ایران پدیا

پروین اعتصامی: تفاوت میان نسخه‌ها

→ تفاوت با ویرایش قدیمی‌ترتفاوت با ویرایش جدیدتر ←
دیداریویکی‌متن
زهرا غلامی (بحث | مشارکت‌ها)
۱٬۵۲۱ ویرایش‌ها
زهرا غلامی (بحث | مشارکت‌ها)
۱٬۵۲۱ ویرایش‌ها
خط ۱: خط ۱:
{{درشت|'''پروین اعتصامی'''}}؛ بلند‌آوازه‌ترین شاعر زن ایرانی ملقب به اختر شعر ادب.
{{درشت|'''پروین اعتصامی'''}}؛ بلندآوازه‌ترین شاعر زن ایرانی ملقب به اختر شعر ادب.


پروین اعتصامی از برجسته‌ترین شاعران زن ایران و از مفاخر ادبیات معاصر فارسی است. او با بهره‌گیری از قالب‌های کلاسیک و مضامین اجتماعی، اخلاقی و انسانی، جایگاهی ماندگار در تاریخ شعر ایران به دست آورد. او از کودکی زیر نظر پدرش، یوسف اعتصامی، با ادبیات کلاسیک آشنا شد و با وجود شهرت، روحیه‌ای انزواگرا و ضداستبداد داشت؛ تاجایی‌که مدال دولتی و دعوت به تدریس در دربار را نپذیرفت. دیوان اشعار او با مقدمهٔ ملک‌الشعرا بهار، شامل ۵۶۰۶ بیت در قالب‌های متنوع است و با تأثیرپذیری از شاعران خراسان و عراق، سبکی مستقل و تأثیرگذار پدید آورد. بزرگداشت او هر ساله در ۲۵ اسفند برگزار می‌شود.
پروین اعتصامی از برجسته‌ترین شاعران زن ایران و از مفاخر ادبیات معاصر فارسی است. او با بهره‌گیری از قالب‌های کلاسیک و مضامین اجتماعی، اخلاقی و انسانی، جایگاهی ماندگار در تاریخ شعر ایران به دست آورد. او از کودکی زیر نظر پدرش، یوسف اعتصامی، با ادبیات کلاسیک آشنا شد و با وجود شهرت، روحیه‌ای انزواگرا و ضداستبداد داشت؛ تاجایی‌که مدال دولتی و دعوت به تدریس در دربار را نپذیرفت. دیوان اشعار او با مقدمهٔ ملک‌الشعرا بهار، شامل ۵۶۰۶ بیت در قالب‌های متنوع است و با تأثیرپذیری از شاعران خراسان و عراق، سبکی مستقل و تأثیرگذار پدیدآورد. بزرگداشت او هر ساله در ۲۵ اسفند برگزار می‌شود.


== زندگی‌نامه ==
== زندگی‌نامه ==
پروین (رخشنده) اعتصامی در ۲۵ اسفند ۱۲۸۵ش در تبریز زاده شد.<ref>اعتصامی، «تاریخچه زندگانی پروین اعتصامی»، 1333ش، ص۶.</ref> پدرش، یوسف اعتصامی معروف به اعتصام‌الملک، نویسنده و مترجم برجسته و مادرش، اختر اعتصامی، از خانواده‌های فرهنگی آن دوره بودند.<ref>چاوش اکبری، حکیم بانوی شعر فارسی: زندگی و شعر پروین اعتصامی، 1378ش، ص۴۲۲.</ref> او سال‌های نخست زندگی را در تبریز سپری کرد و در ۱۲۹۱ش، هم‌زمان با راه‌یابی پدرش به مجلس دوم به‌عنوان نمایندهٔ تبریز، همراه خانواده به تهران مهاجرت کرد. پروین تحصیلات ابتدایی را در یکی از مدارس تهران آغاز کرد<ref>[https://www.cgie.org.ir/fa/article/229408/%D9%BE%D8%B1%D9%88%DB%8C%D9%86-%D8%A7%D8%B9%D8%AA%D8%B5%D8%A7%D9%85%DB%8C دادبه و میرانصاری، «پروین اعتصامی»، وب‌سایت مرکز دائرۀالمعارف بزرگ اسلامی.]</ref> و همزمان، ادبیات فارسی و عربی را نزد پدر و برخی معلمان دیگر آموخت.<ref>بهار، دیباچه چاپ اول دیوان پروین اعتصامی، بی‌تا، ص۱۲–۱۳.</ref>  
پروین (رخشنده) اعتصامی در ۲۵ اسفند ۱۲۸۵ش در تبریز زاده شد.<ref>اعتصامی، «تاریخچه زندگانی پروین اعتصامی»، 1333ش، ص۶.</ref> پدرش، یوسف اعتصامی معروف به اعتصام‌الملک، نویسنده و مترجم برجسته و مادرش، اختر اعتصامی، از خانواده‌های فرهنگی آن دوره بودند.<ref>چاوش اکبری، حکیم بانوی شعر فارسی: زندگی و شعر پروین اعتصامی، 1378ش، ص۴۲۲.</ref> او سال‌های نخست زندگی را در تبریز سپری کرد و در ۱۲۹۱ش، هم‌زمان با راه‌یابی پدرش به مجلس دوم به‌عنوان نمایندهٔ تبریز، همراه خانواده به تهران مهاجرت کرد. پروین تحصیلات ابتدایی را در یکی از مدارس تهران آغاز کرد<ref>[https://www.cgie.org.ir/fa/article/229408/پروین-اعتصامی دادبه و میرانصاری، «پروین اعتصامی»، وب‌سایت مرکز دائرۀالمعارف بزرگ اسلامی.]</ref> و همزمان، ادبیات فارسی و عربی را نزد پدر و برخی معلمان دیگر آموخت.<ref>بهار، دیباچه چاپ اول دیوان پروین اعتصامی، بی‌تا، ص۱۲–۱۳.</ref>


پروین از کودکی در محافل علمی منزل پدری، که با حضور شخصیت‌هایی چون ملک‌الشعرا بهار، علی‌اکبر دهخدا، نصرالله تقوی و شاهزاده افسر برگزار می‌شد، حضور داشت و از همین مجالس، با مفاهیم عمیق ادبی و اجتماعی آشنا شد.<ref>[https://ensani.ir/fa/article/184224/%D8%B4%D8%B9%D8%B1-%D8%BA%DB%8C%D8%B1-%D8%B4%D8%AE%D8%B5%DB%8C-%D9%BE%D8%B1%D9%88%DB%8C%D9%86-%D8%A7%D8%B9%D8%AA%D8%B5%D8%A7%D9%85%DB%8C داوران، «شعر غیرشخصی پروین اعتصامی»، 1368ش، ص288.]</ref> او در تیر ۱۳۱۳ش با یکی از اقوام پدری خود که رئیس نظمیهٔ کرمانشاه بود ازدواج کرد، اما این پیوند تنها چهار ماه دوام یافت. برخی علت این‌ جدایی را ناسازگاری اخلاق‌ نظامی‌ همسرش با روح‌ لطیف‌ و آزاد پروین‌ دانسته‌‌اند.<ref>[https://www.cgie.org.ir/fa/article/229408/%D9%BE%D8%B1%D9%88%DB%8C%D9%86-%D8%A7%D8%B9%D8%AA%D8%B5%D8%A7%D9%85%DB%8C دادبه و میرانصاری، «پروین اعتصامی»، وب‌سایت مرکز دائرۀالمعارف بزرگ اسلامی.]</ref> تنها واکنش او به این جدایی، سرودن قطعه‌ای بود که با این بیت آغاز می‌شود:<ref>اعتصامی، «تاریخچه زندگانی پروین»، 1355ش، ص7.</ref>
پروین از کودکی در محافل علمی منزل پدری، که با حضور شخصیت‌هایی چون ملک‌الشعرا بهار، علی‌اکبر دهخدا، نصرالله تقوی و شاهزاده افسر برگزار می‌شد، حضور داشت و از همین مجالس، با مفاهیم عمیق ادبی و اجتماعی آشنا شد.<ref>[https://ensani.ir/fa/article/184224/شعر-غیر-شخصی-پروین-اعتصامی داوران، «شعر غیرشخصی پروین اعتصامی»، 1368ش، ص288.]</ref> او در تیر ۱۳۱۳ش با یکی از اقوام پدری خود که رئیس نظمیهٔ کرمانشاه بود ازدواج کرد، اما این پیوند تنها چهار ماه دوام یافت. برخی علت این جدایی را ناسازگاری اخلاق نظامی همسرش با روح لطیف و آزاد پروین دانسته‌اند.<ref>[https://www.cgie.org.ir/fa/article/229408/پروین-اعتصامی دادبه و میرانصاری، «پروین اعتصامی»، وب‌سایت مرکز دائرۀالمعارف بزرگ اسلامی.]</ref> تنها واکنش او به این جدایی، سرودن قطعه‌ای بود که با این بیت آغاز می‌شود:<ref>اعتصامی، «تاریخچه زندگانی پروین»، 1355ش، ص7.</ref>
{{شعر جدید|متن=ای گل تو ز جمعیت گلزار چه دیدی؟ \\ جز سرزنش و بدسری خار چه دیدی؟}}
{{شعر جدید|متن=ای گل تو ز جمعیت گلزار چه دیدی؟ \\ جز سرزنش و بدسری خار چه دیدی؟}}


خط ۱۴: خط ۱۴:
پروین اعتصامی شخصیتی انزواگرا و ظلم‌ستیز داشت. او حتی پس‌از شهرت، در سِمَت کتابداری دانشسرای عالی دوام نیاورد و در سال ۱۳۱۶ش از این کار استعفا داد. در همان سال، بیماری پدرش شدت یافت و پروین ترجیح داد در خانه از او پرستاری کند. مرگ پدر، تأثیری عمیق بر او گذاشت و وی را به سرودن تنها شعر شخصی خود با این مطلع واداشت:<ref>[https://ganjoor.net/parvin/divanp/mtm/sh165 اعتصامی، دیوان اشعار، مثنویات، تمثیلات و مقطعات، شماره 165، وب‌سایت گنجور.]</ref>
پروین اعتصامی شخصیتی انزواگرا و ظلم‌ستیز داشت. او حتی پس‌از شهرت، در سِمَت کتابداری دانشسرای عالی دوام نیاورد و در سال ۱۳۱۶ش از این کار استعفا داد. در همان سال، بیماری پدرش شدت یافت و پروین ترجیح داد در خانه از او پرستاری کند. مرگ پدر، تأثیری عمیق بر او گذاشت و وی را به سرودن تنها شعر شخصی خود با این مطلع واداشت:<ref>[https://ganjoor.net/parvin/divanp/mtm/sh165 اعتصامی، دیوان اشعار، مثنویات، تمثیلات و مقطعات، شماره 165، وب‌سایت گنجور.]</ref>
{{شعر جدید|متن=پدر آن تیشه که بر خاک تو زد دست اجل \\ تیشه‌ای بود که شد باعث ویرانی من}}
{{شعر جدید|متن=پدر آن تیشه که بر خاک تو زد دست اجل \\ تیشه‌ای بود که شد باعث ویرانی من}}
     
 
پروین در سال ۱۳۱۵ش، از پذیرش مدال درجهٔ سه لیاقت از سوی دولت رضاشاه خودداری کرد و همچنین پیشنهاد تدریس به ملکه و ولیعهد را نپذیرفت. او در همان دوره، شعر «صاعقه ما ستم اغنیاست» را سرود که روحیهٔ ضداستبدادی او را نشان می‌داد.<ref>[https://www.ketabrah.ir/author/2695-پروین-اعتصامی «زندگی‌نامه و دانلود کتاب‌های پروین اعتصامی»، وب‌سایت کتاب‌راه.]</ref> وی در این شعر، ظلم را نماد وقاحت و بی‌شرمی شخص ظالم معرفی کرده است. پروین اشعار دیگری را نیز در مذمت ظلم سروده است. مانند: ای رنجبر، تیره‌بخت و اشک یتیم.<ref>بهمن، پروین اعتصامی، چهره‌های درخشان، 1391ش، ص22ـ23.</ref>
پروین در سال ۱۳۱۵ش، از پذیرش مدال درجهٔ سه لیاقت از سوی دولت رضاشاه خودداری کرد و همچنین پیشنهاد تدریس به ملکه و ولیعهد را نپذیرفت. او در همان دوره، شعر «صاعقه ما ستم اغنیاست» را سرود که روحیهٔ ضداستبدادی او را نشان می‌داد.<ref>[https://www.ketabrah.ir/author/2695-پروین-اعتصامی «زندگی‌نامه و دانلود کتاب‌های پروین اعتصامی»، وب‌سایت کتاب‌راه.]</ref> وی در این شعر، ظلم را نماد وقاحت و بی‌شرمی شخص ظالم معرفی کرده است. پروین اشعار دیگری را نیز در مذمت ظلم سروده است. مانند: ای رنجبر، تیره‌بخت و اشک یتیم.<ref>بهمن، پروین اعتصامی، چهره‌های درخشان، 1391ش، ص22ـ23.</ref>


== شعر و سبک ==
== شعر و سبک ==
پروین، نخستین اشعار خود را در هفت سالگی سرود و برخی از زیباترین اشعار او متعلق به سنین ۱۱ تا ۱۴ سالگی است. او در کودکی، به تشویق پدر، سروده‌های ترجمه‌شده از دیگر زبان‌ها را به فارسی منظوم می‌کرد. این تمرین‌ها، او را با وزن و اصول شعر آشنا ساخت. وی در ۱۱ سالگی دربارهٔ آثار شاعران بزرگی چون [[ناصر خسرو]]، انوری، [[مولوی]] و نظامی گنجوی اظهارنظر می‌کرد. اولین‌بار، شعر «ای مرغک» پروین در 14 سالگی او در مجلهٔ بهار به چاپ رسید و پس‌از آن از شهرت خوبی در محافل ادبی بهره‌مند شد. چاپ دیوان پروین با مقدمه [[محمدتقی بهار]] در ۱۳۱۴ش، حادثه‌ای ادبی تلقی شد و در زمان کوتاهی در میان محافل ادبی و مردم غوغایی برپا کرد و استقبالی درخور از آن به عمل آمد تا جایی که سعید نفیسی به معرفی آن در روزنامه ایران پرداخت و وزارت معارف هم به‌عنوان تقدیر، نشان علمی به پروین اهدا کرد.<ref>[https://ensani.ir/fa/article/282504/%D9%BE%D8%B1%D9%88%DB%8C%D9%86-%D8%A7%D8%B9%D8%AA%D8%B5%D8%A7%D9%85%DB%8C نفیسی، «پروین اعتصامی»، 1332ش، ص98-104.]</ref>
پروین، نخستین اشعار خود را در هفت سالگی سرود و برخی از زیباترین اشعار او متعلق به سنین ۱۱ تا ۱۴ سالگی است. او در کودکی، به تشویق پدر، سروده‌های ترجمه‌شده از دیگر زبان‌ها را به فارسی منظوم می‌کرد. این تمرین‌ها، او را با وزن و اصول شعر آشنا ساخت. وی در ۱۱ سالگی دربارهٔ آثار شاعران بزرگی چون [[ناصر خسرو]]، انوری، [[مولوی]] و نظامی گنجوی اظهارنظر می‌کرد. اولین‌بار، شعر «ای مرغک» پروین در ۱۴ سالگی او در مجلهٔ بهار به چاپ رسید و پس‌از آن از شهرت خوبی در محافل ادبی بهره‌مند شد. چاپ دیوان پروین با مقدمه [[محمدتقی بهار]] در ۱۳۱۴ش، حادثه‌ای ادبی تلقی شد و در زمان کوتاهی در میان محافل ادبی و مردم غوغایی برپا کرد و استقبالی درخور از آن به عمل آمد تا جایی که سعید نفیسی به معرفی آن در روزنامه ایران پرداخت و وزارت معارف هم به‌عنوان تقدیر، نشان علمی به پروین اهدا کرد.<ref>[https://ensani.ir/fa/article/282504/پروین-اعتصامی نفیسی، «پروین اعتصامی»، 1332ش، ص98-104.]</ref>


مضامین اصلی اشعار پروین عبارتند از: عشق به پدر، شوق به علم‌آموزی، ظلم‌ستیزی، همدردی با محرومان و نقد بی‌عدالتی. از دیگر آثار او می‌توان به گوهر و سنگ، اشک یتیم، کودک آرزومند، صاعقه ما ستم اغنیاست، سعی و عمل و اندوه فقر اشاره کرد.<ref>[https://ensani.ir/fa/article/282504/%D9%BE%D8%B1%D9%88%DB%8C%D9%86-%D8%A7%D8%B9%D8%AA%D8%B5%D8%A7%D9%85%DB%8C نفیسی، «پروین اعتصامی»، 1332ش، ص104.]</ref>  
مضامین اصلی اشعار پروین عبارتند از: عشق به پدر، شوق به علم‌آموزی، ظلم‌ستیزی، همدردی با محرومان و نقد بی‌عدالتی. از دیگر آثار او می‌توان به گوهر و سنگ، اشک یتیم، کودک آرزومند، صاعقه ما ستم اغنیاست، سعی و عمل و اندوه فقر اشاره کرد.<ref>[https://ensani.ir/fa/article/282504/پروین-اعتصامی نفیسی، «پروین اعتصامی»، 1332ش، ص104.]</ref>


=== ویژگی‌های سبکی ===
=== ویژگی‌های سبکی ===
دیوان اشعار پروین اعتصامی شامل ۶۰۶ قطعه در قالب‌های مثنوی، قطعه و قصیده است. بیشتر اشعار او به‌دلیل سبک مناظره‌ای شهرت یافته‌اند. پروین در این مناظرات، گفت‌وگوهایی میان انسان و حیوان یا حتی اشیا مانند نخ و سوزن طراحی کرده است. پس‌از سرکوب مشروطه، دو جریان اصلی شعر فارسی شکل گرفت: جریان نیمایی و جریان تلفیقی. شعر پروین به جریان تلفیقی تعلق دارد که در آن، قالب‌های سنتی با اندیشه‌های نوین و مسائل سیاسی اجتماعی روز تلفیق شده است.<ref>آرین‌پور، از نیما تا روزگار ما، 1374ش، ص541.</ref> ملک‌الشعرا بهار معتقد است، پروین سبکی مستقل داشته؛ سبکی که آمیزه‌ای از دو شیوهٔ شاعران خراسانی به‌ویژه ناصرخسرو و شاعران عراق و فارس به‌ویژه سعدی است.<ref>بهار، دیباچه چاپ اول دیوان پروین اعتصامی، بی‌تا، ص7ـ8.</ref> از ویژگی‌های بارز شعر پروین می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:
دیوان اشعار پروین اعتصامی شامل ۶۰۶ قطعه در قالب‌های مثنوی، قطعه و قصیده است. بیشتر اشعار او به‌دلیل سبک مناظره‌ای شهرت یافته‌اند. پروین در این مناظرات، گفت‌وگوهایی میان انسان و حیوان یا حتی اشیا مانند نخ و سوزن طراحی کرده است. پس‌از سرکوب مشروطه، دو جریان اصلی شعر فارسی شکل گرفت: جریان نیمایی و جریان تلفیقی. شعر پروین به جریان تلفیقی تعلق دارد که در آن، قالب‌های سنتی با اندیشه‌های نوین و مسائل سیاسی اجتماعی روز تلفیق شده است.<ref>آرین‌پور، از نیما تا روزگار ما، 1374ش، ص541.</ref> ملک‌الشعرا بهار معتقد است، پروین سبکی مستقل داشته؛ سبکی که آمیزه‌ای از دو شیوهٔ شاعران خراسانی به‌ویژه ناصرخسرو و شاعران عراق و فارس به‌ویژه سعدی است.<ref>بهار، دیباچه چاپ اول دیوان پروین اعتصامی، بی‌تا، ص7ـ8.</ref> از ویژگی‌های بارز شعر پروین می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:
* استفاده از تمثیل، مناظره و پندهای اخلاقی؛
* استفاده از تمثیل، مناظره و پندهای اخلاقی؛
* تجلی غم، درد و رنج محرومان؛
* تجلی غم، درد و رنج محرومان؛
* پرهیز از هزل، هوس و مدح؛
* پرهیز از هزل، هوس و مدح؛
* بهره‌گیری از تخیل، تفکر و عواطف انسانی؛
* بهره‌گیری از تخیل، تفکر و عواطف انسانی؛
* استفاده از اسطوره‌ها، ضرب‌المثل‌ها و تمثیل‌های قومی.
* استفاده از اسطوره‌ها، ضرب‌المثل‌ها و تمثیل‌های قومی.<ref>[https://www.roshdmag.ir/fa/article/23165/نقد-و-تحلیل-درس-مست-و-هشیار-فارسی-۳-با-توجه-به-عنوان-اثر احمدیان، «نقد و تحلیل درس مست و هشیار فارسی ۳»، وب‌سایت دفتر انتشارات و فناوری آموزشی.]</ref>


اگرچه پروین از قصیده‌سرایان بزرگ معاصر به‌شمار می‌آید، اما قطعه‌های او از حیث محتوا و تعداد، ارزش و اهمیت بیشتری دارند.<ref>خالقی‌راد، قطعه و قطعه‌سرایی، 1375ش، ص400ـ401.</ref> بسیاری معتقدند پروین با استفاده از تمثیل‌های بومی و اسطوره‌های ایرانی، جان تازه‌ای به کلام و اندیشهٔ شاعران مکتب خراسانی بخشیده است.<ref>موحد، زن، پروین، حقیقت یا مجاز، 1374ش، ص60.</ref>
اگرچه پروین از قصیده‌سرایان بزرگ معاصر به‌شمار می‌آید، اما قطعه‌های او از حیث محتوا و تعداد، ارزش و اهمیت بیشتری دارند.<ref>خالقی‌راد، قطعه و قطعه‌سرایی، 1375ش، ص400ـ401.</ref> بسیاری معتقدند پروین با استفاده از تمثیل‌های بومی و اسطوره‌های ایرانی، جان تازه‌ای به کلام و اندیشهٔ شاعران مکتب خراسانی بخشیده است.<ref>موحد، زن، پروین، حقیقت یا مجاز، 1374ش، ص60.</ref>


== دیوان اشعار ==
== دیوان اشعار ==
مهم‌ترین و تنها اثر ادبی پروین، دیوان اشعار او است که نخستین بار در سال ۱۳۱۴ش توسط انتشارات مجلس شورای ملی به چاپ رسید. این دیوان شامل ۵۶۰۶ بیت در قالب‌های قطعه، غزل، مثنوی و قصیده و پنج قطعه دو سه بیتی و یازده تک بیتی است.<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/354272/%D8%AC%D8%A7%DB%8C%DA%AF%D8%A7%D9%87-%D9%BE%D8%B1%D9%88%DB%8C%D9%86-%D8%A7%D8%B9%D8%AA%D8%B5%D8%A7%D9%85%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D8%B4%D8%B9%D8%B1-%D9%81%D8%A7%D8%B1%D8%B3%DB%8C مؤید، «جایگاه پروین اعتصامی در شعر فارسی»، ۱۳۶۷ش، ص۲۱۶.]</ref> ملک‌الشعرای بهار بر این دیوان مقدمه‌ای نگاشته و آن را ستوده است. برخی معتقدند سبک مناظره و پرسش‌وپاسخ در دیوان او وجه غالبی دارد به‌طوری‌که بیش از هفتاد عنوان از اشعارش را دربر گرفته است.<ref>[https://www.ketabrah.ir/author/2695-%D9%BE%D8%B1%D9%88%DB%8C%D9%86-%D8%A7%D8%B9%D8%AA%D8%B5%D8%A7%D9%85%DB%8C «زندگی‌نامه و دانلود کتاب‌های پروین اعتصامی»، وب‌سایت کتاب‌راه.]</ref>
مهم‌ترین و تنها اثر ادبی پروین، دیوان اشعار او است که نخستین بار در سال ۱۳۱۴ش توسط انتشارات مجلس شورای ملی به چاپ رسید. این دیوان شامل ۵۶۰۶ بیت در قالب‌های قطعه، غزل، مثنوی و قصیده و پنج قطعه دو سه بیتی و یازده تک بیتی است.<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/354272/جایگاه-پروین-اعتصامی-در-شعر-فارسی مؤید، «جایگاه پروین اعتصامی در شعر فارسی»، ۱۳۶۷ش، ص۲۱۶.]</ref> ملک‌الشعرای بهار بر این دیوان مقدمه‌ای نگاشته و آن را ستوده است. برخی معتقدند سبک مناظره و پرسش‌وپاسخ در دیوان او وجه غالبی دارد به‌طوری‌که بیش از هفتاد عنوان از اشعارش را دربر گرفته است.<ref>[https://www.ketabrah.ir/author/2695-پروین-اعتصامی «زندگی‌نامه و دانلود کتاب‌های پروین اعتصامی»، وب‌سایت کتاب‌راه.]</ref>


== شخصیت‌های اثرگذار در زندگی پروین ==
== شخصیت‌های اثرگذار در زندگی پروین ==
یوسف اعتصامی، پدر پروین، از چهره‌های تأثیرگذار مشروطه، مترجم و روزنامه‌نگری متجدد بود<ref>میرانصاری، اسنادی از مشاهیر ادب معاصر ایران، 1376ش، ج1، ص 185-188.</ref> که مهم‌ترین نقش را در آشنایی دخترش با ادبیات کلاسیک ایفا کرد.<ref>زرین‌کوب، با کاروان حله، 1374ش، ص365.</ref> محافل ادبی منزل پدری، با حضور اندیشمندانی همچون بهار، دهخدا، تقوی و افسر، زمینه‌ساز انس پروین با مسائل ادبی و اجتماعی شد.<ref>[https://ensani.ir/fa/article/184224/%D8%B4%D8%B9%D8%B1-%D8%BA%DB%8C%D8%B1-%D8%B4%D8%AE%D8%B5%DB%8C-%D9%BE%D8%B1%D9%88%DB%8C%D9%86-%D8%A7%D8%B9%D8%AA%D8%B5%D8%A7%D9%85%DB%8C داوران، «شعر غیرشخصی پروین اعتصامی»، 1368ش، ص288.]</ref> آشنایی او با اندیشه‌های غربی، به‌ویژه در زمینهٔ مسائل زنان، تحت‌تأثیر دوران تحصیل در تهران شکل گرفت.<ref>میرانصاری، «اسنادی از مشاهیر ادب معاصر ایران»، ج1، 1376ش، ص136.</ref> مادرش نیز بانویی مدبر، صبور و خانه‌دار بود و در رشد احساسات شاعرانهٔ پروین نقش داشت و مشوق او در سرودن شعر بود.<ref>[https://parvaresheafkar.com/biography/parvin-etesami-poet/ «زندگی‌نامه پروین اعتصامی-شاعر»، وب‌سایت پرورش فکر.]</ref>
یوسف اعتصامی، پدر پروین، از چهره‌های تأثیرگذار مشروطه، مترجم و روزنامه‌نگری متجدد بود<ref>میرانصاری، اسنادی از مشاهیر ادب معاصر ایران، 1376ش، ج1، ص 185-188.</ref> که مهم‌ترین نقش را در آشنایی دخترش با ادبیات کلاسیک ایفا کرد.<ref>زرین‌کوب، با کاروان حله، 1374ش، ص365.</ref> محافل ادبی منزل پدری، با حضور اندیشمندانی همچون بهار، دهخدا، تقوی و افسر، زمینه‌ساز انس پروین با مسائل ادبی و اجتماعی شد.<ref>[https://ensani.ir/fa/article/184224/شعر-غیر-شخصی-پروین-اعتصامی داوران، «شعر غیرشخصی پروین اعتصامی»، 1368ش، ص288.]</ref> آشنایی او با اندیشه‌های غربی، به‌ویژه در زمینهٔ مسائل زنان، تحت‌تأثیر دوران تحصیل در تهران شکل گرفت.<ref>میرانصاری، «اسنادی از مشاهیر ادب معاصر ایران»، ج1، 1376ش، ص136.</ref> مادرش نیز بانویی مدبر، صبور و خانه‌دار بود و در رشد احساسات شاعرانهٔ پروین نقش داشت و مشوق او در سرودن شعر بود.<ref>[https://parvaresheafkar.com/biography/parvin-etesami-poet/ «زندگی‌نامه پروین اعتصامی-شاعر»، وب‌سایت پرورش فکر.]</ref>
 
== دیدگاه دیگران درباره پروین اعتصامی ==
پروین اعتصامی میان بزرگ‌ترین شاعران ایران جایگاهی ویژه دارد؛ چنان‌که ملک‌الشعرای بهار، دیوان او را گلدسته‌ای از ازهار نوشکفته خواند و بر آن مقدمه نوشت. وی پروین را از نوادر روزگار و شایستهٔ هزاران تمجید معرفی کرده است.<ref>بهار، دیباچه چاپ اول دیوان پروین اعتصامی، بی‌تا، ص۱۳.</ref> علامه محمد قزوینی قصاید او را هم‌تراز ناصرخسرو دانست و او را رابعهٔ دهر نامید. دکتر محمدرضا شفیعی کدکنی نیز او را مستقل‌ترین شاعر دورهٔ پس‌از مشروطیت معرفی کرد و حضور او را یکی از بزرگ‌ترین وقایع ادبی در تاریخ شعر فارسی برشمرد که بر بسیاری از شاعران پس‌از خود تأثیر نهاد. محمدعلی اسلامی‌ ندوشن او را بزرگ‌ترین شاعر زن در ادب فارسی می‌شمارد، نادر نادرپور وی را نخستین زن ایرانی می‌داند که به معنای واقعی کلمه شاعر بوده است و ندیمی از او به‌عنوان بزرگ‌ترین شاعرۀ سبک کلاسیک در زبان فارسی یاد می‌کند.<ref>[https://www.cgie.org.ir/fa/article/229408/%D9%BE%D8%B1%D9%88%DB%8C%D9%86-%D8%A7%D8%B9%D8%AA%D8%B5%D8%A7%D9%85%DB%8C دادبه و میرانصاری، «پروین اعتصامی»، وب‌سایت مرکز دائرۀالمعارف بزرگ اسلامی.]</ref>


دکتر محمد معین نیز دربارهٔ پروین اعتصامی چنین گفته است: اندیشه‌های پروین نو و سرشار از نکات اجتماعی، اخلاقی و انتقادی است؛ تمثیل‌های لطیف، اندرزهای حکیمانه و تأملات عمیق او، هر خواننده‌ای را به شگفتی وا می‌دارد. او در بیشتر آثار خود همچون مادری مهربان با فرزندان خویش سخن می‌گوید؛ واقع‌بینی‌اش موجب شده است که تلخی‌های زندگی را نیک درک کند و به‌درستی به مخاطب عرضه کند.<ref>[https://parvaresheafkar.com/biography/parvin-etesami-poet/ «زندگی‌نامه پروین اعتصامی-شاعر»، وب‌سایت پرورش فکر.]</ref>
== دیدگاه دیگران دربارهٔ پروین اعتصامی ==
پروین اعتصامی میان بزرگ‌ترین شاعران ایران جایگاهی ویژه دارد:
* ملک‌الشعرای بهار، دیوان او را گلدسته‌ای از ازهار نوشکفته خواند و بر آن مقدمه نوشت. وی پروین را از نوادر روزگار و شایستهٔ هزاران تمجید معرفی کرده است.<ref>بهار، دیباچه چاپ اول دیوان پروین اعتصامی، بی‌تا، ص۱۳.</ref>
* علامه محمد قزوینی قصاید او را هم‌تراز ناصرخسرو دانست و او را رابعهٔ دهر نامید.
* دکتر محمدرضا شفیعی کدکنی نیز او را مستقل‌ترین شاعر دورهٔ پس‌از مشروطیت معرفی کرد و حضور او را یکی از بزرگ‌ترین وقایع ادبی در تاریخ شعر فارسی برشمرد که بر بسیاری از شاعران پس‌از خود تأثیر نهاد.
* محمدعلی اسلامی ندوشن او را بزرگ‌ترین شاعر زن در ادب فارسی می‌شمارد، نادر نادرپور وی را نخستین زن ایرانی می‌داند که به معنای واقعی کلمه شاعر بوده است و ندیمی از او به‌عنوان بزرگ‌ترین شاعرهٔ سبک کلاسیک در زبان فارسی یاد می‌کند.<ref>[https://www.cgie.org.ir/fa/article/229408/پروین-اعتصامی دادبه و میرانصاری، «پروین اعتصامی»، وب‌سایت مرکز دائرۀالمعارف بزرگ اسلامی.]</ref>
* دکتر محمد معین نیز دربارهٔ پروین اعتصامی چنین گفته است: اندیشه‌های پروین نو و سرشار از نکات اجتماعی، اخلاقی و انتقادی است؛ تمثیل‌های لطیف، اندرزهای حکیمانه و تأملات عمیق او، هر خواننده‌ای را به شگفتی وامی‌دارد. او در بیشتر آثار خود همچون مادری مهربان با فرزندان خویش سخن می‌گوید؛ واقع‌بینی‌اش موجب شده است که تلخی‌های زندگی را نیک درک کند و به‌درستی به مخاطب عرضه کند.<ref>[https://parvaresheafkar.com/biography/parvin-etesami-poet/ «زندگی‌نامه پروین اعتصامی-شاعر»، وب‌سایت پرورش فکر.]</ref>


== یادمان‌ها ==
== یادمان‌ها ==
 
* روز ۲۵ اسفند، سالروز تولد پروین، به‌عنوان روز بزرگداشت پروین اعتصامی در تقویم رسمی ایران ثبت شده است.<ref>[https://aftabnews.ir/fa/news/123077/25-اسفند-روز-بزرگداشت-پروین-اعتصامی «بیست‌وپنجم اسفند ماه روز بزرگداشت پروین اعتصامی»، پایگاه خبری آفتاب.]</ref>
* روز ۲۵ اسفند، سالروز تولد پروین، به‌عنوان روز بزرگداشت پروین اعتصامی در تقویم رسمی ایران ثبت شده است.<ref>[https://aftabnews.ir/fa/news/123077/25-اسفند-روز-بزرگداشت-پروین-اعتصامی «بیست‌وپنجم اسفند ماه روز بزرگداشت پروین اعتصامی»، پایگاه خبری آفتاب.]</ref>  
* در سال ۱۳۸۷ش، به مناسبت صدمین سالگرد تولد او، بزرگداشت‌هایی در تاشکند و بیشکک برگزار شد.<ref>[https://www.mehrnews.com/news/970274/بزرگداشت-پروین-اعتصامی-در-قرقیزستان-برگزار-می-شود «بزرگداشت پروین اعتصامی در قرقیزستان برگزار می‌شود»، خبرگزاری مهر.]</ref> جایزهٔ ادبی پروین اعتصامی از سال ۱۳۸۶ش به بانوان اهل قلم اعطا می‌شود. این جایزه با هدف پاسداشت مقام شاعر نامدار ایران، پروین اعتصامی، و نیز شکوفایی استعدادهای ادبی بانوان، گسترش زبان فارسی در سطح بین‌الملل، ایجاد پیوندهای ادبی میان ملل به‌ویژه در جهان اسلام، و معرفی و تقدیر از زنان دانش‌ور و ادیب در عرصهٔ ادب فارسی تأسیس شده است.<ref>[http://old.alef.ir/vdcgtw9xuak9wz4.rpra.html?233047 «فراخوان دوره جدید جایزه ادبی جلال آل‌احمد و جایزه ادبی پروین اعتصامی»، پایگاه خبری تحلیلی الف.]</ref>
* در سال ۱۳۸۷ش، به مناسبت صدمین سالگرد تولد او، بزرگداشت‌هایی در تاشکند و بیشکک برگزار شد.<ref>[https://www.mehrnews.com/news/970274/%D8%A8%D8%B2%D8%B1%DA%AF%D8%AF%D8%A7%D8%B4%D8%AA-%D9%BE%D8%B1%D9%88%DB%8C%D9%86-%D8%A7%D8%B9%D8%AA%D8%B5%D8%A7%D9%85%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D9%82%D8%B1%D9%82%DB%8C%D8%B2%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86-%D8%A8%D8%B1%DA%AF%D8%B2%D8%A7%D8%B1-%D9%85%DB%8C-%D8%B4%D9%88%D8%AF «بزرگداشت پروین اعتصامی در قرقیزستان برگزار می‌شود»، خبرگزاری مهر.]</ref> جایزهٔ ادبی پروین اعتصامی از سال ۱۳۸۶ش به بانوان اهل قلم اعطا می‌شود. این جایزه با هدف پاسداشت مقام شاعر نامدار ایران، پروین اعتصامی، و نیز شکوفایی استعدادهای ادبی بانوان، گسترش زبان فارسی در سطح بین‌الملل، ایجاد پیوندهای ادبی میان ملل به‌ویژه در جهان اسلام، و معرفی و تقدیر از زنان دانش‌ور و ادیب در عرصهٔ ادب فارسی تأسیس شده است.<ref>[http://old.alef.ir/vdcgtw9xuak9wz4.rpra.html?233047 «فراخوان دوره جدید جایزه ادبی جلال آل‌احمد و جایزه ادبی پروین اعتصامی»، پایگاه خبری تحلیلی الف.]</ref>
* منزل پدری پروین اعتصامی در تبریز در تاریخ ۲۸ اسفند ۱۳۸۵ش در فهرست آثار ملی ایران به ثبت رسید. این خانه به موزه تبدیل شده و مجسمه‌ای از پروین در آن نصب است.<ref>[https://haftonim.com/زندگینامه-پروین-اعتصامی/ «زندگی‌نامه پروین اعتصامی؛ خانواده، تحصیلات و آثار او»، وب‌سایت هفت‌ونیم.]</ref>
* منزل پدری پروین اعتصامی در تبریز در تاریخ ۲۸ اسفند ۱۳۸۵ش در فهرست آثار ملی ایران به ثبت رسید. این خانه به موزه تبدیل شده و مجسمه‌ای از پروین در آن نصب است.<ref>[https://haftonim.com/%D8%B2%D9%86%D8%AF%DA%AF%DB%8C%D9%86%D8%A7%D9%85%D9%87-%D9%BE%D8%B1%D9%88%DB%8C%D9%86-%D8%A7%D8%B9%D8%AA%D8%B5%D8%A7%D9%85%DB%8C/ «زندگی‌نامه پروین اعتصامی؛ خانواده، تحصیلات و آثار او»، وب‌سایت هفت‌ونیم.]</ref>


== درگذشت ==
== درگذشت ==
[[پرونده:پروین3.jpg|200px|thumb|left|سنگ قبر پروین اعتصامی]]پروین اعتصامی در نیمه‌شب ۱۶ فروردین ۱۳۲۰ش، بر اثر بیماری حصبه، در تهران درگذشت. پیکر او به قم منتقل شد و در کنار پدرش، در جوار حرم حضرت فاطمه معصومه، به خاک سپرده شد. بر سنگ قبر او، شعری که خود برای مزارش سروده بود، حک شده است:<ref>[https://ganjoor.net/parvin/divanp/mtm/sh166 اعتصامی، دیوان اشعار، مثنویات، تمثیلات و مقطعات، شماره 166، وب‌سایت گنجور.]</ref>
[[پرونده:پروین3.jpg|200px|thumb|left|سنگ قبر پروین اعتصامی]]پروین اعتصامی در نیمه‌شب ۱۶ فروردین ۱۳۲۰ش، بر اثر بیماری حصبه، در تهران درگذشت. پیکر او به قم منتقل شد و در کنار پدرش، در جوار حرم حضرت فاطمه معصومه، به خاک سپرده شد.<ref>[https://parvaresheafkar.com/biography/parvin-etesami-poet/ «زندگی‌نامه پروین اعتصامی-شاعر»، وب‌سایت پرورش فکر.]</ref> بر سنگ قبر او، شعری که خود برای مزارش سروده بود، حک شده است:<ref>[https://ganjoor.net/parvin/divanp/mtm/sh166 اعتصامی، دیوان اشعار، مثنویات، تمثیلات و مقطعات، شماره 166، وب‌سایت گنجور.]</ref>
{{شعر جدید|متن= این که خاک سیهش بالین است \\ اختر چرخ ادب، پروین است}}
{{شعر جدید|متن= این که خاک سیهش بالین است \\ اختر چرخ ادب، پروین است}}
== نمونه‌ای از اشعار ==
== نمونه‌ای از اشعار ==
{{شعر جدید|متن=محتسب، مستی به ره دید و گریبانش گرفت \\ مست گفت: ای دوست! این پیراهن است، افسار نیست!
شعر مست و هشیار<ref>[https://ganjoor.net/parvin/divanp/mtm/sh142 اعتصامی، دیوان اشعار، مثنویات، تمثیلات و مقطعات، شماره 142، وب‌سایت گنجور.]</ref> از پروین اعتصامی، یک مناظرهٔ تعلیمی در قالب قطعه است که در آن، محتسب (مأمور اجرای احکام دین) با مستی روبرو می‌شود و در خلال گفت‌وگویی طنزآمیز، فساد و ریاکاری جامعه به سخره گرفته می‌شود. نکتهٔ اصلی این مناظره، هشیاریِ درونیِ مست در برابر ظاهرِ خشک و متعصبِ محتسب است.<ref>[https://www.roshdmag.ir/fa/article/23165/نقد-و-تحلیل-درس-مست-و-هشیار-فارسی-۳-با-توجه-به-عنوان-اثر احمدیان، «نقد و تحلیل درس مست و هشیار فارسی ۳»، وب‌سایت دفتر انتشارات و فناوری آموزشی.]</ref>{{شعر جدید|متن=محتسب، مستی به ره دید و گریبانش گرفت \\ مست گفت: ای دوست! این پیراهن است، افسار نیست!
گفت: مستی، زان سبب افتان و خیزان میروی \\ گفت: جرم راه رفتن نیست، ره هموار نیست
گفت: مستی، زان سبب افتان و خیزان می‌روی \\ گفت: جرم راه رفتن نیست، ره هموار نیست
گفت: می‌باید تو را تا خانهٔ قاضی برم \\ گفت: رو صبح آی، قاضی نیمه‌شب بیدار نیست
گفت: می‌باید تو را تا خانهٔ قاضی برم \\ گفت: رو صبح آی، قاضی نیمه‌شب بیدار نیست
گفت: نزدیک است والی را سرای، آنجا شویم \\ گفت: والی از کجا در خانهٔ خمار نیست؟
گفت: نزدیک است والی را سرای، آنجا شویم \\ گفت: والی از کجا در خانهٔ خمار نیست؟
خط ۷۱: خط ۷۳:


== منابع ==
== منابع ==
* [[محمدتقی بهار|بهار]]، محمدتقی، «سنخ فکر دلالان استعمار»، تهران، روزنامه بهار (در پاسخ به بیانیهٔ کشاورزان)، شماره۸۵، آبان ۱۳۳۲ش.
{{آغاز منابع}}
* چاوش اکبری، رحیم، حکیم بانوی شعر فارسی: زندگی و شعر پروین اعتصامی، تهران، ۱۳۷۸ش.
 
* [[محمدتقی بهار|بهار]]، محمدتقی، دیباچه چاپ اول دیوان پروین اعتصامی، بی‌جا، بی‌نا، بی‌تا.
* «بیست‌وپنجم اسفند، روز بزرگداشت پروین اعتصامی»، پایگاه خبری آفتاب، تاریخ درج مطلب: ۲۵ اسفند ۱۳۸۹ش.
* «زندگی‌نامه پروین اعتصامی؛ خانواده، تحصیلات و آثار او»، وب‌سایت هفت‌ونیم، تاریخ بازدید: 17 مرداد 1405ش.
* «زندگی‌نامه پروین اعتصامی-شاعر»، وب‌سایت پرورش‌فکر، تاریخ بازدید: ۱۰ آذر ۱۴۰۱ش.
* «زندگی‌نامه و دانلود کتاب‌های پروین اعتصامی»، وب‌سایت کتاب‌راه، ۱۱ آذر ۱۴۰۱ش.
* آرین‌پور، یحیی، از نیما تا روزگار ما، تهران، زوار، ۱۳۷۴ش.
* آرین‌پور، یحیی، از نیما تا روزگار ما، تهران، زوار، ۱۳۷۴ش.
* احمدیان، مرضیه، «نقد و تحلیل درس مست و هشیار فارسی ۳»، وب‌سایت دفتر انتشارات و فناوری آموزشی، تاریخ درج مطلب: ۱۸ آذر ۱۳۹۸ش.
* اعتصامی، ابوالفتح، «تاریخچه زندگانی پروین اعتصامی»، مجموعه مقالات و قطعات اشعار، تهران، بی‌نا، ۱۳۵۵ش.
* اعتصامی، ابوالفتح، «تاریخچه زندگانی پروین اعتصامی»، مجموعه مقالات و قطعات اشعار، تهران، بی‌نا، ۱۳۵۵ش.
* اعتصامی، ابوالفتح، «تاریخچه زندگانی پروین اعتصامی»، در مجموعه مقالات؛ پروین اعتصامی، دیوان قصائد و مثنویات و تمثیلات و مقطّعات خانم پروین اعتصامی، تهران، ۱۳۳۳ش.
* اعتصامی، ابوالفتح، «تاریخچه زندگانی پروین اعتصامی»، در مجموعه مقالات؛ پروین اعتصامی، دیوان قصائد و مثنویات و تمثیلات و مقطّعات خانم پروین اعتصامی، تهران، ۱۳۳۳ش.
 
* اعتصامی، پروین، دیوان اشعار، مثنویات، تمثیلات و مقطعات، وب‌سایت گنجور، تاریخ بازدید: ۲۴ مهر ۱۴۰۰ش.
* اعتصامی، پروین، «ای مرغک»، به‌تحقیق یوسف اعتصامی، تهران، بهار، ۱۳۲۱ش.
* «بزرگداشت پروین اعتصامی در قرقیزستان برگزار می‌شود»، خبرگزاری مهر، تاریخ درج مطلب: ۲ آبان ۱۳۸۸ش.
* اعتصامی، پروین، دیوان اشعار، مثنویات، تمثیلات و مقطعات، سایت گنجور، تاریخ بازدید: ۲۴ مهر ۱۴۰۰ش.
* بهار، محمدتقی، دیباچه چاپ اول دیوان پروین اعتصامی، بی‌جا، بی‌نا، بی‌تا.
* «بزرگداشت پروین اعتصامی در قرقیزستان برگزار می‌شود»، خبرگزاری مهر، تاریخ درج مطلب: 2 آبان 1388ش.
* بهمن، مهناز، پروین اعتصامی، چهره‌های درخشان، تهران، مدرسه، ۱۳۹۱ش.
* بهمن، مهناز، پروین اعتصامی (چهرهای درخشان)، تهران، انتشارات مدرسه، ۱۳۹۱ش.
* «بیست‌وپنجم اسفند، روز بزرگداشت پروین اعتصامی»، پایگاه خبری آفتاب، تاریخ درج مطلب: ۲۵ اسفند ۱۳۸۹ش.
* خالقی‌راد، حسین، قطعه و قطعه‌سرایی، به‌تحقیق حسین الهی قمشه‌ای، تهران، شرکت انتشارات علمی و فرهنگی، ۱۳۷۵ش.
* چاوش اکبری، رحیم، حکیم بانوی شعر فارسی: زندگی و شعر پروین اعتصامی، تهران، ۱۳۷۸ش.
* دادبه، اصغر و میرانصاری، علی، «پروین اعتصامی»، وب‌سایت مرکز دائرۀالمعارف بزرگ اسلامی، تاریخ درج مطلب: 24 فروردین 1401ش.
* خالقی‌راد، حسین، قطعه و قطعه‌سرایی، به‌تحقیق حسین الهی قمشه‌ای، تهران، علمی و فرهنگی، ۱۳۷۵ش.
* دادبه، اصغر و میرانصاری، علی، «پروین اعتصامی»، وب‌سایت مرکز دائرهٔ المعارف بزرگ اسلامی، تاریخ درج مطلب: ۲۴ فروردین ۱۴۰۱ش.
* داوران، فرشته، «شعر غیرشخصی پروین اعتصامی»، ایران‌شناسی، شماره ۲، ۱۳۶۸ش.
* داوران، فرشته، «شعر غیرشخصی پروین اعتصامی»، ایران‌شناسی، شماره ۲، ۱۳۶۸ش.
* زرین‌کوب، عبدالحسین، مجموعه نقد ادبی، با کاروان حله، تهران، انتشارات علمی، ۱۳۷۰ش.
* زرین‌کوب، عبدالحسین، با کاروان حله، تهران، علمی، ۱۳۷۴ش.
* زرین‌کوب، عبدالحسین، با کاروان حله، تهران، علمی، ۱۳۷۴ش.
* عبداله‌زاده برزو، راحله، «بررسی تطبیقی مناظره دو قطره خون شعر پروین با مناظره رمان سه قطره خون تریللو»، فصلنامه مطالعات ادبیات تطبیقی، مقاله ۸، دوره ۶، شماره ۲۴، زمستان ۱۳۹۲ش.
* «زندگی‌نامه پروین اعتصامی؛ خانواده، تحصیلات و آثار او»، وب‌سایت هفت‌ونیم، تاریخ بازدید: ۱۷ مرداد ۱۴۰۵ش.
* «فراخوان دوره جدید جایزه ادبی جلال آل‌احمد و جایزه ادبی پروین اعتصامی»، پایگاه خبری تحلیلی الف، تاریخ درج مطلب: 12 تیر 1393ش.
* «زندگی‌نامه پروین اعتصامی-شاعر»، وب‌سایت پرورش‌فکر، تاریخ بازدید: ۱۰ آذر ۱۴۰۱ش.
* «زندگی‌نامه و دانلود کتاب‌های پروین اعتصامی»، وب‌سایت کتاب‌راه، تاریخ بازدید: ۱۸ مرداد ۱۴۰۵ش.
* «فراخوان دوره جدید جایزه ادبی جلال آل‌احمد و جایزه ادبی پروین اعتصامی»، پایگاه خبری تحلیلی الف، تاریخ درج مطلب: ۱۲ تیر ۱۳۹۳ش.
* موحد، عبدالحسین، زن، پروین، حقیقت یا مجاز، تهران، محیا، ۱۳۷۴ش.
* موحد، عبدالحسین، زن، پروین، حقیقت یا مجاز، تهران، محیا، ۱۳۷۴ش.
* مؤید، حشمت، «جایگاه پروین اعتصامی در شعر فارسی»، مجله ایران‌شناسی، شماره 2، ۱۳۶۷ش.
* مؤید، حشمت، «جایگاه پروین اعتصامی در شعر فارسی»، مجله ایران‌شناسی، شماره ۲، ۱۳۶۷ش.
* میرانصاری، علی، اسنادی از مشاهیر ادب معاصر ایران، تهران، سازمان اسناد ملی ایران، ۱۳۷۶ش.
* میرانصاری، علی، اسنادی از مشاهیر ادب معاصر ایران، تهران، سازمان اسناد ملی ایران، ۱۳۷۶ش.
* نفیسی، سعید، «پروین اعتصامی»، مجله پیام نو، سال اول، شهریور ۱۳۳۲ش. ص۹۸–۱۰۴.
* نفیسی، سعید، «پروین اعتصامی»، مجله پیام نو، سال اول، شهریور ۱۳۳۲ش.
{{پایان منابع}}
{{پایان منابع}}


{{شخصیت‌های ادبیات فارسی}}
{{شخصیت‌های ادبیات فارسی}}
برگرفته از «https://iranpedia.net/wiki/پروین_اعتصامی»