خط ۴۲: خط ۴۲:


== اوضاع فکری-فرهنگی عصر امام جواد ==
== اوضاع فکری-فرهنگی عصر امام جواد ==
در دوران امام جواد، جریان‌های فکری به شکل گروه‌های متعددی درآمده بود. در میان جریان‌های شیعی، می‌توان به گروه‌هایی مانند [[زیدیه]]، [[اسماعیلیه]]، واقفیه و [[غُلات]] اشاره کرد. در سمت دیگر، جریان‌های فکری اهل‌سنت نیز وجود داشتند که به دو دسته اصلی تقسیم می‌شدند: جریان‌های فقهی ([[شافعی]]، [[مالکی]]، [[حنبلی]] و [[حنفی]])<ref group="دیدگاه">آیا این جریان در زمان امام جواد بوده؟</ref><ref>پاکتچی، اهل‌سنت و جماعت در دایرةالمعارف بزرگ اسلامی، ۱۳۷۲ش، ج۱۰، ص۴۷۵–۴۷۴.</ref> و جریان‌های کلامی ([[خوارج]]، [[جبریه]]، [[قدریه]]، [[معتزله]] و [[ظاهریه]]).<ref>کلینی، اصول کافی، ۱۴۰۷ق، ج۱، ص۴۹۶.</ref>
در دوران امام جواد، جریان‌های فکری به شکل گروه‌های متعددی درآمده بود. در میان جریان‌های شیعی، می‌توان به گروه‌هایی مانند [[زیدیه]]، [[اسماعیلیه]]، واقفیه و [[غُلات]] اشاره کرد. در سمت دیگر، جریان‌های فکری اهل‌سنت نیز وجود داشتند که به دو دسته اصلی تقسیم می‌شدند: جریان‌های فقهی<ref>پاکتچی، اهل‌سنت و جماعت در دایرةالمعارف بزرگ اسلامی، ۱۳۷۲ش، ج۱۰، ص۴۷۵–۴۷۴.</ref> و جریان‌های کلامی ([[خوارج]]، [[جبریه]]، [[قدریه]]، [[معتزله]] و [[ظاهریه]]).<ref>کلینی، اصول کافی، ۱۴۰۷ق، ج۱، ص۴۹۶.</ref>


امام جواد در سن نوجوانی و در حالی که کمتر از ده سال داشت،<ref>کلینی، اصول کافی، ۱۴۰۷ق، ج۱، ص۳۸۴–۳۸۳ و ج۳، ص۴۵۶.</ref> در مواجهه با این جریان‌ها، به تبیین مبانی عقیدتی شیعه پرداخت. این تبیین شامل موضوعاتی مانند جبر و اختیار، قضا و قدر، خلق قرآن، حقانیت و عدم [[تحریف قرآن]] و [[توحید]] بود. به‌ویژه بر نقد گروه جبر و تفویض، تأکید داشتند.<ref>[https://jhr.ui.ac.ir/article_25230.html سلیمانی و همکاران، «تبیین تاریخی مؤلفه‌های همگرایی از منظر امام جواد علیه‌السلام»، ۱۴۰۰ش، ص۵]؛ حرانی، تحف‌العقول عن آل‌الرسول، ۱۳۸۵ش، ص۸۳۱.</ref>
امام جواد در سن نوجوانی و در حالی که کمتر از ده سال داشت،<ref>کلینی، اصول کافی، ۱۴۰۷ق، ج۱، ص۳۸۴–۳۸۳ و ج۳، ص۴۵۶.</ref> در مواجهه با این جریان‌ها، به تبیین مبانی عقیدتی شیعه پرداخت. این تبیین شامل موضوعاتی مانند جبر و اختیار، قضا و قدر، خلق قرآن، حقانیت و عدم [[تحریف قرآن]] و [[توحید]] بود. به‌ویژه بر نقد گروه جبر و تفویض، تأکید داشتند.<ref>[https://jhr.ui.ac.ir/article_25230.html سلیمانی و همکاران، «تبیین تاریخی مؤلفه‌های همگرایی از منظر امام جواد علیه‌السلام»، ۱۴۰۰ش، ص۵]؛ حرانی، تحف‌العقول عن آل‌الرسول، ۱۳۸۵ش، ص۸۳۱.</ref>