| خط ۳۸۱: | خط ۳۸۱: | ||
== سلسله غزنویان == | == سلسله غزنویان == | ||
سلسله غزنویان در ۹۷۷م توسط سبکتگین، از فرماندهان ترکتبار سامانی، در منطقه غزنی بنیان نهاده شد. این امپراتوری به سرعت قلمرو خود را از افغانستان امروزی تا شمال هند گسترش داد و بهعنوان حامی خلافت عباسی، نقش مهمی در ترویج اسلام ایفا کرد. غزنویان با ترکیبی از فرهنگ ترکی-ایرانی و پیروی از مذهب سنی حنفی، به یکی از قدرتمندترین حکومتهای زمان خود تبدیل شدند. دوران سلطان محمود غزنوی (۹۹۸–۱۰۳۰ م) اوج عظمت این سلسله بود. دربار غزنی میزبان بزرگان علمی و ادبی همچون فردوسی، [[ابوریحان بیرونی]]، [[عنصری بلخی]] و فرخی سیستانی شد. زبان فارسی بهعنوان زبان رسمی دربار انتخاب شد و آثار ماندگاری مانند [[شاهنامه|شاهنامهٔ]] فردوسی در این دوره خلق شد. کتابخانههای عظیم، مراکز علمی و مدارس متعدد در این دوره تأسیس شدند. غزنویان با ایجاد سیستم اداری متمرکز و ارتش منظم، موفق به کنترل قلمرو وسیعی شدند. استفاده از نیروهای ترکتبار در ارتش و بهکارگیری دیوانسالاری فارسیزبان، از ویژگیهای بارز حکومت آنان بود. این سلسله شبکهای از قلعهها و راههای ارتباطی احداث کرد که امنیت و نظارت بر مناطق تحت حاکمیت را تضمین مینمود. پس از مرگ سلطان محمود، اختلافات داخلی و ظهور سلجوقیان موجب افول تدریجی غزنویان شد. این سلسله در نهایت در ۱۱۸۶م توسط غوریان سقوط کرد. با این حال، میراث فرهنگی غزنویان بهویژه در گسترش [[زبان فارسی]] و ترویج اسلام در شبهقارهٔ هند، تأثیری ماندگار بر تاریخ منطقه گذاشت. معماری، هنر و ادبیات این دوره همچنان بهعنوان نمادهای عصر طلایی تمدن اسلامی شناخته میشوند.<ref>جمعی از نویسندگان، غزنی؛ بستر تمدن شرق اسلامی، ۱۳۹۳ش، ج۴، ص۴۹۱–۵۰۲.</ref> | |||
سلسله غزنویان در ۹۷۷م توسط سبکتگین، از فرماندهان ترکتبار سامانی، در منطقه غزنی بنیان نهاده شد. این امپراتوری به سرعت قلمرو خود را از افغانستان امروزی تا شمال هند گسترش داد و بهعنوان حامی خلافت عباسی، نقش مهمی در ترویج اسلام ایفا کرد. غزنویان با ترکیبی از فرهنگ ترکی-ایرانی و پیروی از مذهب سنی حنفی، به یکی از قدرتمندترین حکومتهای زمان خود تبدیل شدند. | |||
دوران سلطان محمود غزنوی (۹۹۸–۱۰۳۰ م) اوج عظمت این سلسله بود. دربار غزنی میزبان بزرگان علمی و ادبی همچون فردوسی، [[ابوریحان بیرونی]]، [[عنصری بلخی]] و فرخی سیستانی شد. زبان فارسی بهعنوان زبان رسمی دربار انتخاب شد و آثار ماندگاری مانند [[شاهنامه|شاهنامهٔ]] فردوسی در این دوره خلق شد. کتابخانههای عظیم، مراکز علمی و مدارس متعدد در این دوره تأسیس شدند. | |||
غزنویان با ایجاد سیستم اداری متمرکز و ارتش منظم، موفق به کنترل قلمرو وسیعی شدند. استفاده از نیروهای ترکتبار در ارتش و بهکارگیری دیوانسالاری فارسیزبان، از ویژگیهای بارز حکومت آنان بود. این سلسله شبکهای از قلعهها و راههای ارتباطی احداث کرد که امنیت و نظارت بر مناطق تحت حاکمیت را تضمین مینمود. | |||
پس از مرگ سلطان محمود، اختلافات داخلی و ظهور سلجوقیان موجب افول تدریجی غزنویان شد. این سلسله در نهایت در ۱۱۸۶م توسط غوریان سقوط کرد. با این حال، میراث فرهنگی غزنویان بهویژه در گسترش [[زبان فارسی]] و ترویج اسلام در شبهقارهٔ هند، تأثیری ماندگار بر تاریخ منطقه گذاشت. معماری، هنر و ادبیات این دوره همچنان بهعنوان نمادهای عصر طلایی تمدن اسلامی شناخته میشوند.<ref>جمعی از نویسندگان، غزنی؛ بستر تمدن شرق اسلامی، ۱۳۹۳ش، ج۴، ص۴۹۱–۵۰۲.</ref> | |||
== مشاهیر غزنی == | == مشاهیر غزنی == | ||
در طول تاریخ ولایت غزنی چهرههای درخشان فرهنگی، علمی و ادبی بسیاری پرورش یافتهاند که بیشترین شکوفایی آنان به دوران طلایی سلسله غزنویان بازمیگردد. این دوره که بهعنوان عصر زرین فرهنگ و تمدن اسلامی در منطقه شناخته میشود، بستری فراهم کرد تا استعدادهای برجسته در عرصههای مختلف به شکوفایی رسند. برخی از چهرههای مشهور غزنی عبارتند از: | در طول تاریخ ولایت غزنی چهرههای درخشان فرهنگی، علمی و ادبی بسیاری پرورش یافتهاند که بیشترین شکوفایی آنان به دوران طلایی سلسله غزنویان بازمیگردد. این دوره که بهعنوان عصر زرین فرهنگ و تمدن اسلامی در منطقه شناخته میشود، بستری فراهم کرد تا استعدادهای برجسته در عرصههای مختلف به شکوفایی رسند. برخی از چهرههای مشهور غزنی عبارتند از: | ||
سنایی غزنوی | * سنایی غزنوی: شاعر و عارف نامدار قرن پنجم هجری که مبانی عرفان ایرانی را در قالب شعر تعالی بخشید. | ||
* نصرالله منشی: ادیب و مترجم برجستهٔ قرن ششم هجری که با ترجمه کلیله و دمنه گنجینهٔ ادبیات فارسی را غنی ساخت. | |||
نصرالله منشی | * [[ابوالفضل بیهقی]]: تاریخنگار بیبدیل قرن پنجم هجری که با اثر جاودان تاریخ بیهقی، سبک جدیدی در تاریخنگاری ایجاد کرد. | ||
* هجویری غزنوی: عارف و نویسندهٔ پرآوازهٔ قرن پنجم هجری که با کتاب کشفالمحجوب مرجعی برای شناخت عرفان اسلامی شد. | |||
[[ابوالفضل بیهقی]] | * فرخی سیستانی: شاعر بلندآوازهٔ دربار غزنوی که اشعار وی تجلیبخش اوج شعر پارسی در آن عصر بود. | ||
* [[فیضمحمد کاتب هزاره|ملا فیضمحمد کاتب هزاره]]: تاریخنگار و عالم دین قرن سیزدهم هجری، مؤلف سراجالتواریخ در تاریخ افغانستان که به بهقی ثانی مشهور است.<ref>جمعی از نویسندگان، غزنی؛ بستر تمدن شرق اسلامی، ۱۳۹۳ش، ج۴، ص۴۹۱–۵۰۲.</ref> | |||
هجویری غزنوی | |||
فرخی سیستانی | |||
[[فیضمحمد کاتب هزاره|ملا فیضمحمد کاتب هزاره]] | |||
== پانویس == | == پانویس == | ||
