با اعتقاد مخاطب می‌دیدند. در مرحله سوم، با استفاده از ابزار مناسب ارتباطی و افراد خلاق، به حل مشکل شایعه‌سازی و مبارزه با اطلاعات غلط به وسیله سازمانی از اصحاب در برخی مناطق پرداختند. در مرحله چهارم، در پاسخ‌گویی و دوری از مخالفت مستقیم با عقاید و نگرش‌های پایدار و ریشه‌ای مخاطبان مانند مسئله امامت آشکارا در برابر فرقه‌های انحرافی موضع‌گیری کردند و عملیات روانی برای تعدیل یا انصراف بحران‌سازان از خواسته‌ها و اقدامات خود انجام دادند.<ref>بارانی و شعبان‌پور، «امام جواد علیه السلام و بهره گیری از فنون ارتباطات در مدیریت بحران فرقه های انحرافی»، ۱۳۹۵ش، ص۴۶۵-۴۶۴.</ref>