←منابع: اصلاح ارقام |
ابرابزار |
||
| خط ۴: | خط ۴: | ||
ظهور، در باور [[شیعیان]]، وعدهٔ تضمینشدهٔ خداوند است که با تحقق آن، اهداف انبیاء و اولیای الهی به ثمر میرسد. عصر ظهور، دوران سبک زندگی مطلوب و سازگار با مقصد آفرینش است که انسان از دستاوردهایی همچون میزان بالای ظرفیتهای عقلی و احیای ارزشهای فطری مانند عدالتخواهی، ظلمستیزی، نوعدوستی و احترام به دیگران برخوردار میشود. از این منظر، آمادگی برای ظهور در قالب آموزه «[[انتظار]]» توصیه شده و مبارزه با ظلم و تلاش برای عدالتگستری در جهان، از مؤلفههای اصلی جامعهٔ زمینهساز ظهور است. | ظهور، در باور [[شیعیان]]، وعدهٔ تضمینشدهٔ خداوند است که با تحقق آن، اهداف انبیاء و اولیای الهی به ثمر میرسد. عصر ظهور، دوران سبک زندگی مطلوب و سازگار با مقصد آفرینش است که انسان از دستاوردهایی همچون میزان بالای ظرفیتهای عقلی و احیای ارزشهای فطری مانند عدالتخواهی، ظلمستیزی، نوعدوستی و احترام به دیگران برخوردار میشود. از این منظر، آمادگی برای ظهور در قالب آموزه «[[انتظار]]» توصیه شده و مبارزه با ظلم و تلاش برای عدالتگستری در جهان، از مؤلفههای اصلی جامعهٔ زمینهساز ظهور است. | ||
==مفهومشناسی ظهور== | == مفهومشناسی ظهور == | ||
واژهٔ ظهور از دیدگاه لغتشناسان بهمعنای آشکار شدن چیزی است که پیشتر ظاهر نبوده است.<ref>فراهیدی، العین، 1409ق، ج4، ص37.</ref> ظهور در فرهنگ شیعیان بهمعنای ظاهرشدن دوازدهمین امام، پس از یک دورهٔ پنهانزیستی طولانی، با هدف برپایی عدالت در جهان است. کلمهٔ ظهور در روایات به معانی آشکار شدن [[حضرت مهدی]]،<ref>صدوق، کمال الدین و تمام النعمه، 1395ق، ج2، ص481.</ref> آشکار شدن دولت حق،<ref>کلینی، الکافی، 1407ق، ج1، ص335؛ نعمانی، الغیبه، 1397ق، ص150.</ref> آشکارشدن گشایش<ref>صدوق، کمال الدین و تمام النعمه، 1395ق، ج2، ص483.</ref> و پیروزی آن حضرت<ref>قمی، تفسیر قمی، 1404ق، ج2، ص317.</ref> آمده است.<ref>[https://mashreqmag.sinaweb.net/article_126077.html سلیمیان، «تبارشناسی واژگانی «ظهور» مهدی در منابع اسلامی»، 1395ش، ص 8-9.]</ref> مضمون روایات، بر حتمی بودن ظهور موعود [[اسلام]]، حتی در صورت باقیماندن یک روز از عمر دنیا، تأکید دارد.<ref>صدوق، کمال الدین و تمام النعمه، 1395ق، ج1، ص280.</ref> | واژهٔ ظهور از دیدگاه لغتشناسان بهمعنای آشکار شدن چیزی است که پیشتر ظاهر نبوده است.<ref>فراهیدی، العین، 1409ق، ج4، ص37.</ref> ظهور در فرهنگ شیعیان بهمعنای ظاهرشدن دوازدهمین امام، پس از یک دورهٔ پنهانزیستی طولانی، با هدف برپایی عدالت در جهان است. کلمهٔ ظهور در روایات به معانی آشکار شدن [[حضرت مهدی]]،<ref>صدوق، کمال الدین و تمام النعمه، 1395ق، ج2، ص481.</ref> آشکار شدن دولت حق،<ref>کلینی، الکافی، 1407ق، ج1، ص335؛ نعمانی، الغیبه، 1397ق، ص150.</ref> آشکارشدن گشایش<ref>صدوق، کمال الدین و تمام النعمه، 1395ق، ج2، ص483.</ref> و پیروزی آن حضرت<ref>قمی، تفسیر قمی، 1404ق، ج2، ص317.</ref> آمده است.<ref>[https://mashreqmag.sinaweb.net/article_126077.html سلیمیان، «تبارشناسی واژگانی «ظهور» مهدی در منابع اسلامی»، 1395ش، ص 8-9.]</ref> مضمون روایات، بر حتمی بودن ظهور موعود [[اسلام]]، حتی در صورت باقیماندن یک روز از عمر دنیا، تأکید دارد.<ref>صدوق، کمال الدین و تمام النعمه، 1395ق، ج1، ص280.</ref> | ||
==ظهور در آموزههای اسلام== | == ظهور در آموزههای اسلام == | ||
به ظهور و قیام [[حضرت مهدی]] در آیات و روایات فراوان، اشاره شده است. ضرورت وجود حجت الهی،<ref>سورهٔ رعد، آیهٔ 7.</ref> حتمی بودن حاکمیت صالحان،<ref>سورهٔ أنبیاء، آیهٔ 105؛ سورهٔ نور، آیهٔ 55؛ سورهٔ توبه، آیهٔ 33.</ref> غلبهٔ نهایی حق بر باطل،<ref>سورهٔ إسراء، آیهٔ 81.</ref> منصور از جانب خدا و انتقامگیرنده از دشمنان<ref>سورهٔ شوری، آیهٔ 41.</ref> برخی از آیاتی است که به این موضوع اشاره دارد. احادیث متعدد و متواتری از پیشوایان دینی دربارهٔ [[زندگی]]، نشانههای ظهور، چگونگی قیام و ویژگیهای حکومت مهدی در کتب روایی [[شیعه]] و اهلسنت نقل شده است.<ref>بالادستیان و دیگران، نگین آفرینش، 1390ش، ص50.</ref> | به ظهور و قیام [[حضرت مهدی]] در آیات و روایات فراوان، اشاره شده است. ضرورت وجود حجت الهی،<ref>سورهٔ رعد، آیهٔ 7.</ref> حتمی بودن حاکمیت صالحان،<ref>سورهٔ أنبیاء، آیهٔ 105؛ سورهٔ نور، آیهٔ 55؛ سورهٔ توبه، آیهٔ 33.</ref> غلبهٔ نهایی حق بر باطل،<ref>سورهٔ إسراء، آیهٔ 81.</ref> منصور از جانب خدا و انتقامگیرنده از دشمنان<ref>سورهٔ شوری، آیهٔ 41.</ref> برخی از آیاتی است که به این موضوع اشاره دارد. احادیث متعدد و متواتری از پیشوایان دینی دربارهٔ [[زندگی]]، نشانههای ظهور، چگونگی قیام و ویژگیهای حکومت مهدی در کتب روایی [[شیعه]] و اهلسنت نقل شده است.<ref>بالادستیان و دیگران، نگین آفرینش، 1390ش، ص50.</ref> | ||
==نشانههای ظهور== | == نشانههای ظهور == | ||
{{اصلی|۱=|نشانههای ظهور امام مهدی}} | {{اصلی|۱=|نشانههای ظهور امام مهدی}} | ||
ظهور منجی، یک باور عمومی و جهانی بوده و در همهٔ ادیان مطرح شده است؛ بههمین دلیل، همواره با مخاطرات و تهدیدهایی از جانب افراد سودجو و فرصتطلب روبرو بوده است. امامان شیعه با هدف صیانت از باور اصیل به ظهور منجی و مصلح آخرالزمان، ویژگیها و نشانههای روشنی را بیان کردهاند تا مردم در تمییز حق از باطل دچار خطا نشوند.<ref>صالحنیا، تنها بر فراز، 1391ش، ص115.</ref> | ظهور منجی، یک باور عمومی و جهانی بوده و در همهٔ ادیان مطرح شده است؛ بههمین دلیل، همواره با مخاطرات و تهدیدهایی از جانب افراد سودجو و فرصتطلب روبرو بوده است. امامان شیعه با هدف صیانت از باور اصیل به ظهور منجی و مصلح آخرالزمان، ویژگیها و نشانههای روشنی را بیان کردهاند تا مردم در تمییز حق از باطل دچار خطا نشوند.<ref>صالحنیا، تنها بر فراز، 1391ش، ص115.</ref> | ||
| خط ۱۷: | خط ۱۷: | ||
دانشمندان شیعه، اشاره ائمه به نشانههای ظهور را در راستای حل چالشهای عصر غیبت مانند ناامیدی، غفلت، مدعیان دروغین و قیامهای باطل دانستهاند. از این منظر، آشنایی با نشانههای ظهور، کارکردهای زیر را در پی دارد: | دانشمندان شیعه، اشاره ائمه به نشانههای ظهور را در راستای حل چالشهای عصر غیبت مانند ناامیدی، غفلت، مدعیان دروغین و قیامهای باطل دانستهاند. از این منظر، آشنایی با نشانههای ظهور، کارکردهای زیر را در پی دارد: | ||
*ایجاد [[امید]] در دل مؤمنان؛ | * ایجاد [[امید]] در دل مؤمنان؛ | ||
*غفلتزدایی نسبت به امام زمان؛ | * غفلتزدایی نسبت به امام زمان؛ | ||
*شناخت امام مهدی؛ | * شناخت امام مهدی؛ | ||
*شناسایی قیامهای باطل با ادعای مهدویت یا سپردن حکومت به امام معصوم؛ | * شناسایی قیامهای باطل با ادعای مهدویت یا سپردن حکومت به امام معصوم؛ | ||
*نفی مدعیان دروغین مهدویت.<ref>[https://mashreqmag.sinaweb.net/article_127519.html آیتی، «کارکردهای نشانههای ظهور»، 1391ش، ص7-17.]</ref> | * نفی مدعیان دروغین مهدویت.<ref>[https://mashreqmag.sinaweb.net/article_127519.html آیتی، «کارکردهای نشانههای ظهور»، 1391ش، ص7-17.]</ref> | ||
==زمینهسازی ظهور== | == زمینهسازی ظهور == | ||
{{اصلی|۱=|زمینهسازی ظهور امام مهدی}} | {{اصلی|۱=|زمینهسازی ظهور امام مهدی}} | ||
| خط ۲۹: | خط ۲۹: | ||
چنین رویکردی، در راستای عمل به احکام اسلامی و حاکمیت قرآن و اسلام<ref>[https://khl.ink/f/2586 «بیانات در دیدار مردم قم»، وبسایت دفتر حفظ و نشر آثار آیتالله خامنهای.]</ref> ناظر به دو سطح فردی و اجتماعی است؛ در سطح فردی میبایست هر کس، خود را در مسیر ولایت مهدوی پرورش داده و در مراتب [[ایمان|ایمانی]] و تقوایی سیر صعودی داشته باشد؛ در سطح اجتماعی، همگان موظف به تلاش جهت اصلاح و ارتقای همدیگر، امر به معروف و نهی از منکر و ایفا نمودن نقش تربیتی و هدایتی در ارتباط با یکدیگر هستند تا جامعه به بلوغ اجتماعی دست یابد؛<ref>سهرابی، مهدویت و فلسفهٔ تاریخ، 1389ش، ص195-212.</ref> در این چارچوب، انگارههای زیر میتواند به بلوغ اجتماعی، یاری برساند: | چنین رویکردی، در راستای عمل به احکام اسلامی و حاکمیت قرآن و اسلام<ref>[https://khl.ink/f/2586 «بیانات در دیدار مردم قم»، وبسایت دفتر حفظ و نشر آثار آیتالله خامنهای.]</ref> ناظر به دو سطح فردی و اجتماعی است؛ در سطح فردی میبایست هر کس، خود را در مسیر ولایت مهدوی پرورش داده و در مراتب [[ایمان|ایمانی]] و تقوایی سیر صعودی داشته باشد؛ در سطح اجتماعی، همگان موظف به تلاش جهت اصلاح و ارتقای همدیگر، امر به معروف و نهی از منکر و ایفا نمودن نقش تربیتی و هدایتی در ارتباط با یکدیگر هستند تا جامعه به بلوغ اجتماعی دست یابد؛<ref>سهرابی، مهدویت و فلسفهٔ تاریخ، 1389ش، ص195-212.</ref> در این چارچوب، انگارههای زیر میتواند به بلوغ اجتماعی، یاری برساند: | ||
*باور و رغبت اجتماعی به دولت کریمه؛ | * باور و رغبت اجتماعی به دولت کریمه؛ | ||
*نارضایتی از وضعیت موجود؛ | * نارضایتی از وضعیت موجود؛ | ||
*استعانت و درخواست گشایش از خداوند.<ref>صالحنیا، تنها بر فراز، 1391ش، ص129-131.</ref> | * استعانت و درخواست گشایش از خداوند.<ref>صالحنیا، تنها بر فراز، 1391ش، ص129-131.</ref> | ||
==سبکزندگی زمینهساز ظهور== | == سبکزندگی زمینهساز ظهور == | ||
سبک زندگی جایگاه مهمی در فرایند ایجاد جامعهٔ ایمانی و عادلانهٔ مهدوی دارد و بر همین اساس، همواره مورد توجه شیعیان بوده است.<ref>[https://www.sid.ir/paper/151093/fa محمدی و دیگران، «سبک زندگی زمینهساز و زندگی غربی»، 1393ش، ص58.]</ref> در سبک زندگی زمینهساز، شرایط لازم برای پذیرش حاکمیت امام زمان در فرد و جامعه فراهم میشود و همگان برای رسیدن به اهداف والای جامعهٔ آرمانی مهدوی میکوشند و نسل آینده را نیز بهگونهای تربیت میکنند که جهت زندگی خود را بهسمت انسان کامل معطوف سازد.<ref>[https://ensani.ir/fa/article/370340/%D8%A8%D8%B1%D8%B1%D8%B3%D9%89-%D8%A7%D8%A8%D8%B9%D8%A7%D8%AF-%D8%B1%D9%81%D8%AA%D8%A7%D8%B1-%D8%A7%D8%AE%D9%84%D8%A7%D9%82%D9%89-%D8%AF%D8%B1-%D8%B3%D8%A8%DA%A9-%D8%B2%D9%86%D8%AF%DA%AF%D9%89-%D8%B2%D9%85%DB%8C%D9%86%D نجفی، «بررسی ابعاد رفتار اخلاقی در سبک زندگی زمینهساز ظهور موعود»، 1395ش، ص22-25.]</ref> | سبک زندگی جایگاه مهمی در فرایند ایجاد جامعهٔ ایمانی و عادلانهٔ مهدوی دارد و بر همین اساس، همواره مورد توجه شیعیان بوده است.<ref>[https://www.sid.ir/paper/151093/fa محمدی و دیگران، «سبک زندگی زمینهساز و زندگی غربی»، 1393ش، ص58.]</ref> در سبک زندگی زمینهساز، شرایط لازم برای پذیرش حاکمیت امام زمان در فرد و جامعه فراهم میشود و همگان برای رسیدن به اهداف والای جامعهٔ آرمانی مهدوی میکوشند و نسل آینده را نیز بهگونهای تربیت میکنند که جهت زندگی خود را بهسمت انسان کامل معطوف سازد.<ref>[https://ensani.ir/fa/article/370340/%D8%A8%D8%B1%D8%B1%D8%B3%D9%89-%D8%A7%D8%A8%D8%B9%D8%A7%D8%AF-%D8%B1%D9%81%D8%AA%D8%A7%D8%B1-%D8%A7%D8%AE%D9%84%D8%A7%D9%82%D9%89-%D8%AF%D8%B1-%D8%B3%D8%A8%DA%A9-%D8%B2%D9%86%D8%AF%DA%AF%D9%89-%D8%B2%D9%85%DB%8C%D9%86%D نجفی، «بررسی ابعاد رفتار اخلاقی در سبک زندگی زمینهساز ظهور موعود»، 1395ش، ص22-25.]</ref> | ||
سبک زندگی زمینهساز، در مقایسه با سبک زندگی سکولار، از مؤلفههای ذیل برخوردار است: | سبک زندگی زمینهساز، در مقایسه با سبک زندگی سکولار، از مؤلفههای ذیل برخوردار است: | ||
#[[سادهزیستی]] در برابر [[مصرفگرایی]]؛ | # [[سادهزیستی]] در برابر [[مصرفگرایی]]؛ | ||
#انسجام شخصیت در برابر ازخودبیگانگی؛ | # انسجام شخصیت در برابر ازخودبیگانگی؛ | ||
#زیست عفیفانه در برابر فرهنگ برهنگی؛ | # زیست عفیفانه در برابر فرهنگ برهنگی؛ | ||
#جمعگرایی در برابر فردگرایی؛ | # جمعگرایی در برابر فردگرایی؛ | ||
#استفاده در برابر سوءاستفاده از تکنولوژی و فضای مجازی؛ | # استفاده در برابر سوءاستفاده از تکنولوژی و فضای مجازی؛ | ||
#[[معنویت]] در برابر مادیت؛ | # [[معنویت]] در برابر مادیت؛ | ||
#توجه به فرهنگ و خردهفرهنگهای اسلامی در برابر محو آنها؛ | # توجه به فرهنگ و خردهفرهنگهای اسلامی در برابر محو آنها؛ | ||
#آرامش، صلح و [[نقش برادری|برادری]] در برابر رقابت منفی، [[جنگ]] و ستیزهجویی؛ | # آرامش، صلح و [[نقش برادری|برادری]] در برابر رقابت منفی، [[جنگ]] و ستیزهجویی؛ | ||
#[[انفاق]] در برابر سرمایهداری و جمع کردن اموال؛ | # [[انفاق]] در برابر سرمایهداری و جمع کردن اموال؛ | ||
#مهار غرایز در برابر سرکشی و طغیان آنها بهویژه غریزهٔ جنسی.<ref>[https://www.sid.ir/paper/151093/fa محمدی و دیگران، «سبک زندگی زمینهساز و زندگی غربی»، 1393ش، ص59-82.]</ref> | # مهار غرایز در برابر سرکشی و طغیان آنها بهویژه غریزهٔ جنسی.<ref>[https://www.sid.ir/paper/151093/fa محمدی و دیگران، «سبک زندگی زمینهساز و زندگی غربی»، 1393ش، ص59-82.]</ref> | ||
==جامعهٔ زمینهساز ظهور== | == جامعهٔ زمینهساز ظهور == | ||
جامعهٔ زمینهساز، جامعهای معرفی شده است که در راستای نزدیکشدن به اهداف ظهور، گام بردارد و هدفگذاریها و سیاستهای آن در جهت تعمیق فرهنگ مهدوی باشد. الگوپذیری از شاخصهای جامعهٔ مهدوی، بهدلیل نقش آنها در پیریزی ساختارها و نظامهای اجتماعی، از بایستههای جامعهٔ زمینهساز در عصر انتظار است.<ref>[https://pajmahdavi.sinaweb.net/article_125269.html صمدی، «ویژگیهای فرهنگی و تمدنی عصر ظهور و نقش الگویی آن در فرهنگ و تمدن زمینهساز»، 1394ش، ص71-73.]</ref> | جامعهٔ زمینهساز، جامعهای معرفی شده است که در راستای نزدیکشدن به اهداف ظهور، گام بردارد و هدفگذاریها و سیاستهای آن در جهت تعمیق فرهنگ مهدوی باشد. الگوپذیری از شاخصهای جامعهٔ مهدوی، بهدلیل نقش آنها در پیریزی ساختارها و نظامهای اجتماعی، از بایستههای جامعهٔ زمینهساز در عصر انتظار است.<ref>[https://pajmahdavi.sinaweb.net/article_125269.html صمدی، «ویژگیهای فرهنگی و تمدنی عصر ظهور و نقش الگویی آن در فرهنگ و تمدن زمینهساز»، 1394ش، ص71-73.]</ref> | ||
==ویژگیهای جامعهٔ عصر ظهور== | == ویژگیهای جامعهٔ عصر ظهور == | ||
دانشمندان [[مسلمان]] با تکیه بر آموزههای اسلام، باور دارند که مدینهٔ فاضلهٔ اسلامی در عصر ظهور، با معیار [[ایمان]] به خدای یگانه و [[توحید]] خالص برپا میشود. در آن عصر، حکومت با محوریت رشد معنوی و اجرای عدالت جهانی<ref>بالادستیان و دیگران، نگین آفرینش، 1390ش، ص147.</ref> به شکلگیری تمدن اسلامی یاری میرساند<ref>[https://khl.ink/f/21451 «بیانات در جمع اساتید، فضلا و طلاب حوزه عملیۀ قم در مدرسۀ فیضیه»، وبسایت دفتر حفظ و نشر آثار آیتالله خامنهای.]</ref> و تمامی اختلافات نژادی، طبقاتی، حزبی، زبانی و جغرافیایی سامان مییابد. | دانشمندان [[مسلمان]] با تکیه بر آموزههای اسلام، باور دارند که مدینهٔ فاضلهٔ اسلامی در عصر ظهور، با معیار [[ایمان]] به خدای یگانه و [[توحید]] خالص برپا میشود. در آن عصر، حکومت با محوریت رشد معنوی و اجرای عدالت جهانی<ref>بالادستیان و دیگران، نگین آفرینش، 1390ش، ص147.</ref> به شکلگیری تمدن اسلامی یاری میرساند<ref>[https://khl.ink/f/21451 «بیانات در جمع اساتید، فضلا و طلاب حوزه عملیۀ قم در مدرسۀ فیضیه»، وبسایت دفتر حفظ و نشر آثار آیتالله خامنهای.]</ref> و تمامی اختلافات نژادی، طبقاتی، حزبی، زبانی و جغرافیایی سامان مییابد. | ||
| خط ۵۸: | خط ۵۸: | ||
== تعیین زمان ظهور == | == تعیین زمان ظهور == | ||
{{اصلی|تعیین وقت ظهور امام مهدی}} | {{اصلی|تعیین وقت ظهور امام مهدی}} | ||
در منابع حدیثی و کلامی شیعه، تعیین زمان ظهور امام مهدی (توقیت)<ref>صفری، 1403، «احکام فقهی مهدویت»، پایاننامه کارشناسیارشد، جامعه المصطفی العالمی، ص۱۶۰–۱۶۱.</ref> مردود دانسته شده و بر اساس روایات، علم به زمان ظهور در انحصار خداوند است؛<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/1002917/ | در منابع حدیثی و کلامی شیعه، تعیین زمان ظهور امام مهدی (توقیت)<ref>صفری، 1403، «احکام فقهی مهدویت»، پایاننامه کارشناسیارشد، جامعه المصطفی العالمی، ص۱۶۰–۱۶۱.</ref> مردود دانسته شده و بر اساس روایات، علم به زمان ظهور در انحصار خداوند است؛<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/1002917/گزارشی-از-توقیت-ها-در-گستره-تاریخ رنجبری حیدرباغی، «گزارشی از توقیتها در گستره تاریخ»، 1392ش، ص۲۴–۲۵.]</ref> ازاینرو، مدعیان تعیین وقت تکذیب شدهاند<ref>[https://www.entizar.ir/article_75114.html ولیزاده، «کنکاشی در زمینه تعیین احتمالی زمان ظهور»، 1391ش، ص۷۵–۷۸ و ۸۵–۸۶.]</ref> و عالمان شیعه نیز از توقیت و تطبیق شتابزده نشانههای ظهور پرهیز دادهاند.<ref>[https://s-hadith.kashanu.ac.ir/article_111154.html سبحانینیا، «تحلیل حدیثشناسانهٔ تعیین وقت ظهور»، 1395ش، ص۱۰۵.]</ref> | ||
== تغییر زمان ظهور == | == تغییر زمان ظهور == | ||
{{اصلی|بدا در ظهور امام مهدی}} | {{اصلی|بدا در ظهور امام مهدی}} | ||
در دیدگاه شیعه، اصل ظهور از وعدههای قطعی الهی شمرده میشود، اما زمان ظهور و برخی نشانههای غیرحتمی آن تغییرپذیر دانسته شده است؛<ref>[https://journal.ut.ac.ir/article_94057.html واعظی، رضایی و فقیهزاده، «جستاری تطبیقی در مفهوم بداء از منظر متکلمان مسلمان و کتاب مقدس»، 1402ش، ص۸۲.]</ref> هرچند | در دیدگاه شیعه، اصل ظهور از وعدههای قطعی الهی شمرده میشود، اما زمان ظهور و برخی نشانههای غیرحتمی آن تغییرپذیر دانسته شده است؛<ref>[https://journal.ut.ac.ir/article_94057.html واعظی، رضایی و فقیهزاده، «جستاری تطبیقی در مفهوم بداء از منظر متکلمان مسلمان و کتاب مقدس»، 1402ش، ص۸۲.]</ref> هرچند دربارهٔ امکان بدا و تغییر در برخی نشانههای حتمی، میان متکلمان شیعه اختلافنظر وجود دارد، اما بسیاری از آنان، دربارهٔ تغییر زمان ظهور معتقد به امکان بدا هستند.<ref>[https://cssq.ir/article-1-414-fa.html ترجمان، «بداء؛ پاسخ به شبهات دکتر ناصر القفاری و آثار فردی و اجتماعی اعتقاد به آن»، 1403ش، ص۳۳۳–۳۳۷.]</ref> | ||
==منزلت عقل در عصر ظهور== | == منزلت عقل در عصر ظهور == | ||
عصر ظهور، عصر حاکمیت عقلانیت است؛ از رسالتهای مهدی موعود، جمع و تمرکز عقول و تکامل آن در سه حوزهٔ معرفتی، عملی و ابزاری است؛ عقول بشری به بالاترین میزان رشد میرسند و با شکوفایی استعدادهای عقلی، انسانها به [[فطرت]] پاک خود بازگشته و در مسیر فهم و شناخت صحیح قرار میگیرند. پذیرش [[توحید]]، اقامه و گسترش عدالت، ارتقاء و تثبیت اخلاق پسندیده در سطح جامعه، تحقق سیر تکاملی انسان و رسیدن به کمال در سایهٔ خردورزی، تنها در عصر ظهور خواهد بود.<ref>[https://pajmahdavi.sinaweb.net/article_122936.html دریکوندی و جعفری، «معناشناسی ویژگیهای عقلانی عصر ظهور»، 1398ش، ص86-89.]</ref> | عصر ظهور، عصر حاکمیت عقلانیت است؛ از رسالتهای مهدی موعود، جمع و تمرکز عقول و تکامل آن در سه حوزهٔ معرفتی، عملی و ابزاری است؛ عقول بشری به بالاترین میزان رشد میرسند و با شکوفایی استعدادهای عقلی، انسانها به [[فطرت]] پاک خود بازگشته و در مسیر فهم و شناخت صحیح قرار میگیرند. پذیرش [[توحید]]، اقامه و گسترش عدالت، ارتقاء و تثبیت اخلاق پسندیده در سطح جامعه، تحقق سیر تکاملی انسان و رسیدن به کمال در سایهٔ خردورزی، تنها در عصر ظهور خواهد بود.<ref>[https://pajmahdavi.sinaweb.net/article_122936.html دریکوندی و جعفری، «معناشناسی ویژگیهای عقلانی عصر ظهور»، 1398ش، ص86-89.]</ref> | ||
==سرمایهٔ اجتماعی در عصر ظهور== | == سرمایهٔ اجتماعی در عصر ظهور == | ||
سرمایهٔ اجتماعی مجموعه هنجارهای موجود در نظامهای اجتماعی است که موجب ارتقای سطح همکاری اعضای آن جامعه و پایین آمدن سطح هزینههای تبادلات و ارتباطات میشود.<ref>ر. ک. فوکویاما، پایان نظم (بررسی سرمایهٔ اجتماعی و حفظ آن)، 1379ش، ص5.</ref> جامعهشناسان، [[دین]] را از عوامل مهم تکوین و افزایش سرمایهٔ اجتماعی دانستهاند. بر اساس آموزههای دینی، عناصر شناختی، اعتماد، مشارکت اجتماعی و ارتباطات اجتماعی از عناصر تقویتکنندهٔ سرمایهٔ اجتماعی بهشمار میآیند. | سرمایهٔ اجتماعی مجموعه هنجارهای موجود در نظامهای اجتماعی است که موجب ارتقای سطح همکاری اعضای آن جامعه و پایین آمدن سطح هزینههای تبادلات و ارتباطات میشود.<ref>ر. ک. فوکویاما، پایان نظم (بررسی سرمایهٔ اجتماعی و حفظ آن)، 1379ش، ص5.</ref> جامعهشناسان، [[دین]] را از عوامل مهم تکوین و افزایش سرمایهٔ اجتماعی دانستهاند. بر اساس آموزههای دینی، عناصر شناختی، اعتماد، مشارکت اجتماعی و ارتباطات اجتماعی از عناصر تقویتکنندهٔ سرمایهٔ اجتماعی بهشمار میآیند. | ||
| خط ۷۴: | خط ۷۴: | ||
حکومت [[حضرت مهدی]] در باور شیعیان، الگوی حکومتی است که بر محور اخلاق و هنجارهای دینی و پایبندی به ارزشهای اسلامی استوار میشود و تمامی عناصر سرمایهٔ اجتماعی که در اسلام بر آن تأکید شده است در جامعهٔ آرمانی مهدوی به تحقق خواهد رسید.<ref>[https://pajmahdavi.sinaweb.net/article_125778.html ربانی، «جامعۀ منتظر و سرمایۀ اجتماعی»، 1390ش، ص147.]</ref> | حکومت [[حضرت مهدی]] در باور شیعیان، الگوی حکومتی است که بر محور اخلاق و هنجارهای دینی و پایبندی به ارزشهای اسلامی استوار میشود و تمامی عناصر سرمایهٔ اجتماعی که در اسلام بر آن تأکید شده است در جامعهٔ آرمانی مهدوی به تحقق خواهد رسید.<ref>[https://pajmahdavi.sinaweb.net/article_125778.html ربانی، «جامعۀ منتظر و سرمایۀ اجتماعی»، 1390ش، ص147.]</ref> | ||
==فرهنگ و تمدن در عصر ظهور== | == فرهنگ و تمدن در عصر ظهور == | ||
از منظر شیعیان رویکرد اسلام به عرصهٔ فرهنگ و تمدنسازی ناشی از پویایی و انعطافپذیری آموزههای دینی است که تمدن آرمانی مهدوی در عصر ظهور منجی موعود، مرحلهٔ نهایی و نقطهٔ عطف شکوفایی تمدن اسلامی است.<ref>[https://pajmahdavi.sinaweb.net/article_125269.html صمدی، «ویژگیهای فرهنگی و تمدنی عصر ظهور و نقش الگویی آن در فرهنگ و تمدن زمینهساز»، 1394ش، ص63.]</ref> | از منظر شیعیان رویکرد اسلام به عرصهٔ فرهنگ و تمدنسازی ناشی از پویایی و انعطافپذیری آموزههای دینی است که تمدن آرمانی مهدوی در عصر ظهور منجی موعود، مرحلهٔ نهایی و نقطهٔ عطف شکوفایی تمدن اسلامی است.<ref>[https://pajmahdavi.sinaweb.net/article_125269.html صمدی، «ویژگیهای فرهنگی و تمدنی عصر ظهور و نقش الگویی آن در فرهنگ و تمدن زمینهساز»، 1394ش، ص63.]</ref> | ||
| خط ۸۰: | خط ۸۰: | ||
فرهنگ و تمدن مهدوی با شمول همهٔ ساحتهای زندگی جامعهٔ عصر ظهور، شیوههای زندگی و ساختارهای اجتماعی جامعه را نشان داده و از ویژگیهای ذیل بهرهمند است: | فرهنگ و تمدن مهدوی با شمول همهٔ ساحتهای زندگی جامعهٔ عصر ظهور، شیوههای زندگی و ساختارهای اجتماعی جامعه را نشان داده و از ویژگیهای ذیل بهرهمند است: | ||
*رشد معنوی انسان و گرایشهای متعالی فطری انسانها؛ | * رشد معنوی انسان و گرایشهای متعالی فطری انسانها؛ | ||
*جهانشمولی و فراگیر بودن الگوی تمدنی در ابعاد مادی و معنوی؛ | * جهانشمولی و فراگیر بودن الگوی تمدنی در ابعاد مادی و معنوی؛ | ||
*آرمانگرایی و نگاه حداکثری به ایدهآلهای بشری؛ | * آرمانگرایی و نگاه حداکثری به ایدهآلهای بشری؛ | ||
*ارتقای خرد جمعی؛ | * ارتقای خرد جمعی؛ | ||
*پیشرفت همهجانبهٔ علوم و ترقی حداکثری بشر؛ | * پیشرفت همهجانبهٔ علوم و ترقی حداکثری بشر؛ | ||
*عدالتپروری و احیای فرهنگ قسط و داد؛ | * عدالتپروری و احیای فرهنگ قسط و داد؛ | ||
*رشد و پیشرفت همهجانبهٔ جامعه.<ref>[https://pajmahdavi.sinaweb.net/article_125269.html صمدی، «ویژگیهای فرهنگی و تمدنی عصر ظهور و نقش الگویی آن در فرهنگ و تمدن زمینهساز»، 1394ش، ص63-71].</ref> | * رشد و پیشرفت همهجانبهٔ جامعه.<ref>[https://pajmahdavi.sinaweb.net/article_125269.html صمدی، «ویژگیهای فرهنگی و تمدنی عصر ظهور و نقش الگویی آن در فرهنگ و تمدن زمینهساز»، 1394ش، ص63-71].</ref> | ||
==جایگاه زنان در عصر ظهور== | == جایگاه زنان در عصر ظهور == | ||
زن مسلمان در کنار ایفای [[نقش همسری زن|نقشهای همسری]] و [[مادری]]، میتواند به نقشآفرینی در جایگاههای اجتماعی بهتناسب تواناییها و ظرفیتهای خود در راستای دستیابی به آرمانهای جامعهٔ مهدوی و یاری امام عصر بپردازد.<ref>[https://iss.razavi.ac.ir/article_575.html علایی رحمانی و عباس قلیزاده، «نقش اجتماعی زنان در زمینهسازی جامعۀ مهدوی»، 1395ش، ص96-97.]</ref> | زن مسلمان در کنار ایفای [[نقش همسری زن|نقشهای همسری]] و [[مادری]]، میتواند به نقشآفرینی در جایگاههای اجتماعی بهتناسب تواناییها و ظرفیتهای خود در راستای دستیابی به آرمانهای جامعهٔ مهدوی و یاری امام عصر بپردازد.<ref>[https://iss.razavi.ac.ir/article_575.html علایی رحمانی و عباس قلیزاده، «نقش اجتماعی زنان در زمینهسازی جامعۀ مهدوی»، 1395ش، ص96-97.]</ref> | ||
| خط ۹۵: | خط ۹۵: | ||
براساس روایات، حضور بانوان در عصر ظهور چهار گونه است: حضور ۵۰ زن در بین یاران خاص امام،<ref>مجلسی، بحارالأنوار، 1403ق، ج51، ص223.</ref> زنان آسمانی، رجعت زنان<ref>طبری، دلائل الإمامهٔ، 1413ق، ص484.</ref> و بانوان منتظر<ref>صالحنیا، تنها بر فراز، 1391ش، ص219-227.</ref> که نشان میدهد، زنان بهعنوان کارگزاران اصلی در جامعهٔ عصر ظهور شرکت دارند.<ref>سلیمیان، درسنامهٔ مهدویت، 1389ش، ج3، ص210.</ref> | براساس روایات، حضور بانوان در عصر ظهور چهار گونه است: حضور ۵۰ زن در بین یاران خاص امام،<ref>مجلسی، بحارالأنوار، 1403ق، ج51، ص223.</ref> زنان آسمانی، رجعت زنان<ref>طبری، دلائل الإمامهٔ، 1413ق، ص484.</ref> و بانوان منتظر<ref>صالحنیا، تنها بر فراز، 1391ش، ص219-227.</ref> که نشان میدهد، زنان بهعنوان کارگزاران اصلی در جامعهٔ عصر ظهور شرکت دارند.<ref>سلیمیان، درسنامهٔ مهدویت، 1389ش، ج3، ص210.</ref> | ||
==اعتقاد به ظهور منجی در ادیان دیگر== | == اعتقاد به ظهور منجی در ادیان دیگر == | ||
اعتقاد به ظهور مصلح جهانی، در اکثر ادیان و مذاهب آسمانی مطرح شده و اختصاصی به [[مسلمان|مسلمانان]] ندارد. پیروان بسیاری از ادیان و مذاهب باور دارند که در اوج بحرانهای اجتماعی و فراگیری ظلم و فساد، منجی، ظهور میکند. این انگاره در کتابهای آسمانی یهود و مسیحیت، کتاب مقدس زرتشتیان و کتابهای مقدس براهمه و بودا آمده است. ظهور آواتا در آیین هندو، بودای پنجم در آیین بودایی، سوشیانت در [[آیین زرتشت]]، موعود در آیین یهود و بازگشت عیسی در آیین مسیحیت، مورد انتظار است.<ref>[https://www.pasokhgoo.ir/content/منجی-در-سایر-ادیان «منجی در سایر ادیان»، وبسایت مرکز ملی پاسخگویی به سؤالات دینی.]</ref> | اعتقاد به ظهور مصلح جهانی، در اکثر ادیان و مذاهب آسمانی مطرح شده و اختصاصی به [[مسلمان|مسلمانان]] ندارد. پیروان بسیاری از ادیان و مذاهب باور دارند که در اوج بحرانهای اجتماعی و فراگیری ظلم و فساد، منجی، ظهور میکند. این انگاره در کتابهای آسمانی یهود و مسیحیت، کتاب مقدس زرتشتیان و کتابهای مقدس براهمه و بودا آمده است. ظهور آواتا در آیین هندو، بودای پنجم در آیین بودایی، سوشیانت در [[آیین زرتشت]]، موعود در آیین یهود و بازگشت عیسی در آیین مسیحیت، مورد انتظار است.<ref>[https://www.pasokhgoo.ir/content/منجی-در-سایر-ادیان «منجی در سایر ادیان»، وبسایت مرکز ملی پاسخگویی به سؤالات دینی.]</ref> | ||
==نقش انقلاب اسلامی ایران و بیداری اسلامی در ظهور== | == نقش انقلاب اسلامی ایران و بیداری اسلامی در ظهور == | ||
از اهداف مهم نظام جمهوری اسلامی در ایران، ایستادگی در برابر ظلم مستکبرین و پیادهکردن احکام اسلامی و قرآنی در جامعه است که از اهداف جامعهٔ عصر ظهور بهشمار میرود.<ref>[https://khl.ink/f/3304 «بیانات در دیدار رئیسجمهور و اعضای هیئت دولت»، وبسایت دفتر حفظ و نشر آثار آیتالله خامنهای.]</ref> بر این اساس، تشکیل نظام جمهوری اسلامی که ثمرهٔ [[انقلاب اسلامی ایران]] بوده، تلاش در راستای زمینهسازی برای عصر ظهور دانسته میشود.<ref>[https://khl.ink/f/3644 «بیانات در دیدار اقشار مختلف مردم در روز نیمۀ شعبان»، وبسایت دفتر حفظ و نشر آثار آیتالله خامنهای.]</ref> در همین چارچوب، انقلاب اسلامی ایران، با ایجاد [[امید]] در میان جوامع مسلمان و گسترش بیداری اسلامی،<ref>[https://khl.ink/f/16912 «بیانات در دیدار جمعی از دانشجویان»، وبسایت دفتر حفظ و نشر آثار آیتالله خامنهای.]</ref> بهسوی جامعهٔ مهدوی گام برمیدارد.<ref>[https://khl.ink/f/52148 «بیانات در خطبههای نماز جمعه»، وبسایت دفتر حفظ و نشر آثار آیتالله خامنهای.]</ref> | از اهداف مهم نظام جمهوری اسلامی در ایران، ایستادگی در برابر ظلم مستکبرین و پیادهکردن احکام اسلامی و قرآنی در جامعه است که از اهداف جامعهٔ عصر ظهور بهشمار میرود.<ref>[https://khl.ink/f/3304 «بیانات در دیدار رئیسجمهور و اعضای هیئت دولت»، وبسایت دفتر حفظ و نشر آثار آیتالله خامنهای.]</ref> بر این اساس، تشکیل نظام جمهوری اسلامی که ثمرهٔ [[انقلاب اسلامی ایران]] بوده، تلاش در راستای زمینهسازی برای عصر ظهور دانسته میشود.<ref>[https://khl.ink/f/3644 «بیانات در دیدار اقشار مختلف مردم در روز نیمۀ شعبان»، وبسایت دفتر حفظ و نشر آثار آیتالله خامنهای.]</ref> در همین چارچوب، انقلاب اسلامی ایران، با ایجاد [[امید]] در میان جوامع مسلمان و گسترش بیداری اسلامی،<ref>[https://khl.ink/f/16912 «بیانات در دیدار جمعی از دانشجویان»، وبسایت دفتر حفظ و نشر آثار آیتالله خامنهای.]</ref> بهسوی جامعهٔ مهدوی گام برمیدارد.<ref>[https://khl.ink/f/52148 «بیانات در خطبههای نماز جمعه»، وبسایت دفتر حفظ و نشر آثار آیتالله خامنهای.]</ref> | ||
==بازنمایی انگارهٔ ظهور در ادبیات فارسی== | == بازنمایی انگارهٔ ظهور در ادبیات فارسی == | ||
ظهور مصلح جهانی، بهعنوان یک وعدهٔ الهی همواره مورد توجه شاعران پارسیگوی بوده است. عنصری بلخی در وصف سلطان غزنوی میسراید:<ref>عنصری بلخی، دیوان اشعار، 1342ش، ص167.</ref> | ظهور مصلح جهانی، بهعنوان یک وعدهٔ الهی همواره مورد توجه شاعران پارسیگوی بوده است. عنصری بلخی در وصف سلطان غزنوی میسراید:<ref>عنصری بلخی، دیوان اشعار، 1342ش، ص167.</ref> | ||
| خط ۱۱۶: | خط ۱۱۶: | ||
در دورهٔ انقلاب اسلامی، ادبیات انتظار در جامعهٔ ایران، اوج گرفته و موضوعاتی همچون حضرت مهدی، ارتباط [[عاشورا]] و قیام مهدی، تمنای وصال، شرح هجران و شکوه از ایام فراق در شعر شاعرانی مانند [[علی معلم]]، [[سیدعلی موسوی گرمارودی]]، [[قیصر امینپور]]، [[علیرضا قزوه]]، [[غلامرضا سازگار]] و سایر شاعران دیده میشود.<ref>[https://www.ayandehroshan.ir/article/1185/فضای-ظهور-منجی-موعود-عرصه-شعر-فارسی نیکپناه، «فضای ظهور منجی موعود در عرصۀ شعر فارسی»، وبسایت مؤسسۀ آیندۀ روشن.]</ref> | در دورهٔ انقلاب اسلامی، ادبیات انتظار در جامعهٔ ایران، اوج گرفته و موضوعاتی همچون حضرت مهدی، ارتباط [[عاشورا]] و قیام مهدی، تمنای وصال، شرح هجران و شکوه از ایام فراق در شعر شاعرانی مانند [[علی معلم]]، [[سیدعلی موسوی گرمارودی]]، [[قیصر امینپور]]، [[علیرضا قزوه]]، [[غلامرضا سازگار]] و سایر شاعران دیده میشود.<ref>[https://www.ayandehroshan.ir/article/1185/فضای-ظهور-منجی-موعود-عرصه-شعر-فارسی نیکپناه، «فضای ظهور منجی موعود در عرصۀ شعر فارسی»، وبسایت مؤسسۀ آیندۀ روشن.]</ref> | ||
==انگارهٔ ظهور در سینمای غرب== | == انگارهٔ ظهور در سینمای غرب == | ||
برخی رسانههای تصویری غرب با تمرکز بر موضوع آخرالزمان، انگارهٔ ظهور را وارونه جلوه میدهند. پژوهشگران مسلمان این تلاش رسانههای غربی و بهویژه سینمای هالیوود را اقدامی در جهت سیطرهٔ مبانی فکری و فلسفی خود بهویژه لیبرال دموکراسی بر اذهان جهانیان میدانند.<ref>[https://www.ayandehroshan.ir/article/1180/%D8%B2%D9%85%DB%8C%D9%86%D9%87-%D8%B3%D8%A7%D8%B2%DB%8C-%D8%B1%D8%B3%D8%A7%D9%86%D9%87-%D8%A7%DB%8C-%D8%AA%D8%A8%D9%84%DB%8C%D8%BA%D8%A7%D8%AA%DB%8C-%D8%B8%D9%87%D9%88%D8%B1-%D9%85%D9%87%D8%AF%DB%8C-%D9%85%D9%88%D عظیمی خرمآبادی، «زمینهسازی رسانهای – تبلیغاتی ظهور مهدی موعود»، وبسایت مؤسسۀ آیندۀ روشن.]</ref> نشاندادن آیندهٔ تاریک و ترسناک و القای این نکته که آموزههای ادیان هرگز نمیتوانند مشکلات امروز و آیندهٔ جهان را برطرف کنند و تنها نجاتبخش جهان، قدرت و تفکر غرب است در قالب انواع فیلمها و بازیهای رایانهای و ایجاد بحرانها و جنگهای مصنوعی در جهان به جوامع انسانی القا میشود.<ref>صالحنیا، تنها بر فراز، 1391ش، ص173.</ref> | برخی رسانههای تصویری غرب با تمرکز بر موضوع آخرالزمان، انگارهٔ ظهور را وارونه جلوه میدهند. پژوهشگران مسلمان این تلاش رسانههای غربی و بهویژه سینمای هالیوود را اقدامی در جهت سیطرهٔ مبانی فکری و فلسفی خود بهویژه لیبرال دموکراسی بر اذهان جهانیان میدانند.<ref>[https://www.ayandehroshan.ir/article/1180/%D8%B2%D9%85%DB%8C%D9%86%D9%87-%D8%B3%D8%A7%D8%B2%DB%8C-%D8%B1%D8%B3%D8%A7%D9%86%D9%87-%D8%A7%DB%8C-%D8%AA%D8%A8%D9%84%DB%8C%D8%BA%D8%A7%D8%AA%DB%8C-%D8%B8%D9%87%D9%88%D8%B1-%D9%85%D9%87%D8%AF%DB%8C-%D9%85%D9%88%D عظیمی خرمآبادی، «زمینهسازی رسانهای – تبلیغاتی ظهور مهدی موعود»، وبسایت مؤسسۀ آیندۀ روشن.]</ref> نشاندادن آیندهٔ تاریک و ترسناک و القای این نکته که آموزههای ادیان هرگز نمیتوانند مشکلات امروز و آیندهٔ جهان را برطرف کنند و تنها نجاتبخش جهان، قدرت و تفکر غرب است در قالب انواع فیلمها و بازیهای رایانهای و ایجاد بحرانها و جنگهای مصنوعی در جهان به جوامع انسانی القا میشود.<ref>صالحنیا، تنها بر فراز، 1391ش، ص173.</ref> | ||
==مهدویتپژوهی و ظهور== | == مهدویتپژوهی و ظهور == | ||
آموزهٔ مهدویت در فرهنگ شیعی، از آموزههای بنیادین اسلام است که معطوف به آینده بوده و حرکت تاریخ بهسوی آن غیرقابل تغییر است و انسان را به امیدواری، رهایی و رستگاری هدایت میکند. پس از پیروزی انقلاب اسلامی تلاشهای تازهای در چارچوب مهدویتپژوهی، تعریف شده است؛ این رویکرد نوین در قالب آیندهپژوهشی با نظریهپردازیهای دینی در عرصههای نجاتگرایی، حقخواهی، حقیقتگرایی، حجتشناسی، اصلاحگری و جهانگرایی به شناخت طرح کلی آیندهٔ بشریت و چگونگی رسیدن به جامعهٔ آرمانی میپردازد.<ref>[https://www.entizar.ir/article_73869.html کارگر، «آیندهپژوهی مهدوی»، 1388ش، ص80-81.]</ref> | آموزهٔ مهدویت در فرهنگ شیعی، از آموزههای بنیادین اسلام است که معطوف به آینده بوده و حرکت تاریخ بهسوی آن غیرقابل تغییر است و انسان را به امیدواری، رهایی و رستگاری هدایت میکند. پس از پیروزی انقلاب اسلامی تلاشهای تازهای در چارچوب مهدویتپژوهی، تعریف شده است؛ این رویکرد نوین در قالب آیندهپژوهشی با نظریهپردازیهای دینی در عرصههای نجاتگرایی، حقخواهی، حقیقتگرایی، حجتشناسی، اصلاحگری و جهانگرایی به شناخت طرح کلی آیندهٔ بشریت و چگونگی رسیدن به جامعهٔ آرمانی میپردازد.<ref>[https://www.entizar.ir/article_73869.html کارگر، «آیندهپژوهی مهدوی»، 1388ش، ص80-81.]</ref> | ||
==چالشهای باور به ظهور منجی== | == چالشهای باور به ظهور منجی == | ||
اعتقاد به ظهور منجی در تمامی ادیان بهعنوان غایت و نهایت زندگی بشر مطرح بوده است؛ اما همواره این عقیده با چالشهایی مواجه بوده است که مانع رشد و بالندگی آن شده و غفلت از آنها موجب سستی اعتقاد مردم یا گرایش به افراد و مجموعههای منحرف میشود.<ref>صالحنیا، تنها بر فراز، 1391ش، ص141.</ref> | اعتقاد به ظهور منجی در تمامی ادیان بهعنوان غایت و نهایت زندگی بشر مطرح بوده است؛ اما همواره این عقیده با چالشهایی مواجه بوده است که مانع رشد و بالندگی آن شده و غفلت از آنها موجب سستی اعتقاد مردم یا گرایش به افراد و مجموعههای منحرف میشود.<ref>صالحنیا، تنها بر فراز، 1391ش، ص141.</ref> | ||
| خط ۱۲۹: | خط ۱۲۹: | ||
این چالشها در اثر عواملی مانند فراموشی ولایت خدا و امامان، فقر فرهنگی، خودخواهی و دنیاگرایی، عدم معرفت عمومی، ضعف جامعهپذیری و فقر و غنای مفرط اقتصادی، تشدید میشود.<ref>میرتبار، آسیبشناسی جامعهٔ منتظر، 1390ش، ص36-167.</ref> | این چالشها در اثر عواملی مانند فراموشی ولایت خدا و امامان، فقر فرهنگی، خودخواهی و دنیاگرایی، عدم معرفت عمومی، ضعف جامعهپذیری و فقر و غنای مفرط اقتصادی، تشدید میشود.<ref>میرتبار، آسیبشناسی جامعهٔ منتظر، 1390ش، ص36-167.</ref> | ||
==پانویس== | == پانویس == | ||
{{پانویس}} | {{پانویس}} | ||
==منابع== | == منابع == | ||
{{آغاز منابع}} | {{آغاز منابع}} | ||
* قرآن کریم. | * قرآن کریم. | ||
