حبیب الله نجفی (بحث | مشارکت‌ها)
حبیب الله نجفی (بحث | مشارکت‌ها)
خط ۸: خط ۸:


=== ازدواج و فرزندان ===
=== ازدواج و فرزندان ===
ولادیمیر پوتین یک بار ازدواج کرده است. همسر وی لیودمیلا شرکنوا (ازدواج ۱۹۸۳م، طلاق ۲۰۱۳م) بود که حاصل این ازدواج دو دختر به نام‌های ماریا و کاترینا است. ماریا ورونتسوا، فرزند بزرگ پوتین، متخصص سیستم غدد درون‌ریز و دارای فعالیت‌های دانشگاهی و بازرگانی است و پیشتر با تاجری هلندی ازدواج کرده بوده است. کاترینا تیخونوا، فرزند کوچک‌تر، در زمینه فناوری عصب‌شناسی و بازرگانی فعالیت دارد و به مهارت خود در راک اند رول نیز شهرت یافته است. هر دو دختر در روسیه تحصیل کرده و به چند زبان خارجی مسلط هستند. پوتین به‌ندرت درباره خانواده‌اش سخن می‌گوید و بر زندگی مستقل آنان تأکید دارد. وی همچنین اشاره کرده است که دارای نوه است، اما از تعداد و جزئیات بیشتر درباره آن‌ها خودداری می‌ورزد.<ref>{{پک/بن|۳|ک=همشهری آنلاین|ف=تصاویر {{!}} دختران پوتین که هستند؟ {{!}} نکات ویژه در مورد خانواده رئیس جمهور روسیه}}</ref>
ولادیمیر پوتین یک بار ازدواج کرده است. همسر وی لیودمیلا شرکنوا (ازدواج ۱۹۸۳م، طلاق ۲۰۱۳م) بود که حاصل این ازدواج دو دختر به نام‌های ماریا و کاترینا است. ماریا ورونتسوا، فرزند بزرگ پوتین، متخصص سیستم غدد درون‌ریز و دارای فعالیت‌های دانشگاهی و بازرگانی است و پیشتر با تاجری هلندی ازدواج کرده بوده است. کاترینا تیخونوا، فرزند کوچک‌تر، در زمینه فناوری عصب‌شناسی و بازرگانی فعالیت دارد و به مهارت خود در راک اند رول نیز شهرت یافته است. هر دو دختر در روسیه تحصیل کرده و به چند زبان خارجی مسلط هستند. پوتین به‌ندرت درباره خانواده‌اش سخن می‌گوید و بر زندگی مستقل آنان تأکید دارد. وی همچنین اشاره کرده است که دارای نوه است، اما از تعداد و جزئیات بیشتر درباره آنها خودداری می‌ورزد.<ref>{{پک/بن|۳|ک=همشهری آنلاین|ف=تصاویر {{!}} دختران پوتین که هستند؟ {{!}} نکات ویژه در مورد خانواده رئیس جمهور روسیه}}</ref>
 
=== '''سبک زندگی''' ===
به نظر منتقدان، تصویر ساده‌زیستانه‌ای که ولادیمیر پوتین از زندگی شخصی خود ارائه می‌دهد، با واقعیت‌های پنهان اقتصادی وی در تضادی آشکار است. آنها مدعی‌اند که ثروت واقعی او بسیار فراتر از آمارهای رسمی و بالغ بر ۱۶۰ میلیارد پوند است. بر اساس این ادعاها، سبک زندگی رهبر روسیه با تجملاتی گسترده از جمله تملک یا استفاده اختصاصی از اقامتگاه‌های باشکوه، قطارهای مجهز و ناوگانی شامل حداقل ده قایق تفریحی فوق‌لوکس نظیر «شهرزاد»، «نهنگ قاتل» و «ویکتوریا» همراه است. مخالفان تأکید دارند که هزینه این دارایی‌های عظیم از طریق شبکه‌های مالی غیرشفاف و سوءاستفاده از بودجه‌های عمومی (مانند پروژه‌های بهداشت و درمان) تأمین می‌شود و این زیست پرهزینه را در تقابلی پررنگ با شرایط سخت اقتصادی شهروندان و تبعات ناشی از جنگ ارزیابی می‌کنند.<ref>{{پک/بن|پ۴۸|ک=خبر آنلاین|ف=اسرار زندگی زیرپوستی و لاکچری رهبر روسیه/ شهرزاد گرانبهای پوتین چه ویژگی‌هایی دارد؟}}</ref>
 
=== علایق و مهارت‌ها ===
ولادیمیر پوتین از سن ۱۱ سالگی به ورزش‌های رزمی، به‌ویژه جودو و سامبو، علاقه داشته و موفق به کسب کمربند مشکی دان هشت در جودو و دان‌هایی در کاراته کیوکوشین و تکواندو شده است. او جودو را فراتر از یک ورزش و ابزاری برای تقویت اراده، احترام به دیگران و حفظ عزت نفس در مواجهه با مشکلات می‌داند و به گفته وی، این مهارت‌ها در تعاملات سیاسی نیز مؤثر بوده و با برخی همتایان خارجی، از جمله رئیس‌جمهور مغولستان، به دلیل اشتراک در این ورزش، سریع‌تر به تفاهم رسیده است.<ref>{{پک/بن|پ۵۰|ک=خبرگزاری میزان|ف=چگونه مهارت‌های رزمی پوتین به تعاملات سیاسی او کمک می‌کند؟}}</ref> پوتین همچنین به فعالیت‌هایی چون شنا، اسب‌سواری، پرواز با گلایدر و گشت‌زنی با خودروهای سنگین علاقه نشان داده و در کنار سبک زندگی منظم و دوری از فناوری‌های نوین، تصویری از رهبری با عادات خاص و جسمانی ورزیده ارائه داده است.<ref>{{پک/بن|و۱|ک=theguardian|ف=Vladimir Putin's televised heroics – in pictures|زبان=en}}</ref>
 
== باورها و کنش‌های دینی ==
ولادیمیر پوتین در طول دوران زمامداری خود، با حضور در مراسم مذهبی مسیحیان ارتدوکس، ادای احترام به مقدسات اسلام مانند بوسه‌زدن بر قرآن در سفر به چچن و اهدای آن به رهبران اسلامی و دیدار با خاخام‌های یهودی، تصویری از احترام به ادیان مختلف ترسیم کرده است. با این حال، تحلیلگران در ارزیابی این کنش‌ها، بر جنبه‌های سیاسی و کارکردی آن تأکید دارند و معتقدند که پوتین از نمادهای دینی بهعنوان ابزاری برای مدیریت جامعه چندمذهبی روسیه، تقویت وفاداری در مناطق مسلمان‌نشین و کنترل جریان‌های افراطی بهره می‌گیرد. برخی نیز به پیشینه کمونیستی خانواده و غسل تعمید مخفیانه او در دوران کودکی اشاره کرده‌اند که این روایت در میان مسیحیان ارتدوکس اعتباری نمادین برای وی ایجاد کرده است، اما ناظران بر این باورند که اولویت اصلی پوتین، استفاده از دین در چارچوب منافع ملی و راهبردی کشورش است. به نظر تحلیلگران جنگ اوکراین نیز با ایجاد شکاف در کلیسای ارتدوکس و کاهش حمایت برخی روحانیون مسیحی از سیاست‌های کرملین، نشان داده است که رابطه میان دین و قدرت در روسیه با چالش‌های جدیدی روبه‌رو شده است.<ref>{{پک/بن|پ۴۹|ک=وب‌سایت دویچه‌وله|ف=پوتین در مواجهه با ادیان؛ نمادها، باورها و سیاست‌ها}}</ref>


== فعالیت‌ها ==
== فعالیت‌ها ==
خط ۲۳: خط ۳۲:
* '''دوره نخست ۲۰۰۰ تا ۲۰۰۴م:''' پوتین در ۳۱ دسامبر ۱۹۹۹م به دنبال استعفای بوریس یلتسین، به‌عنوان رئیس‌جمهور موقت منصوب شد و در ۱۲ ژانویه ۲۰۰۰م آمادگی خود را برای شرکت در انتخابات اعلام کرد. وی در انتخابات ۲۶ مارس ۲۰۰۰م با کسب ۵۳٫۴درصد آرا به پیروزی رسید.
* '''دوره نخست ۲۰۰۰ تا ۲۰۰۴م:''' پوتین در ۳۱ دسامبر ۱۹۹۹م به دنبال استعفای بوریس یلتسین، به‌عنوان رئیس‌جمهور موقت منصوب شد و در ۱۲ ژانویه ۲۰۰۰م آمادگی خود را برای شرکت در انتخابات اعلام کرد. وی در انتخابات ۲۶ مارس ۲۰۰۰م با کسب ۵۳٫۴درصد آرا به پیروزی رسید.
* '''دوره دوم ۲۰۰۴ تا ۲۰۰۸م:''' پوتین در پایان سال ۲۰۰۳م قصد خود را برای نامزدی مجدد اعلام کرد و در انتخابات ۱۴ مارس ۲۰۰۴م با کسب ۷۱٫۹درصد آرا برای دومین بار انتخاب شد.
* '''دوره دوم ۲۰۰۴ تا ۲۰۰۸م:''' پوتین در پایان سال ۲۰۰۳م قصد خود را برای نامزدی مجدد اعلام کرد و در انتخابات ۱۴ مارس ۲۰۰۴م با کسب ۷۱٫۹درصد آرا برای دومین بار انتخاب شد.
* '''دوره سوم ۲۰۱۲ تا ۲۰۱۸م:''' پس از یک دوره نخست‌وزیری ۲۰۰۸متا ۲۰۱۲م، در سپتامبر ۲۰۱۱م با پیشنهاد حزب روسیه متحد، پوتین نامزدی خود را برای انتخابات ۲۰۱۲م اعلام کرد و در ۴ مارس ۲۰۱۲م با کسب ۶۴٫۴درصد آرا برای سومین بار به ریاست‌جمهوری رسید. این دوره بر اساس اصلاحات قانون اساسی، شش ساله بود.
* '''دوره سوم ۲۰۱۲ تا ۲۰۱۸م:''' پس از یک دوره نخست‌وزیری ۲۰۰۸تا ۲۰۱۲م، در سپتامبر ۲۰۱۱م با پیشنهاد حزب روسیه متحد، پوتین نامزدی خود را برای انتخابات ۲۰۱۲م اعلام کرد و در ۴ مارس ۲۰۱۲م با کسب ۶۴٫۴درصد آرا برای سومین بار به ریاست‌جمهوری رسید. این دوره بر اساس اصلاحات قانون اساسی، شش ساله بود.
* '''دوره چهارم ۲۰۱۸ تا ۲۰۲۴م:''' پوتین در دسامبر ۲۰۱۷م و در دیدار با کهنه‌سربازان روس، نامزدی خود را اعلام کرد و در انتخابات ۱۸ مارس ۲۰۱۸م با کسب ۷۷٫۵ درصد آرا برای چهارمین بار انتخاب شد.
* '''دوره چهارم ۲۰۱۸ تا ۲۰۲۴م:''' پوتین در دسامبر ۲۰۱۷م و در دیدار با کهنه‌سربازان روس، نامزدی خود را اعلام کرد و در انتخابات ۱۸ مارس ۲۰۱۸م با کسب ۷۷٫۵ درصد آرا برای چهارمین بار انتخاب شد.
* '''دوره پنجم ۲۰۲۴ تا ۲۰۳۰م:''' پس از اعلام تاریخ انتخابات توسط شورای فدراسیون در دسامبر ۲۰۲۳م پوتین برنامه انتخاباتی خود را ارائه داد و در انتخابات ۱۵ تا ۱۷ مارس ۲۰۲۴م با کسب ۸۷٫۲۸درصد آرا و با مشارکت ۷۷٫۴۴درصدی واجدان شرایط، برای پنجمین بار یعنی سومین بار پیاپی به ریاستجمهوری روسیه انتخاب شد.<ref>{{پک/بن|۶|ک=خبرگزاری ایرنا|ف=پوتین برای پنجمین بار رئیس‌جمهور روسیه شد}}</ref>
* '''دوره پنجم ۲۰۲۴ تا ۲۰۳۰م:''' پس از اعلام تاریخ انتخابات توسط شورای فدراسیون در دسامبر ۲۰۲۳م پوتین برنامه انتخاباتی خود را ارائه داد و در انتخابات ۱۵ تا ۱۷ مارس ۲۰۲۴م با کسب ۸۷٫۲۸درصد آرا و با مشارکت ۷۷٫۴۴درصدی واجدان شرایط، برای پنجمین بار یعنی سومین بار پیاپی به ریاستجمهوری روسیه انتخاب شد.<ref>{{پک/بن|۶|ک=خبرگزاری ایرنا|ف=پوتین برای پنجمین بار رئیس‌جمهور روسیه شد}}</ref>
خط ۲۹: خط ۳۸:
=== اقدامات و رویدادهای دوران ریاست‌جمهوری  ===
=== اقدامات و رویدادهای دوران ریاست‌جمهوری  ===
پوتین از ابتدای زمامداری خود در ۲۰۰۰م تداوم اقتدار دولت، نظم داخلی و احیای جایگاه روسیه در عرصهٔ بینالمللی را در دستور کار قرار داد. وی با پایان‌دادن به بحران چچن، کنترل نظامی بر این منطقه را بازپس گرفت و پس از آن با حمله به گرجستان در ۲۰۰۸م، الحاق کریمه به خاک روسیه در ۲۰۱۴م  و آغاز جنگ تمام‌عیار در اوکراین در ۲۰۲۲م مرزهای نفوذ نظامی روسیه را گسترش داد. در حوزهٔ اقتصاد، با مهار الیگارش‌ها، بازتوزیع ثروت و افزایش هزینه‌های دفاعی، ساختار مالی کشور را به سمت خودکفایی راهبردی و تأمین بودجهٔ جنگ سوق داد. همزمان، با ترویج ارزش‌های سنتی، حمایت از کلیسای ارتدکس و محدودسازی نهادهای مدنی، انسجام فرهنگی و اجتماعی را حول محور دولت تقویت کرد و در سیاست خارجی نیز با تقویت روابط با چین، هند، ایران و کشورهای همسورو مقابله با توسعهٔ ناتو، بر مخالفت با نظم لیبرال بینالمللی تأکید ورزید.<ref>{{پک/بن|پ۲|ک=bbc|ف=Vladimir Putin: From Russia's KGB to a long presidency defined by war in Ukraine|زبان=en}}</ref><ref>{{پک/بن|پ۱|ک=themoscowtimes|ف=Vladimir Putin|زبان=en}}</ref>
پوتین از ابتدای زمامداری خود در ۲۰۰۰م تداوم اقتدار دولت، نظم داخلی و احیای جایگاه روسیه در عرصهٔ بینالمللی را در دستور کار قرار داد. وی با پایان‌دادن به بحران چچن، کنترل نظامی بر این منطقه را بازپس گرفت و پس از آن با حمله به گرجستان در ۲۰۰۸م، الحاق کریمه به خاک روسیه در ۲۰۱۴م  و آغاز جنگ تمام‌عیار در اوکراین در ۲۰۲۲م مرزهای نفوذ نظامی روسیه را گسترش داد. در حوزهٔ اقتصاد، با مهار الیگارش‌ها، بازتوزیع ثروت و افزایش هزینه‌های دفاعی، ساختار مالی کشور را به سمت خودکفایی راهبردی و تأمین بودجهٔ جنگ سوق داد. همزمان، با ترویج ارزش‌های سنتی، حمایت از کلیسای ارتدکس و محدودسازی نهادهای مدنی، انسجام فرهنگی و اجتماعی را حول محور دولت تقویت کرد و در سیاست خارجی نیز با تقویت روابط با چین، هند، ایران و کشورهای همسورو مقابله با توسعهٔ ناتو، بر مخالفت با نظم لیبرال بینالمللی تأکید ورزید.<ref>{{پک/بن|پ۲|ک=bbc|ف=Vladimir Putin: From Russia's KGB to a long presidency defined by war in Ukraine|زبان=en}}</ref><ref>{{پک/بن|پ۱|ک=themoscowtimes|ف=Vladimir Putin|زبان=en}}</ref>
== منتقدان سرشناس ==
در طول  زمامداری ولادیمیر پوتین، شماری از مخالفان، روزنام‌هنگاران، فعالان حقوق بشر و چهره‌های سیاسی و نظامی که به نحوی با دولت روسیه یا شخص رئیس‌جمهور مخالفت ورزیده‌اند، با مرگ‌های مشکوک مواجه شده‌اند. این موارد که غالباً با اتهامات رسمی رد یا به خودکشی یا تصادف نسبت داده شده‌اند، همواره توجه ناظران بین‌المللی و فعالان حقوق بشر را به خود جلب کرده است. در ادامه، فهرستی از برجسته‌ترین این چهره‌ها به ترتیب ارائه شده است:
* '''الکساندر لیتویننکو''' (۲۰۰۶م): افسر سابق کاگب و افاسبی که در لندن با پولونیوم ۲۱۰ مسموم و کشته شد. تحقیقات بریتانیا، عوامل روسی را مسئول دانستند.  
* '''آنا پولیتکوفسکایا''' (۲۰۰۶م): روزنامه‌نگار منتقد جنگ چچن که در آسانسور منزلش در مسکو به قتل رسید.  
* '''ناتالیا استمیرووا''' (۲۰۰۹م): فعال حقوق بشر و عضو سازمان «مموریال» که در چچن ربوده و با شلیک گلوله کشته شد.  
* '''آناستازیا بابوروا''' (۲۰۰۹م): روزنامهنگار که به همراه وکیل حقوق بشر استانیسلاو مارکلوف هدف گلوله قرار گرفت و جان باخت.  
* '''سرگئی ماگنیتسکی''' (۲۰۰۹م): وکیل مالیاتی که به دلیل افشای فساد مالی مقامات روسی در بازداشت درگذشت و مرگ او به محرومیت از درمان پزشکی نسبت داده شد.  
* '''بوریس برزوفسکی''' (۲۰۱۳م): الیگارش و منتقد سرسخت پوتین که در تبعید در بریتانیا با شرایط مشکوک درگذشت.  
* '''بوریس نمتسوف''' (۲۰۱۵م): معاون پیشین نخستوزیر روسیه و از منتقدان برجسته که با چهار گلوله از پشت در نزدیکی کرملین به قتل رسید.  
* '''میخائیل لسین''' (۲۰۱۵م): مشاور رسانهای پوتین که در هتلی در واشنگتن با ضربه شدید به سر و مسمومیت با الکل درگذشت.  
* '''زلیمخان خانگوشویلی''' (۲۰۱۹م): فرمانده سابق جداییطلبان چچنی که در برلین با شلیک گلوله کشته شد و آلمان عامل آن را فردی وابسته به دستگاههای امنیتی روسیه معرفی کرد.  
* '''یوگنی پریگوژین''' (۲۰۲۳م): رهبر گروه واگنر که پس از یک شورش نافرجام، در سقوط یک جت تجاری جان باخت و پوتین او را فردی با اشتباهات جدی خواند و پس از مرگش، نیروهای او موظف به سوگند ملی شدند.
* '''الکسی ناوالنی''' (۲۰۲۴م): مخالف برجسته سیاسی که در زندان درگذشت و بسیاری از کشورهای غربی کرملین را مسئول مستقیم مرگ وی دانستند. <ref>{{پک/بن|۷|ک=وب‌سایت روزنامه دنیای اقتصاد|ف=کدام منتقدان پوتین در ۲۵ سال اخیر کشته شدند؟}}</ref>


== سیاست خارجی ==
== سیاست خارجی ==
خط ۷۱: خط ۶۵:
== پوتینیسم ==
== پوتینیسم ==
پوتینیسم به الگوی سیاسی‑اجرایی اطلاق می‌شود که در دوران زمامداری ولادیمیر پوتین در روسیه شکل گرفته و بر محور بازسازی قدرت دولتی، تمرکزگرایی، نظم امنیتی و احیای جایگاه بین‌المللی روسیه استوار است. این الگو که ریشه در سنت دولت‌گرایی روسی و تجارب تاریخی این کشور دارد، با بهره‌گیری از منابع انرژی، تقویت نهادهای امنیتی و کنترل بر رسانه‌ها، فضایی را پدید آورده است که در آن نهادهای مدنی و مخالفان سیاسی به حاشیه رانده می‌شوند و قانون به‌عنوان ابزاری برای تحکیم قدرت اجرایی به کار گرفته می‌شود. به باور تحلیلگران، پوتینیسم نه یک ایدئولوژی منسجم، بلکه مجموعه‌ای از راهبردهای عمل‌گرایانه برای تداوم سلطهٔ یک رهبر قدرتمند بر ساختارهای سیاسی و اقتصادی روسیه است که ضمن تأمین امنیت و ثبات داخلی، با تفسیر خاصی از دموکراسی و حاکمیت قانون، فاصلهٔ قابل‌توجهی با هنجارهای لیبرال‑دموکراتیک غربی دارد. این رویکرد، هرچند در افکار عمومی روسیه با اقبال همراه بوده، اما در عرصهٔ بین‌المللی به دلیل سرکوب مخالفان، مداخلات نظامی و سیاست‌های یکجانبه، با انتقادات گسترده‌ای مواجه شده است.<ref>{{پک|کولایی|۱۳۸۸|ک=پرتال جامع علوم انسانی|ف=پدیده پوتینیسم در روسیه}}</ref>
پوتینیسم به الگوی سیاسی‑اجرایی اطلاق می‌شود که در دوران زمامداری ولادیمیر پوتین در روسیه شکل گرفته و بر محور بازسازی قدرت دولتی، تمرکزگرایی، نظم امنیتی و احیای جایگاه بین‌المللی روسیه استوار است. این الگو که ریشه در سنت دولت‌گرایی روسی و تجارب تاریخی این کشور دارد، با بهره‌گیری از منابع انرژی، تقویت نهادهای امنیتی و کنترل بر رسانه‌ها، فضایی را پدید آورده است که در آن نهادهای مدنی و مخالفان سیاسی به حاشیه رانده می‌شوند و قانون به‌عنوان ابزاری برای تحکیم قدرت اجرایی به کار گرفته می‌شود. به باور تحلیلگران، پوتینیسم نه یک ایدئولوژی منسجم، بلکه مجموعه‌ای از راهبردهای عمل‌گرایانه برای تداوم سلطهٔ یک رهبر قدرتمند بر ساختارهای سیاسی و اقتصادی روسیه است که ضمن تأمین امنیت و ثبات داخلی، با تفسیر خاصی از دموکراسی و حاکمیت قانون، فاصلهٔ قابل‌توجهی با هنجارهای لیبرال‑دموکراتیک غربی دارد. این رویکرد، هرچند در افکار عمومی روسیه با اقبال همراه بوده، اما در عرصهٔ بین‌المللی به دلیل سرکوب مخالفان، مداخلات نظامی و سیاست‌های یکجانبه، با انتقادات گسترده‌ای مواجه شده است.<ref>{{پک|کولایی|۱۳۸۸|ک=پرتال جامع علوم انسانی|ف=پدیده پوتینیسم در روسیه}}</ref>
== منتقدان سرشناس ==
در طول زمامداری ولادیمیر پوتین، شماری از مخالفان، روزنام‌هنگاران، فعالان حقوق بشر و چهره‌های سیاسی و نظامی که به نحوی با دولت روسیه یا شخص رئیس‌جمهور مخالفت ورزیده‌اند، با مرگ‌های مشکوک مواجه شده‌اند. این موارد که غالباً با اتهامات رسمی رد یا به خودکشی یا تصادف نسبت داده شده‌اند، همواره توجه ناظران بین‌المللی و فعالان حقوق بشر را به خود جلب کرده است. در ادامه، فهرستی از برجسته‌ترین این چهره‌ها به ترتیب ارائه شده است:
* '''الکساندر لیتویننکو''' (۲۰۰۶م): افسر سابق کاگب و افاسبی که در لندن با پولونیوم ۲۱۰ مسموم و کشته شد. تحقیقات بریتانیا، عوامل روسی را مسئول دانستند.  
* '''آنا پولیتکوفسکایا''' (۲۰۰۶م): روزنامه‌نگار منتقد جنگ چچن که در آسانسور منزلش در مسکو به قتل رسید.  
* '''ناتالیا استمیرووا''' (۲۰۰۹م): فعال حقوق بشر و عضو سازمان «مموریال» که در چچن ربوده و با شلیک گلوله کشته شد.  
* '''آناستازیا بابوروا''' (۲۰۰۹م): روزنامهنگار که به همراه وکیل حقوق بشر استانیسلاو مارکلوف هدف گلوله قرار گرفت و جان باخت.  
* '''سرگئی ماگنیتسکی''' (۲۰۰۹م): وکیل مالیاتی که به دلیل افشای فساد مالی مقامات روسی در بازداشت درگذشت و مرگ او به محرومیت از درمان پزشکی نسبت داده شد.  
* '''بوریس برزوفسکی''' (۲۰۱۳م): الیگارش و منتقد سرسخت پوتین که در تبعید در بریتانیا با شرایط مشکوک درگذشت.  
* '''بوریس نمتسوف''' (۲۰۱۵م): معاون پیشین نخستوزیر روسیه و از منتقدان برجسته که با چهار گلوله از پشت در نزدیکی کرملین به قتل رسید.  
* '''میخائیل لسین''' (۲۰۱۵م): مشاور رسانهای پوتین که در هتلی در واشنگتن با ضربه شدید به سر و مسمومیت با الکل درگذشت.  
* '''زلیمخان خانگوشویلی''' (۲۰۱۹م): فرمانده سابق جداییطلبان چچنی که در برلین با شلیک گلوله کشته شد و آلمان عامل آن را فردی وابسته به دستگاههای امنیتی روسیه معرفی کرد.  
* '''یوگنی پریگوژین''' (۲۰۲۳م): رهبر گروه واگنر که پس از یک شورش نافرجام، در سقوط یک جت تجاری جان باخت و پوتین او را فردی با اشتباهات جدی خواند و پس از مرگش، نیروهای او موظف به سوگند ملی شدند.
* '''الکسی ناوالنی''' (۲۰۲۴م): مخالف برجسته سیاسی که در زندان درگذشت و بسیاری از کشورهای غربی کرملین را مسئول مستقیم مرگ وی دانستند. <ref>{{پک/بن|۷|ک=وب‌سایت روزنامه دنیای اقتصاد|ف=کدام منتقدان پوتین در ۲۵ سال اخیر کشته شدند؟}}</ref>


== پانویس ==
== پانویس ==
خط ۷۹: خط ۸۸:


{{یادکرد وب|عنوان=احترام پوتین به اسلام با دادن هدیه به رهبر ایران|نشانی=https://www.shia-news.com/fa/news/106278/%D8%A7%D8%AD%D8%AA%D8%B1%D8%A7%D9%85-%D9%BE%D9%88%D8%AA%DB%8C%D9%86-%D8%A8%D9%87-%D8%A7%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85-%D8%A8%D8%A7-%D8%AF%D8%A7%D8%AF%D9%86-%D9%87%D8%AF%DB%8C%D9%87-%D8%A8%D9%87-%D8%B1%D9%87%D8%A8%D8%B1-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86|تاریخ=۳ آذر ۱۳۹۴|تاریخ بازبینی=۱۴ مرداد ۱۴۰۵|شناسه={{شناسه یادکرد|پ۰۰۳}}|وبگاه=وب‌سایت شیعه نیوز}}
{{یادکرد وب|عنوان=احترام پوتین به اسلام با دادن هدیه به رهبر ایران|نشانی=https://www.shia-news.com/fa/news/106278/%D8%A7%D8%AD%D8%AA%D8%B1%D8%A7%D9%85-%D9%BE%D9%88%D8%AA%DB%8C%D9%86-%D8%A8%D9%87-%D8%A7%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85-%D8%A8%D8%A7-%D8%AF%D8%A7%D8%AF%D9%86-%D9%87%D8%AF%DB%8C%D9%87-%D8%A8%D9%87-%D8%B1%D9%87%D8%A8%D8%B1-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86|تاریخ=۳ آذر ۱۳۹۴|تاریخ بازبینی=۱۴ مرداد ۱۴۰۵|شناسه={{شناسه یادکرد|پ۰۰۳}}|وبگاه=وب‌سایت شیعه نیوز}}
{{یادکرد وب|عنوان=اسرار زندگی زیرپوستی و لاکچری رهبر روسیه/ شهرزاد گرانبهای پوتین چه ویژگی‌هایی دارد؟|نشانی=https://www.khabaronline.ir/news/1839822/%D8%A7%D8%B3%D8%B1%D8%A7%D8%B1-%D8%B2%D9%86%D8%AF%DA%AF%DB%8C-%D8%B2%DB%8C%D8%B1%D9%BE%D9%88%D8%B3%D8%AA%DB%8C-%D9%88-%D9%84%D8%A7%DA%A9%DA%86%D8%B1%DB%8C-%D8%B1%D9%87%D8%A8%D8%B1-%D8%B1%D9%88%D8%B3%DB%8C%D9%87-%D8%B4%D9%87%D8%B1%D8%B2%D8%A7%D8%AF-%DA%AF%D8%B1%D8%A7%D9%86%D8%A8%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D9%BE%D9%88%D8%AA%DB%8C%D9%86|تاریخ=۱ آذر ۱۴۰۲|تاریخ بازبینی=۱۴ مرداد ۱۴۰۵|شناسه={{شناسه یادکرد|پ۴۸}}|وبگاه=خبر آنلاین}}


{{یادکرد وب|عنوان=پوتین از نوع رابطه اش با چین پرده برداری کرد|نشانی=https://www.tabnak.ir/fa/news/1325424/%D9%BE%D9%88%D8%AA%DB%8C%D9%86-%D8%A7%D8%B2-%D9%86%D9%88%D8%B9-%D8%B1%D8%A7%D8%A8%D8%B7%D9%87-%D8%A7%D8%B4-%D8%A8%D8%A7-%DA%86%DB%8C%D9%86-%D9%BE%D8%B1%D8%AF%D9%87-%D8%A8%D8%B1%D8%AF%D8%A7%D8%B1%DB%8C-%DA%A9%D8%B1%D8%AF|تاریخ=۸ شهریور ۱۴۰۴|تاریخ بازبینی=۱۴ مرداد ۱۴۰۵|شناسه={{شناسه یادکرد|پ۴۵}}|وبگاه=وب‌سایت تابناک}}
{{یادکرد وب|عنوان=پوتین از نوع رابطه اش با چین پرده برداری کرد|نشانی=https://www.tabnak.ir/fa/news/1325424/%D9%BE%D9%88%D8%AA%DB%8C%D9%86-%D8%A7%D8%B2-%D9%86%D9%88%D8%B9-%D8%B1%D8%A7%D8%A8%D8%B7%D9%87-%D8%A7%D8%B4-%D8%A8%D8%A7-%DA%86%DB%8C%D9%86-%D9%BE%D8%B1%D8%AF%D9%87-%D8%A8%D8%B1%D8%AF%D8%A7%D8%B1%DB%8C-%DA%A9%D8%B1%D8%AF|تاریخ=۸ شهریور ۱۴۰۴|تاریخ بازبینی=۱۴ مرداد ۱۴۰۵|شناسه={{شناسه یادکرد|پ۴۵}}|وبگاه=وب‌سایت تابناک}}


{{یادکرد وب|عنوان=پوتین برای پنجمین بار رئیس‌جمهور روسیه شد|نشانی=https://www.irna.ir/news/85421709/%D9%BE%D9%88%D8%AA%DB%8C%D9%86-%D8%A8%D8%B1%D8%A7%DB%8C-%D9%BE%D9%86%D8%AC%D9%85%DB%8C%D9%86-%D8%A8%D8%A7%D8%B1-%D8%B1%D8%A6%DB%8C%D8%B3-%D8%AC%D9%85%D9%87%D9%88%D8%B1-%D8%B1%D9%88%D8%B3%DB%8C%D9%87-%D8%B4%D8%AF|تاریخ=۲۸ اسفند ۱۴۰۲|تاریخ بازبینی=۱۲ مرداد ۱۴۰۵|شناسه={{شناسه یادکرد|۶}}|وبگاه=خبرگزاری ایرنا}}
{{یادکرد وب|عنوان=پوتین برای پنجمین بار رئیس‌جمهور روسیه شد|نشانی=https://www.irna.ir/news/85421709/%D9%BE%D9%88%D8%AA%DB%8C%D9%86-%D8%A8%D8%B1%D8%A7%DB%8C-%D9%BE%D9%86%D8%AC%D9%85%DB%8C%D9%86-%D8%A8%D8%A7%D8%B1-%D8%B1%D8%A6%DB%8C%D8%B3-%D8%AC%D9%85%D9%87%D9%88%D8%B1-%D8%B1%D9%88%D8%B3%DB%8C%D9%87-%D8%B4%D8%AF|تاریخ=۲۸ اسفند ۱۴۰۲|تاریخ بازبینی=۱۲ مرداد ۱۴۰۵|شناسه={{شناسه یادکرد|۶}}|وبگاه=خبرگزاری ایرنا}}
{{یادکرد وب|عنوان=پوتین در مواجهه با ادیان؛ نمادها، باورها و سیاست‌ها|نشانی=https://www.dw.com/fa-ir/%D9%BE%D9%88%D8%AA%DB%8C%D9%86-%D8%AF%D8%B1-%D9%85%D9%88%D8%A7%D8%AC%D9%87%D9%87-%D8%A8%D8%A7-%D8%A7%D8%AF%DB%8C%D8%A7%D9%86-%D9%86%D9%85%D8%A7%D8%AF%D9%87%D8%A7-%D8%A8%D8%A7%D9%88%D8%B1%D9%87%D8%A7-%D9%88-%D8%B3%DB%8C%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D9%87%D8%A7/a-70542531|تاریخ=۲۸ مهر ۱۴۰۳|تاریخ بازبینی=۱۴ مرداد ۱۴۰۵|شناسه={{شناسه یادکرد|پ۴۹}}|وبگاه=وب‌سایت دویچه‌وله}}


{{یادکرد وب|عنوان=تاریخچه‌ سفرهای پوتین به تهران نگاه ویژه کرملین به ایران|نشانی=https://kaenat.ir/fa/Main/Detail/177030/%D8%AA%D8%A7%D8%B1%DB%8C%D8%AE%DA%86%D9%87%E2%80%8C-%D8%B3%D9%81%D8%B1%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D9%BE%D9%88%D8%AA%DB%8C%D9%86-%D8%A8%D9%87-%D8%AA%D9%87%D8%B1%D8%A7%D9%86%D9%86%DA%AF%D8%A7%D9%87-%D9%88%DB%8C%DA%98%D9%87-%DA%A9%D8%B1%D9%85%D9%84%DB%8C%D9%86-%D8%A8%D9%87-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86|تاریخ=۲۶ تیر ۱۴۰۱|تاریخ بازبینی=۱۴ مرداد ۱۴۰۵|شناسه={{شناسه یادکرد|پ۰۰۶}}|وبگاه=وب‌سایت کائنات}}
{{یادکرد وب|عنوان=تاریخچه‌ سفرهای پوتین به تهران نگاه ویژه کرملین به ایران|نشانی=https://kaenat.ir/fa/Main/Detail/177030/%D8%AA%D8%A7%D8%B1%DB%8C%D8%AE%DA%86%D9%87%E2%80%8C-%D8%B3%D9%81%D8%B1%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D9%BE%D9%88%D8%AA%DB%8C%D9%86-%D8%A8%D9%87-%D8%AA%D9%87%D8%B1%D8%A7%D9%86%D9%86%DA%AF%D8%A7%D9%87-%D9%88%DB%8C%DA%98%D9%87-%DA%A9%D8%B1%D9%85%D9%84%DB%8C%D9%86-%D8%A8%D9%87-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86|تاریخ=۲۶ تیر ۱۴۰۱|تاریخ بازبینی=۱۴ مرداد ۱۴۰۵|شناسه={{شناسه یادکرد|پ۰۰۶}}|وبگاه=وب‌سایت کائنات}}
خط ۹۳: خط ۱۰۶:


{{یادکرد وب|عنوان=چگونه اروپا می‌تواند توجه پوتین را جلب کند|نشانی=https://hammihanonline.ir/%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D8%A8%DB%8C%D9%86-%D8%A7%D9%84%D9%85%D9%84%D9%84-20/65129-%DA%86%DA%AF%D9%88%D9%86%D9%87-%D8%A7%D8%B1%D9%88%D9%BE%D8%A7-%D9%85%DB%8C-%D8%AA%D9%88%D8%A7%D9%86%D8%AF-%D8%AA%D9%88%D8%AC%D9%87-%D9%BE%D9%88%D8%AA%DB%8C%D9%86-%D8%B1%D8%A7-%D8%AC%D9%84%D8%A8-%DA%A9%D9%86%D8%AF|تاریخ=۱۶ تیر ۱۴۰۵|تاریخ بازبینی=۱۴ مرداد ۱۴۰۵|شناسه={{شناسه یادکرد|پ۰۰۸}}|وبگاه=وب‌سایت روزنامه هم‌میهن}}
{{یادکرد وب|عنوان=چگونه اروپا می‌تواند توجه پوتین را جلب کند|نشانی=https://hammihanonline.ir/%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D8%A8%DB%8C%D9%86-%D8%A7%D9%84%D9%85%D9%84%D9%84-20/65129-%DA%86%DA%AF%D9%88%D9%86%D9%87-%D8%A7%D8%B1%D9%88%D9%BE%D8%A7-%D9%85%DB%8C-%D8%AA%D9%88%D8%A7%D9%86%D8%AF-%D8%AA%D9%88%D8%AC%D9%87-%D9%BE%D9%88%D8%AA%DB%8C%D9%86-%D8%B1%D8%A7-%D8%AC%D9%84%D8%A8-%DA%A9%D9%86%D8%AF|تاریخ=۱۶ تیر ۱۴۰۵|تاریخ بازبینی=۱۴ مرداد ۱۴۰۵|شناسه={{شناسه یادکرد|پ۰۰۸}}|وبگاه=وب‌سایت روزنامه هم‌میهن}}
{{یادکرد وب|عنوان=چگونه مهارت‌های رزمی پوتین به تعاملات سیاسی او کمک می‌کند؟|نشانی=https://borna.news/fa/news/893433/%DA%86%DA%AF%D9%88%D9%86%D9%87-%D9%85%D9%87%D8%A7%D8%B1%D8%AA%E2%80%8C%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%B1%D8%B2%D9%85%DB%8C-%D9%BE%D9%88%D8%AA%DB%8C%D9%86-%D8%A8%D9%87-%D8%AA%D8%B9%D8%A7%D9%85%D9%84%D8%A7%D8%AA-%D8%B3%DB%8C%D8%A7%D8%B3%DB%8C-%D8%A7%D9%88-%DA%A9%D9%85%DA%A9-%D9%85%DB%8C%E2%80%8C%DA%A9%D9%86%D8%AF|تاریخ=۱۲ شهریور ۱۳۹۸|تاریخ بازبینی=۱۴ مرداد ۱۴۰۵|شناسه={{شناسه یادکرد|پ۵۰}}|وبگاه=خبرگزاری میزان}}


{{یادکرد وب|عنوان=دیدارهای پوتین با رهبر انقلاب در 4 بار سفر به ایران /جزئیات دیدار با احمدی نژاد و روحانی|نشانی=https://www.eghtesadnews.com/%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D8%A7%D8%AE%D8%A8%D8%A7%D8%B1-%D8%B3%DB%8C%D8%A7%D8%B3%DB%8C-57/508741-%D8%AF%DB%8C%D8%AF%D8%A7%D8%B1%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D9%BE%D9%88%D8%AA%DB%8C%D9%86-%D8%A8%D8%A7-%D8%B1%D9%87%D8%A8%D8%B1-%D8%A7%D9%86%D9%82%D9%84%D8%A7%D8%A8-%D8%AF%D8%B1-%D8%A8%D8%A7%D8%B1-%D8%B3%D9%81%D8%B1-%D8%A8%D9%87-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%AC%D8%B2%D8%A6%DB%8C%D8%A7%D8%AA-%D8%AF%DB%8C%D8%AF%D8%A7%D8%B1-%D8%A8%D8%A7-%D8%A7%D8%AD%D9%85%D8%AF%DB%8C-%D9%86%DA%98%D8%A7%D8%AF-%D8%B1%D9%88%D8%AD%D8%A7%D9%86%DB%8C|تاریخ=۲۶ تیر ۱۴۰۱|تاریخ بازبینی=۱۴ مرداد ۱۴۰۵|شناسه={{شناسه یادکرد|پ۰۰۱}}|وبگاه=وب‌سایت اقتصاد نیوز}}
{{یادکرد وب|عنوان=دیدارهای پوتین با رهبر انقلاب در 4 بار سفر به ایران /جزئیات دیدار با احمدی نژاد و روحانی|نشانی=https://www.eghtesadnews.com/%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D8%A7%D8%AE%D8%A8%D8%A7%D8%B1-%D8%B3%DB%8C%D8%A7%D8%B3%DB%8C-57/508741-%D8%AF%DB%8C%D8%AF%D8%A7%D8%B1%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D9%BE%D9%88%D8%AA%DB%8C%D9%86-%D8%A8%D8%A7-%D8%B1%D9%87%D8%A8%D8%B1-%D8%A7%D9%86%D9%82%D9%84%D8%A7%D8%A8-%D8%AF%D8%B1-%D8%A8%D8%A7%D8%B1-%D8%B3%D9%81%D8%B1-%D8%A8%D9%87-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%AC%D8%B2%D8%A6%DB%8C%D8%A7%D8%AA-%D8%AF%DB%8C%D8%AF%D8%A7%D8%B1-%D8%A8%D8%A7-%D8%A7%D8%AD%D9%85%D8%AF%DB%8C-%D9%86%DA%98%D8%A7%D8%AF-%D8%B1%D9%88%D8%AD%D8%A7%D9%86%DB%8C|تاریخ=۲۶ تیر ۱۴۰۱|تاریخ بازبینی=۱۴ مرداد ۱۴۰۵|شناسه={{شناسه یادکرد|پ۰۰۱}}|وبگاه=وب‌سایت اقتصاد نیوز}}
خط ۱۲۵: خط ۱۴۰:


{{یادکرد وب|عنوان=Vladimir Putin: From Russia's KGB to a long presidency defined by war in Ukraine|نشانی=https://www.bbc.com/news/world-europe-15047823|تاریخ=17 March 2024|تاریخ بازبینی=۵ اوت ۲۰۲۶|شناسه={{شناسه یادکرد|پ۰۱۰}}|کد زبان=|وبگاه=bbc}}
{{یادکرد وب|عنوان=Vladimir Putin: From Russia's KGB to a long presidency defined by war in Ukraine|نشانی=https://www.bbc.com/news/world-europe-15047823|تاریخ=17 March 2024|تاریخ بازبینی=۵ اوت ۲۰۲۶|شناسه={{شناسه یادکرد|پ۰۱۰}}|کد زبان=|وبگاه=bbc}}
{{یادکرد وب|عنوان=Vladimir Putin's televised heroics – in pictures|نشانی=https://www.theguardian.com/world/gallery/2011/aug/17/vladimir-putin-televised-heroics|تاریخ=17 Aug 2011|تاریخ بازبینی=۵ ژانویه ۲۰۲۶|شناسه={{شناسه یادکرد|و۱}}|کد زبان=|وبگاه=theguardian}}